ماه: شهریور ۱۳۹۹

مولّفه‌های «جهش تولید» در مبانی اقتصادی شهید صدر

بسم الله الرحمن الرحیم  مولّفه‌های «جهش تولید» در مبانی اقتصادی شهید صدر   مقدمه: شهید آیت‌الله سید محمد باقر صدر(ره)، از مراجع تقلید در عراق و یکی از اندیشمندان نادر در حوزه مبانی حکومت اسلامی بود و به تعبیر رهبر معظم انقلاب او بی‏شک یک نابغه و یک ستاره درخشان بود. وی را می توان از بنیان گذاران اقتصاد اسلامی دانست چراکه با تالیف کتاب گرانقدری چون اِقْتصادُنا، قدم مهم و تاثیرگذاری در شکل گیری این موضوع حساس و حیاتی در ساختار حکومت اسلامی، برداشت. این کتاب نظریه‌های اقتصادی مارکسیسم و سرمایه‌داری را معرفی و نقد کرده و سپس مکتب اقتصادی اسلام را ارائه کرده است. هدف از تالیف این کتاب، بیان مبانی اقتصاد اسلامی و تفاوت آن با دیگر مکاتب بزرگ اقتصادی بوده است. نظریه منطقه الفراغ، از مهم‌ترین نظرات این شهید بزرگوار در زمینه اقتصاد اسلامی است.  اکنون که ۴۰ سال از شهادت وی می‌گذرد همچنان جای خالی اقتصاد اسلامی در حکومت اسلامی کاملا محسوس است. بیش از ۵۰ سال از نگارش کتاب اِقْتصادُنا می‌گذرد ولی بسیاری از زوایای این اثر به یاد ماندنی از معارف اقتصاد اسلامی، نظام‌های اقتصادی، فلسفه اقتصادی و روش‌شناسی ناشناخته مانده است. این نوشتار در صدد پرده برداری و کشف مبانی اصیل اقتصاد اسلامی نیست، چراکه این مسئله با یک مقاله و پایان نامه و پروژه علمی قابل بررسی و کشف و تحلیل نیست و طبیعتا پس از آن در اقتصاد جامعه اسلامی کارایی لازم را ندارد، بلکه سال ها تلاش و پژوهش توسط تیم‌های نخبه اقتصادی که در زمینه علم اقتصاد متخصص باشند و تیم‌های متخصص نسبت به مبانی قرآن و سنت، می‌طلبد تا با کمک هم، اقتصاد اسلامی کاربردی شود و بتوان از آن در مقام عمل و در پیشبرد اهداف حکومت اسلامی استفاده کرد. هدف این یادداشت تلنگری است به پژوهشگران، اندیشمندان، حوزویان و دانشگاهیان تا در این عرصه مهم و بسیار خطیر یعنی اقتصاد اسلامی قدم برداشته و آن قدم اولی را که شهید صدر در این حوزه برداشتند، به جلو برده و اقتصاد اسلامی واقعی را به منصه ظهور برسانند. سال ۱۳۹۹ به فرموده رهبر معظم انقلاب، سال «جهش تولید» است. اهمیت مسئله تولید در اقتصاد اسلامی، امری مخفی و پوشیده نیست و همین امر سبب گشته است تا شهید آیت‌الله صدر نیز در کتاب اِقْتصادُنا یه این مسئله بپردازند تا آنجا که یک فصل مجزّا به بحث رشد تولید پرداختند.[۱] تکیه بر امر تولید از مسائل مهم در اقتصاد اسلامی است که اکنون به مولفه های آن و عواملی که باعث جهش آن در جامعه اسلامی می‌شود، از دیدگاه شهید صدر پرداخته خواهد شد: . ۱- آزادی در تولید با شرائط خاصّ: اولین رکنی که شهید صدر در امر تولید ضروری و مهم می‌داند و یکی از ابزار رشد تولید تلقّی می‌کند، آزادی در تولید است اما در چارچوب ارزش های معنوی و اخلاقی‌. آزادی در این زمینه به این معنا است که هر مرکز و واحد تولیدی در شرایط برابر و عادلانه به تولید خود بپردازد و حکومت وظیفه دارد نسبت به انحصاری شدن تولید به طور جدّ جلوگیری کند. از طرف دیگر، حکومت اسلامی موظف است که این آزادی را در مجرای صحیح خود قرار دهد؛ به این معنا که افراد در آن مسائلی که شرع مقدّس برای آنها مشخص کرده است، آزادی ندارند و موظّف به اطاعت کامل از شرع هستند اما در مقابل حکومت نیز باید امور مباح و مجاز دانسته شده در شرع را برای تولیدکنندگان فراهم کند. به عنوان مثال اگر تولید، در انحصار گروهی خاص باشد و امکان تولید برای هر شخص، گروه و صنفی نباشد، زمینه ایجاد تفکر کاپیتالیستی و نظام سرمایه‌داری فراهم می‌گردد زیرا در جامعه سرمایه‌داری، موسسات تولیدی واحدهای کوچکی نیستند که همآورد یکدیگر باشند و از امکانات مساوی برخوردار گردند بلکه از نظر حجم، کارایی و قدرت میان آنها اختلاف بسیار است. حرکت بر اساس تفکر کاپیتالیستی منجرّ به اصطکاک شدید میان موسسات تولیدی می‌شود و مراکز قدرتمند تولید، مراکز ضعیف را ورشکست می‌کنند و همین امر سبب شروع احتکار می‌شود زیرا هیچ رقیبی در آن مورد تولیدی دیگر وجود ندارد و همچنین قشر ضعیفی به نام کارگر آسیب پذیرتر از قبل می‌شود زیرا با تعطیلی مراکز ضعیف، شغل خود را از دست می‌دهند.[۲] بنابراین حکومت اسلامی با کنترل شرایط، ضمن این که انحصار در تولید را می‌شکند و تولید را آزاد می‌کند، از احتکار و  انحصار جلوگیری کرده و علاوه بر ایجاد رونق در چرخه تولید، ضمانت شغلی برای کارگر ایجاد می‌کند. ۲- تولید بر اساس نیاز مصرف کننده: رکن دیگری از ارکان تولید در اندیشه شهید صدر، تولید کردن بر اساس نیاز و احتیاج مصرف کننده است. اگر تولید کننده، کالایی را تولید کند که مصرف کننده نسبت به آن احساس نیاز نمی‌کند، نه تنها چرخه تولید با جهش مواجه نمی‌شود بلکه به سمت ورشکستگی و تعطیل شدن آن تولید منجرّ خواهد شد. مانند اینکه در شرایط فعلی کشور که همگان با ویروسی به نام کرونا دست و پنجه نرم می‌کنند، تولید کننده‌ای مواد غذایی باز و بدون بسته بندی بهداشتی، تولید کند، قطعا با شکست مواجه خواهد شد و تولید وی با جهش روبه رو نمی‌گردد و در مقابل وقتی مردم در این شرایط خاص نیاز به اقلام بهداشتی چون ماسک و محلول‌های ضد عفونی کننده و … دارند و یک تولید کننده به تولید اینگونه از کالا بپردازد قطعا باعث جهش تولید خواهد شد.[۳] ۳- پرهیز از ذخیره پول و طلا و استفاده از آن در چرخه تولید: یکی از مشکلات تبادل کالا به وسیله پول و کنار گذاشتن تبادل کالا با کالا این شده است که تولید کننده اگر سرمایه‌ای دارد، تا زمانی که از سود بالای حاصل از تولید خویش اطمینان حاصل نکند، سرمایه خود را در بانک ذخیره می‌کند و سود بانک را بر سود حاصل از تولید ترجیح می‌دهد. شهید آیت‌الله صدر با تصریح بر اینکه این مسئله یکی از معضلات اقتصادی برای هر جامعه‌ای به خصوص جامعه و حکومت اسلامی است. به همین دلیل می‌بایست از ذخیره سرمایه در بانک پرهیز کرد چراکه یکی از موانع اصلی جهش تولید است.[۴] البته گفتنی است که اگر حکومت، شرایط و بستر تولید آسان را برای سرمایه گذار و تولید کننده فراهم کند قطعا رونق و جهش تولید بسیار خواهد شد چراکه سود حاصل از تولید اگر در شرایط مساعد و مناسب باشد، قطعا از سود حاصل از ذخیره در بانک بیشتر خواهد بود. ۴- دولت، ناظر بر تولیدکنندگان باشد: یکی دیگر از موارد لازم و ضروری در جهش تولید و اساس تولید از دیدگاه شهید صدر، نقش نظارتی دولت اسلامی است. از دیدگاه وی اسلام این اجازه را به دولت اسلامی داده است تا به عنوان ناظر، کنترل همه جانبه‌ای بر جریان گردش، بازارها و تولیدی ها داشته باشد.[۵] از این بیان می‌توان اینگونه برداشت نمود که دولت باید ناظر باشد و نه تولید کننده و یا کاسب، چراکه اگر خود دولت وارد عرصه تولید شود هم به جهت قدرتی که دارد، زمینه تولید را برای دیگران و به اصطلاح بخش خصوصی کمرنگ می‌کند و کم کم باعث انحصاری شدن مورد تولید می‌گردد و نیز با ورود دولت به تولید، نقش نظارتی آن کمرنگ می‌شود و طبعا وقتی قدرت نظارت کم شود، جهش تولید نیز تحت تاثیر قرار خواهد گرفت. ۵- کار فرهنگی برای جهش تولید: یکی از ابزارهای مهم برای تحقق شعار سال ۹۹، کار فرهنگی و تشویق مردم نسبت به روی آوردن به امر تولید است که این مسئله در نظر شهید صدر از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. شهید صدر برای اثبات حرف خویش و اهمیت تبلیغ و تشویق به تولید، احادیث متعدّدی را مورد استناد قرار می‌دهد.[۶] ۶- ابزار قانونی برای جهش تولید: در بخش دیگر، شهید آیت‌الله صدر(ره) مقرّراتی را که از منظر اسلام، موجب رشد و جهش تولید می‌شود، ذکر می‌کند و معتقد است که دولت و حکومت اسلامی وظیفه دارد در برخی موارد، با إعمال قانون اسباب رشد تولید را فراهم آورد، مانند: گرفتن زمین بلا استفاده از صاحب آن، عدم جواز در اختیار گرفتن زمین بی‌فایده و عدم استفاده مفید از آن، خلع ید کردن کارفرما در صورت ناکارآمدی نسبت به منابع طبیعی، عدم جواز اجاره دادن مال اجاره شده، حرمت گرفتن بهره و سود سرمایه، عدم جواز قمار و سحر و شعبده بازی، مخالفت با ذخیره کردن سرمایه و خروج آن از جریان تولید، تحریم تولیداتی که انسان را از یاد خدا بازمی‌دارد و باعث فرصت سوزی وی می‌شود، عدم جواز تمرکز و انحصار سرمایه در دستان عده‌ای معدود، حرمت واسطه‌گری و دلّالی کردن، به ارث رسیدن اموال شخص به نزدیکان وی موجب تشویق به تولید است، لزوم اطمینان بخشی حکومت به تولیدکننده جهت ادامه روند تولید، تحریم اسراف و تجمّل گرایی، لزوم یادگیری تمام فنون و صنایع، وجوب نظارت دولت بر امر تولید. ۷- جهش تولید باید در راستای حیات بشر باشد و نه افزایش ثروت: طبق دیدگاه مولّف کتاب اقتصادنا، اسلام افزایش تولید را مشروط به عادلانه بودن توزیع و رفاه عمومی و حیات بشر دانسته است. در حقیقت افزایش ثروت یک وسیله است و نه هدف نهایی تولید. اگر سرمایه بدون توجه به حیات انسان افزایش پیدا کند و مردم در خدمت سرمایه باشند، به زودی آن سرمایه به حال بُت در آمده و به جای وسیله بودن، هدف غائی می‌گردد./ محمد حائری شیرازی – پایگاه وسائل ...................................................................................................... پی نوشت: [۱] اقتصادنا، ترجمه عبدالعلی اسپهبدی، ص۲۴۶. [۲] همان، ترجمه محمد کاظم موسوی، ج۱، ص۳۴۹. [۳] همان، ص۴۰۶. [۴] همان، ص۴۱۵. [۵] همان، ص۴۱۶. [۶] همان، ترجمه عبدالعلی اسپهندی، ج۲، ص۲۵۰. [۷] همان، ص۲۶۶. ..................................................................................................... شبکه اجتهاد

اولويت هاي توليد از ديدگاه اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  اولويت هاي توليد از ديدگاه اسلام   علي محمد ميرجليلي سميه يوسفي   متن کامل مقاله pdf : اولویتهای تولید از دیدگاه قرآن و روایات   چکیده: اسلام، خواهان عزت و اقتدار مسلمين در تمامي عرصه ها، از جمله عرصه اقتصادي است و توليد، مقدمه رسيدن به اين هدف بزرگ است. از اين رو اسلام براي توليد اهميت ويژه اي قائل شده است و مسلمانان و پيروان خود را به فعاليت هاي مختلف توليدي همچون توليدات كشاورزي، دامداري، صنعتي و نيز تجارت توليدات اين بخش ها در راستاي توزيع و ترويج اين سه بخش دعوت مي كند. با توجه به اين كه رسيدن به رشد توليد و خودكفايي مسلمين و بي نيازي جستن از كشور هاي كفر، روش ها و راه كارهاي بي عيب و نقصي را مي طلبد كه از جمله آنها رعايت اولويت ها در توليد است، در اين تحقيق سعي بر آن است تا با روش توصيفي ـ تحليلي و با استفاده از آيات قرآني و سخنان گهربار پيامبر اكرم(ص) و ائمه معصومين(ع) به معرفي اولويت هاي توليد از ديدگاه اسلام در راستاي رسيدن به رشد و اقتدار اقتصادي مسلمين بپردازيم. هدف از اين پژوهش تشويق توليدكنندگان به رعايت اولويت هاي توليدي است.   کلیدوازه ها: اقتصاد اسلامی، قرآن، روايات، مسلمين، كار، توليد، اولويت ها ............................................................................................................ منبع: مجله علمی ترویجی قرآن و علم ، شماره 16  

تبیین جهش تولید با توجه به آموزه­‌های قرآنی و علم اقتصاد

بسم الله الرحمن الرحیم  تبیین جهش تولید با توجه به آموزه­‌های قرآنی و علم اقتصاد    معاونت بررسی و تحلیل سازمان بسیج اساتید    معاونت بررسی و تحلیل سازمان بسیج اساتید کشور با انتشار مقاله‌ای تحلیلی به تبیین جهش تولید با توجه به آموزه‌های قرآنی و علم اقتصاد پرداخته است.     در متن این مقاله‌ آمده است:   تبیین جهش تولید با توجه به آموزه­‌های قرآنی و علم اقتصاد ۱۲ سال شعار اقتصادی اما هنوز هم بخش‌های مهمی از مسائل اقتصادی کشور، لاینحل باقی مانده است. شعار سال  به عنوان راهبرد مجموعه شیوه‌هایی برای حل مسائل اقتصادی کشور است. جهش تولید باعث کاهش تورم و افزایش اشتغال شده و بخشی از مشکل بیکاری را حل می‌کندو می‌تواند در کاهش و حل مسائلی چون آسیب‌های اجتماعی مفید باشد. ۱. کار و تولید در قرآن و روایات اهمیت و ارزش کار و تولید در قرآن، «وَ اَن لَیسَ لِلانسانِ اِلاّ ما سَعی» (نجم: ۳۹) «لِلرِّجالِ نَصیبٌ مِمَّا اکْتَسَبُوا وَ لِلنِّساءِ نَصیبٌ مِمَّا اکْتَسَبْنَ» (نساء: ۳۲) مردان از آنچه به دست می­آورند نصیبی دارند و زنان نیز نصیبی. رسول مکرم اسلام(ص) می­فرمایند: «صارَ اَوْلِیاءُ اللّهِ اِلَی الاْجرِ بِالصَّبْرِ وَ اِلَی الاْمَلِ بِالْعَمَلِ». اولیای خدا از راه صبر و استقامت، به پاداش، و از راه عمل به آمال [خود] رسیدند. امام علی(ع) نیز می­فرماید: «اَلاْمانِی تخْدَعُکَ وَ عنْدَ الْحَقایقِ تَدَعُکَ». آرزوهای خیالی تو را می­فریبد و به هنگام برخورد با واقعیات نومیدت می‌­سازد. مهمترین اصول و راهبردهای کار و تولید از دیدگاه قرآن و روایات عبارت­اند از: کار سودمند یک اصل و هدف مهم از کار و تولید در اسلام، کارآمد بودن است؛ به این معنا که کار و تولید باید معطوف به هدفی یا تحقق منفعتی باشدامام علی(ع) در این باره می­فرماید: «لا تَکُنْ فیما تورِدُ کَحاطِبِ لَیلٍ وَ غُثاءِ سَیلٍ». در آنچه فراهم می­آوری همچون هیزم­کش شب و گردآورنده خاشاک سیل آورده مباش. حضرت همچنین می­فرمایند: «اَلْعاقِلُ مَنْ لا یضیعُ لَه نَفَساً فیما لا ینْفَعُهُ، وَ لا یقْتَنی ما لا یصْحَبُهُ.» عاقل کسی است که (حتی به اندازه) یک نَفَس به کار بی سود نپردازد و چیزی که با او نماند، گرد نیاورد. کار متداوم اسلام، کار را با «کیفیت» و «تداوم» آن می­سنجد، نه با حجم زیاد.  امام باقر می­فرماید: «اَحَبُّ الاْعْمالِ اِلَی اللّهِ عَزَّوَجَلَّ ماداوَمَ عَلَیهِ الْعَبْدُ وَ اِنْ قَلَّ». محبوبترین کارها نزد خداوند کاری است که بنده بر آن مداومت کند هر چند اندک باشد. همچنین امیر مؤمنان علی(ع) می­فرماید: «قَلیلٌ تَدُومُ عَلَیهِ، اَرْجی مِنْ کَثیرٍ مَمْلُولٍ مِنْهُ». کار اندکی که بر آن مداومت کنی، امیدبخش‌تر از کار بسیاری است که از آن ملول گردی. از این رو، خداوند به پیامبر دستور می­دهد که پیوسته و بدون وقفه در کار و فعالیت باشد و اگر از کار مهمی چون تبلیغ و جهاد فارغ شد، به عبادت و تربیت افراد بپردازد: «فَاِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ اِلی رَبِّکَ فَارْغَبْ». (انشراح: ۸ و ۹) قبول کار پرزحمت و رنج واقعیت آن است که کار و تولید همواره با سختی و زحمت همراه است، در حالی که انجام کارهای پرزحمت انسان را آزموده­تر می­کند. پیامبر اسلام می­فرماید: «اَفْضَلُ الاْعمالِ اَحمَزُها». بهترین کارها، سخت­ترین آنهاست. سختی، مقدّمه رفاه و رنج، کلید گنج است و کار پرزحمت آسایش می­آورد: اِن مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً. (انشراح: ۶) قبول کار و مسئولیت در حد توان       در تولید، چون دیگر امور اجتماعی و سیاسی، توان کاری، تجربه و تخصّص افراد، یک اصل مهم است؛ آیه­‌ی معروف «لایکلف الله نفسا الا وسعها» دلالت بر این امر دارد.  امام صادق نیز می­فرماید: «ما اُبالی اِلی مَنِ ائْتَمَنْتُ خائِناً اَوْ مُضَیعاً». برای من فرقی نمی­کند (یکسان است که) شخص خیانت پیشه را امین بدانم یا شخص [ناتوان و غیرمتخصّصی] که ضایع کننده است! چرا که شخص غیر متخصص سبب رکود کار، ضایع شدن مواد و امکانات تولید و حقوق دیگران می‌شود. از دیدگاه اسلامی، افرادی که خود را در کاری توانمند و برای مسئولیتی شایسته می­بینند، موظفند برجستگی­ها و توانایی­های خود را یادآور شوند و مسئولیت­های پیشنهادی را بپذیرند. بسان حضرت یوسف(ع) که چون دو اصل مهم و دو خصیصه «تخصّص» و «تعهّد» را در خود یافت، بی­دریغ خود را برای احراز خزانه­داری سرزمین مصر معرّفی کرد: قالَ اجْعَلْنی عَلی خَزائِنِ الاْرْضِ اِنّی حَفیظٌ عَلیمٌ (یوسف: ۵۵). استحباب کشاورزی و تجارت حیات اقتصادی و تأمین مواد غذایی یک کشور بسته به کشاورزی آن است. اسلام نیز، آن را عملی بسیار پسندیده و مستحب می­داند و تأکید دارد که زمین­های بایر و موات را احیا تا از محصولات آن بهره­مند شویم. جالب آنکه امیرالمومنین علی(ع) نیز می­فرمایند: کسی که به آب و زمین مناسب دست یابد با این وصف محتاج شود، خدا او را [از خودش] دور می­سازد. کشاورزی به عنوان فعالیتی اقتصادی به دلیل مولد بودنش و نقشی که در تأمین امنیت غذایی و نیازهای اساسی هر جامعه­ای دارد، مورد توجه اسلام است. بنابراین، در کار و تلاش، قطعاً اولویت با فعالیت­های تولیدی و مفید به حال جامعه است نه کارهای دلالی و واسطه­‌گری. تجارت، معاملات، واردات و صادرات نیز به عنوان یکی از راه­های تأمین معاش به رسمّیت شناخته شده و دخل و تصرف در اموالی که از این راه به دست آمده باشد با شرایطی مجاز و حلال است: «یا اَیهَا الَّذینَ امَنُوا، لا تَأْکُلُوا اَمْوالَکُمْ بَینَکُمْ بِالْباطِلِ، اِلاّ اَنْ تَکُونَ تجارَةً عنْ تراضٍ مِنْکُمْ» (نساء: ۲۹)ای کسانی که ایمان آورده­اید! اموال یکدیگر را به باطل (و از راه نامشروع) نخورید. مگر اینکه تجارتی با رضایت شما انجام گیرد. با این تذکّر که مقصود از «تجارت» در روایات اسلامی، تنها خرید و فروش و بازرگانی نیست، بلکه مقصود معامله، کسب، حرفه و صنعت است. ...................................................................................... منبع:  خبرگزاری بسیج

جهش تولید در کشاورزی، فرصتی برای درمان پای لنگ اقتصاد

بسم الله الرحمن الرحیم جهش تولید در کشاورزی، فرصتی برای درمان پای لنگ اقتصاد   گفتگو با کشاورزان و کارشناسان . تحقق جهش تولید در کشاورزی باعث فرصت‌سازی در توسعه فعالیت‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و همچنین موجب کاهش اثرات تهدیدهای ملی نظیر تحریم‌های اقتصادی می‌شود اگر با بهره‌گیری از تمامی ظرفیت‌ها مبتنی بر تفکر جهادی و راهبردهای متاثر از مدیریت جهادی همراه باشد. باید لنگی پای اقتصاد خسته کشاورزی را درمان کرد و بعد از او انتظار پریدن داشت.  وقتی صحبت از تولید می‌شود ‌کمتر کسی به کشاورزی، مزرعه و باغ و هرچه با آنها در ارتباط است، فکر می‌کند، در واقع از وقتی صنعت در جوامع بشری شروع به کشورگشایی کرد، توانست اذهان را در حوزه تولید به سمت خود بکشد و این کشورگشایی چنان متکبرانه و تمامیت خواهانه انجام شد که تولید کشاورزی را در بسیاری از اذهان به حاشیه راند و باعث شد وقتی از تولید نام برده می‌شود کبکه و دبدبه صنعت چشم‌ها را خیره کند، در حالی که تولید بر دو بال صنعت و کشاورزی به حرکت درمی‌آید. از طرفی تامین غذا یا به بیان بهتر تامین امنیت غذایی در جوامع بشری به حدی حائز اهمیت است که به خطر افتادن آن می‌تواند زمینه‌ساز بزرگترین جنگ‌ها میان جوامع باشد. در این میان رشد جمعیت توسعه کشاورزی را به یکی از مقوله‌های مهم توسعه‌ای تبدیل کرده است چرا که با افزایش جمعیت میزان مصرف نیز افزایش می‌یابد و تامین امنیت غذایی در چنین شرایطی نیازمند برنامه‌ریزی در حوزه اشتغال و اقتصاد مبتنی بر کشاورزی است و در این مسیر لاجرم جهش در کشاورزی بر پایه یافته‌های علمی و تحقیقاتی به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل می‌شود. از کشاورزی مدرن به عنوان چرخ دنده‌های جهش تولید یاد می‌شود و لازمه تحقق واقعی آن فاصله‌گیری از کشاورزی سنتی و رسیدن به خودکفایی برای حفظ امنیت غذایی بویژه خودکفایی در تولید محصولات استراتژیک و از همه مهمتر بهره‌گیری از شیوه‌های علمی و فناورانه است. تولید به مثابه یک زنجیره است که نخستین حلقه آن را تولیدکننده شکل می‌دهد و نهایتا به مصرف‌کننده ختم می‌شود و شکننده بودن یکی از حلقه‌ها زنجیره تولید را مختل می‌کند.   سخن کشاورزان و کارشناسان یک کشاورز بخش نوبران ساوه استفاده از دانش روز دنیا، حذف بروکراسی اداری، رفع موانع تولید، اعطای تسهیلات و مشوقات به تولیدکنندگان بخش کشاورزی، نوسازی ماشین‌آلات کشاورزی و بهبود زیرساخت‌های حمل و نقلی برای صادرات را از مهمترین زیرساخت‌های حوزه کشاورزی برای جهش و شتاب در تولید می‌داند. "احمدعلی رضایی" به فاصله معنادار بین کشاورزی سنتی با تولید محصولات کشاورزی منطبق بر اصول علمی، دانش روز و سیستم‌های نوین در ایران اشاره کرد و افزود: براساس آمار منتشر شده سالانه بالغ بر ۱۳۰ میلیون تن انواع محصولات کشاورزی در ایران تولید می‌شود و لازمه جهش در حوزه کشاورزی بهره‌گیری از دانش روز براساس آخرین یافته‌های علمی است که در این میان باید از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان استفاده کرد. زیر یک سقف تصمیم واحد بگیرید وی حذف موانع تولید و بروکراسی اداری را موجب تسهیل در امور مربوط به کشاورزی دانست و افزود: برخی قوانین ناکارآمد و صدور دستورالعمل‌های سلیقه‌ای ضمن ایجاد بروکراسی اداری از سرعت توسعه در این بخش می‌کاهد و از مجموعه‌های تصمیم‌گیر انتظار می‌رود برای جهش در کشاورزی زیر یک سقف تصمیم واحد بگیرند تا ضمن ایجاد شتاب تولید کشاورزی از هدررفت سرمایه نیز جلوگیری شود. رضایی به مشکلات بیمه‌ای محصولات کشاورزی نیز اشاره کرد و گفت: همه‌ساله بر اثر وقوع بلایا و مخاطرات طبیعی خسارت زیادی به محصولات کشاورزی وارد می‌شود که فقط شامل یک محصول یا یک فصل نیست بلکه در تمام فصول سال بلایای طبیعی نظیر سرمازدگی، سیل، تگرگ و ... بخش اعظمی از تولیدات کشاورزی را از بین می‌برد و علاوه بر بروز خسارت اقتصادی، موجب کاهش انگیزه و رغبت کشاورزان و باغداران برای توسعه کشت محصولات باغی و زراعی می‌شود. گوجه‌سبز و زردآلو را بیمه نمی‌کنند! وی به بارش شدید باران و تگرگ بهار امسال در ساوه اشاره کرد و افزود: براساس اعلام جهادکشاورزی بارش تگرگ به ۸۰۰ هکتار از باغات زردآلو، گوجه‌سبز، بادام و ... به میزان ۸۰ میلیارد تومان خسارت وارد کرد و در شرایط کرونایی ضربه سنگینی به اقتصاد و معیشت باغداران وارد شد. رضایی افزود: متاسفانه محصولاتی نظیر گوجه‌سبز و زردآلو تحت حمایت بیمه محصولات کشاورزی قرار نمی‌گیرد و در صورت بروز خسارت هیچ حمایتی هم انجام نمی‌شود که یکی از خلاءهای قانونی در حوزه بیمه‌ای است. کشاورز اگر درآمد لازم را از فعالیت خود در حوزه باغی و زراعی بدست آورد قطعا انگیزه بیشتری برای توسعه کشت و کار خواهد داشت و نتیجه تقویت انگیزه و تمایل برای برنامه‌های توسعه‌ای، جهش در تولید خواهد بود. بیمه محصولات کشاورزی مطابق با ارزش واقعی محصولات نیست این کشاورز متضرر از بارش تگرگ و وقوع سیل در ساوه در عین حال یادآور شد که متاسفانه هیچ محصول کشاورزی بیمه واقعی ندارد و بیمه‌گذاران با ارزش واقعی محصولات کشاورزی تولیدات کشاورزان را بیمه نمی‌کنند، چرا که برای بیمه‌گذار توجیه و صرفه اقتصادی وجود ندارد و همین عامل موجب خواهد شد که تولیدکنندگان و کشاورزان همواره با ریسک مواجه باشند و قدرت رقابت و جهش در تولید از آنان سلب می‌شود. زیرساخت‌های معیوب | ضرورت هدایت، حمایت و نظارت یک کشاورز بخش خرقان شهرستان زرندیه نیز به نامناسب بودن زیرساخت‌های حمل‌ونقل محصولات کشاورزی و فرسودگی ماشین‌آلات به عنوان مانعی در برابر جهش تولید اشاره کرد و افزود: تجهیز و نوسازی اراضی و باغات کشاورزی با استفاده از فناورهای نوین مکانیزه منجر به افزایش بهره‌وری شده و جهش در تولید ایجاد خواهد کرد. حسین بیرامی تصریح کرد: جهش تولید در حوزه کشاورزی مبتنی بر عملیاتی شدن سه رکن، هدایت، حمایت و نظارت است که بخش اعظمی از تحقق آن بر دوش دولت است. وزارت جهادکشاورزی دو راهبرد کاهش واردات به منظور صرفه‌جویی ارزی و توسعه صادرات محصولات برای جایگزین کردن ارز حاصل از صادرات نفت را از جمله برنامه‌های پیش روی خود برای تحقق شعار سال با عنوان جهش تولید عنوان کرده است. وی افزود: جهش تولید منحصر به صنعت نیست و بخش کشاورزی را نیز شامل می‌شود، متاسفانه هر وقت صحبت از تولید می‌شود ظرفیت و امکانات کشور در حوزه صنعت هزینه می‌شود که بسیار خوب است، اما غفلت از کشاورزی و تولید در این حوزه خطای نابخشودنی است. بیرامی گفت: کشاورزی با امنیت غذایی گره خورده است و به مراتب از صنعت اهمیت بالاتری دارد، برخورداری از نیروی انسانی و کشاورزان توانمند و متعهد، اراضی مستعد، اقلیم مناسب و آب کافی، امکان تولید محصولات زراعی، دامی، گلخانه‌ای و باغی را دو چندان می‌کند به شرط آنکه زیرساخت‌ها و حمایت دولت نیز دو چندان شود. درآمد صادرات کشاورزی جایگزین خوبی برای درآمد نفتی وی از دولت خواست تا در سال جهش تولید تمام‌قد در خدمت کشاورزان باشد و افزود: با حمایت دولت و تدبیر لازم می‌توان بخش اعظمی از محصولات کشاورزی را صادر کرد و ضمن تقویت توان رقابت‌پذیری، درآمد حاصله از صادرات جایگزین صادرات نفتی در شرایطی شود که قیمت نفت به کمترین میزان خود رسیده است. به گفته این کشاورز خرقانی، تامین به موقع نهاده‌های تولید، تسهیل در صدور مجوزها، ایجاد فضای صادرات برای تولیدکنندگان، حمایت‌ و همکاری همه‌جانبه از سوی سیستم بانکی با اعطای تسهیلات با نرخ پائین و تضامین آسان، ارائه الگوی کشت مناسب از سوی کارشناسان، اجرای صحیح قانون خرید تضمینی و استفاده بهینه از ظرفیت تشکل‌های کشاورزی از جمله مولفه‌های اصلی جهش تولید در بخش کشاورزی است. وی به کشت محصولات جایگزین با نیاز آبی بالا و توجیه اقتصادی اشاره کرد و افزود: تولید محصولات استراتژیک و جایگزین تولیدات غیرضروری ضمن افزایش تنوع در تولید، موجب صرفه جویی و مصرف بهینه منابع آبی خواهد شد که خود عامل مهمی در راستای جهش متوازن تولید است. بیرامی تصریح کرد: متاسفانه الگوی کشت مدونی در کشور وجود ندارد و اگر هم باشد علمی و عملیاتی نیست، اتفاقات تلخی که اخیرا در حوزه تولید پیاز، گوجه فرنگی، مرغ و ... بوجود آمد نتیجه نبود الگوی کشت بود. وی مفهوم الگوی کشت را تولید محصولی متناسب با شرایط آب و هوایی، اقلیم جغرافیایی و مهندسی در تولید، با تاکید بر تقسیم بازار کار بین کشاورزان دانست و افزود: در برخی نقاط کشور ظرفیت تولید بسیاری از محصولات کشاورزی وجود دارد اما به دلیل ناآگاهی و نبود دانش روز و در سایه عدم انجام تحقیقات علمی و پژوهشی ظرفیت های کشاورزی نادیده گرفته می‌شود در حالی که می‌توان با استفاده از تمامی ظرفیت‌ها و نیروی انسانی ماهر و توانمند، ایران را به قطب کشاورزی جهان با تولید انواع محصولات متناسب با ذائقه مردم دنیا تبدیل کرد و با صادرات این محصولات طعم واقعی جهش تولید را چشید. آموزش و ترویج زیربنای بهره‌وری در کشاورزی درهمین رابطه دکتر جعفر خوشروزاده که در کنار تحصیلات آکادمیک خود در رشته تکنولوژی‌های ارتباطی، مطالعاتی در حوزه توسعه روستایی و کشاورزی داشته است، آموزش و ترویج را زیربنای بهبود بهره‌وری و ارتقای کمیت و کیفیت محصولات کشاورزی دانست و گفت: در گذشته ترویج و آموزش یکی از اولویت‌های نهادهای مسئول بخش کشاورزی به شمار می‌آمد، اما مدت‌هاست که برگزاری چنین آموزش‌هایی  کمرنگ شده و این خود چالشی بزرگ در مسیر جهش و ارتقای عملکرد بخش کشاورزی به شمار می‌آید. وی افزود: پیشنهاد می‌شود که سازمان‌های مسئول با ایجاد کانال‌های ارتباطی در فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی نوین با روش‌های چند رسانه‌ای چنین آموزش‌هایی را به جذاب‌ترین شکل ممکن به مخاطبان خود منتقل کنند. وقت آن رسیده که جهاد کشاورزی شهرستان‌های استان هر کدام کانال خود را در پیام‌رسان‌های موبایلی با عضویت تمامی کشاورزان راه‌اندازی کنند و آموزش‌ها، خبرها و برنامه‌های ترویجی خود را از این طریق به آنها منتقل کنند. الگوی مصرف آب کشاورزی، غیراصولی، غیرعلمی و فاقد توجیه دکتر خوشروزاده گفت: مدیریت آب و ترویج روش‌های نوین آبیاری از دیگر راهکارهای زمینه‌سازی برای جهش تولید در بخش کشاورزی استان است. الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی در کشور و استان آنچنان غیراصولی و غیرعلمی و فاقد توجیه است که با توجه به جدی بودن بحران و تنش‌های آبی برخی متقاعد شده‌اند که بخش کشاورزی با الگوی موجود مصرف آب، دیگر توجیه منطقی ندارد و باید بساط آن را جمع کرد. وی افزود: نباید تصور کرد که جهش تولید در بخش کشاورزی به معنای نابودی سفره‌های زیرزمینی آب و برداشت غیراصولی از این منابع است، بلکه جهش تولید در این بخش باید با لحاظ کردن کشش و ظرفیت آبی استان انجام شود و تنها راه رسیدن به جهش تولید در کنار مواجهه با تنش آبی موجود، اصلاح روش‌های آبیاری است که در این زمینه دولت باید متولی کار شود و تنها وعده و وعید اعطای وام و اعتبارات روی کاغذ کافی نیست. وام‌های گرانقیمت مشکل نقدینگی کشاورزان را رفع نمی‌کند دکتر خوشروزاده یکی دیگر از مشکلات بخش کشاورزی را مشکل نقدینگی و اعتبارات دانست و گفت: متاسفانه عمده اعتباراتی که به بخش کشاورزی تعلق می‌گیرد با سود ۱۸ درصد به بالاست و حتی وام‌هایی که در قالب صندوق توسعه و غیره به صورت کم‌بهره پرداخت می‌شود در صورت سررسید شدن، با سود ۱۸ درصد از کشاورز بازپس گرفته می‌شود. کشاورزان، کارگران بی‌جیره و مواجب بانک‌ها وی با اشاره به عدم اجرای طرح استمهال سه ساله وام‌های بخش کشاورزی از ابتدای سال ۱۳۹۸ گفت: تنها لطفی که بانک‌ها در حق کشاورزان کردند این بود که وام‌ها با سود ۱۸ درصد برای آنها تقسیط شد که در حقیقت می‌توان نام این شکل از وام دادن به بخش کشاورزی را به بردگی کشیدن کشاورزان و تبدیل آنها به کارگران بی‌جیره و مواجب بانک‌ها گذاشت. دکتر خوشروزادهافزود: شرایط به گونه‌ای است که کشاورزان سال به سال به بانک‌ها بدهکارتر می‌شوند و کمتر کشاورزی را می‌بینید که چند ۱۰ میلیون بدهی به بانک نداشته باشد. این وضعیت به هیچ عنوان اجازه جهش تولید را نخواهد داد و می‌توان صدای شکسته شدن استخوان‌های کشاورزان را زیر بار فشار قسط و وام‌های سنگین شنید. از نظر دکتر خوشروزاده مبارزه موثر با آفات و اجرای طرح‌های پیشگیرانه در زمینه کاهش آثار تخریبی بلایای طبیعی از دیگر تدابیری است که می‌تواند به تحقق شعار سال یعنی جهش تولید در بخش کشاورزی کمک کند. کاهش خسارات کشاورزی نیازمند تدابیر موثر وی در این زمینه گفت: متاسفانه همه ساله شاهد هستیم که بخش اعظمی از دسترنج کشاورزان استان مرکزی در اثر شیوع آفات شناخته شده و گاها نوظهور از بین می‌رود، در بخش بلایای طبیعی همین هفته گذشته شاهد ورود خسارت چند ده میلیاردی به محصولات کشاورزی در اثر بارش تگرگ بودیم، در حالی که در دنیا برای مقابله با بلایای طبیعی ماند تگرگ روش‌های شناخته شده‌ای از جمله استفاده از توری‌های ضد تگرگ و غیره وجود دارد و انتظار می‌رود سازمان‌های مسئول بخش کشاورزی تدابیری را در این زمینه اتخاذ کنند. این متخصص تکنولوژی‌های ارتباطاتی از دانشگاه یو پی ام مالزی، با تاکید بر لزوم هوشمندسازی و بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین از جمله اینترنت اشیا (IOT) در بخش کشاورزی، گفت: یکی دیگر از راهکارهایی که می‌تواند در بلند مدت به جهش تولید در بخش کشاورزی کمک کند بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین است. امروزه در بسیاری از کشورها برای تولید محصولات کشاورزی با هزینه‌های کمتر و مصرف بهینه منابع از اینترنت اشیا استفاده می‌شود که در نوع خود روشی مقرون به صرفه به شمار می‌آید. بعلاوه در زمینه هوشمندسازی بخش کشاورزی، استفاده از تکنولوژی پهبادی و کوادکوپترها هم می‌تواند نقشی اساسی در روند ارتقاء سلامت محصول، آبیاری، سمپاشی و تجزیه و تحلیل خاک، ایفا کند. کشاورزی نیازمند اصلاحات عالیه به اعتقاد این کارشناس، اصلاح بذر در بخش زراعت و اصلاح نژاد در بخش دامپروری از دیگر مواردی است که باید برای جهش تولید در بخش کشاورزی مورد توجه بیشتر قرار گیرد. وی در این زمینه اظهار کرد: افزایش کیفیت و اصلاح بذر گیاهان زراعی با هدف افزایش مقاومت در مقابل آفات و تنش‌های محیطی و افزایش راندمان و عملکرد محصول از جمله تدابیری است که غفلت از آن می‌تواند به عنوان یک چالش عمده در مقابل جهش تولید در بخش کشاورزی به شمار بیاید، در کنار اصلاح بذر، اصلاح نژاد دام‌های بومی با استفاده از نژادهای برتر از دیگر اقداماتی است که می‌تواند به  افزایش تولید گوشت و شیر در استان کمک قابل توجهی کند. از نظر این کارشناس، مشکل عرضه سوخت یارانه‌ای در بخش کشاورزی از دیگر موانع تحقق جهش تولید در این بخش است. وی در این زمینه گفت: یکی از این مشکلات که اخیرا کشاورزان در استان با آن مواجه شده‌اند اجرای تبصره (۱) ماده ۲۸ قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی مصوب سال ۱۳۸۹ است که بر اساس آن برای اجرای مصوبات ستاد مبارزه با قاچاق ارز و کالا از آبان ماه سال  ۱۳۹۸ طرح پلاک‌گذاری ماشین‌آلات کشاورزی از جمله تراکتور و کمباین کشاورزان در سراسر کشور در دستور کار قرار گرفته است. در این راستا شرکت‌های پخش فرآورده‌های نفتی در شهرهای مختلف ملزم شده‌اند که ارائه سوخت یارانه‌ای به تراکتورها و کمباین‌های کشاورزان را منوط به پلاک‌گذاری این ادوات کنند که این موضوع کشاورزان را در زمان اوج نیاز به سوخت یارانه‌ای با مشکلات عدیده‌ای مواجه کرده و اگر تصمیمی در این زمینه اتخاذ نشود نمی‌توان انتظار جهش تولید در بخش کشاورزی را داشت. دکتر خوشروزاده گفت: ساماندهی بازار عرضه و حذف واسطه‌ها از دیگر گام‌های ضروری برای نیل به جهش تولید در بخش کشاورزی است، حذف واسطه‌ها می‌تواند از یک طرف با بهره‌مند کردن فعالان بخش کشاورزی از دسترنج واقعی‌شان انگیزه لازم برای توسعه فعالیت را در آنها تقویت کند و از سوی دیگر بازار مصرف را سرو سامان دهد و با حذف نقش واسطه‌ها قیمت‌ها را برای مصرف‌کننده متعادل‌تر کند. وی در این زمینه پیشنهاد کرد که نسبت به ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای و هایپرمارکت‌های ویژه محصولات کشاورزی که امکان انتقال کالا از تولید به مصرف را فراهم می‌کند، برنامه‌ریزی لازم انجام شود. ساماندهی زمین‌های خرد و یکپارچه‌سازی زمینه‌های زراعی، یکی دیگر از راهکارهای پیشنهادی دکتر خوشروزاده در راستای جهش تولید در بخش کشاورزی است. وی در این زمینه گفت: قطعه‌قطعه شدن زمین‌های کشاورزی به میزان زیادی بهروه‌وری را در این بخش کاهش داده و از این‌رو  یکپارچه‌سازی این زمین‌ها می‌تواند با سرشکن کردن هزینه‌های تولید به کاهش هدررفت آب و ساماندهی این زمین‌ها در قالب طرح‌های نوین آبیاری کمک کند.   ارتباط مستقیم جهش تولید در بخش کشاورزی با منابع و زیرساخت‌ها معاون فنی و اجرایی جهادکشاورزی شهرستان ساوه نیز گفت: جهش تولید در بخش کشاورزی مستقیما با منابع و زیرساخت‌ها ارتباط دارد و یکی از منابع اصلی در جهش تولید محصولات کشاورزی تامین آب مورد نیاز است که خوشبختانه وضعیت منابع آبی در دوسال اخیر با بارش‌های مناسب بهبود یافته و محصولات متعددی با عملکرد بالا تولید شده است. محمودرضا خلیلی، خاک و نور را از دیگر عوامل در تحقق جهش تولید در محصولات کشاورزی دانست و افزود: شهرستان ساوه به دلیل شرایط جغرافیایی و اقلیمی مناسب از بستر مستعدی برای کشت انواع محصولات کشاورزی برخوردار است و تولید افزون بر ۷۰ نوع محصول باغی و زراعی این منطقه را به قطب کشاورزی استان مرکزی و کشور تبدیل کرده است. وی افزود: برخورداری از زیرساخت‌های مناسب بویژه آب در حوزه کشاورزی موجب خواهد شد که در سال جاری یک جهش واقعی در تولید بویژه در حوزه زراعی را شاهد باشیم. به عنوان مثال قطعا سطح زیر کشت محصولات زراعی نظیر گندم و جو در سال جاری به دلیل شرایط مناسب منابع آبی تا پنج هزار هکتار افزایش خواهد یافت و عملکرد آن می‌تواند تا ۳۰ درصد رشد داشته باشد. این مقام مسئول به برخی محدودیت منابع خاکی و آبی اشاره کرد و افزود: با وجود اینکه بارش‌های خوبی در سطح شهرستان طی دو سال اخیر بوقوع پیوسته است، اما همچنان وضعیت آبی دشت مرکزی ساوه بحرانی است و منابع آبی زیرزمینی هنوز فقیر هستند. وی مدیریت آبیاری و تجهیز مزارع به سیستم‌های نوین آبیاری را عاملی برای افزایش میزان عملکرد و جهش در تولید دانست و افزود: بهره‌گیری از سیستم مکانیزاسیون و یکپارچه کردن اراضی کشاورزی و جلوگیری از خرده مالکی برای مدیریت مزرعه به منظور افزایش میزان سطح کشت و تسهیل در برداشت از جمله ضرورت‌های تحقق جهش تولید است. خلیلی تغذیه مناسب، مدیریت در زراعت، آبیاری مناسب، مدیریت بهتر و افزایش عملکرد با اقدامات ترویجی و بهره‌گیری از دانش روز کشاورزی و مشاوره با متخصصان و کارشناسان برای بهبود در رشد محصولات را از دیگر عوامل تحقق جهش تولید در کشاورزی دانست. آنچه از اظهارات گفتگو شوندگان در این گزارش استنباط می‌شود، ضرورت علمی کردن کشاورزی با پیوند بین مراکز دانشگاهی و دانش‌بنیان، جذب سرمایه‌گذار، پرهیز ازخام فروشی و احداث صنایع تبدیلی، تقویت مکانیزاسیون، بهره‌گیری از شیوه‌های علمی و فناورانه از حوزه آب، خاک، کود و مواد مغذی از مهمترین مولفه‌ها برای تحقق جهش تولید در بخش کشاورزی است. کاهش هزینه‌های تولید، رفع مشکلات بازار و صادرات محوری محصولات، رفع موانع صادراتی برای جلوگیری از واردات بی‌رویه، افزایش ضریب مکانیزاسیون کشاورزی، اجرای الگوی کشت و آمایش سرزمین از دیگر الزامات تحقق جهش تولید در حوزه کشاورزی است. شناخت و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بخش کشاورزی به عنوان بخش مهم و موثر در مقاوم‌سازی پایه‌های اقتصاد ملی، تقویت‌کننده زیرساخت‌ها و فراهم‌کننده مواد اولیه سایر بخش‌ها و نیز تامین‌کننده امنیت‌غذایی کشور برای تحقق نامگذاری سال  ۹۹ با عنوان جهش تولید، از زوایای گوناگونی حائز اهمیت است و تحقق جهش تولید نقش مستقیم و تاثیرگذاری در تقویت و توسعه صادرات غیرنفتی، ایجاد ارزش‌افزوده، تثبیت اشتغال و توسعه سرمایه‌گذاری ایفا می‌کند. جهش تولید در کشاورزی علاوه بر فرصت‌سازی در توسعه فعالیت‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی، موجب کاهش اثرات تهدیدهای ملی نظیر تحریم‌های اقتصادی شده و نقش راهبردی در جلوگیری از آسیب رساندن به اقتصاد و ضربه‌گیر حربه‌های اقتصادی خواهد شد و برای تحقق واقعی آن باید از تمامی ظرفیت‌ها مبتنی بر تفکر جهادی و راهبردهای متاثر از مدیریت جهادی بهره‌گیری کرد. ........................................................................... منبع: همشهری

جهش تولید از منظر قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم جهش تولید از منظر قرآن کریم   رضا نوروزی جوینانی . مقدمه از کاربردی‌ترین مباحث قرآن کریم، اقتصاد است. به نحوی که بزرگترین آیه‌ی‌ قرآن کریم در این خصوص است. یکی از خطابهای قرآن با انسان، خطاب تلاشگر می‌باشد؛ إنَّکَ کادِحٌ إلی رَبِّکَ … تو تلاشگر به سمت پروردگارت هستی. بدون پول و ثروت زندگی بشری مختل است و البته این ثروت لزوما نباید حتما از جنس مسکوک باشد بلکه هر آنچه که مالیت و ارزش تبادل پایاپای را داشته باشد، مال و ثروت است. قرآن کریم مال را سبب قیام و قدرت و استقلال ملت می‌داند؛ لاتُؤتوا ألسُفَآءَ أموالَکُم ألتی جَعَلَ أللهُ لَکُم قیاماً – … خداوند اموال شما را وسیله‌ی قوام شما قرار داده است. پس هرگونه تلاش در جهت بهبود وضعیت سالم اقتصادی، سبب تقویت بنیه‌ی قدرت و قوام کشور است و لازمه‌ی این توانایی، استقلال در اقتصاد است لذا خداوند متعال در زمینه‌ی استقلال فرموده است؛ لَن یَجعَلَ أللهُ للکافرینَ عَلی ألمؤمِنینَ سَبیلاً … خداوند هرگز اجازه‌ی تسلط کافران بر مؤمنین را نداده است. کفار را متعجب کنید قرآن کریم می‌فرماید به نحوی در برابر کفار زندگی کنید که آنان را متعجب کنید! این آیه ناظر به این معنا است که استعداد ذاتی جهان اسلام به حدی است که متحیر کننده است؛ ... کَزَرعٍ أخرَجَ شَطأهُ فآزَرَهُ فإستَغلَظَ فإستَوی عَلی سوقِه یُعجِبُ ألزُرّاعَ لِیَغیظَ بِهِم ألکُفّارَ … همانند نهالی که جوانه زده است و استوار می‌گردد و به حدی رشد می‌کند که کشاورزان را به تعجب وامی‌دارد این بدین جهت است که کافران را به خشم آورد. جهش تولید جهان اسلام باید خودکفا و مستقل بوده و این استقلال باید در همه‌ی زمینه‌ها باشد؛ وأعِدّوا لَهُم ما إستَطَعتُم مِن قُوَةٍ … تُرهِبونَ بِه عَدُوَّ أللهَ و عَدُوَّکُم … هر چه نیرو و قدرت در توان دارید تدارک و مهیا کنید تا تمام دشمنانتان را بترسانید. جهش اقتصادی در قرآن خداوند متعال آبادی زمین و عمارت آن‌ را از وظایف مؤمنین برشمرده است؛ … هُو أنشَأکُم مِن ألأرضِ و إستَعمَرَکُم فیها … او شما را از زمین آفرید و آبادی و پیشرفت آن را به شما واگذار کرد. در قرآن کریم از کسانی که با جان و مال خود در راه اعتلای اسلام فداکاری می‌کنند، تعبیر به مجاهد شده است. و این افراد دارای صفات برجسته‌ای هستند: – برتری مجاهدان اقتصادی بر محتکران اقتصادی؛ فَضَلَّ ألله ألمُجاهِدینَ عَلَی ألقاعدینَ … خداوند مجاهدان را بر قاعدین (زمینگیران) برتری و ترجیح داده است. – مجاهدان اقتصادی دارای مقام والایی در نزد خداوند هستند؛ لَهُم أعظَمُ دَرَجَةً عِندَ أللهِ … برای آنان در نزد خداوند درجات بزرگی وجود دارد. – جهاد اقتصادی سبب سرازیر شدن رحمت و خیر و برکت الهی به سوی تمامی مسلمانان است؛ … لَهُمُ ألخَیراتُ … برای آنان خیر و رحمت و برکت است. – مجاهدان، رستگاران در هر دو دنیا هستند؛ … هُم ألفآئِزونَ … آنان رستگارانند. و پاداش بزرگی دارند؛ … أجراً عَظیماً. راه‌های جهش تولید – استفاده از قدرت آب؛ و أنزَلنا مِن ألسَمآءِ مآءً … این ما بودیم که از آسمان آب را نازل کردیم. توجه به این نکته لازم است که خداوند متعال هرگاه خواسته است که اهمیت موضوعی را برساند، آن را منتسب به خود کرده است که اشاره به عظمت آن موضوع دارد. همانند نزول قرآن، خلقت بشر، تقسیم معیشت و روزی مردم، نزول باران، رویش گیاهان و درختان و بسیاری دیگر. – استفاده از قدرت دریا (قدرت روی دریا)؛ یُزجی لَکُم ألفُلکَ فِی ألبَحرِ لِتَبتَغوا مِن فَضلِه … پروردگارتان کشتی را در دریا برای شما به حرکت در می‌آورد تا از نعمت‌های او بهره‌برداری کنید. و سخَّرَ لَکُم ألفُلکَ … و کشتی را مسخّر شما کرده است. – استفاده از قدرت زیر دریا؛ و هُو ألَّذی سَخَّرَ ألبَحرَ لِتَأکُلُوا مِنهُ لَحماً طَریّاً و تَستَخرِجواْ مِنهُ حِلیَةً تَلبَسونَها و تَرَى ألفُلکَ مَواخِرَ فیه و لِتَبتَغواْ مِن فَضلِهِ … اوست که دریا را مسخّر شما کرد تا از آن گوشت تازه بخورید و زیورآلات استخراج کنید و کشتی‌ها را می‌بینی که پهنه‌ی دریا را می‌شکافند تا از فضل خداوند بهره‌مند شوید. – استفاده از قدرت زمین و خاک؛ جَعَلَ لَکُم ألأرضَ ذَلولاً … اوست که زمین را برای شما رام گردانیده است. – استفاده از منابع تولید؛ از آنجاییکه مایحتاج اقتصادی مردم بسیار وسیع است، لذا خداوند متعال گستره‌ی منابع را در اختیار انسان قرار داده است؛ و آتاکُم مِن کُلِّ ما سَألتُموهُ … و از هر چیزی که خواستید و لازم داشتید در اختیار شما قرار داده است. – استفاده از قدرت نور و روشنایی؛ و جَعَلنا آیَةَ ألنَّهارِ مُبصِرَةً لِتَبتَغوا فَضلاً مّن رَبِّکُم … و ما نشانه‌ی روز را روشنایی بخش قرار دادیم تا در آن فضل و رحمت خداوند را جستجو کنید. و سَخَّرَ لَکُم أللیلَ و ألنَهارَ … و شب و روز را مسخّر شما کرد. – استفاده از قدرت رودخانه‌ها؛ و سَخَّرَ لَکُم ألأنهارَ … و رودخانه‌ها را مسخّر شما گردانید. – استفاده از قدرت باد؛ و مِن آیاتِهِ أن یُرسِلَ ألریاحَ مُبَشِّراتٍ و لِیُذیقَکُم مِن رَحمَتِهِ … و از نشانه‌های قدرت خداوند آن است که بادها را به عنوان بشارت دهنده می‌فرستد تا از خیر و رحمت او بهره‌مند گردید. – استفاده از قدرت آسمان؛ و سَخَّرَ لَکُم ما فی ألسَماوات ... آنچه که در آسمان‌ها هست را مسخر شما گردانیده است. – استفاده از توانایی و قدرت علمی؛ لَقَد مَکَّنّاکُم فی ألأرضِ … ما قدرت و توانایی و تسلط در زمین را برای شما قرار داده‌ایم. نکته‌ی پایانی تلاش مضاعف تنها منجر به شکوفایی اقتصادی نمی‌گردد بلکه در فرهنگ و تمدن و نظامات اخلاقی و تربیتی حتما مؤثر خواهد بود. لازمه‌ی پیشرفت اقتصادی تصرف در طبیعت است و لازمه‌ی تصرف در طبیعت، تلاش مضاعف است و در برابر این تلاش، تنبلی وجود دارد که خداوند لعنت کرده است کسی را که بار زندگی خود را بر دوش دیگران گذاشته باشد. تا به حدّی که تمام انبیا نیز مامور به تلاش اقتصادی بودند به عنوان مثال حضرت آدم به کشاورزی، حوّا به نخ‌ریسی، نوح به نجاری، ادریس به خیاطی، صالح به بازرگانی، ابراهیم به کشاورزی، شعیب و موسی به چوپانی و داوود نیز به زره و اسلحه سازی اشتغال داشتند. قرآن کریم علاوه بر تشویق به تلاش و مجاهدت اقتصادی، راهکارهای موفقیت در این زمینه را نیز معرفی نموده است (در این نوشتار تنها به متن قرآن کریم بسنده شده است و روایات بی‌شمار در این زمینه بررسی نشده است).

پر بازدید ترین مقالات

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

شهریور ۱۴۰۰
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
 12345678910111213141516171819202122232425262728293031