ماه: آبان ۱۳۹۹

چرا «کندی» از اصلاحات ارضی حمایت کرد؟

بسم الله الرحمن الرحیم چرا «کندی» از اصلاحات ارضی حمایت کرد؟   سیدمرتضی حسینی   اشاره: «کندی» از مشاوره استادان بخشهای مختلف دانشگاه «هاروارد» برای تدوین سیاستهای اجتماعی و اقتصادی در حوزه‌های مختلف برخوردار بود و متقابلاً از آنان حمایت مالی می‌کرد. شعاری که دولت آمریکا تحت تاثیر این گروه برای سیاستهای خود برگزید «تحمل رنج مبارزه طولانی علیه جباریت، فقر، بیماری و جنگ» بود که رویکردی منطبق بر رویکردهای توسعه رایج در محافل دانشگاهی آمریکا در آن زمان داشت... در بین اصول شش‌گانه انقلاب سفید که در دهه۱۳۴۰ محور برنامه های توسعه محور محمّدرضا شاه بود، «اصلاحات ارضی» جایگاه مهمی دارد. این برنامه که مورد تجویز و حمایت دولت آمریکا بود، با کشاورزی و منابع وابسته به آن به عنوان اصلی‌ترین عامل تولید در اقتصاد ایران مرتبط بوده و زندگی بخش وسیعی از کشاورزان را دستخوش تغییرات عمده می کرد. اما چه عواملی باعث شد در آن برهه زمانی، از میان نسخه‌های گوناگون توسعه اقتصادی، تغییر در ساختار و شیوه‌های تولید بخش کشاورزی برای شاه و ایالات متحده به عنوان حامی سیاسی و شریک تجاری عمده حکومت پهلوی، اهمیت پیدا کند؟ . کلید واژه ها: اصلاحات ارضی،انقلاب سفید،جان. اف. کندی،علیرضا امینی،محمدرضا پهلوی . پشتوانه فکری یک سیاست برای ریشه‌یابی این موضوع لازم است لایه‌های زیرین و بنیادهای فکری نسخه توسعه ایران در سالهای دهه ۱۳۴۰ را بررسی کرد. «نوسازی» به عنوان یک مکتب مطالعاتی که اساس برنامه های عملیاتی قرار  می‌گرفت را می‌توان واکنشی در برابر سه تغییر مهم پس از جنگ جهانی دوم دانست. نخستین عامل، ظهور ایالات متحده به عنوان یک ابرقدرت بود. آن هم در فضایی که خسارات دو جنگ جهانی، اقتصاد قدرتهای سنتی اروپا(بریتانیا،فرانسه وآلمان) را به شدت ضعیف کرده بود. تغییر دوم، گسترش کمونیسم در پهنه وسیع‌تری نسبت به قبل از جنگ بود، به طوری که شوروی نفوذ خود را نه تنها در اروپای شرقی بلکه در چین و کره و آمریکای مرکزی گسترش داده بود. سرانجام باید به زوال رویکرد استعمارگران سنتی اروپا اشاره کرد که موجب ظهور واحدهای سیاسی جدید در مناطق مختلف آسیا، آفریقا و امریکای لاتین گردید. هرکدام از این کشورها به دنبال الگویی برای رشد و توسعه اقتصادی بودند. کشورهای فقیر بستر مناسبی برای نفوذ روزافزون کمونیسم بودند. در این شرایط، دولتمردان آمریکایی اندیشمندان علوم اجتماعی را به مطالعه اوضاع کشورهای جهان سوم تشویق کردند. هدف آنها این بود که با برقراری ثبات سیاسی و توسعه اقتصادی در این مناطق، از پیوستن این کشورها به بلوک کمونیستی جلوگیری کنند.۱ این موضوع باعث شد در محافل دانشگاهی ایالات متحده آمریکا تولید علم در این حوزه رونق بگیرد. پیدایش نظریات توسعه در مکتب جامعه‌شناسی چند دانشگاه مهم نظیر هاروارد و شیکاگو به اجرای  سیاستهای توسعه­ای سیاست خارجی آمریکا کمک می کرد.۲ از اواسط دهه۱۹۵۰ میلادی و در طول دهه ۱۹۶۰، بسیاری از مدیران و سیاستگذاران سیاست خارجی آمریکا، از بین فارغ التحصیلان دانشگاه هاروارد بودند. تاثیرگذاری آنان در مخافل علمی و اجرایی به اندازه‌ای بود که تحت عنوان «مکتب هاروارد» شناخته می شدند. این رویکرد، بر دگرگونی اجتماعی و تفاوت میان جوامع سنتی و مدرن تاکید می کرد. طرحهایی نظیر اصل ۴ در دوران ریاست جمهوری «هری ترومن» و به ویژه فشار برای اجرای برنامه‌های اصلاحات ارضی در کشورهای تحت نفوذ آمریکا در دوران ریاست جمهوری «جان. اف.کندی» از مصادیق این تاثیر‌پذیری است.۳نسل جدیدی از اقتصاددانان، سیاست‌شناسان و روان‌شناسان بسیج شده و به مطالعه دولتها و مواضع توسعه در جهان سوم پرداختند. یکی از مهمترین این موسساتی که در همین زمینه تشکیل شد «کمیته شورای تحقیقات اجتماعی» به سرپرستی «گابریل آلموند» بود. این فعالیتها در نهایت مکتبی را در مطالعات توسعه پایه گذاری کرد که از آن به عنوان مکتب نوسازی «Modernization» یاد می‌شود.۴ . پاسخ انعطاف‌پذیر «کندی» چه بود؟ نقطه آغاز و حرکت جدی نوسازی دوره پهلوی دوم با برنامه «انقلاب سفید» و به‌ویژه «اصلاحات ارضی» پیوند خورده است که در سال ۱۳۴۱ کلید خورد. در سال ۱۹۶۱(۱۳۳۹ه.ش) حضور «جان.اف.کندی» از حزب دموکرات در کاخ سفید، فشار بر محمدرضا شاه  برای اجرای سیاستهای اصلاحی را افزایش داد. انتخاب «علی امینی» به عنوان چهره‌ای نسبتاً مستقل از یک سو و کاهش فشار برمخالفان از سوی دیگر تبلور این رویکرد جدید بود.کندی با توجه به بروز بحرانهای سیاسی و اجتماعی در کشورهای جهان سوم، رویکرد جدیدی را با عنوان «پاسخ انعطاف پذیر» مطرح کرد. از نظر او  «اتکای بیش از حد جمهوریخواهان به قدرت هسته‌ای و تلاش برای به قدرت رساندن دولتهای دست نشانده در جهان سوم، قابلیت خود را درجلوگیری از نفوذ کمونیسم در جهان سوم از دست داده بود. دولت آمریکا تلاش کرد با بازسازی نیروهای متعارف نظامی از کمکهای مستقیم نظامی بکاهد و بر ضرورت انجام اصلاحات اقتصادی و اجتماعی در جهان سوم تاکید داشت. سیاستی که ایالات متحده آمریکا در این زمان در روابط خود با ایران در پیش گرفت، پیگیری همان سیاستی بود که با عنوان «اتحاد برای پیشرفت» در کشورهای آمریکای لاتین به اجرا گذارده شده بود».۵ . «احمد اشرف» بر این اعتقاد است که «انقلاب دهقانی قریب‌الوقوع در ایران» و «اجتناب‌ناپذیری اصلاحات ارضی به دلیل توسعه سرمایه‌داری» که به نوعی محور برنامه های کندی  محسوب می شد، توهماتی و در حقیقت بهانه‌هایی بیش نبودند. دهقانان ایرانی رغبت چندانی به انجام اقدامات انقلابی از خود نشان نداده و سطح مشارکت آنان در جنبشهای سیاسی- اجتماعی کشور بسیار پایین بوده است... . در این دوران «کندی» از مشاوره استادان بخشهای مختلف دانشگاه «هاروارد» برای تدوین سیاستهای اجتماعی و اقتصادی در حوزه‌های مختلف برخوردار بود و متقابلاً از آنان حمایت مالی می‌کرد. شعاری که دولت آمریکا تحت تاثیر این گروه برای سیاستهای خود برگزید «تحمل رنج مبارزه طولانی علیه جباریت، فقر، بیماری و جنگ» بود که رویکردی منطبق بر رویکردهای توسعه رایج در محافل دانشگاهی آمریکا در آن زمان داشت.۶ تجویز اصلاحات از ترس  نفوذ رقیب «کندی» پس از ورود به کاخ سفید، تغییر در شیوه کشاورزی سنتی و به ویژه «اصلاحات ارضی» در کشورهای توسعه‌نیافته را به عنوان راهی برای جلوگیری از نفوذ کمونیسم در این کشورها مطرح کرد. دولت آمریکا، تمرکز بر حوزه کشاورزی را «مانعی موثر بر سر راه توسعه کمونیسم و یا بروز انقلاب زمین از نوع چینی آن و پیش شرط موفقیت در اجرای هرگونه برنامه صنعتی‌سازی قلمداد می کرد. «جولیوس هلمز» سفیر وقت آمریکا در ایران تأکید کرد که موفقیت این اصلاحات برای منابع ما اهمیت زیر‌بنایی دارد و باید از هر موقعیتی که دنبال کردن برنامه تقسیم اراضی و نیز بهبود اوضاع اقتصادی کشور به ما کمک می‌کند استفاده کنیم».۷ «احمداشرف» امّا بر این اعتقاد است که «انقلاب دهقانی قریب‌الوقوع در ایران» و «اجتناب‌ناپذیری اصلاحات ارضی به دلیل توسعه سرمایه‌داری» که به نوعی محور برنامه‌های کندی  محسوب می شد، توهماتی و در حقیقت بهانه‌هایی بیش نبودند. دهقانان ایرانی رغبت چندانی به انجام اقدامات انقلابی از خود نشان نداده و سطح مشارکت آنان در جنبشهای سیاسی ـ اجتماعی کشور بسیار پایین بوده است. ۸  شاه در ابتدا موافقت چندانی با سیاستهای اصلاح‌طلبانه دموکراتها نداشت و خواهان انجام آن به شیوه مدنظر و تحت کنترل خویش بود، امّا با توجه به جدیت واشنگتن در عملیاتی‌سازی این ایده، چند ماه پس از تشکیل کابینه «علی امینی» برای جلب حمایت آمریکا از  همان موضع کمرنگ انتقادی هم دست برداشت. او  در سفری به واشنگتن ضمن کسب حمایت دولت جدید آمریکا و اطمینان از موقعیت خود، قول پشتیبانی کامل از اصلاحات ارضی را به «کندی» داد.۹ با این حال نتایج اصلاحات ارضی  نه تنها موقعیت کشاورزی ایران را بهبود نبخشید بلکه به گفته بسیاری از صاحب‌نظران و حتی کارشناسان غربی، این حوزه مهم اقتصادی را به ضعف و زوال نزدیک کرد. رویکرد کشاورزی مورد حمایت آمریکا اگر چه تعداد روستاییان صاحب زمین را ظاهراً افزایش داد امّا زمین کافی در اختیار آنان قرار داده نشد تا بتوانند کشاورزانی خوداتکا بشوند.۱۰ سطح زندگی اکثریت جمعیت روستایی بهتر نشد و به بدی سابق ماند و اگر مزیتی هم به دست آمد، در مقایسه با مزایای جمعیت شهرنشین بسیارکم بود.۱۱  «نیکی کدی» هم معتقد است اگرچه تعدادی از کشاورزان صاحب زمین شده، از امکاناتی نظیر چاه عمیق و موتور پمپ برخوردار شدند امّا این کار پس از چند سال سطح آب زیرزمینی را کاهش داد  و برخی مناطق قابل کشت را غیر قابل کشت کرد. ضمن اینکه شیوه‌های سنتی امّا مفیدی همچون احداث و احیای قنات هم با بی اعتنایی دولت مواجه شد. کنترل قیمت محصولات توسط دولت هم بیشتر به نفع شهرنشینان بود. حتی دولت به نوعی به کشاورزان خارجی و نه ایرانی  سوبسید می‌داد. چرا که مثلاً گندم آنها را به قیمت بین المللی می‌خرید. در مجموع طبقه کشاورز برخلاف تبلیغات صورت گرفته مورد توجه و حمایت جدی دولت نبود.۱۲این در حالی بود که پیشرفت صنایع سنگین و بنیادی نه مورد حمایت دولت آمریکا قرار داشت و نه در اولویتهای شاه بود. در سالهای دهه۱۳۴۰ و۵۰ بخش صنعتی جدید از نظر سرمایه، تکنولوژی، مدیریت و فرآورده تا حد زیادی به مشارکت خارجیان وابسته بود. صنایع کلیدی اتومبیل و لوازم برقی اساساً «آچاری» بودند یعنی اکثر قطعات و اجزا از خارج می آمد و در داخل کار چندانی جز برروی هم سوار کردن قطعات و افزودن اجزاء ناچیز صورت نمی‌گرفت.۱۳ . فرجام سخن  تمرکز دولت ایالات متحده بر تغییر ساختار کشاورزی و انجام اصلاحات ارضی در ایران، تابع رقابت با شوروی در دورانی بود که جنگ سرد میان این دو ابر قدرت  به شرایط حساسی رسیده بود. این وضعیت در کنار غلبه فکری هواداران مکتب نوسازی در نظام تصمیم‌گیری سیاست خارجی آمریکا باعث شد تا ایران هم در معرض محک برنامه‌های توسعه گرایانه این مکتب قرارگیرد. با این حال، هم برآورد کندی و اخلاف او درباره احتمال نفوذ کمونیسم در ایران و بروز انقلاب دهقانی و هم تحلیل نخبگان فکری حامی این سیاست‌ها غلط از آب درآمد. نا آشنایی با ریشه‌های تاریخی عقب‌ماندگی اقتصادی ــ که بخش اعظم آن حاصل استعمارگری و دخالتهای گسترده قدرتهای بزرگ بود ــ درکنار فقدان برنامه‌ریزی واقعی و منطبق با نیازهای جامعه، باعث شد برنامه تحول ساختار کشاورزی به اهداف مدنظر خود دست پیدا نکند. از سوی دیگر غفلت از گسترش صنایع سنگین باعث غلبه صنایع مصرفی و مونتاژی در این سالها شد. تغییرات اجتماعی و فرهنگی ناشی از اصلاحات ارضی به مهاجرت گسترده کشاورزان به شهرهای بزرگ انجامید. این خود یکی از زمنیه‌های افزایش نارضایتی و گسترش زیرپوستی مخالفتهایی شد که با یک جرقه شعله انقلاب اسلامی سال ۵۷ را روشن کرد. ............................................................................................................................................ منبع http://www.iichs.ir/s/5616 ۱٫آلوین سو، تغییر­ اجتماعی و توسعه، ترجمه محمود حبیبی مظاهری، تهران، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی،۱۳۸۰،ص۳۰٫ ۲٫محمد جواد زاهدی، توسعه و نابرابری، تهران، مازیار،۱۳۸۶، ص۷۱٫ ۳٫سیدمرتضی حسینی، بررسی مقایسه‌ای کارکرد مذهب در فرایند نوسازی ایران: پهلوی دوم(۵۷-۱۳۴۱) و دوره سازندگی(۷۶-۱۳۶۸)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه فردوسی،۱۳۹۰، ص۳۸٫ ۴٫یحیی فوزی، مذهب و توسعه در ایران، پژوهش­نامه­متین، سال اوّل،شماره دوّم، بهار۱۳۷۸، ص۲۰۶­. ۵٫علیرضا ازغندی، روابط خارجی ایران(دولت دست نشانده)۵۷-۱۳۲۰، تهران، قومس،۱۳۷۶،ص۲۸۰٫ ۶٫محمد جواد زاهدی، همان،ص۷۲٫  ۷٫محسن میلانی، شکل‌گیری انقلاب اسلامی از سلطنت پهلوی تا جمهوری اسلامی. ترجمه مجتبی عطارزاده، تهران، گام نو،۱۳۸۳، ص۱۰۰٫ ۸٫احمد اشرف و علی بنوعزیزی، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمه سهیلا ترابی فارسانی، تهران:نیلوفر،۱۳۸۷،ص۱۱۱٫ ۹٫محمدعلی کاتوزیان، اقتصاد سیاسی ایران از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی.تهران،مرکز،۱۳۷۷،ص۲۶۹٫ ۱۰٫یرواند آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب، ترجمه کاظم فیروزمند و دیگران، تهران، نشر مرکز، ۱۳۷۸، ص۳۹۲٫ ۱۱٫جان فوران، مقاومت شکننده، ترجمه  احمد تدین،تهران،موسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۸۲، ص۴۷۷٫ ۱۲٫احمد موثقی، نوسازی و اصلاحات در ایران،تهران، قومس، ۱۳۸۵، ص۲۴۱٫ ۱۳٫فوران،همان، ص۴۸۶٫ .................................................................................................................................................... منبع : موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

چرا اصلاحات ارضی باعث کاهش ضریب امنیت غذایی در ایران شد؟

بسم الله الرحمن الرحیم  چرا اصلاحات ارضی باعث کاهش ضریب امنیت غذایی در ایران شد؟   سیدمحسن موسوی‌زاده جزایری . اشاره :  پیشی گرفتن نرخ رشد مصرف از تولید محصولات کشاورزی باعث شد تا کشور برای تأمین امنیت غذایی به واردات متکی شود. آمار نشان می‌دهد که ارزش واردات مواد غذایی تا سال ۱۳۵۱ به ۱۰/۵ درصد واردات کشور افزایش یافت. در سالهای ۵۲ تا ۵۶ حدود ۵/۵ میلیارد دلار ارز فقط بابت واردات مواد غذایی هزینه شد. کلید واژه ها: اصلاحات ارضی، کشاورزی، واردات، مواد غذایی . درحالی‌که محمدرضا پهلوی در دهه ۱۳۴۰ با اجرای اصلاحات ارضی و تقسیم زمین بین کشاورزان به دنبال برهم زدن مناسبات قدیمی اجتماع و افزایش نفوذ قدرت خود در روستاها بود، در کمتر از دو دهه بعد با سیل جمعیتی مواجه شد که خواهان سرنگونی او بودند. بخش قابل‌توجهی از این افراد روستاییانی بودند که قرار بود به دلیل اصلاحات ارضی به حامیان رژیم اضافه شوند، اما در عمل نه‌تنها این مسئله محقق نشد، بلکه آنها به مخالفان حکومت تبدیل شدند. بااین‌حال اصلاحات ارضی فقط  تأثیر سیاسی بر جامعه ایران نگذاشت، بلکه طرحی که به گفته مجریان آن قرار بود باعث توسعه و رشد بخش کشاورزی کشور شود، سبب شد در دهه ۱۳۵۰، ایران به یکی از کشورهای واردکننده مواد غذایی تبدیل شود. براین اساس در این نوشتار درصدد هستیم این مسئله را بررسی کنیم که چرا اصلاحات ارضی باعث کاهش ضریب امنیت غذایی در ایران شد. در سال ۱۳۳۸، در دولت اقبال تلاش شده بود اصلاحات ارضی در کشور به‌صورت قانونی درآید. مخالفت آیت‌الله بروجردی باعث شد تا این اقدام به تأخیر بیفتد. در سال ۱۳۴۰، در زمان نخست‌وزیری امینی، او از آمریکا یک وام بلندمدت ۷۵۰ میلیون دلاری خواست، ولی واشنگتن که آن روزها به‌شدت نگران بی‌ثبات شدن ایران به دلیل انجام نشدن اصلاحات اجتماعی بود، پرداخت وام به ایران را به اجرای برنامه اصلاحات ارضی موکول نمود. در این زمان امینی با کمک ارسنجانی، وزیر کشاورزی، اصلاحات ارضی را شروع کرد. بااین‌حال محمدرضاشاه بعد از برکناری امینی، خود مدیریت تغییرات اقتصادی و ازجمله اصلاحات ارضی را برعهده گرفت و در سالهای آینده در چند مرحله به توزیع زمین در بین کشاورزان اقدام کرد.۱ در مدت اجرای اصلاحات ارضی دولت حدود ۱/۲ میلیارد دلار به بخش کشاورزی اختصاص داد. دولت تلاش می‌کرد این بودجه را در زمینه احیای اراضی و پرداخت یارانه برای استفاده از تراکتور، کود شیمیایی و از بین بردن آفتهای زارعی هزینه کند. در سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۶ با اجرای طرحهای آبیاری بیش از ۲۴۰ هزار هکتار زمین به زیر کشت رفت، شماره تراکتورها از سه‌هزار به پنجاه‌هزار دستگاه رسید.۲ آمارها نشان می‌دهد که در مدت اجرای اصلاحات ارضی، ۷۶۴۰ شرکت بزرگ زارعی به تقلید از آمریکا شکل گرفت. وام پرداختی به کشاورزان نیز شتابی بی‌سابقه به خود گرفت و جمعا به ۲/۲ میلیون فقره وام به ارزش ۱۱/۱ میلیارد ریال رسید. این عملکرد در مقایسه با عملکرد بانک کشاورزی در تمام سی سال قبل، از نظر تعداد ۴/۷ برابر و از نظر مبلغ ۳۷ درصد افزایش نشان می‌داد.۳ بعد از اجرای اصلاحات ارضی، دولت مدعی شد که تولید محصولات کشاورزی ۱۰۰ درصد رشد داشته است، اما برآوردهای کارشناسان مستقل اعداد دیگری را نشان می‌داد. براین اساس گراهام، نرخ رشد را ۲ درصد، کدی،۲ تا ۲/۵ درصد، کاتوزیان ۲ تا ۳ درصد، سیف‌الهی ۳ درصد دانسته‌اند. اگر این ارقام را با نرخ رشد ۳ درصدی جمعیت مقایسه کنیم، متوجه می‌شویم که نرخ رشد تولیدات کشاورزی از نرخ رشد جمعیت بعد از اصلاحات ارضی عقب افتاد. در این زمان با وجود نرخ رشد حدود ۳ درصد تولیدات کشاورزی، نرخ رشد مصرف سالانه ۱۲ درصد بود. اصلاحات ارضی باعث شد تا سهم کشاورزی در تولید ناخالص داخلی از ۵۰ درصد به ۹/۲ درصد در سال ۱۳۵۶ کاهش یابد.۴ پیشی گرفتن نرخ رشد مصرف از تولید محصولات کشاورزی باعث شد کشور برای تأمین امنیت غذایی به واردات متکی شود. آمار نشان می‌دهد که ارزش واردات مواد غذایی تا سال ۱۳۵۱ به ۱۰/۵ درصد واردات کشور افزایش یافت. در سالهای ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶ حدود ۵/۵ میلیارد دلار ارز فقط بابت واردات مواد غذایی هزینه شد. در همین سالها در حالی رشد واردات مواد غذایی ۷/۴ برابر شده بود که میانگین رشد واردات کشور ۵/۷ برابر بوده است؛ به عبارتی سرعت رشد واردات مواد غذایی بسیار بیشتر از سایر کالاها بوده است.۵ . بعد از اصلاحات ارضی، ۱۴ واحد کشت و صنعت که هر یک بیش از پنج‌هزار هکتار زمین در اختیار داشتند ایجاد شد. اغلب اینها در نزدیکی سدهای بزرگ قرار داشتند و دولت برای توسعه مکانیزاسیون در آنها هزینه زیادی کرده بود. بااین‌حال به‌زودی مشخص شد که بسیاری از این واحدها غیراقتصادی هستند؛ به‌طوری‌که بهره‌وری آنها کمتر از مزرعه‌های دهقانی بود. . این سؤال به‌وجود می‌آید که چرا اصلاحات ارضی با وجود هزینه‌های مالی زیادی که برای اجرایش شد به چنین نتایجی منجر شد؟ آمار نشان می‌دهد از مجموع ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار خانوار روستایی، که در مدت اصلاحات ارضی صاحب زمین شدند، زمین دریافتی یک‌میلیون و ۸۵۰ هزار خانوار (۶۵ درصد) کمتر از حداقل میزان لازم برای یک زندگی مناسب در اکثر مناطق بود. این مسئله باعث شد تا بعد از اصلاحات ارضی کشاورزان زیادی به دلیل کاهش درآمد از روستاها به شهر مهاجرت کنند.۶ اجرای اصلاحات ارضی سبب شد در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ نرخ رشد سالانه تولیدات کشاورزی به دلیل کوچک شدن زمینها کاهش یابد و به ۲/۵ درصد رسد. با احتساب این عدد میانگین نرخ رشد بازدهی کشاورزی به صفر رسید. در همین دوران شاخص بازدهی زمین در بخش کشاورزی منفی شد؛ مسئله‌ای که نشان می‌دهد در عمل، سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی بعد از اصلاحات ارضی غیراقتصادی شده و امکان تشکیل سرمایه ثابت از این بخش گرفته شده است؛ همچنین در دوران اجرای اصلاحات ارضی، یکی از مواردی که حکومت بر روی آن تبلیغات می‌کرد، استفاده گسترده از کود شیمیایی و تراکتور در زمینها بود، اما بررسیها نشان می‌دهد که به دلیل استفاده نادرست نه تنها این مسئله کمکی به افزایش تولید نکرد، بلکه در برخی موارد تولید را کاهش داد.۷ دراین‌باره ناصر گل‌سرخی، از مدیران وزارت کشاورزی آن زمان، در سخنرانی در بانک مرکزی به مشکلات استفاده نادرست از تراکتور و ادوات کشاورزی در ایران اشاره کرد و گفت که ناآگاهی از این مسئله باعث شده تا به بافت خاکهای زمینهای کشاورزی آسیب وارد شود و میزان بهره‌وری آنها کاهش یابد؛ همچنین او تأکید کرده که توسعه صنایع جانبی نیز تناسبی با توسعه مکانیزاسیون نداشته و همین مسئله نرخ هدررفت محصولات را افزایش داده است.۸ آمارها نشان می‌دهد که تلاشهای رژیم برای افزایش بهره‌وریی از زمینهای کشاورزی از طریق ایجاد شرکتهای بزرگ کشت و صنعت نیز موفقیت‌آمیز نبوده است. بعد از اصلاحات ارضی، ۱۴ واحد کشت و صنعت، که هر یک بیش از پنج‌هزار هکتار زمین در اختیار داشتند، ایجاد شد. اغلب اینها در نزدیکی سدهای بزرگ قرار داشتند و دولت برای توسعه مکانیزاسیون در آنها هزینه زیادی کرده بود. بااین‌حال به‌زودی مشخص شد که بسیاری از این واحدها غیراقتصادی هستند؛ به‌طوری‌که بهره‌وری آنها کمتر از مزرعه‌های دهقانی بود.۹ در این زمان، کشاورزان ثروتمند با مازاد بیشتر محصول قابل‌عرضه به بازار نسبت به درآمدهای حاصل از رابطه مبادله تجاری از توان خریدهای بیشتر از خارج از بخش کشاورزی بهره‌مند شدند. بخش عمده اعتبارات یارانه‌ای و نهادهای دیگر، که از طریق شرکتهای تعاونی روستایی توزیع شد، توسط کشاورزان ثروتمند مورداستفاده قرار گرفت که بر شورای مدیریت این سازمانها مسلط بودند. تشویق دولت برای کشاورزی مکانیزه تقاضای نیروی کار را نسبت به گسترش زمینهای تازه‌کشت‌شده کاهش داد و همراه آن، درآمد نیروی کار مزدبگیر، که از بخشهای فقیرتر خانوارهای کشاورزی بودند، کاهش یافت.۱۰ به دنبال اصلاحات ارضی، بخش زیادی از کشاورزان به امید یافتن شغل به شهرها مهاجرت کردند. در این زمان مهاجرت گسترده روستاییها به شهرها باعث شد سهم اشتغال کشاورزی در کل اشتغال کشور، از ۵۶ درصد در سال ۱۳۳۵ به ۴۶ درصد در سال ۱۳۴۵ سقوط کند. روند مهاجرت به شهرها در دهه ۱۳۴۰ به حدی بود که برای مثال سهم مهاجران به نسبت جمعیت شهر تهران به ۳۳ درصد رسید. این آمار نشان می‌دهد بخش زیادی از جمعیتی که تا پیش از این تولیدکننده و تأمین‌کننده محصولات کشاورزی بودند، در اواخر دهه ۱۳۴۰ به مصرف‌کننده مواد غذایی تبدیل شدند.۱۱ این مسئله باعث شد ایران به واردکننده مواد غذایی از سایر کشورها تبدیل شود؛ برای مثال دولت هم‌زمان با اجرای اصلاحات ارضی مجبور شد شصت‌هزار تن گندم از شوروی، ۲۵ هزار تن ذرت و چهارده‌هزار تن گندم از آمریکا وارد کند. آمارها نشان می‌دهد که بعد از اصلاحات ارضی، مدام سال‌به‌سال بر واردات محصولات کشاورزی افزوده شده است، برای نمونه، در سال ۱۳۵۱، ایران ۱۳/۷ میلیارد ریال محصولات کشاورزی وارد کرد و این رقم در سال ۱۳۵۳ به ۱۷/۳ میلیارد ریال رسید. در سال ۱۳۵۳ روحانی، وزیر کشاورزی وقت، اعلام کرد که ایران نمی‌تواند مواد غذایی مورد نیاز خود را تأمین کند و در این زمینه کاملا به واردات وابسته است.۱۲ فرجام سخن بررسی نتایج اصلاحات ارضی نشان می‌دهد به‌رغم تبلیغات رژیم پهلوی مبنی بر افزایش عدالت اجتماعی و سطح رفاه خانوارهای روستایی، نه‌تنها این مسئله محقق نشد، بلکه شیوه اشتباه اجرای این اصلاحات باعث شد درآمد بسیاری از خانوارهای روستایی کاهش یابد و آنها برای تأمین هزینه زندگی مجبور شوند به شهرها مهاجرت کنند؛ همچنین اصلاحات ارضی در عمل به‌جای اینکه به توسعه کشاورزی در کشور کمک کند ایران را به کشوری وابسته به واردات مواد غذایی تبدیل کرد. بسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند که هدف اصلی از اصلاحات ارضی نه بهبود وضعیت کشاورزی کشور، بلکه بسترسازی برای حل شدن ایران در اقتصاد کشورهای سرمایه‌داری بوده است تا از این طریق آنها بتوانند برای ده‌ها سال به بازار مصرف رو به گسترش ایران دسترسی داشته باشند. . به گفته ناصر گل‌سرخی، از مدیران وزارت کشاورزی، استفاده نادرست از تراکتور و ادوات کشاورزی در ایران باعث شد به بافت خاکهای زمینهای کشاورزی آسیب وارد شود و میزان بهره‌وری آنها کاهش یابد شماره آرشیو: ۱۵۴-۱۵۵س ................................................................................................................................................. منبع http://www.iichs.ir/s/6638 ۱٫ حسین عظیمی، «توزیع زمین و درآمد کشاورزی در آستانه اصلاحات ارضی»: مسائل ارضی و دهقانی، تهران، انتشارات آگاه، ۱۳۶۱، ص ۸۰٫ ۲٫ یرآوند آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۳، چ دهم، ص ۵۲۶٫ ۳٫ سعید لیلاز، موج دوم توسعه آمرانه، تهران، انتشارات نیلوفر، ۱۳۵۲، ص ۹۸٫ ۴٫ جان فوران، مقاومت شکننده، تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه احمد تدین، تهران، موسسه خدمات فرهنگی رسا، ۱۳۸۸، ص ۴۹۱. ۵٫ سعید لیلاز، همان، ص ۴۱۷٫ ۶٫ یرآوند آبراهامیان، همان، ص ۵۲۸٫ ۷٫ محمدعلی همایون کاتوزیان، اقتصاد سیاسی ایران، از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، نشر مرکز، ۱۳۹۳، ص ۳۵۴٫ ۸٫ ناصر گل‌سرخی، «تحولات ارضی بعد از اصلاحات ارضی»، اقتصاد بورس، دوره اول، ش ۲۶ (مهر ۱۳۴۴)، ص ۷۰٫ ۹٫ جان فوران، همان، ص ۴۷۹٫ ۱۰٫ مسعود کارشناس، نفت، دولت و صنعتی شدن در ایران، ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران، گام نو، ۱۳۸۲٫ ص ۲۲۹٫ ۱۱٫ محمدتقی امامی خویی، «اصلاحات ارضی و نتایج آن بر اقتصاد ایران»، مسکویه، ش ۴ (تابستان ۱۳۸۷)، ص ۸۱٫ ۱۲٫ همان‌جا. ..................................................................................................................................... منبع : موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

نقش و نقشه‌های آمریکا در برنامه اصلاحات ارضی ایران

بسم الله الرحمن الرحیم  نقش و نقشه‌های آمریکا در برنامه اصلاحات ارضی ایران . مرکز بررسی اسناد تاریخی . مقدمه  روابط سیاسی ایران و آمریکا همواره یکی از موضوعات بحث‌برانگیز و پرتنش‌ در تاریخ روابط خارجی ایران است. کشور ایران همواره به لحاظ موقعیت جغرافیایی ممتاز خود در خاورمیانه و ذخائر فراوان زیرزمینی‌اش، مورد توجه سایر کشورهای استعمارگرِ قدرتمند، قرار داشته است. انگلیس سال‌های متمادی در این سرزمین به دنبال اجرای طرح‌های استعماری و غارت مخازن نفتی بود. روسیه نیز به عناوین مختلف و در مقاطع تاریخی متفاوت، به خاک ایران یورش می‌آورد.[۱] در این شرایط بود که ایران به دنبال قدرتی می‌گشت تا با کمک آن بتواند از فشارهای روسیه و انگلیس، رهایی پیدا کند. بنابراین، اولین روابط سیاسی بین دو کشور ایران و آمریکا، از دهه‌ی سوم قرن نوزدهم میلادی به وجود آمد. در ابتدا با حضور میسیونرها در ایران که تحت لوای فعالیت‌های مذهبی و فرهنگی، اهداف خاصی را انجام می‌دادند، این ارتباطات آغاز شد، شاید بتوان گفت که این فعالیت‌ها، ابتدای شروع ارزیابی‌های اولیه از شرایط کشور ایران برای اجرای اهداف آمریکا در این منطقه بوده است.[۲] بر همین اساس اهمیت یافتن نفت ایران و موقعیت آن، آمریکا را برآن داشت تا در امور ایران نظارت بیشتری داشته باشد. با این حال، مقامات آمریکایی، کماکان استراتژی‌های انزواطلبانه خود را در برابر ایران حفظ کردند اما با پایان یافتن جنگ جهانی دوم، شرایط جهانی، به لحاظ سیاسی، اقتصادی، حقوقی و حتی فرهنگی با تغییرات عمیق و گسترده‌ای مواجه شد. از جمله‌ی این تغییرات می‌توان به تأسیس سازمان‌های ‌بین‌المللی، از بین رفتن امپراطوری‌ها، تشکیل دولت- ملت‌های جدید و در نهایت تقسیم جهان به دو بلوک شرق و غرب اشاره کرد. در این اوضاع، جنگ سرد که در نتیجه‌ی رویارویی دو قدرت بزرگ جهانی، یعنی آمریکا و شوروی به وجود آمده بود، تمامی معادلات سیاسی- اقتصادی نظام بین‌الملل را به خود معطوف کرد.[۳] آمریکا با ورود به عرصه‌ی سیاست بین‌المللی، توازن قدرت را در سطح جهانی تغییر داد و دیگر نمی‌توانست نسبت به منافع و تعهداتی که در گوشه و کنار جهان داشت بی‌تفاوت بماند. به خصوص اینکه قدرت یافتن شوروی و گسترش اندیشه‌ی کمونیسم که با هدف و شعار حمایت از ملل محروم و قشرهای آسیب‌پذیر اجتماعی، به سرعت در حال پیشروی به سمت کشورهای شرق و غرب جهان بود، آمریکا را با تهدید ناگهانی منافع کشورش در سایر جوامع مواجه کرد و سردمداران آمریکایی را به فکر طرحِ استراتژی‌هایی برای مقابله با آن، انداخت. از مهم‌ترین طرح‌هایی که در این زمینه به اجرا گذاشته شد، دکترین ترومن[۴] بود که در آن، ضمن تشریح اوضاع جهانی و ابراز نگرانی از منافع آمریکا در کشورهای دیگر، در مقابل خطر رشد کمونیسم، خواستار تخصیص منابع مالی هنگفتی برای کمک به دولت‌های تحت نفوذ این کشور به منظور رفع مشکلات اقتصادی بود. نتیجه‌ی این تحولات، در پایان دهه‌ی ۱۹۵۰ میلادی، باعث شد تا منطقه‌ی خاورمیانه، شاهد کشمکش‌های حاد جنگ سرد بین آمریکا و شوروی، برای تسلط بر منطقه باشد و به خصوص کشور ایران به لحاظ داشتن مرزهای مشترک با شوروی در مرکز توجه قرار گرفت.[۵] به این ترتیب آمریکا در قالب مناسبات سیاسی و اجتماعی، ایران را تبدیل به پایگاه مهم و بزرگی نمود، پایگاهی که برای آمریکایی‌ها نقش بسیار مهم و استراتژیک داشت. به همین دلایل، سیاست اغلب رؤسای جمهور آمریکا از آیزنهاور تا کارتر بر پایه‌ی برقراری هر چه بهتر روابط دوستانه و نفوذ هر چه بیشتر در ایران بنا گردید. محمدرضا پهلوی نیز که با کمک نیروهای آمریکایی- انگلیسی و کودتای طراحی شده توسط آنان[۶] توانست سلطنت خویش را حفظ کند، به آمریکا برای تحکیمِ پایه‌های قدرت و مشروعیتِ خویش نیاز داشت. این شرایط به تدریج به عمیق شدن مناسبات ناسالم سیاسی و اقتصادی و به بیان دیگر، موجب تحکیم وابستگی رژیم پهلوی به آمریکا شد. بسیاری از این برنامه‌ها که تحت عنوان مدرنیزاسیون مطرح شد، برنامه‌هایی اصلاحگرانه اما در اصل استعمارگرانه بود که از طرف سیاستمداران کاخ سفید برای ایران اتخاد می‌شد. بسیاری از این اصلاحات با ارزش‌های جامعه‌ی دینی و فرهنگی ایرانی مطابق نبود، به همین دلیل واکنش جامعه‌ی ایران را به رهبری حضرت امام خمینی(ره) برانگیخت.[۷] حضرت امام خمینی(ره)، ضمن اینکه بر اساس مبانی نظری و عقل گرایانه‌ی خویش، حامی هر نوع اصلاحات واقعی بودند، اما الگوی خاص نوسازی در دوران پهلوی دوم را الگویی منحرفانه، استعماری، تقلیدی و ناقص می‌دانستند که دارای پیامدهای منفی برای اقتصاد، سیاست و فرهنگ کشور بود.[۸] برنامه‌ی اصلاحات ارضی نیز یکی از همین طرح‌های آمریکا بود که با اوج بحران‌های سیاسی و اقتصادی در اوایل دهه ۱۳۴۰، برای جلوگیری از بروز حرکت‌های انقلابی در ایران، به اجرا درآمد. . اصلاحات ارضی، طرحی آمریکایی برای ایران اصلاحات ارضی، تغییری است که دولت در سیستم مالکیت و بهره‌برداری از زمین‌های کشاورزی ایجاد می‌کند و در نظام‌های مختلف سیاسی به روش‌های متفاوت انجام می‌پذیرد. اصلاحات ارضی علاوه بر علل و عوامل اقتصادی، انگیزه‌های سیاسی و به تبع آن، پیامدهای سیاسی نیز به دنبال دارد. در بسیاری از کشورهای جهان سوم، اصلاحات ارضی به معنای گرفتن زمین از مالکین بزرگ و تقسیم آن بین کشاورزان است. اصلاحات ارضی می‌تواند دلایل اجتماعی داشته باشد و اجرای آن منجر به فروپاشی مناسبات ظالمانه‌ی فئودالی شود.[۹] در نظام‌های مالکیت ارضی و سنتی، زمین، منبع اصلی درآمد و سرمایه‌ی اولیه‌ی ثروت به شمار می‌رود و در کشورهای در حال توسعه به طور طبیعی به عنوان قدرت سیاسی و مقام اجتماعی و عمدتاً امری سیاسی تلقی می‌گردد. بارزترین نمونه‌ی اصلاحات ارضی، نوع اجاره‌ای است که برای ایجاد شرایط بهتر برای کشاورزی، به وجود می‌آید. در واقع اصلاحات ارضی راهی برای رشد و توسعه‌ی کشاورزی، ریشه‌کن نمودنِ فقر روستایی و بهبودِ معیشتِ اقتصادی روستائیان است.[۱۰] پیشینه‌ی زمین‌داری و تحدید مالکیت بزرگ مالکان در ایران در دوره معاصر به دوران مشروطه بر‌می‌گردد که اولین اقدام در این راستا، الغای اعطای تیول[۱۱]بود که توسط مجلس شورای ملی در سال ۱۲۸۶ شمسی تصویب شد[۱۲] این قانون گرچه دارای نقص‌های فراوان بود و در بعضی مناطق به اجرا در نمی‌آمد، اما به طور کلی تا حدودی از وابستگیِ رعیت به مالک یا تیولدار می‌کاست. در سال ۱۳۰۴ شمسی مالیات ارضی یکسانی در سراسر کشور برقرار شد و املاک اربابی بر پایه‌ی صورت ممیزی جدید ارزیابی می‌شد، اما همه‌ی مناطق کشور را در بر ‌نگرفت و اجرای این قانون تا حدودی بی‌نتیجه ماند و در تاریخ ۲۴ آذر ۱۳۱۳ ملغی و مالیات ارضی لغو گردید و به جای آن مالیات بر درآمد و عوارض وضع شد.[۱۳] در سال‌های بعد از جنگ جهانی دوم که ایران در اشغال بلوک غرب قرار گرفت، هیئت‌های کارشناسی آمریکا اجرای طرح اصلاحات ارضی را یکی از مهمترین راه‌های تحول در ساختار سنتی مالکیت و اقتصاد سنتی ایران می‌دانستند. به خصوص اینکه ایران در همسایگی اَبَر قدرت شرق یعنی شوروی قرار داشت و عاملان آن از جمله حزب توده در ایران فعالیت فراوانی داشتند و به زعم آمریکایی‌ها، کمونیست‌ها در تلاش بودند تا با شعارهای فریب دهنده، دهقانان کشورهای مختلف از جمله ایران را به سمت خود جذب نمایند. به خصوص اینکه ساختار سنتی حاکم بر کشاورزی ایران، فضای بسیار مستعدی را برای پذیرش این شعارها فراهم می‌نمود که سکوت در مقابل این موضوع می‌توانست، موجب شورش‌ها و نا آرامی‌هایی در جامعه‌ی روستایی ایران شود و به تدریج، به بروز انقلابی بزرگ بیانجامد.[۱۴] در این رابطه سازمان سیا در نوامبر ۱۹۵۸ میلادی (۱۳۳۷ شمسی)، طی گزارشی اعلام کرد که اگر شاه برنامه‌ی اصلاحات را آغاز نکند، حکومتش سقوط خواهد کرد. در این گزارش تأکید شده بود که باید به شاه فشار آورد تا به منظور جلوگیری از پیروزی کمونیست‌ها در ایران، این اقدامات را انجام دهد.[۱۵] سفر ویلیام داگلاس (قاضی دادگاه عالی آمریکا) به ایران در شهریورماه ۱۳۲۹ نیز به همین دلیل بود. داگلاس در ملاقات با محمدرضا پهلوی، یکی از شرایط کمک کشورش به ایران را اصلاحات ارضی دانست. او همچنین در سخنرانی خود در تالار دانشکده حقوق دانشگاه تهران وضعیت کشاورزی را مهم‌ترین مشکل ایران برشمرد و اجرای اصلاحات ارضی را برای جلوگیری از رشد و نفوذ کمونیسم به مقامات ایران توصیه کرد. طبق نوشته‌های روزنامه باختر امروز، با توجه به اینکه، این قاضی عالیرتبه‌ی آمریکایی در مورد رفورم‌های کشاورزی و اصلاحات ارضی ایران، تحقیقات مفصلی انجام داده بود و این تحقیقات، در تعیین خط‌مشیء سیاست‌های امریکا در ایران مؤثر بوده است، می‌توان این طور نتیجه گرفت که آمریکا با توجه به اوضاع ایران از اواخر دهه ۳۰ همواره به موضوع اصلاحات ارضی و ایجاد رفورم‌های اجتماعی دقت نظر داشته است و حتی توسعه و اصلاح کشاورزی در ایران، پیش شرط کمک‌های آمریکایی‌ها بوده است.[۱۶] در این رابطه جولیوس هلمز سفیر آمریکا در ایران نیز تأکید کرده بود که: «موفقیت این رفورم برای منابع ما اهمیت زیربنایی دارد و باید از هر موقعیتی که در دنبال کردن برنامه‌های تقسیم اراضی و نیز بهبود اوضاع اقتصادی کشور به ما کمک می‌کند، استفاده کنیم.»[۱۷] همچنین یک گروه از مشاوران آمریکایی با مطالعه امکانات بالقوه‌ی ایران، پیشنهاد کردند که این کشور باید بیشتر فعالیت‌های خود را بر بهبود وضع کشاورزی متمرکز کند.[۱۸] اما در آبان ۱۳۳۹ با به قدرت رسیدن جان اف کندی، از حزب دموکرات، شرایط جدیدی در عرصه‌ی سیاست آمریکا حاکم شد که موجب تحول در صحنه‌ی سیاسی ایران نیز گشت.[۱۹] سیاست اصلی کندی در سطح بین‌المللی، همانند همتایان سابق خود، مقابله با تهدید کمونیسم و اتحاد جماهیر شوروی بود. وی برای نیل به این هدف، در تقلیل کمک‌های نظامی و جایگزین کردن آن با سرمایه‌گذاری و کمک در امر توسعه و پیشرفت اقتصاد در کشورهای جهان سوم، تأکید داشت. استراتژی کندی در قبال کشورهای توسعه نیافته و جهان سوم، اجرای رفورم از بالا بود. این برنامه تحت عنوان اتحاد برای پیشرفت، در ۱۳ مارس ۱۹۶۱ (‌اسفند ۱۳۳۹)، اعلام شد.[۲۰] مبتکر طرح اتحاد برای پیشرفت والت ویتمن روستو[۲۱] جامعه‌شناس مشهور آمریکایی و مشاور جان کندی بود که نظریات خود را در کتاب مراحل توسعه‌ی اقتصادی، به تفضیل بیان کرده است. به طور خلاصه، روستو معتقد است که برای توسعه‌ی اقتصادی در یک جامعه‌ی سنتی مبتنی بر نظام کشاورزی و تبدیل آن به یک جامعه‌ی صنعتی، بایستی در شیوه‌های تولید محصولات کشاورزی و به طور کلی رشته‌های غیر صنعتی، تحولاتی عمیق و دگرگون‌ساز صورت پذیرد که این تحولات مستلزم وجود یک دولت مرکزی نیرومند است. به باور روستو مهمترین این تحولات، مسئله‌ی اصلاحات ارضی می‌باشد. در نتیجه اصلاحات ارضی یک قشر دهقانی جدید پدیدار می‌شوند که به توسعه‌ی بازار یاری می‌رسانند. بر اساس همین تئوری، رئیس جمهور آمریکا و مشاورانش معتقد بودند که اجرای برنامه ‌اصلاحات ارضی، تغییر در سیستم مالکیت زمین، ایجاد دگرگونی در شیوه‌های تولید محصولات کشاورزی، اصلاح سیستم مالیاتی، بهداشت و تعلیم و تربیت، افزایشِ خانه‌سازی و... بهترین راه برای پیشگیری از رشد افکار تند و افراطی از جمله کمونیسم[۲۲] و به وجود آمدن انقلاب دیگری همانند انقلاب کوبا خواهد بود. دولت جدید آمریکا، به موازات برنامه‌های رفورم، طرح دیگری به منظور مقابله با کمونیسم در کشورهای جهان سوم در نظر گرفته بود تا اگر برنامه‌های اصلاحات در این کشورها به شکست انجامید، حاکمان مورد تائید آمریکا، برای سرکوب شورش‌های مردمی به نیروهای نظامی متوسل شوند.[۲۳]  کندی، گذشته از اینکه آمریکای لاتین را در معرض تهدید کمونیسم می‌پنداشت، اوضاع ویتنام را در برابر چین کمونیست و آشفتگی‌های ایران را در همسایگی اتحاد جماهیر شوروی، مخاطره‌آمیز می‌دانست.[۲۴] بنابراین آمریکا پیشنهاد چهارده ‌گانه‌ای[۲۵] را به شاه ارائه کرد که کاهش بودجه‌ی نظامی، تعدیل جو اختناق و تظاهر به مبارزه با زمینداران بزرگ از طریق اجرای اصلاحات ارضی در رأس آنها بود.[۲۶] به غیر از گزارش و ارائه‌ی دستورالعمل ۱۴ ماده‌ای بولینگ، گزارش دیگری توسط تی کویلر یانگ، استاد دانشگاه پرینستون آمریکا، به دولت کندی رسید. وی در سفر تحقیقاتی که به ایران داشت، اوضاع داخلی ایران را بررسی نمود و اعلام کرد که: «اگر این شرایط خطرناک نباشد، حداقل نگران کننده است.» وی همچنین از طرز تفکر مردم نسبت به اینکه حمایت‌های نظامی آمریکا، باعث حفظ رژیم پهلوی شده است، نیز در گزارش خود، صحبت نموده بود. یانگ نیز به مانند بولینگ، پیشنهادهایی به دولت کندی و مشاور او، روستو، ارائه نمود. به این ترتیب گزارش‌ها و تحقیق‌هایی که به کندی می‌رسید، وی را به این نتیجه رساند که اگر اقدامی در خصوص فشار به شاه برای انجام اصلاحات انجام ندهد، ممکن است یک انقلاب خشونت‌آمیز، حکومت پهلوی را نابود و منافع آمریکا را به خطر بیاندازد.[۲۷] با توجه به این شرایط، دولت کندی برنامه‌ی اصلاحات ارضی را پیش‌شرط موفقیت در اجرای هر‌گونه برنامه‌ی صنعتی قلمداد می‌نمود.[۲۸] .  اصلاحات ارضی و دولت دکتر علی امینی در میان دولت‌های ایران، پس از شهریور ۱۳۲۰، نخستین دولتی را که می‌توان طرفدار آمریکا معرفی کرد، دولت قوام‌السلطنه است. وی در اولین کابینه‌ی خود در زمان محمدرضا پهلوی، دکتر علی امینی را به عنوان معاون نخست وزیر و رئیس هیئت نمایندگی ایران به آمریکا فرستاد. وابستگی امینی به سیاست‌های آمریکایی تقریباً در همین زمان شکل گرفت. وی که در کابینه‌ی زاهدی به عنوان وزیر دارایی و رئیس هیئت نمایندگی ایران برای حل مسئله‌ی نفت در نظر گرفته شده بود، سرانجام با عقد قرارداد کنسرسیوم، این مشکلِ بین‌المللی را به نفع بیگانگان خاتمه داد و به همین دلیل نزد خارجیان و به ویژه آمریکایی‌ها موقعیت ویژه‌ای پیدا کرد. علاقمندی رهبران سیاسی ایالات متحده به امینی باعث شد تا او بعد از این که مدتی عهده‌دار وزارت‌خانه‌های دارایی و دادگستری در کابینه‌ی حسین علاء بود، به منظور جلب کمک و حمایت بیشتر آمریکا به عنوان سفیر کبیر عازم این کشور شود. او در مدت حضور دو ساله‌ی حضور خود در واشنگتن، توانست نظر مقامات آمریکایی را نسبت به خود جلب کند. ارتباط و دوستی امینی با سران حزب دموکرات آمریکا و به ویژه شخص جان اف کندی، جایگاه ویژه‌ای را برای او ایجاد کرد.[۲۹] کندی در راستای اجرای طرح اصلاحات در ایران، خواستار حضور یک شخصیت لیبرال و طرفدار آمریکا در رأسِ دولت ایران بود که علی امینی به دلیل سوابقش، از دیدگاه آمریکا تمام شاخص‌های مورد نظر آنها را دارا بود. در این رابطه یکی از نزدیکان امینی اظهار داشت: «کندی با دکتر امینی از نزدیک آشناست و پس از شروع به کار، دکتر امینی را تقویت و حمایت خواهد کرد و نیز گفته شده است که ریاست کندی در ایران، تقویت جناح دکتر امینی و از طرف دیگر حمایت از جبهه ملی است.»[۳۰] در سند دیگری از ساواک آمده است که: «دکتر امینی در یکی از جلسات خصوصی که با حضور چند نفر از دوستانش در منزل خود تشکیل داده، اظهار داشته، موقعی که من سفیر کبیر ایران در آمریکا بودم، در میان نمایندگان سیاسی کشورهای کوچک، رابطه کندی با من نزدیک‌تر و صمیمانه‌تر از دیگران بود و وسیله آشنایی سید‌حسن تقی‌زاده را با پرزیدنت کندی، من فراهم کردم.»[۳۱] بنابراین تحت فشار آمریکایی‌ها، شاه مجبور به انتخاب امینی شد. محمدرضا پهلوی، خود در‌این‌باره گفته است: «‌... بدین ترتیب، آمریکا هم نفت خود را در اختیار گرفت و هم عامل داخلی خود را در مقام نخست‌وزیری دید. این فرد کسی جز علی امینی نبود. در آن هنگام به ویژه پس از انتخاب کندی به عنوان رئیس جمهور، فشار بر من به قدری افزایش یافت که چاره‌ای جز تسلیم نداشتم...»[۳۲] به این ترتیب در تاریخ ۱۷ اردیبهشت ۱۳۴۰ محمدرضا پهلوی طی حکمی، دکتر علی امینی را به سمت نخست‌وزیری منصوب نمود.[۳۳] اما پس از تصویب قانون اصلاحات ارضی در تاریخ ۱۹ دی ماه ۱۳۴۰ مقامات آمریکایی همچنان به شاه و دولت امینی فشار می‌آوردند تا اصلاحات ارضی را اجرا کنند. روزنامه‌های کیهان و اطلاعات در تاریخ ۲۳ بهمن ماه ۱۳۴۰ نوشتند که چتر پاولز، مشاور کندی و جولیوس هلمز سفیر آمریکا با محمدرضا پهلوی و امینی و ارسنجانی دیدار و گفتگو کردند. مشاور رئیس جمهور آمریکا، در دیدار با ارسنجانی وزیر کشاورزی، مذاکراتی را در مورد لایحه اصلاحات ارضی انجام داد و از نحوه‌ی چگونگی آن، تعداد دهات و زارعین، ایجاد شرکت‌های تعاونی و ازدیاد تولید و توسعه‌ی وضع کشاورزی اطلاعاتی به دست آورد. همچنین پاولز در مذاکره با ارسنجانی، اقدام دولت ایران را در مورد اصلاح ارضی، یک اقدام شجاعانه خواند[۳۴] وی در بدو ورود خود به ایران، برای نخستین بار عبارت انقلاب سفید را به کار برد. او همچنین در جریان ملاقات خود با امینی اعلام کرد: «این دولت انجام یک انقلاب سفید را از نظر مصلحت مردم، ضروری تشخیص داده و در پی اجرای کامل آن پس از تصویب قانون اصلاحات ارضی می‌باشد.»[۳۵] این همه پیگیری و نظارت از طرف مقامات آمریکایی، به خوبی نشان می‌دهد که اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران، در آن مقطع از زمان، چقدر برای آمریکا مهم بوده است. در این رابطه سند مهمی نیز وجود دارد که اهمیت اجرای موفقیت آمیز این طرح را به خوبی نشان می‌دهد، در این سند آمده است که: «... برابر اطلاع رسیده، شایع است که چون نماینده‌ی مخصوص رئیس جمهور آمریکا در ایران، آقای چتر پاولز بر روی اقدامات دولت دکتر امینی صحه گذاشته است و لزوم لایحه‌ی اصلاحات ارضی و اجرای آن را متذکر شده است و حتی اعلیحضرت همایونی را یادآور شدند که اگر اقدامات آقای دکتر امینی به ثمر نرسد و تقسیم املاک در ایران عملی نگردد، دولت آمریکا مجبور است در کمک‌های خود نسبت به ایران تجدید نظر کند.»[۳۶] امینی برای اجرای اصلاحات مورد نظر آمریکا نیاز به کمک‌های مالی داشت و دولت کندی نیز مصمم به حمایت مالی از دولت امینی بود و در همین راستا برای تأمین بخشی از هزینه‌های اصلاحات ارضی، کنسرسیوم نفتی را وادار به افزایش تولید خود کرد تا جایی که ایران به مقام سوم کشورهای صادر‌کننده‌ی نفت در جهان درآمد.[۳۷] برنامه‌ی دیگر آمریکا برای تأمین هزینه‌های اصلاحات ارضی در ایران، محدود‌کردن برنامه‌های فروش اسلحه به ایران و تشویق دولت امینی به کاهش بودجه‌ی نظامی بود. [۳۸] به این ترتیب مرحله‌ی اول اصلاحات ارضی، توسط کابینه امینی به اجرا درآمد. اصلاحات ارضی که علی امینی به دنبال آن بود، سه هدف عمده را دنبال می‌کرد: ۱- تحدید قدرت زمین‌داران بزرگ، ۲- پیوستن نسق‌داران[۳۹] به جمع بزرگ مالکان اراضی ۳- فروپاشی سازوکارهای قدیمی جامعه‌ی روستایی از طریق تحمیل سرمایه‌داری. در این مرحله، مالکانِ اراضی، مجاز به مالکیت یک روستا و یا داشتن سهمی شش دانگ (‌هر دانگ، یک ششم مالکیت) اراضی مختلف بودند. مزارع چای، باغات میوه و اراضی مکانیزه از شمول این ماده مستثنی بودند. زمین‌داران موظف شدند، مازاد اراضی خود را به دولت بفروشند و دولت نیز آنها را با همان قیمتِ خرید به اضافه‌ی ده درصد هزینه‌های اداری به دهقانان می‌فروخت. اما این شرایط اعتراض بزرگ مالکان را علیه شاه و به جنبش درآمدن دهقانان را به حمایت از امینی و ارسنجانی به دنبال داشت.[۴۰] در حقیقت سال ۱۳۴۰، عرصه‌ی مبارزه‌ی قدرت میان امینی و شاه بود. وی می‌کوشید آمریکاییان را قانع کند که توانایی انجام اصلاحات مورد نظر آنها را دارد و مصمم شد به هر قیمت ممکن، رهبری اجرای بسیاری از اصلاحات اجتماعی و اقتصادیِ پیشنهادی آمریکا را خود شخصاً به دست بگیرد. تصمیمی که می‌توانست با توجه به بحران‌های موجود در جامعه از قبیل مشکلات اقتصادی، خشونت و تبعید، برگزار نکردن انتخابات و... مورد استقبال آمریکا واقع شود. ضمن اینکه امینی در پیشبرد برنامه‌های اصلاحی نتوانست موفقیتی به دست آورد. لذا شاه از این شرایط بهره برد و تلاش ‌نمود تا توجهات دولت‌مردان کاخ سفید را از امینی به سوی خود متمایل نماید.[۴۱]  بنابراین در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۴۱ عازم آن کشور شد. شاه در این سفر مراتب پای‌بندی خود را به اجرای رفرم آمریکایی به مقامات آن کشور اعلام کرد. روزنامه‌ی اطلاعات نیز در تاریخ ۲۶ فروردین ۱۳۴۱، در این مورد نوشت: «...شاهنشاه اطمینان یافتند که آمریکا پشتیبانی سیاسی و نظامی خود را از ایران ادامه خواهد داد. دستگاه دولتی آمریکا نیز به نوبه خود اطمینان یافت که شاهنشاه یک متحد استوار است که تصمیم قاطع به اصلاحات اقتصادی و اجتماعی دارند...»[۴۲] بدین ترتیب، پس از بازگشت محمدرضا پهلوی، علی امینی پس از ۱۴ ماه نخست‌وزیری در ۲۷ تیرماه ۱۳۴۱ استعفا داد.[۴۳] درباره‌ی استعفای دکتر امینی نظرها مختلف بود. یک عده، علت را اختلاف را بر سر بودجه می‌دانستند و اینکه او در تلاش بود تا بودجه‌ی ارتش را کم نماید و شاه با این مسئله مخالفت می‌کرد.[۴۴]  ساواک نیز در گزارشی نوشته است که: «شایع است که آقای دکتر امینی در نظر داشته است از بودجه‌ی ارتش بکاهد، لیکن اعلیحضرت همایونی مخالفت نموده و به همین جهت آقای امینی استعفا داده است.»[۴۵] روایت دیگری نیز از این قضیه مطرح شده بود و آن اینکه، گفته می‌شد امینی به پشت گرمی آمریکایی‌ها برای کم کردن بودجه‌ی ارتش، روبروی شاه ایستادگی کرد. مطلبی که روزنامه‌ی باخترِ امروز نیز در تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۴۱ به آن پرداخته بود.[۴۶] اما از آنجایی که امینی در انجام اصلاحات مورد نظر سران آمریکایی، ناموفق بوده و علاوه بر این شرایط، ناآرامی‌های داخلی نیز شدت بیشتری یافته بود، از این جهت دیگر مهره‌ی کارسازی برای آمریکایی‌ها محسوب نمی‌گردیده و به همین دلایل آنها نیز از امینی در برابر شاه حمایت نکردند. . اهداف سیاسی و اقتصادی آمریکا و محمدرضا پهلوی از اصلاحات ارضی در ایران به دنبال لزومِ اجرای اصلاحات ارضی، شاه از این موقعیت جهت تحکیم پایه‌های قدرت خود در روستاها و کاهش نفوذ قدرت مالکین بزرگ استفاده نمود. نویسنده و تحلیلگر غربی به نام هوگلند، در نوشته‌های خود در مورد انگیزه‌ی محمدرضا پهلوی از اجرای اصلاحات ارضی، چنین نوشته است: «شاه به دنبال گسترش اقتدار دولت مرکزی به روستاها و بسط و گسترش تسلط و اقتدارِ تهران، بر مناطق روستایی دورافتاده بود. انگیزه‌های شاه از گسترانیدن حوزه‌ی اقتدار خود و دسترسی به روستاها، پیچیده و چند لایه بود...»[۴۷] علاوه بر این اصلاحات ارضی، فرصتی برای شاه به وجود آورد تا خوانین و مالکین بزرگ مناطق مختلف کشور را که با وی مخالف بودند را سرکوب نماید. به عنوان مثال در استان فارس، از ابتدای اجرای قانون اصلاحات ارضی و به خصوص به دنبال قتل مهندس ملک عابدی، مأمور اجرای اصلاحات ارضی در منطقه فیروزآباد فارس به تاریخ ۲۳ آبان ۱۳۴۱[۴۸] و همچنین مسائلی که در زمستان ۱۳۴۱ به وقوع پیوست، جوی متشنج داشت. طبق اسناد موجود، نامه‌ای که عزیزالله قوامی به اسدالله علم در تاریخ ۱۷ / ۸ / ‌۱۳۴۱ درباره‌ی اوضاع فارس نوشته، این نکته را تایید می‌کند. وی که از ملاکین بزرگ فارس بوده و با علم نیز نسبت فامیلی داشته،[۴۹] از اوضاع فارس، ابراز نگرانی کرده بود و به وی هشدار داد که «...سران عشایر، یعنی بویر احمد علیا و بویر احمدی سفلی و منطقه رستم، قشقایی‌ها و بهارلوها هم‌ قسم شده‌اند که به هر ترتیبی که پیش آید، از تقسیم املاک جلوگیری نمایند و فردی به نام فریدون قشقایی نیز برای اتحاد و ایجاد درگیری، از یکی از سران عشایر به نام محمدحسین خان قشقایی مجوز گرفته است و به این ترتیب وضع فارس را به منزله خرمن باروتی دانست که منتظر یک جرقه‌ی کوچک باشد...»[۵۰] به دنبال این وقایع، ساواکِ فارس، فعالیت‌های سران عشایر را زیر نظر داشته و در گزارشی به تاریخ ۱۸ / ۸ / ۱۳۴۱ به استاندار فارس اعلام کرد که: «در این چند روزه جنب و جوش بی‌سابقه‌ای از طرف طبقه‌ی مالک در زمینه‌ی مخالفت با اصلاحات ارضی مشاهده گردیده که کانون این فعالیت‌ها، انجمن اتحادیه‌ی فلاحتی فارس (اتحادیه‌ای مرکب از زمین‌داران بزرگ فارس)، است و علاوه بر اعضای اتحادیه، در این چند روز، تعدادی از مالکین سایر مناطق فارس، اعم از ایلی و غیر ایلی، در جلسات حاضر {شده} و ضمن ایراد سخنرانی‌های شدید‌الحنی مبنی بر شکایت از اوضاع و لزوم اتخاذ تدابیر قاطع و عملی و فوری و انجام مراسم سوگند از طرف اعضاء، درباره‌ی ایستادگی در برابر قانون اصلاحات ارضی، که آن را مغایر قانون اساسی و شعائر دینی می‌دانند،{صحبت نمودند}...»[۵۱] و همین طور، بر طبق گزارش‌های ساواک، چندین اتفاق دیگر نیز روی داد از جمله فتوای علمای شیراز از جمله فتوای آیت‌الله شیخ بهاء‌الدین محلاتی بر علیه قانون اصلاحات ارضی به تاریخ ۲۱ / ۸ / ۱۳۴۱[۵۲] و همچنین که همین مسائل، بهانه‌ای را به دست حکومت سپرد تا بتواند با ایجاد حکومت نظامی و درگیری با مخالفین، مقاومتِ سران ایلات و عشایر را خنثی و در نهایت به کوشش‌های آنان بر ضد اصلاحات ارضی، در تیر ماه ۱۳۴۲ پایان دهد.[۵۳] از دیگر اهداف مهمی که آمریکا به بهانه‌ی اصلاحات ارضی در ایران، در سر داشت، مهیا نمودن شرایط مناسب برای ورودِ ایران به دنیای سرمایه‌داری صنعتی بود که این امر با از بین رفتن سیستم سنتی که مرکز آن در روستاها قرار داشته، امکان پذیر بوده است و به وسیله‌ی اصلاحات، قدرت خریدشان بالا می‌رفته و می‌توانستند به عنوان خریداران کالاهای دنیای سرمایه‌داری درآیند. بدین ترتیب بازار جدیدی نیز برای کالاها و خدمات غربی به وجود می‌آمد. به این ترتیب، قانون اصلاحات ارضی را می‌توان، نوعی از استراتژی و تسلط سرمایه‌داری آمریکایی در ایران دانست. به بیان دیگر، اصلاحات ارضی به منظور تسهیلِ نفوذِ سرمایه‌ها و کالاهای خارجی در روستاها و شهرهای کوچک ایران وارد شده و به طور فراگیری، سیستمِ اقتصادی کشور را از سرمایه‌ها و کالاهای خارجی فرا گرفت.[۵۴] . واکنش حضرت امام خمینی(ره) به برنامه اصلاحات ارضی درباره‌ی مواضع حضرت امام خمینی(ره) باید یک اصل کلی را در نظر داشت و آن اینکه بر اساس نظام فکری- سیاسی حضرت امام خمینی(ره)، ایشان اساساً حکومت پهلوی را به دلیل نداشتن مشروعیت الهی در ردیف حکومت‌های طاغوت قرار می‌دادند.[۵۵] حکومت طاغوت از دیدگاه حضرت امام، به حکومت‌هایی نسبت داده می‌شود که در مقابل حکومت الهی طغیان کرده و سلطنت و حکومت بر پا داشته‌اند زیرا که مبنای مشروعیتِ حکومت، تفویض الهی است و نه قدرت.[۵۶] اما درباره‌ی رفورم ارضی، اولین مواضع امام به سال ۱۳۳۹ بر می‌گردد که طی آن آیت‌الله العظمی سیدحسین بروجردی طی نامه‌ای، اجرای این لایحه را خلاف اسلام  و شریعت دانست. شاه نیز در پاسخ به نامه با لحنی تند، خطاب به ایشان نوشت که: «ما دستور داده‌ایم قانون اصلاحات ارضی، مثل سایر ممالک اسلامی اجرا شود.» به دنبال این ماجرا، آیت‌الله بروجردی به منظور ارائه‌ی پاسخ مناسب به او، از بزرگان حوزه علمیه از جمله حضرت امام خمینی(ره) دعوت نمود تا در جلسه‌ای مشورتی حضور یابند. امام در این جلسه ضمن اعتراض به جمله‌ی «ما دستور داده‌ایم...» پیشنهاد کردند که شما نیز قاطعانه بنویسید: «این خلاف قانون اساسی است شاه چه حقی دارد بگوید ما دستور داده‌ایم. کشور مشروطه است و مجلس دارد.» آیت‌الله بروجردی در روز دیگری همه‌ی افراد جلسه را برای خواندن متن جوابیه فراخواند. مضمون جوابیه این بود: «شما که می‌گویید: ممالک دیگر اسلامی، قانون اصلاحات اجرا شده است، آن ممالک اول جمهوری شدند، بعداً اصلاحات ارضی اجرا شد.»[۵۷]  با توجه به نوع موضع امام، می‌توان این طور استنباط کرد که ماهیت مخالفت امام خمینی با مخالفت سایر مراجع مانند آیات عظام بروجردی، سید محمدرضا گلپایگانی، سیدمحسن حکیم و محمدعلی اراکی، از یک سنخ نبوده است. به نظر می‌رسد آیت‌الله بروجردی و به تَبَع ایشان اکثر مراجع با رویکردی فقهی و با استناد به اصل «الناس مسلطون علی اموالهم و انفسهم» و به دلیل تضادِ قانونِ اصلاحات ارضی با شرع مقدس، به مخالفت برخاستند. استدلال مراجع در این مخالفت با استناد به اصل مزبور این بود که بر آنها معلوم نبود که کدامیک از زمین‌ها غصبی بوده است و کدام یک نبوده. در این شرایط باید دست نگه داشت تا به اشکال شرعی برخورد نکند. اما می‌توان دریافت که حتی در همان جلسه‌ی مشورتی، در نظر امام، انگیزه‌های سیاسی بسیار پررنگتر از انگیزه‌های شرعی و فقهی است. اما به طور کلی، در این دوره، امام خمینی(ره) تحت مرجعیت آیت‌الله بروجردی به مخالفت پرداختند و دیدگاهی متفاوت از موضع‌گیریِ رسمی حوزه از خود نشان ندادند. [۵۸] حتی زمانی که علی امینی در تاریخ ۱۳ رجب ۱۳۸۱ هجری قمری برابر با اول دی ماه ۱۳۴۰ شمسی، برای دیدار و گفتگو یا علمای عظام و مراجع عالیقدر درباره‌ی مشکلات و نابسامانی‌های موجود در جامعه به قم رفت و با حضرت امام خمینی(ره) ملاقات نمود، حضرت امام اشاره‌ای به موضوع اصلاحات ارضی نکردند.[۵۹] بعضی از پژوهشگران معتقدند که ایشان به دلیل اینکه هنوز ابعاد و نتایج عملی اصلاحات ارضی روشن نشده بود، مخالفت مشهودی با برنامه‌ی اصلاحات ارضی نداشتند. از طرف دیگر تحلیلگران و رسانه‌های غربیِ حامی شاه، در پی این بودند که با تبلیغات فراوان مراجع و علما، را مخالف اصلاحات ارضی و رعایا و طرفدار فئودالها و زمین‌داران معرفی کنند و بدین وسیله حیثیت اجتماعیشان را خدشه‌دار کنند،[۶۰] در همین رابطه از ابتدای شروع این طرح روزنامه‌ی واشنگتن پست نیز به حمایت از اقدامات دولت آمریکا و شاه پرداخته و مطالب را به این صورت جمع‌بندی نمود که «‌شاه ایران خواهان مدرنیزه کردن ایران است و به این منظور برنامه‌هایی را اجرا کرده است ولی آخوند‌ها، مخالف آزادی زنان و اصلاحات ارضی هستند و ارتجاع سرخ و سیاه دست به دست هم داده تا جلوی اقدامات مترقیانه را بگیرند.»[۶۱] این در حالی بود که در پی تصویب و اجرای طرح اصلاحات ارضی در سال ۱۳۴۰ شمسی، هیچگونه حرکتی از سوی حضرت امام و علمای اسلام که نمایانگر مخالفت رسمی ایشان با این رفرم باشد، دیده نشد.[۶۲]  این مسئله از طرف دولت امینی، این طور برداشت شد که علما و روحانیون، هیچ نوع مخالفتی با اصلاحات ارضی ندارند. در این زمینه می‌توان به نامه دکتر حسن ارسنجانی وزیر کشاورزیِ دکتر امینی اشاره کرد که طی تلگرامی به آیت‌الله العظمی محمدرضا گلپایگانی به دلیل موافقتِ علما با برنامه اصلاحات ارضی، از ایشان تشکر نموده است در این تلگراف آمده است: «به مناسبت حلول روز عید فطر تبریکات صمیمانه خود را تقدیم می‌نمایم و با توجهی که حضرت{حضرات} آقایان علماء دین به حفظ حقوق عامه‌ی مسلمین در اجرای عدالت اسلامی و زمین‌دار شدن زارعین مبذول فرموده‌اند، صمیمانه سپاسگزارم...» [۶۳] آیت‌الله گلپایگانی نیز در جواب، تلگرافی را به حسین قدس‌نخعی، نایبِ نخست وزیر (امینی)، فرستادند و عنوان کردند که «... از طرف علما با قانون اصلاحات ارضی اظهار موافقتی نشده و هر قانونی که بر خلاف احکام مقدسه دین مبین اسلام باشد، لغو و بلااثر است...»[۶۴] همان طور که از مفاد این سند برمی‌آید، موضع ایشان علیه اصل اصلاحات ارضی نبوده، بلکه واکنشی برابرِ ارسنجانی بوده است که تلاش داشت علما را با اصلاحات آمریکاییِ شاه موافق جلوه دهد،[۶۵] همان طور که حضرت امام خمینی(ره) خودشان نیز در تاریخ ۱۰ اردیبهشت ۱۳۴۲ در سخنرانی که در جمع اعضای انجمن اسلامی دانشگاه تهران داشتند درباره‌ی این قضیه صریحاً اعلام کردند، با ماهیت و اصل برنامه‌ی اصلاحات ارضی مخالفتی ندارند. ایشان فرمودند: «حوزه‌ی علمیه هرگز مخالف اصلاحات ارضی نبوده،{اما}آیا دولت به ما پیشنهاد کرد و از ما نظر خواست؟ ما می‌دانیم که این موضوع برای سرگرمی کشاورزان فراهم شده است.»[۶۶] همچنین به مرور زمان و پس از گذشت بیش از یک دهه از شروع برنامه اصلاحات ارضی و مشخص شدن نتایج منفی طرح، حضرت امام(ره)، در بیانات خویش، از تبعات مخرب آن در کشاورزی و اقتصاد جامعه سخن گفتند. ایشان همچنین در پیامی در تاریخ ۲۱ / ۱۲ / ۱۳۵۳، به ملت ایران درباره تأسیس حزب رستاخیز شاه، با اشاره به پیامدهای بدِ اصلاحات ارضی برای کشاورزی ایران اعلام کردند: «... شاه که در آغاز طرح به اصطلاح انقلاب سفید به دهقانان نوید می‌داد که در سایه‌ی اصلاحات ارضی، غله‌ی مورد نیاز کشور در داخل تأمین می‌شود، اکنون به جای خجلت‌زدگی، افتخار می‌کند که دو میلیون و نیم تن گندم و چهارصد هزار تن برنج در سال جاری وارد کرده است...»[۶۷] ایشان در بین سال‌های ۱۳۵۳ الی۱۳۵۷ و تا پیروزی انقلاب اسلامی، در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های خویش به مناسبت‌های گوناگون درباره‌ی نتایج طرح اصلاحات ارضی، صحبت نمودند و پیامد‌های آن را برای ایران، وابسته شدن به غرب و به خصوص آمریکا برای تأمین نیازهای کشاورزی و دامپروری، از بین رفتن کشاورزی ایران و مهاجرت روستائیان به شهرها و زندگی آنها در شرایط بد اقتصادی، دانستند. ایشان همچنین اصلاحات ارضی را برنامه و تز آمریکا دانستند که برای درست کردن یک بازار مصرفی بزرگ، ایران را مستعمره‌ی خویش نموده است. به عنوان مثال در جواب پیام تسلیت یاسر عرفات به مناسبت شهادت فرزندشان حاج سید‌مصطفی خمینی در آبان ماه ۱۳۵۶، فرمودند: «...ما شاهد به اصطلاح اصلاحات ارضی بودیم که زراعت ایران را به باد داد و بازار برای آمریکا درست کرد و ایران را تا لب پرتگاه کشاند و شاه، ایران را به شکل مستعمره برای آمریکا درآورده است...»[۶۸] ایشان در مصاحبه‌ای با روزنامه‌ی لوموند به تاریخ ۴ / ۲ / ۱۳۵۷، فرمودند: «...اصلاحات ارضی را که ما خواستارش هستیم، کشاورز را از محصول کارش بهره‌مند خواهد ساخت و مالکانی را که بر خلاف قوانین اسلامی عمل کرده‌اند را مجازات خواهد کرد...»[۶۹] این مصاحبه نشان می‌دهد که حضرت امام خمینی(ره)، در مورد اصلِ مبحث اصلاحات ارضی، موضع منفی نداشتند. حتی امام معتقد بودند که برای از بین بردن ظلم و ستم مالکین بزرگ به دهقانان باید از  طریق راه‌های شرعی و اسلامی، اقدام شود. ایشان به دلیل شیوه اجرای نامناسب و فرآیند معیوب آن که باعث به وجود آمدن مشکلات حاد و جدی در ایران شد، در مقاطع متفاوت، به انتقاد از برنامه اصلاحات ارضی پرداختند. ایشان اساساً حکومت شاه را به دلیل وابسته بودن به غرب، شایسته‌ی انجام اصلاحات نمی‌دیدند و این طرح را نیز برنامه‌ای تحمیل شده از طرف غرب می‌دانستند که نتیجه‌ی آن، نابودی کشاورزی و وابستگی بیشتر به غرب برای تأمین مایحتاج کشور بود. همان طور که در همین مصاحبه در این رابطه، فرمودند: «...سیاست شاه از لحاظ صنعتی و کشاورزی، مملکت ما را به نفع قدرت‌های استعماری به صورت یک جامعه‌ی مصرفی درآورده است...»[۷۰] و در این شرایطی که دستگاه‌های تبلیغاتی آمریکا، نویسندگان روزنامه‌ها، رادیو و تلویزیون‌های غربی تلاش داشتند تا حضرت امام خمینی(ره) را مخالفت اصلاحات معرفی کنند، ایشان به خوبی در مصاحبه‌ای در تاریخ ۷ دی ماه ۱۳۵۷، با کرک کروفت، استاد دانشگاه روتکرز آمریکا به این مسئله پاسخ گفتند. در این مصاحبه کرک کروفت از حضرت امام پرسیده بود: «...آیا اصلاحاتِ ارضی شاه که طبق نوشته‌های روزنامه نیویورک تایمز به تاریخ ۱۱ دسامبر ۱۹۷۹، به روحانیونی که دومین طبقه‌ی زمین‌داران بزرگ را تشکیل داده‌اند، صدمه زده است؟ و این یکی از دلایلی است که شما با شاه مخالفت می‌کنید؟» «...ایشان فرمودند: به طور کلی هیچ یک از روحانیونِ مخالفِ شاه از زمین‌داران بزرگ نبودند... و من هم اعلام کرده‌ام که چون زمین‌داران بزرگ، مالیات‌های اسلامی خود را نپرداختند، ما زمین‌ها را از رعایا پس نخواهیم گرفت و مخالفت من و علما با شاه هرگز به این خاطر نبوده است. این هم از تبلیغات سوء شاه است که رنگ خود را باخته است.»[۷۱] .  نتایج و پیامدهای اصلاحات ارضی همان گونه که گفته شد اصلاحات از بالا، توسط آمریکایی‌ها مطرح شد تا در ساختارهای جوامع سنتی و عقب نگه داشته شده، دگرگونی ایجاد شود و قدرت‌های سیاسی حاکم در آن کشورها را از بحران‌ها و انقلاب‌های احتمالی مصون نگه دارد. طبق نظر تحلیلگرانی مانند لازول و هانتینگتون، اصلاحات متوالی و برنامه‌ریزی شده و به اصطلاح انقلاب کاخی، به عنوان جانشین انقلاب‌های سیاسی و اجتماعی عمل می‌کنند. البته خلاف این نظریه نیز ممکن است رخ دهد به این معنی که اصلاحات نه تنها ممکن است تأثیر مثبتی در استواری سیاسی نداشته باشد، بلکه این امکان نیز وجود دارد که به نااستواری بیشتر و حتی به انقلاب نیز منجر شود. اما به هر جهت تحلیلگران آمریکایی از تئوری اول بهره بردند و از آن تحت عنوان طرح اتحاد برای پیشرفت استفاده کردند. بر این مبنا، طرح آمریکا برای ایران، بر اساس تغییرات اجتماعی و برچیدن بساط مالکان بزرگ و تقسیم زمین کشاورزان، بود. به این ترتیب، شاه با فروش املاک وسیعی که پدرش از مردم و مالکان غصب کرده بود، از یک فئودال بزرگ به یک سرمایه‌دار درجه اول، بانکدار و مالک کشتی و نفتکش‌های بزرگ تبدیل می‌شد. در واقع طراحان سیاست خارجی آمریکا در تلاش بودند تا با تغییر نظام کشاورزی به نظام صنعتی، ایرانِ نفت‌خیز را تبدیل به بزرگترین پایگاه نفتی، انرژی و نظامی آمریکا در خاورمیانه نمایند و لازمه‌ی این شرایط، تغییر روابط سنتی روستاها، گسترش بازار مصرف و رشد و توسعه‌ی سرمایه‌داری بود. بنابراین آنها برای ایران، یک سیستم معیوبِ وابسته‌ای طراحی کرده بودند که مصرف‌کننده‌ی محصولات دنیای صنعتی باشد.[۷۳] اجرای طرح اصلاحات ارضی، با سیستم معیوبی که داشت نمی‌توانست تغییرات اساسی و بنیادین را به نفع همه کشاورزان و زارعان به وجود آورد. تعداد محدودی از زارعان از این وضع منفعت بردند، درحالی که تعداد فراوانی از کشاورزان در سراسر کشور، بی‌بهره ماندند. اصلاحات ارضی گرچه باعث گسترش مالکیت خصوصی روستاییان شد، اما مقدار زمینی که به آنها تعلق می‌گرفت، به مراتب کمتر از مقدار لازم برای تأمین زندگی‌شان بود. به طور مثال به ۶۸ درصد دهقانان زمین‌هایی کمتر از ۵ هکتار رسید و حال آنکه حداقل زمینی که می‌تواند برای یک خانواده، بازده‌ی اقتصادی داشته باشد (‌غیر از شمال ایران) ۷ هکتار است. نتیجه چنین اوضاعی، پایین آمدن تولید محصولات کشاورزی بود. همچنین، همزمان با اجرای مرحله دوم اصلاحات، دولت ۶۰ هزارتن گندم از شوروی و ۱۴ هزارتن گندم از آمریکا وارد کرد. نتیجه اصلاحات ارضی شاه بدان جا انجامید که در اواسط دهه ۱۹۷۰ میلادی ایران از یک کشور تولید کننده‌ی محصولات غذایی به وارد کننده تبدیل شد.[۷۴] در سال ۱۳۵۳ شمسی وزیر کشاورزی وقت رسماً ورشکستگی ایران را در بخش کشاورزی تایید کرد و گفت: «‌ما نمی‌توانیم نیازهای داخلی خویش را تأمین کنیم و هیچ وقت قادر نخواهیم بود نیازهای داخلی خود را تأمین کنیم.» وی در توجیه این ورشکستگی چنین ادامه می‌دهد: «ایران خیلی از محصولات کشاورزی را ارزان‌تر از آنچه که در داخل کشور کشت می‌شود، می‌تواند از خارج تأمین نماید.»[۷۵] اشکال دیگر اصلاحات ارضی، به نحوه‌ی توزیع نامناسب آن بر می‌گشت. بر اساس قوانین اصلاحات ارضی، تقدم به افرادی داده می‌شد که اصطلاحاً صاحب نسق بودند و این مساله می‌توانست به محرومیت عده‌ی فراوانی از روستائیان، در به دست آوردن اراضی منجر شود. اما یکی از اساسی‌ترین تأثیراتی که اصلاحات ارضی بر ساختار سیاسی ایران بر جای گذاشت، گسترش تحرکات اجتماعی و در نتیجه، تحولات سیاسی متأثر از آن بود. بر طبق آمار و ارقام علیرغم افزایشِ جمعیت، بین سال‌های ۱۳۳۵ الی ۱۳۵۵ شمسی، میزان جمعیت روستایی از ۶۸٫۶ درصد به ۵۳ درصد کاهش یافته است که اساسی‌ترین دلیل آن، مهاجرت روستاییان به شهرها به دنبال طرح اصلاحات ارضی است[۷۶] و نه تنها تولیدات کشاورزی و سطح زندگی روستائیان بهبود نیافت بلکه بسیاری از کشاورزان، به دلیل خرد شدنِ زمین‌های زراعی یا به دلیل کارگر فصلی بودن و تعلق نگرفتن زمین به آنها بیکار شده، روستاها را رها کردند و راهی شهرها شدند. این امر موجب جابه‌جایی و مهاجرت بسیاری از روستائیان به شهرها شد. پس از تقریباً یک دهه از اجرای اصلاحات ارضی، تنها ده درصد نیروی انسانی کارآمد روستاها بر سر زمین‌ها باقی مانده بودند که نتیجه‌ی آن، ضربه به اقتصاد تولید کشاورزی و خودکفایی کشور در تولید محصولات غذایی بود.[۷۷] همچنین مالکان بزرگ نیز که در اثر اجرای اصلاحات ارضی، زمین‌های خود را از دست داده بودند، در قبال آن مبلغی را به عنوان غرامت از دولت دریافت کردند و به تجارت پرداختند و عده‌ای از آنها در کارخانجات سهام خریدند و به سهامداران بزرگ تبدیل شدند و با سرمایه‌گذاری در شرکت‌های سهامی زراعی و کشت و صنعت و تعاونی‌ها موقعیت خودشان را در مناطق روستایی تحکیم بخشیدند.[۷۸]  بنابراین اصلاحات ارضی که در چارچوب اهداف سیاسی آمریکا و حفظ منافع این کشور در منطقه خاورمیانه، مطرح شد، با توجه به نبود ساختارهای مناسب برای انجام این طرح و توزیع نادرست آن و از همه مهمتر ماهیت تحمیلی و استعماری آن از طرف آمریکا، فاقد فواید اجتماعی و اقتصادی مؤثری برای ایران بود و به همین جهت نه تنها به بهبود وضع رفاه کشاورزان و دهقانان ایران کمکی نکرد، بلکه باعث به وجود آمدن بحران‌های جدیِ اجتماعی همانند مهاجرت روستاییان به شهرهای بزرگ، بی‌کاری، وضعیت بد معیشتی، حاشیه‌نشینی در شهرها، از رونق افتادن کشاورزی ایران و واردات محصولات کشاورزی از کشورهای غربی، شد. ........................................................................................................................................................ منابع و مآخذ کتاب‌ها: ال. شوئل، فرانک، آمریکا چگونه آمریکا شد، ترجمه ابراهیم صدیقانی، چاپ سوم، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۸۳٫ آمارهای روستایی و کشاورزی ایران، مسائل ارضی و دهقانی، انتشارات آگاه، تهران،۱۳۶۱٫ بداقی، حمیدرضا، بررسی روابط سیاسی ایران و ایالات متحده ی آمریکا از ۱۳۳۲ تا ۱۳۴۷ با نگاهی به اسناد وزارت امور خارجه، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی تهران؛ وزارت امور خارجه، چاپ اول، تهران، ۱۳۸۷٫ بنی لوحی، سید‌علی، ایران و آمریکا، امام خمینی(ره) و تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، نشر فرهنگی دانش و اندیشه‌ی معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸٫ بیل، جیمز، عقاب و شیر؛ تراژدی روابط ایران و آمریکا، ترجمه مهوش غلامی، چاپ اول، نشر کوبه، تهران، ۱۳۸۱٫ پهلوی، محمدرضا، پاسخ به تاریخ، به کوشش شهریار ماکان، چاپ نهم، نشر البرز، ۱۳۸۷٫ خمینی، روح‌الله، ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، تقریر بیانات حضرت امام خمینی (س)، چاپ سی‌ام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، تهران، ۱۳۹۴٫ رجبی، محمد‌حسن، زندگی‌نامه سیاسی امام خمینی،انتشارات فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، تهران، ۱۳۶۹٫ سواین فورد لمتون، آن کاترین، اصلاحات ارضی در ایران (‌۱۳۴۵-۱۳۴۰‌)، ترجمه مهدی اسحاقیان، چاپ اول، انشارات امیرکبیر، ۱۳۹۴٫ صحیفه امام مجموعه آثار امام خمینی(س)، بیانات، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها، جلد‌های اول، سوم، چهارم، پنجم و بیست و یکم، چاپ پنجم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی و چاپ و نشر عروج، ۱۳۸۹٫ عشقی، حمید، تاریخ سازمان سیا و تحولات جهانی، انتشارات آرمان رشد، تهران، ۱۳۹۵٫ عمید، حسن، فرهنگ عمید، جلد اول، چاپ سوم، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۰٫ فارسی، جلال‌الدین، زوایای تاریک، چاپ اول، مؤسسه چاپ و انتشارات حدیث، تهران، ۱۳۷۳٫ فلاحی، اکبر، سال‌های تبعید امام خمینی(ره)؛ علل و زمینه‌های تبعید امام خمینی، چاپ اول، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۸۷٫ گازیوروسکی، مارک، دیپلماسی آمریکا و شاه، ترجمه جمشید زنگنه، چاپ اول، انتشارات رسا، ۱۳۷۱٫ لاجوردی، حبیب، خاطرات علی امینی؛ مجموعه تاریخ معاصر ایران به روایت تاریخ‌سازان۱، نشر صفحه سفید، چاپ اول، ۱۳۸۳٫ مرکز بررسی اسناد تاریخی، رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک؛ علی امینی، جلد اول، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۹٫ ملک محمدی، حمیدرضا، ژاندارم و ژنرال، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۸۷٫ منصوری، جواد، ۲۵ سال حاکمیت آمریکا بر ایران، چاپ اول، بی‌جا، ۱۳۶۴٫ میلانی، محسن، شکل‌گیری انقلاب اسلامی، ترجمه مجتبی عطارزاده، چاپ ششم، انتشارات گام نو، ۱۳۸۸٫ هانتینگتون، ساموئل، سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، نشر علم، چاپ اول، ۱۳۷۰٫ ................................................................................. مقاله‌ها: امامی خوئی، محمد‌تقی و نرگس ضیایی، مقاله اصلاحات ارضی و تاثیرات اقتصادی آن بر جامعه کشاورزی ایران، مجله مسکویه، شماره ۴، تابستان ۱۳۸۷، صفحات ۵۹ الی ۸۶٫ امین‌آبادی، سیدروح‌الله، مقاله روایت اسناد لانه جاسوسی از توطئه‌های آمریکا، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳ آبان ۱۳۹۴٫ بدلا، سید‌حسین، مصاحبه با حجت‌الاسلام سیدحسین بدلا، پرتال جامع علوم انسانی به نقل از مجله حوزه سال ۱۳۷۰، شماره ۴۳ و ۴۴٫ تجدد، حسین، مقاله پیامدهای مثبت و منفی اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران، گذرستان؛ نشریه الکترونیکی تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۹۷٫ جنگروی، مهدی، مقاله اصلاحات ارضی، پایگاه مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۱۳۹۷٫ حسن‌زاده، اسماعیل، مقاله تأملی بر نگرش امام خمینی(ره) به اصلاحات ارضی، خبرگزاری فارس، ۱۲ / ۳ / ۱۳۸۵٫ روحانی، سیدحمید، رفرم ارضی در ایران، نگاهی به جریان اصلاحات ارضی شاه، فصلنامه مطالعات تاریخی، فایل پی دی اف. فوزی، یحیی، مقاله رهبران مذهبی و مدرنیزاسیون در دوره ی پهلوی دوم- بررسی مواضع امام خمینی(س)، فصلنامه متین، شماره ۱۰، سال ۱۳۸۵٫ قرشی، یوسف و جمیری، محمد، مقاله اصل چهار ترومن در ایران، فصلنامه تاریخ معاصر ایران، سال دوازدهم، شماره ۴۶، تابستان ۱۳۸۷٫ متولی حقیقی، یوسف، مقاله دولت امینی و اصلاحات پیشنهادی آمریکا، پژوهش‌نامه تاریخ، سال سوم، شماره نهم، ۱۳۸۷٫ هوگلند، اریک، مقاله اصلاحات ارضی؛ اراده‌ی نیمه تمام، فصلنامه فرهنگی، اجتماعی گفتگو، شماره ۳۲، اسفند ۱۳۸۰، صفحه ۳۷٫ ..................................................................................... پایان‌نامه: شهوه، مرتضی، پایان‌نامه نقش آمریکا در اصلاحات دهه ۱۳۴۰ شمسی در ایران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، ۱۳۸۴-۱۳۸۳٫ اسناد: مجموعه اسناد کودتای سفید، بخش دوم، به کوشش جلال فرهمند، مجله تاریخ معاصر ایران، سال ۸، شماره ۳۲، زمستان ۱۳۸۳٫ مجموعه اسناد مرکز اسناد انقلاب اسلامی. مجموعه اسناد مرکز بررسی اسناد تاریخی ، کتاب رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک؛ علی امینی، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۹٫ ....................................................................................... روزنامه‌ها: روزنامه اطلاعات به تاریخ ۲۶ / ۱ / ۱۳۴۱٫ روزنامه اطلاعات، سال سی و چهارم، شماره ۱۰۱۴۰، به تاریخ ۲۶ بهمن ۱۳۳۸٫ روزنامه اطلاعات، سال سی و ششم، شماره ۱۰۷۳۰، ۲۳ بهمن ماه ۱۳۴۰٫ روزنامه باختر امروز شماره ۳۳، تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۴۱، صفحه ۲٫ روزنامه باختر امروز، سال دوم، شماره ۳۳۵، به تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۲۹٫ روزنامه کیهان، شماره ۵۵۸۲، ۲۳ بهمن ماه ۱۳۴۰٫ روزنامه مجلس، سال اول، شماره ۲۴، ۲۲ ذی القعده ۱۳۲۴ قمری. ...................................................................................................... پیوست‌ها: الف- پیوست شماره ۱: روزنامه اطلاعات شماره ۱۰۷۰۲، دی ماه ۱۳۴۰، تصویب لایحه اصلاحات ارضی. ب- پیوست شماره ۲: الغای تیولداری: روزنامه مجلس شماره ۲۴٫ ج- پیوست شماره ۳: روزنامه اطلاعات، شماره ۱۰۷۷۵، ۲۶ دی ماه ۱۳۴۱، مسافرت شاه به آمریکا. د- پیوست شماره ۴: روزنامه اطلاعات شماره ۳۴، ۲۶ بهمن ۱۳۳۸ صفحات ۱۸، ۱۹ و ۲۳، متن گزارش کمیسیون خاص مجلس شورای ملی در مورد لایحه اصلاحات ارضی. ه- پیوست شماره ۵: روزنامه باختر امروز، ۲۳ شهریور ۱۳۲۹، شماره ۳۳۵، صفحات ۱ و۴ سفر ویلیام دوگلاس به ایران در مورد اصلاحات ارضی.   پی‌نوشت‌ها: [۱]‌- ایران و آمریکا، امام خمینی(ره) و تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به اهتمام سید‌علی بنی‌لوحی، صفحه ۱٫ [۲]‌- در این رابطه به کتاب نگرشی تاریخی بر رویارویی غرب با اسلام، تألیف دکتر جهانبخش ثواقب، نشر مؤسسه بوستان کتاب، چاپ دوم، ۱۳۸۷ صفحات ۱۹۳ الی ۱۹۶ با عنوان هیأت‌های تبلیغ‌گری در خدمت استعمار ارجاع شود. [۳]‌- مقاله اصل چهار ترومن در ایران، یوسف قرشی و محمد جمیری، فصلنامه تاریخ معاصر ایران، سال دوازدهم، شماره ۴۶، تابستان ۱۳۸۷، صفحه ۷۱٫ ‌۴- اصل چهار ترومن که از سوی هری. اس. ترومن رئیس جمهور آمریکا در سال ۱۹۴۷ میلادی ارائه شد. [۵]‌- آمریکا چگونه آمریکا شد، تألیف فرانک ال. شوئل، ترجمه ابراهیم صدیقانی، چاپ سوم، انتشارات امیرکبیر، ۶۵ صفحه و مقاله روایت اسناد لانه جاسوسی از توطئه‌های آمریکا، سید‌روح‌الله امین آبادی، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳ آبان ۱۳۹۴، صفحه ۱٫ [۶]‌- نخستین عملیاتی که در زمان ریاست آلن دالس در سازمان سیا اجرا شد، عملیات چکمه بود که به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ (‌۱۹ آگوست ۱۹۵۳) مشهور شده است. این عملیات یک ماه پس از جنگ کره اجرا شد و با هدایت کیم روزولت؛ مأمور سازمان سیا و همکاری ام آی ۶ و ارتش اجرا شد و موجب سقوط حکومت دکتر مصدق و آغاز خودکامگی محمدرضا پهلوی گردید. این کودتایی بود که به منظور کنترل نفت، توسط سازمان سیا اجرا شد. بنگرید به: تاریخ سازمان سیا و تحولات جهانی، گردآوری و ترجمه حمید عشقی، انتشارات آرمان رشد، صفحات ۵۶ الی ۵۸ و ۳۴۱ و همین طور ارجاع شود به کتاب اسناد سازمان سیا درباره کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و براندازی دکتر مصدق ترجمه غلامرضا وطن‌دوست، انتشارات رسا، چاپ دوم، ۱۳۹۷٫ [۷]‌- سال‌های تبعید امام خمینی(ره)؛ علل و زمینه‌های تبعید امام خمینی، اکبر فلاحی، چاپ اول، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صفحه ۵۳٫ [۸]- مقاله رهبران مذهبی و مدرنیزاسیون در دوره‌ی پهلوی دوم- بررسی مواضع امام خمینی(س)، یحیی فوزی، فصلنامه متین، شماره ۱۰، صفحات ۲۲۳ و ۲۲۴٫ [۹] - مقاله اصلاحات ارضی، مهدی جنگ‌روی، پایگاه مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۱۳۹۷، صفحه ۱٫ [۱۰]- روزنامه اطلاعات، سال سی و چهارم، شماره ۱۰۱۴۰، به تاریخ ۲۶ بهمن ۱۳۳۸، صفحات ۱۸ و ۱۹ و ۲۳، (متن گزارش کمیسیون خاص مجلس شورای ملی در مورد لایحه اصلاحات ارضی). [۱۱]‌- تیول، ملک و آب و زمینی که در قدیم از طرف پادشاه به شخصی واگذار می‌شد که از درآمدِ آن زندگانی کند. در دوره‌ی تیموریان و صفویه از طرف پادشاه به برخی از رجال، ملکی واگذار می‌شد که وظیفه و مستمری خود را از مالیات آن وصول کنند. چنین ملکی را تیول و آن شخص را تیولدار می‌گفتند. در دوره‌ی قاجاریه نیز این رسم برقرار بود و در دوره‌ی اول مجلس شورای ملی به موجب قانون، ملغی گردید. فرهنگ عمید، تألیف حسن عمید، جلد اول، صفحه ۶۵۴٫ [۱۲]‌- روزنامه مجلس، سال اول، شماره ۲۴، ۲۲ ذی القعده ۱۳۲۴ قمری، ۲۲ دی ماه ۱۲۷۲ شمسی، صفحه ۴، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. [۱۳]‌- اصلاحات ارضی در ایران ( ۱۳۴۵-۱۳۴۰ )، آن کاترین سواین فورد لمتون، ترجمه مهدی اسحاقیان، صفحات ۳۶ و ۴۸٫ [۱۴] - مقاله پیامدهای مثبت و منفی اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران، حسین تجدد، گذرستان؛ نشریه الکترونیکی تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۹۷، صفحه ۱٫ [۱۵] - دیپلماسی آمریکا و شاه، مارک گازیوروسکی، ترجمه جمشید زنگنه، صفحه ۲۲۰٫ [۱۶]‌- روزنامه باختر امروز، سال دوم، شماره ۳۳۵، به تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۲۹، صفحات ۱ و ۴، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. [۱۷]‌- شکل‌گیری انقلاب اسلامی، محسن میلانی، ترجمه مجتبی عطارزاده، چاپ ششم، انتشارات گام نو، صفحه ۱۰۰٫ [۱۸]‌- جنگ‌روی، همان. [۱۹]‌- رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک؛ علی امینی، جلد اول، صفحه ۲۷٫ [۲۰]‌- ژاندارم و ژنرال، حمیدرضا ملک محمدی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صفحات ۹۲ و ۹۳٫ [۲۱]- Walt Witman Rostow [۲۲] - بررسی روابط سیاسی ایران و ایالات متحده‌ی آمریکا از ۱۳۳۲ تا ۱۳۴۷ با نگاهی به اسناد وزارت امور خارجه، حمیدرضا بداقی، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی تهران؛ وزارت امور خارجه، چاپ اول، صفحات ۱۲۸، ۱۲۹ و ۱۳۰٫ [۲۳]‌- ملک محمدی، همان. [۲۴]‌- عقاب و شیر؛ تراژدی روابط ایران و آمریکا، جیمز بیل، ترجمه مهوش غلامی، صفحه ۲۱۷٫ [۲۵]‌- پیشنهاد چهارده‌گانه، از مجموع مباحثات گزارش جان دبلیو. بولینگ اخذ شده است که درباره شرایط ایران، در ماه مارس ۱۹۶۱ به جان اف کندی ارائه شد. (میلانی، همان، صفحات ۹۸ و ۹۹). [۲۶]‌- مقاله دولت امینی و اصلاحات پیشنهادی آمریکا، یوسف متولی حقیقی، پژوهش‌نامه تاریخ، سال سوم، شماره نهم، صفحات ۱۴۰ و ۱۴۱٫ [۲۷]‌- نقش آمریکا در اصلاحات دهه ۱۳۴۰ شمسی در ایران، مرتضی شهوه، صفحه ۱۰۵٫ [۲۸]‌- میلانی، همان، صفحه ۱۰۰٫ [۲۹] - حقیقی متولی، همان، صفحه ۱۳۹٫ [۳۰]‌- علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۲۷٫ [۳۱]‌- سند ساواک به تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۳۹ به نقل از کتاب علی امینی به روایت اسناد ساواک، صفحه ۵۶٫ [۳۲]‌- پاسخ به تاریخ، محمدرضا پهلوی، به کوشش شهریار ماکان، چاپ نهم، نشر البرز، صفحه ۴۳۲ و ۴۳۳ و میلانی، صفحه ۹۹٫ [۳۳]‌- سند شماره ۱۱۵۰ به تاریخ ۱۷ اردیبهشت ۱۳۴۰، به نقل از علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۵۹٫ [۳۴]‌- روزنامه اطلاعات، سال سی و ششم، شماره ۱۰۷۳۰، ۲۳ بهمن ماه ۱۳۴۰ و روزنامه کیهان، شماره ۵۵۸۲، ۲۳ یهمن ماه ۱۳۴۰٫ [۳۵]‌- علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۳۳٫ [۳۶]‌- سند مربوط به ستاد بزرگ ارتشتاران، از اداره دوم دائره‌ی سازمان ضد اطلاعات، سند شماره‌ی ۵۴۶۲ رک (۵۰۲۲۰۰۰۴۲ ) به تاریخ ۳ / ۱۲ / ۱۳۴۰، مرکز اسناد انقلاب اسلامی. [۳۷] - زوایای تاریک، جلال الدین فارسی، چاپ اول، صفحه ۵۲٫ [۳۸] - علی امینی به روایت اسناد ساواک، همان. [۳۹] - آنهایی که به موجب نظام سنتی بهره برداری از اراضی، حق زراعت داشتند. [۴۰] - میلانی، همان، صفحات ۱۰۰ و ۱۰۱٫ [۴۱]‌- حقیقی متولی، صفحه ۱۴۶٫ [۴۲]‌- روزنامه اطلاعات به تاریخ ۲۶ / ۱ / ۱۳۴۱٫ [۴۳]‌- علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۶۲٫ [۴۴]‌- در این رابطه علی امینی در گفتگوی خود با حبیب لاجوردی به این مسئله اشاره نموده و به اختلاف خود با شاه بر سر بودجه‌ی وزارت جنگ، پرداخته است: «... بالاخره صحبت بودجه شد... با جهانگیر آموزگار، بودجه‌ای تعیین کردیم که به الف و ب تقسیم شده بود...آمریکا هم گفته بود، ما دیگر بیش از این نمی‌توانیم کمک بکنیم... به شاه گفتم که، بودجه همین مقدار است و این قدر هم کسری بودجه است... شاه گفت که همه‌ی بودجه‌ی الف و ب برای وزارت جنگ باشد. گفتم، آقا، بنده، الان ۱۵ درصد از اعتبار تمام وزارت‌خانه‌ها را حذف کردم.... من چه طور بگویم که همه‌ی بودجه‌ها مال وزارت جنگ است. من نمی‌توانم همچین کاری بکنم... شاه گفت: خوب، دروغ می‌گفتید، همان طور که در وزارت دارایی می‌گفتید...گفتم من نمی‌توانم، چون واقعاً از آن اشخاص نیستم... تعهد من باید تعهدی درست باشد و وضع اقتصادی مملکت اجازه نمی‌دهد. به علاوه، در هر موقعیتی، یک اولویتی هست. الان به نظر من اولویت، وزارت جنگ نیست، اولویت بهداشت است، کشاورزی است، فرهنگ است...این یک مخارج غیر‌تولیدی است و این نمی‌گذارد ما به جایی برسیم... خلاصه گفتم من نمی‌توانم و بالاخره یک استعفایی تهیه کردم و پهلوی ایشان بردم...» خاطرات علی امینی؛ مجموعه تاریخ معاصر ایران به روایت تاریخ‌سازان۱، حبیب لاجوردی، نشر صفحه سفید، چاپ اول، صفحات ۱۴۷ و ۱۴۸ و علی امینی به روایت اسناد ساواک،جلد اول، صفحه ۴۱٫ [۴۵]‌- گزارش ساواک به تاریخ ۳۱ / ۴ / ۴۱ به نقل از علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۶۲٫ [۴۶]‌- روزنامه باختر امروز شماره ۳۳، تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۴۱، صفحه ۲٫ به صورت مجلد، محل نگهداری مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران، بخش پیایندها. [۴۷]‌- اصلاحات ارضی؛ اراده‌ی نیمه تمام، اریک هوگلند، فصلنامه فرهنگی، اجتماعی گفتگو، شماره ۳۲، اسفند ۱۳۸۰، صفحه ۳۷٫ [۴۸]‌- مجموعه اسناد کودتای سفید بخش دوم، به کوشش جلال فرهمند، مجله تاریخ معاصر ایران، سال ۸، شماره ۳۲، زمستان ۱۳۸۳، صفحات ۲۴۰ و ۲۴۱٫ [۴۹]‌- عزیزالله قوامی، فرزند قوام الملک شیرازی و نماینده‌ی آخرین مجلس شورای ملی بود. وی پسرعموی زن اسدالله علم بوده است که در منطقه صیدون حدود ۵۰۰۰ هکتار اراضی مرغوب درجه یک و یک باغ به مساحت ۱۰۰ هزار هکتار داشت که در وسط آن کاخی زیبا و مجلل بنا کرده بود. برگرفته از مجموعه اسناد کودتای سفید بخش دوم، صفحه ۲۲۶٫ [۵۰]‌- مجموعه اسناد کودتای سفید، بخش دوم، به کوشش جلال فرهمند، صفحه ۲۲۲٫ [۵۱]‌- همان، صفحه ۲۲۸٫ [۵۲]‌- همان، صفحه ۲۳۹٫ [۵۳] - همان، صفحات ۲۲۱ و ۲۲۲٫ [۵۴] - مرتضی شهوه، همان، صفحات ۱۲۸ و ۱۲۹٫ [۵۵]‌- ارجاع شود به کتاب کشف اسرار، تألیف حضرت امام خمینی(ره). [۵۶] - ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، تقریر بیانات حضرت امام خمینی(س)، صفحه ۸۸٫ [۵۷]‌- مصاحبه با حجت‌الاسلام سید‌حسین بدلا، پرتال جامع علوم انسانی به نقل از مجله حوزه سال ۱۳۷۰، شماره ۴۳ و ۴۴٫ [۵۸]‌- مقاله تأملی بر نگرش امام خمینی(ره) به اصلاحات ارضی، اسماعیل حسن زاده. [۵۹]‌- هدف از این ملاقات جلب نظر و به دست آوردن حمایت ایشان از برنامه‌های به اصطلاح، اصلاحی دولت بود. حضرت امام(رحمه‌الله علیه) با بیان مطالبی درباره‌ی دیکتاتوری حکومت پهلوی و معضلات و مشکلات جامعه، دولت او را مورد انتقاد و تذکر قرار داده و فرمودند: «... شما که امروز عهده‌دار ریاست دولت هستید و نخست‌وزیری کشور در اختیارتان است، مسئولیت سنگین‌تری دارید. شما در امور دین با مردم، آن چنان رفتار کنید تا ذکر خیری از شما و خاطره‌ی خوبی از دوران نخست‌وزیری شما در میان مردم بماند.» سپس امام تذکراتی درباره‌ی خدمات فرهنگی روحانیت و توسعه و گسترش مسائل معنوی در دانشگاه‌ها و حل مسائل اقتصادی جامعه به نخست‌وزیر ارائه دادند. صحیفه امام، چاپ پنجم، جلد ۲۱، صفحه ۴۸۱ و علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۳۴٫ [۶۰] - زندگی‌نامه سیاسی امام خمینی، محمد‌حسن رجبی، صفحه ۲۵۰٫ [۶۱] - سند شماره ۳۱۸۹۰۰۸۲ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو اسناد و مدارک شماره ۸۲٫ [۶۲] - رفرم ارضی در ایران، سید حمید  روحانی، فصلنامه مطالعات تاریخی، صفحه ۶۲٫ [۶۳] - سند تلگراف حسن ارسنجانی به علما، به شماره ۳۹۱ ک ۳۷ ت ۱۶ / ۱۲ به تاریخ ۱۶ اسفند ۱۳۴۰، به نقل از مجوعه اسناد کودتای سفید، گردآوری جلال فرهمند، صفحه ۲۶۷٫ [۶۴] - سند تلگراف آیت‌الله العظمی سید محمدرضا گلپایگانی به قدس نخعی، به تاریخ ۲۰ اسفند ۱۳۴۰ به نقل از مجموعه اسناد کودتای سفید، همان، صفحه ۲۶۸٫ [۶۵] - روحانی، همان. [۶۶]‌- صحیفه امام، جلد اول، صفحه ۱۹۱٫ [۶۷]- همان، جلد سوم، صفحه ۷۲٫ [۶۸]‌- همان، صفحه ۲۵۵٫ [۶۹] - همان، جلد چهارم، صفحه ۵۰۶٫ [۷۰] - همان. [۷۱] - همان، جلد پنجم، صفحه ۲۹۵٫ [۷۲] - سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ساموئل هانتینگتون، ترجمه محسن ثلاثی، صفحه ۵۲۳٫ [۷۳] - فارسی، همان، صفحه ۵۳٫ [۷۴] - مقاله اصلاحات ارضی و تأثیرات اقتصادی آن بر جامعه کشاورزی ایران، محمد تقی امامی خوئی و نرگس ضیایی، فصلنامه مسکویه، شماره ۴، تابستان ۱۳۸۷، صفحات ۷۶ و ۷۹٫ [۷۵] - ۲۵ سال حاکمیت آمریکا در ایران، جواد منصوری، صفحه ۱۶۱٫ [۷۶] - آمارهای روستایی و کشاورزی ایران، مسائل ارضی و دهقانی، انتشارات آگاه، صفحه ۱۷۵٫ [۷۷] - امامی خوئی و ضیایی، همان، صفحات ۷۵ و ۸۰٫ [۷۸] - مرتضی شهوه، همان، صفحه ۱۳۴٫ .................................................................................................................. منبع : مرکز بررسی اسناد تاریخی

زوجیت در قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم  زوجیت در قرآن [گیاهان ، اشیا ...]   دانشنامه قرآن از نگاه علم (دانشگاه شهید بهشتی) . مقدمه:  در آیات متعددی از قرآن به زوجیت در انسا‌ن‌ها، میوه‌ها، گیاهان و همه اشیاء اشاره شده است. در لغت عرب "زوج" منحصر به "نر" و" ماده" نیست. بلکه به هر دو چیزی گفته می‌شود که قرینه یکدیگر باشند و به چیزهای مقارن و مشابه و متضاد نیز اطلاق می‌گردد (راغب اصفهانی، ص384؛ به قسمت روایت مرتبط نیز رجوع کنید). انسان تا قرن‌ها گمان می‌کرد که مسئله زوجیت و وجود جنس نر و ماده فقط در مورد بشر و حیوانات و برخی گیاهان مثل خرما صادق است، تا آنکه در سده‌های اخیر دانشمندان به وجود زوجیت در جهان گیاهان به صورت یک قانون کلی پی بردند. سپس با کشف واحد ساختمانی موجودات (اتم) دریافتند که مسئله زوجیت در همه اشیاء عمومیت دارد. در این آیات به صراحت از زوجیت میوه‌ها، روییدنی‌ها، نفوس جانوران و آنچه که ما نمی‌دانیم و سرانجام از زوجیت کل اشیاء عالم بحث شده است. قرآن کریم ۱۴۰۰ سال پیش این مطالب را در آیات متعددی بیان نمود، هنگامی که بشر نمی‌توانست درک صحیحی از آن داشته باشد و لذا این امر نشان از اعجاز علمی کتاب خداوند است. "وَمِن کُلِّ شَیْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَیْنِ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ"، ذاریات/ 51/ 49 و از هر چیزى دو گونه آفریدیم امید که شما عبرت گیرید. "سُبْحَانَ الَّذِی خَلَقَ الْأَزْوَاجَ کُلَّهَا مِمَّا تُنبِتُ الْأَرْضُ وَمِنْ أَنفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا یَعْلَمُونَ"، یس/ 36/ 36 پاک [آن خدایى] که از آنچه زمین مى‏رویاند و [نیز] از خودشان و از آنچه نمى‏دانند همه را نر و ماده گردانیده است. "وَهُوَ الَّذِی مَدَّ الأَرْضَ وَجَعَلَ فِیهَا رَوَاسِیَ وَأَنْهَارًا وَ مِن کُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فِیهَا زَوْجَیْنِ اثْنَیْنِ یُغْشِی اللَّیْلَ النَّهَارَ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ"، رعد/ 13/ 3 و اوست کسى که زمین را گسترانید و در آن کوه‌ها و رودها نهاد و از هر گونه میوه‏اى در آن جفت جفت قرار داد روز را به شب مى‏پوشاند قطعا در این [امور] براى مردمى که تفکر مى‏کنند نشانه‏هایى وجود دارد. . کلمات اصلی الثَّمَرَاتِ: جمع "ثمر" به معنی بار درخت، میوه زَوْجَیْنِ: دو جفت؛ "زوج" به معنی جفت، قرین . بیان اعجازمطرح شده در آیات متعددی از قرآن به زوجیت در انسا‌ن‌ها، میوه‌ها، گیاهان و همه اشیاء اشاره شده است. در لغت عرب "زوج" منحصر به "نر" و" ماده" نیست. بلکه به هر دو چیزی گفته می‌شود که قرینه یکدیگر باشند و به چیزهای مقارن و مشابه و متضاد نیز اطلاق می‌گردد (راغب اصفهانی، ص384؛ به قسمت روایت مرتبط نیز رجوع کنید). انسان تا قرن‌ها گمان می‌کرد که مسئله زوجیت و وجود جنس نر و ماده فقط در مورد بشر و حیوانات و برخی گیاهان مثل خرما صادق است، تا آنکه در سده‌های اخیر دانشمندان به وجود زوجیت در جهان گیاهان به صورت یک قانون کلی پی بردند. سپس با کشف واحد ساختمانی موجودات (اتم) دریافتند که مسئله زوجیت در همه اشیاء عمومیت دارد. در این آیات به صراحت از زوجیت میوه‌ها، روییدنی‌ها، نفوس جانوران و آنچه که ما نمی‌دانیم و سرانجام از زوجیت کل اشیاء عالم بحث شده است. قرآن کریم ۱۴۰۰ سال پیش این مطالب را در آیات متعددی بیان نمود، هنگامی که بشر نمی‌توانست درک صحیحی از آن داشته باشد و لذا این امر نشان از اعجاز علمی کتاب خداوند است. سال‌هاست که بشر می‌داند اتم‌ها کوچک‌ترین ذرات عالم نیستند و از هسته و الکترون تشکیل شده‌اند. هسته اتم خود شامل پروتون‌ها و نوترون‌هاست و می‌دانیم که پروتون‌ها و نوترون‌ها از کوارک‌ها تشکیل شده‌اند و نظریات جدید بیان می‌کنند کوارک‌ها و الکترون‌ها از ریسمان‌ها تشکیل شده‌اند. (شکل بالا) پروتون از دو کوارک بالا و یک کوارک پایین (uud) (شکل سمت راست) و نوترون از یک کوارک بالا و دو کوارک پایین (udd) (شکل سمت چپ) تشکیل شده‌اند. تمام مواد معمولی اطراف ما از ماده ساخته شده‌اند. اما مواد دیگری به نام ضدماده یا پادماده وجود دارند که از ذراتی به نام ضدذره تشکیل شده است. به عنوان مثال ذره الکترون ضدی به نام پوزیترون دارد که در تمام ویژگی‌ها مانند آن است، اما بار آن مخالف الکترون است. هنگامی که یک ماده با یک ضدماده برخورد می‌کند، نابود می‌شوند و انرژی تولید می‌گردد. در اولین لحظات پس از مهبانگ (انفجار بزرگ) تنها انرژی موجود بود. هنگامی که جهان سرد شد و گسترش یافت، ذرات ماده و ضدماده به میزان مساوی تولید شدند. ولی اکنون مقدار کمی ضد ماده وجود دارد و تئوری‌های مختلفی برای متفاوت شدن مقدار ماده و ضدماده در جهان وجود دارد. از زمانی که بشر متوجه وجود ضدماده شد، تصور می‌کرد که باید ضدکهکشان‌ها، ضدمنظومه شمسی و... وجود داشته باشد. اما تا کنون مشاهدات به هیچ وجه این موضوع را تأیید نکرده است. بسیاری از مفسران و صاحب‌نظران به آیات فوق بر زوجیت گیاهان و بلکه همه اشیاء ‌استدلال کرده‌اند. در اینجا پاره‌ای از آنها را یاد می‌کنیم: 1.‌ مکارم شیرازی(18/377) در تفسیر آیه 36 سوره یس می‌نویسد: « مسلم است که ازواج جمع زوج، معمولاً به دو جنس مذکر و مؤنث گفته می‌شود، خواه در عالم حیوانات باشد یا غیر آنها، سپس توسعه داده شده و به هر دو موجودی که قرین یکدیگر و یا حتی ضد یکدیگرند، زوج اطلاق گردید... وجود زوجیت در جهان گیاهان در عصر نزول قرآن جز در موارد خاصی مانند درختان نخل و امثال آن ناشناخته بود و قرآن از آن پرده برداشت و در قرون اخیر از طرق علمی این مسئله به ثبوت رسید که زوجیت در عالم گیاه عمومی وهمگانی است». به طور کلی گیاهان به دو دسته اند (1): گیاهان دانه دار: شامل بازدانگان (دارای مخروط نر و ماده) و نهاندانگان (دارای گامت نر و ماده) گیاهان بدون دانه (هاگداران): خزه گیان و نهانزادان آوندی (تولید گامت های نر و ماده) در تفسیر آیه 49 سوره ذاریات (22/376) نیز پس از تذکر اینکه بسیاری از مفسران کلمه زوج را به معنی اصناف مثل شب و روز و... دانسته‌اند، می‌نویسد: «واژه‌ی زوج را معمولاً به دو جنس نر و ماده می‌گویند، خواه در عالم حیوانات باشد یا گیاهان و هرگاه آن را کمی توسعه دهیم، تمام نیروهای مثبت و منفی را شامل می‌شود و با توجه به اینکه قرآن در آیه فوق می‌گوید «من کل شیء» (از همه موجودات ) و نه فقط موجودات زنده، می‌تواند اشاره به این حقیقت باشد که تمام اشیاء جهان از ذرات مثبت و منفی ساخته شده و امروز از لحاظ علمی مسلم است که اتم‌ها از اجزاء ‌مختلفی تشکیل یافته‌اند، از جمله اجزائی که دارای بار الکتریسیته مثبت هستند و پروتون نام دارند. بنابراین، الزامی نیست که شی‌ء را حتما به معنی حیوان یا گیاه تفسیر کنیم و یا زوج را به معنی صنف بدانیم». 2. در مقدمه ی کتاب اعجاز قرآن طباطبایی آمده است: هنگامی که جهان در تاریکی جهالت به سر می‌برد، قرآن در بیش از ده آیه از زوجیت گیاهان بحث کرده، تصریح می‌نماید که خدا همه گیاهان را جفت آفرید (رعد/ 13/3 ـ شعراء/ 26/7 و...). . روایت مرتبط نظر به روایات ائمه علیهم السلام، آیه اول به تقابل و تضاد میان اشیاء نیز دلالت دارد، یعنی ممکن است مقصود از زوجیّت در آیه شریفه، دو جنس متقابل باشند؛ مانند شب و روز، آسمان و زمین، دریا و خشکی، نرمی و زبری و... چنانکه در روایتی از امام رضا علیه السلام آمده است: «خداوند اشیاء جهان را متضاد آفرید تا روشن شود برای او ضدّی نیست و آنها را با هم قرین ساخته تا معلوم شود، قرینی برای او نیست؛ نور را ضدّ ظلمت و خشکی را ضدّ تری و خشونت را ضدّ نرمش و سرما را ضدّ گرما قرار داده است و در عین حال اشیاء متضادّ را جمع کرده و موجودات نزدیک به هم را از هم جدا نموده تا این جدایی بر جداکننده و آن پیوستگی بر پیوند دهنده دلیل باشد و این است معنای «ومن کلّ شیئ خلقنا زوجین» (حویزی، 7/144). . جمع بندی بیان مکرر آیات قرآن درباره زوجیت مخلوقات در ۱۴۰۰ سال پیش نمونه ای از مفاهیم مستور در آیات الهی است که بشر را به تفکر در دریافت بیشتر مفاهیم قرآنی و طبیعت مشتاق می سازد. قرآن کریم گاهی سخن از زوجیّت میوه‌ها به میان می‌آورد (رعد/13 / ۳) و در آیه ای دیگر از زوجیّت گیاهان می‌گوید و نیز از زوجیّت چیزهایی سخن می‌گوید که انسان‌ها نمی‌دانند (یس /36/ 36) و سرانجام، اشاره به زوجیّت همه‌ اشیاء جهان می‌کند (ذاریات/51/ ۴۹). بشر از ابتدا تولید مثل جانوران نر و ماده را مشاهده می‌نمود، اما قرن‌ها گذشت تا بتواند نحوه تولید مثل گیاهان را دریابد. آنچه رنگ اعجاز به خود می‌گیرد، اینست که امروزه دانشمندان به وجود زوجیت در جهان گیاهان به صورت یک قانون کلی پی برده‌اند و پس از مدتی با کشف واحد ساختمانی موجودات (اتم) دریافتند که  زوجیت در همه اشیاء عمومیت دارد (پلانک،ص 95). این موضوع حاکی از آنست که هریک از آیات مطرح شده درباره‌ی زوجیت می‌تواند اعجاز علمی قرآن کریم را نمایان کند. با این وجود برای اظهار نظر دقیق‌تر علمی درباره اعجاز این آیات باید به سؤالات مطرح شده در دو حوزه قرآنی و علمی پاسخ گفت. . سؤالات قرآنی چرا در برخی از این آیات از کلمه "جعل" و در برخی دیگر از "خلق" استفاده شده است؟ آیا "زوجین" در آیه اشاره خاص به نر و ماده بودن است یا به معانی دیگر" زوج" نیز اشاره دارد؟ ضمیر "ها" در "فیها" (جعل فیها زوجین اثنین) به "ثمرات" برمی‌گردد یا به " الارض"؟ آیا ذکر "یغشی الیل النهار" بعد از "زوجین اثنین" می‌تواند بیان مصداقی برای زوجیت باشد؟ آیا "زوجین اثنین" قانونی حاکم بر جهان برای تداوم حیات است؟ نظر به اینکه در سایر آیاتی که عبارت "زوجین اثنین" وجود دارد، موضوع بحث جانوران است (مانند آیات مربوط به داستان حضرت نوح (ع)، مؤمنون/ 23/ 27، هود/11/ 40 )، آیا می‌توان گفت که نر و مادگی در خصوص "ثمرات" نیز مد نظر بوده است؟ . سؤالات علمی آیا زوج بودن در مورد گیاهان میوه دار است و یا همه انواع گیاهان را شامل می‌شود؟ آیا به صورت استثنائی گیاهی در کره زمین یافت شده است که فقط دارای تولید مثل غیر جنسی باشد و نر و ماده نداشته باشد؟ آیا لزوماً هر مخلوقی در جهان دارای مشابه یا متضادی است؟ آیا می‌توان در سیر تطور زمین، گیاهان را اولین موجودات زنده دانست؟ .................................................................................................................................................... منابع:  حویزى، عبد على، نور الثقلین، انتشارات اسماعیلیان، قم، 1415ق راغب اصفهانی،حسین، مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی، دار القلم، دمشق طباطبایی، محمدحسین، اعجاز القرآن، قم، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، 1362ش مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار الکتب الاسلامیه، تهران،1374 ش The physics of the standard model and beyond, By T. Morii, C. S. Lim, S. N. Mukherjee,p1 Ordaining Reality in Brief: The Shortcut to Your Future, By Joseph E. Donlan,p129 http://www.accessexcellence.org/RC/Ethnobotany/page3.php#sci http://csep10.phys.utk.edu/astr162/lect/cosmology/antimatter.html http://www.slac.stanford.edu/pubs/beamline/26/1/26-1-sather.pdf http://www.stanford.edu/dept/news/pr/00/bfactbg124.html http://socrates.berkeley.edu/~fajans/ALPHA_Spanish/EN_antimateria.htm ....................................................................................................................................... نام سوره: الذاريات موضوع اصلی:  پدیده های طبیعی موضوعات اساسی اعجاز:  تفسیر علمی ...................................................................................................................................... منبع : دانشنامه قرآن از نگاه علم - (دانشگاه شهید بهشتی)

زوجیت گیاهان و اشیاء، معجزه علمی قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم  زوجیت گیاهان و اشیاء، معجزه علمی قرآن     آیات دلالت کننده بر زوجیت در قرآن کریم: زوجیت به معنای دو تا بودن، نر و ماده بودن می آید و قرآن کریم در آیات متعدد به زوجیت گیاهان بلکه همه اشیاء اشاراتی کرده است.   این آیات عبارتند از: «و من کل الثمرات جعل فیها زوجین اثنین یغشی اللیل النهار ان فی ذلک لآیات لقوم یتفکرون»[1] «و از هر گونه میوه ای در آن [زمین ] جفت جفت قرار داد. روز را به شب پوشاند قطعاً در این [امور] برای مردمی که تفکر می کنند نشانه های وجود دارد» «مگر در زمین ننگریسته اند که چقدر در آن از هر گونه جفت های زیبا رویانیده ایم قطعاً در این [هنر نمایی ] عبرتی است. » [2] «پاک [خدایی ] که از آنچه زمین می رویاند و [نیز] از خودشان و از آنچه نمی دانند، همه را نر و ماده گردانیده است. » [3] «و از هر چیزی دو گونه [یعنی نر و ماده ] آفریدیم، امید که شما عبرت گیرید. » [4] «اوست آن کسی که شما را از نفس واحدی آفرید و جفت وی را از آن پدید آورد تا بدان آرام گیرد» [5] . نکات تفسیری: 1- به نظر می رسد که آیات فوق را می توان بدین صورت دسته بندی کرد که: گاهی قرآن سخن از زوجیت میوه ها می گوید. در مرتبه بعدی از زوجیت گیاهان می گوید. در مرتبه بعدی از زوجیت چیزهایی می گوید که انسان ها نمی دانند. در مرتبه بعدی از زوجیت همه اشیاء جهان می گوید. 2- هدف نهایی بیان زوجیت تذکر نشانه های الهی و به کار انداختن اندیشه انسان است «ان فی ذلک لایة- ان فی لایات لقوم یتفکرون»[6] 3- کلمه زوج در لغت به معنای به معنای زیر می آید: الف: در حیوانات به هر کدام از نر و ماده ای که قرینه یکدیگرند زوج می گویند. ب: در غیر حیوانات به هر کدام از دو چیز قرینه همدیگر (مثل یک لنگه کفش) زوج گویند. ج: به هر چیزی که مقارن دیگری باشد و مشابه به آن باشد زوج گویند. د: به هر چیزی که مقارن دیگری باشد و متضاد آن باشد زوج گویند [7]. . تاریخچه: انسان تا قرن ها گمان می کرد که مسأله زوجیت و وجود جنس نر و ماده فقط در مورد بشر و حیوانات و برخی گیاهان مثل خرما صادق است. امّا کارل لینه (1707- 1787 م) گیاه شناس معروف سوئدی نظریه خود را مبنی بر وجود نر و ماده در بین همه گیاهان در سال 1731 م ارائه کرد و مورد استقبال دانشمندان قرار گرفت. سپس دانشمندان کشف کردند که ماده از تراکم انرژی به صورت ذرات بی نهایت ریزی که اتم نامیده می شود تشکیل یافته است و پس از گذشت مدتی مسأله زوجیت به همه اشیاء سرایت داده شد چرا که دانشمندان کشف کردند که واحد ساختمانی موجودات یعنی اتم از الکترونها (با بار منفی) و پروتون ها (با بار مثبت) تشکیل شده است. ماکس پلانک فیزیکدان نامی قرن بیستم گفت «هر جسم مادی مرکب است از الکترون ها و پروتون ها. البته در اتم ذرات سومی نیز یافت می شود که بنام نوترون خوانده می شود و از لحاظ بار الکتریکی خنثی است. فیزیکدانان اخیر در دوران اتم ذرات بنیادی دیگری بنام «کوارک» () کشف کرده اند که ذرات تشکیل دهنده الکترون، نوترون و پروتون هستند و باعث به بوجود آمدن بار الکتریکی مثبت، منفی و خنثی در آنها می شوند. . . اسرار علمی: بسیاری از مفسران و صاحبنظران به آیات فوق در مورد زوجیت گیاهان بلکه همه اشیاء استدلال کرده اند که در اینجا به پاره ای از آنها اشاره می کنیم: 1- مرحوم طبرسی حدود 9 قرن قبل در تفسیر مجمع البیان بر اساس نصوص قرآنی مسأله زوجیت گیاهان، حیوانات و حتی اشیاء دیگر را مطرح می کند و آن را می پذیرد. 2- صاحب تفسیر نمونه زیر آیه 36 سوره یس می نویسد: «آنچه مسلم است ازواج جمع زوج، معمولًا به دو جنس مذکر و مؤنث گفته می شود؛ خواه در عالم حیوانات باشد یا غیر آنها، سپس توسعه داده و به هر دو موجودی که قرین یکدیگر و یا حتی ضد یکدیگرند زوج اطلاق می شود. . . وجود زوجیت در جهان گیاهان نیز، چنانکه گفتیم در عصرنزول قرآن جز در موارد خاصی مانند درختان نخل و امثال آن ناشناخته بود و قرآن از آن پرده برداشته و در قرون اخیر از طرق علمی این مسأله به ثبوت رسید که مسئله زوجیت در عالم گیاهان یک مسئله عمومی و همگانی است. » و در ذیل آیه 49 سوره ذاریات نیز پس از تذکر اینکه بسیاری از مفسران کلمه زوج را به معنی اصناف (مثل شب، و روز و. . . ) دانسته اند می نویسند: «واژه زوج را معمولًا به دو جنس نر و ماده می گویند خواه در عالم حیوانات باشد یا گیاهان و هر گاه آن را کمی توسعه دهیم تمام نیروهای مثبت و منفی را شامل می شود. و با توجه به اینکه قرآن در آیه فوق می گوید «من کل شی ء» (از همه موجودات) نه فقط موجودات زنده، می تواند اشاره به این حقیقت باشد که تمام اشیاء جهان از ذرات مثبت و منفی ساخته شده و امروز از لحاظ علمی مسلم است که اتمها از اجزاء مختلفی تشکیل یافته اند از جمله اجزائی که دارای بار الکتریسته منفی هستند و الکترون نامیده می شوند و اجزائی که دارای بار الکتریسته مثبت هستند و پروتون نام دارند بنابراین الزامی نیست که شی ء را حتماً به معنی حیوان یا گیاه تفسیر کنیم و یا زوج را به معنی صنف بدانیم. » 3- در مقدمه کتاب اعجاز قرآن علامه طباطبائی رحمه الله آمده است: هنگامی که جهان در تاریکی جهالت به سر می برد قرآن در بیش از ده آیه از زوجیت گیاهان بحث کرده، تصریح می نماید که خدا همه گیاهان را جفت آفرید (رعد/ 3- شعراء/ 7 و. . . ) 4- برخی از نویسندگان از آیه 36 سوره یس چنین استفاده می کند: «کاملًا روشن است که این آیه بر جفت داشتن گیاهان دلالت دارد و نیز از ذیل آیه که جفت داشتن را در مورد چیزهایی که خبر ندارند بیان می کند، چه بسا بتوانیم نیروی مثبت و منفی برق و نیز محیط میکروب یا ویروس ها و نیز اجزای اتم را استفاده کنیم. » 5- برخی دیگر از نویسندگان نیز با ذکر آیات مورد بحث زوجیت گیاهان و حتی زوجیت درون اتم بین الکترون و پروتون را استفاده می کند . 6- احمد محمد سلیمان نیز در یک بحث که به صورت سؤال و جواب تنظیم شده است زوجیت ماده را از آیه 49 سوره ذاریات بدست می آورد . 7- مهندس محمد علی سادات نیز با یک مقدمه طولانی که ساختمان اتم را توضیح می دهد. و سابقه تاریخی اشاره به اتم را تذکر می دهد سپس آیه 49 سوره ذاریات را متذکر می شود. 8- یکی از نویسندگان معاصر نیز پس از طرح زوجیت ماده () به آیات سوره ذاریات/ 49- الرحمن/ 52- طه/ 53- استناد کرده است . 9- صاحب تفسیر نوین نیز با ذکر آیات مورد بحث آنها را اعجاز علمی قرآن می داند که اشاره به زوجیت کرده است و سپس توضیحات مفصلی در این مورد ارائه می دهد . 10- عبد الرزاق نوفل در مورد آیه 189 سوره اعراف: «هو الذی خلقکم من نفس واحدة و جعل منها زوجها لیسکن الیها». «اوست آن کس که شما را از نفس واحدی آفریده و جفت وی را از آن پدید آورد تا بدان آرام گیرد. » پس از آنکه مقدمه ای در مورد «وحدت خلق» می آورد و اینکه ذرات بنیادی همه موجودات یکسان است می گوید: «این حقیقت علمی را که عصر جدید کشف کرده قرآن 1400 سال قبل با صراحت و وضوح بیان کرده که همه خلق الهی از نفس واحدی بوده است. » و سپس آیه فوق را می آورد و می گوید: «آیا این [نفس واحده ] پروتون و الکترون. . . برق واحدی که مثبت و منفی دارد. . . یعنی نفس واحده نیست. . . » و حتی در مورد کلمه «لیسکن الیها» می گوید: «سبب سکون نفس واحد همان زوج است و این مطلبی است که علم بیان کرده که سکون پروتون و الکترون به خاطر اختلاف و تساوی آنها در برق است. . . » 11- طنطاوی در تفسیر الجواهر بحث گسترده ای در زمینه زوجیت گیاهان در زیر سوره ذاریات/ 49 آورده است و اقسام دسته بندی گیاهان و حیوانات و. . . را بررسی کرده و شکل های آنها را آورده است که ربطی به تفسیر آیه ندارد و فقط مطالب علمی است که به مناسبت آورده شده است . . بررسی: در اینجا تذکر چند نکته لازم است: 1- مطلبی را که عبد الرزاق نوفل در مورد آیه 189 سوره اعراف نوشته است از چند جهت قابل اشکال است. اول: آنکه کلمه «نفس» و «زوج» از نظرلغوی و اصطلاحی دلالت بر الکترون و پروتون نمی کند و ایشان نیز در این مورد قرینه ای نیاورده اند. دوم: آنکه از نظر علمی صحیح نیست که کسی بگوید پروتون از الکترون پدید آمده است «جعل منها زوجها» بلکه همانطور که گذشت هر کدام از الکترون و پروتون از تعدادی کوارک و تشکیل شده است. سوم: آنکه سیاق آیه مورد نظر با تفسیری که ایشان کرده تناسب ندارد چون در آیه می خوانیم: «اوست آن کس که شما را از نفس واحدی آفرید و جفت وی را از آن پدید آورد تا بدان آرام گیرد. پس چون [آدم ] با او [حوا] در آمیخت باردار شد باری سبک و [چندی ] با آن [بار سبک ] گذرانید و چون سنگین بار شد، خدا، پروردگار خود را خواندند که اگر به ما [فرزندی ] شایسته عطا کنی قطعاً از سپاسگزاران خواهیم بود. » سیاق آیات در مورد باردار شدن زن از مرد (حوا از آدم) و بوجود آمدن فرزند است پس نفس واحد و زوج در اول آیه در همین مورد است و مراد مرد و زن هستند نه الکترون و پروتون. 2- آیات دیگر (رعد/ 3- شعراء/ 7- یس/ 36) ظاهر در زوجیت میوه ها، گیاهان است و همانطور که گذشت این مطلب از قرن هیجدهم کشف گردید و قبل از آن زوجیت به جز در مواردی مثل «نخل» مشخص نبود پس این آیات نوعی رازگویی علمی و اعجاز علمی قرآن بوده است. 3- زوجیت عمومی همه اشیاء نیز از آیه 49 سوره ذاریات به خوبی استفاده می شود ولی تطبیق آن بر الکترون و پروتون قطعی نیست. 4- هر چند که مصداق دقیق «زوجین» در آیه 49 سوره ذاریات مشخص نیست ولی بیان زوجیت عمومی در همه اشیاء یکی از اشارات علمی قرآن و رازگویی های آن است که در صدر اسلام کسی از آن اطلاعی نداشته است. پس این مطلب نیز می تواند اعجاز علمی قرآن محسوب شود. 5- ممکن است کسی ادعا کند که زوجیت عمومی موجودات با مسأله بکرزایی (تولید مثل برخی تک سلولی ها بدون نیاز به جنس مخالف) منافات دارد. این مطلب را در بخش بعدی بررسی خواهیم کرد و بیان می کنیم که منافاتی بین آنها نیست. . کلمات کلیدی: زوجیت گیاهان اشیاء معجزه قرآن ........................................................................................................................................ پی نوشت:   [1] رعد/ 3. همین مضمون در آیه 52 سوره الرحمن و 53/ طه آمده است [2] شعراء/ 7. همین مضمون در سوره حج/ 5- لقمان/ 10- ق/ 7- طه/ 53 [3] یس/ 36 [4] ذاریات/ 49 [5] اعراف/ 189 [6] رعد/ 3- شعراء/ 7 [7] ر. ک: مفردات راغب اصفهانی، ماده زوج ...................................................................................... منبع : تفسیر موضوعی قرآن ویژه جوانان، ج 2، ص: 182 پایگاه اطلاع رسانی حوزه

مقایسه نقش معنایی حیوانات در کتب آسمانی قرآن کریم و انجیل متّی و یوحنا با تأکید بر «دلالت» و «موضوعیت»

بسم الله الرحمن الرحیم  مقایسه نقش معنایی حیوانات در کتب آسمانی قرآن کریم و انجیل متّی و یوحنا با تأکید بر «دلالت» و «موضوعیت»   آزاده شریفی مقدم  فاطمه زهرا نظری رباطی . (متن کامل مقاله : pdf - مقایسه نقش معنایی حیوانات در کتب آسمانی) . چکیده :  یکی از ویژگی های کتب مقدس، روانی و سادگی متن است که با وجود معانی عمیق و دقیق به کاررفته در آنها، امکان درک این متون را برای مخاطبِ عامه فراهم ساخته است. واژگان معمول و مأنوس با زندگی بشر، همچون اسامی مربوط به طبیعت، گیاهان و حیوانات در این متون، در عین سادگی، در جهت آموزه های اخلاقی و دینی به کار رفته اند. با توجه به کاربرد نام واژه های حوزه حیوانات در دو کتاب مقدس قرآن کریم و اناجیل مسیحیّت با فراوانی قابل توجه، پژوهش حاضر درصدد است تا نام واژه های این حوزه معنایی را به لحاظ فراوانی و نوع، دلالت معنایی و نیز موضوعیت در سه کتاب، بررسی و مقایسه کند. نتایج حاصل از بررسی این دسته از نام واژه ها بیانگر شباهت ها و تفاوت هایی در زمینه های مورد بررسی بود؛ از جمله شباهت ها می توان به فراوانی دلالت های دارای مشخصّه های «ارجاعی»، «عام»، «ثابت» و «صریح» و نیز کاربرد موضوعی حیوانات در آیات حاوی موضوعات «راهنماشناسی»، «راه شناسی» و «انسان شناسی» در هر سه متن اشاره نمود. از تفاوت ها نیز می توان گستره و تنوع موضوعی بیشتر در قرآن کریم نسبت به دو پیکرة متّی و یوحنا را نام برد. .  کلید واژه ها: قرآن کریم انجیل دلالت معنایی موضوعیت نام های حیوانات . ..................................................................................................................................... منبع: معرفت ادیان سال نهم پاییز 1397 شماره 4 (پیاپی 36)

باغسازی در «ارشاد الزراعه»

بسم الله الرحمن الرحیم  باغسازی در «ارشاد الزراعه»   غلامرضا جمال الدین . (متن کامل مقاله : pdf - باغسازی در ارشاد الزراعه)   چکیده :  یکی از مهم ترین منابع جهت شناخت باغ و باغسازی دوران اسلامی ایران، کتاب «ارشاد الزراعه» ابونصر هروی است که در ۹۲۱ ه.ق، چند سال پس از سقوط تیموریان، به نگارش درمی آید. این کتاب منبع ارزشمندی جهت آشنایی با مباحث گوناگون باغبانی و باغسازی محسوب می شود و در هشت بخش با عنوان «روضه»، به توصیف مهم ترین ضرورت های باغسازی می پردازد. هدف این مقاله پاسخ گویی به این سؤال است که مهم ترین مؤلفه های سازنده یک باغ در این دوران چه بوده است؟ و نویسنده ارشادالزراعه چه ارکان و اصولی را برای باغسازی و باغ آرایی که جزء جدایی ناپذیری از کشاورزی و زراعت بودند معرفی می کند؟ تحلیل و تفسیر روضه های این کتاب، نشان از پیچیدگی مقوله باغسازی دارند. سه امر گیاه، آب و عمارت، که هریک قواعد خاص خود را می طلبند، در پیوند با شش اصل زراعت و دهقنت، علم سیاق، منطق کاشت، احوال سال دانستن، هندسه کرت ها و هم نشینی و هم جواری گیاهان، چارچوب های سازنده یک باغ ایرانی را تشکیل می دهند. با بازخوانی این کتاب می توان در بررسی و تاریخ نگاری باغ های ایرانی نگاه و تفسیری مجدد داشت.   کلید واژه ها: باغ ، باغسازی، ارشاد الزراعه، ابونصر هروی ...................................................................................................................... منبع: نشریه منظر -پاییز ۱۳۹۴ -شماره ۳۲

کتاب ارشاد الزراعه

بسم الله الرحمن الرحیم   ارشاد الزراعه   نویسنده : قاسم بن یوسف ابونصری هروی مترجم : به اهتمام: محمد مشیری ناشر: دانشگاه تهران . . تعداد صفحات: 338 نوبت چاپ: سوم تاریخ انتشار: 1395 شابک: 978-9640362679 اندازه : وزيري . معرفی کامل کتاب (pdf) : https://press.ut.ac.ir/bfile?__file=e2Ff6YpN0ka.KjkssFD7WQlcU1tb5slqyOS0UVMcxZE-   ........................................................................................................................................................ معرفی مختصر کتاب: «ارشاد الزراعة» تالیف قاسم بن یوسف ابونصری هروی ، در موضوع اصول و روش زراعت و کشاورزی و شناخت گیاهان و درختان از جمله نگاشته‌های کهن فارسی عهد صفوی است. تاریخ تالیف این اثر چنان که در آغاز آن آمده سال ۹۲۱ ق است.   فهرست مندرجات ۱ - معرفی اجمالی ۲ - ساختار ۳ - گزارش محتوا ۴ - وضعیت کتاب ۵ - منبع   معرفی اجمالی مؤلف سبب تالیف کتاب را بر حسب امر و اشاره خواجه عبدالله انصاری ، در عالم خواب ، ذکر می‌کند که به وی دستور می‌دهد کاری را شروع کند تا سبب خشنودی باری تعالی باشد. وی برای رفع سرگردانی از کلام خداوند ( قرآن کریم ) تفال می‌کند و چون آیات مناسبی مشتمل بر محسنات زراعت می‌آید، لذا شروع در امر زراعت را واجب می‌داند و از مردم صاحب تجربه قواعد آن را پرسیده و پس از مراجعه به اهل تحقیق و صاحبان صلاحیت کتاب را به نگارش در آورده است. ساختار کتاب با مقدمه‌ای از محقق کتاب درباره کتاب و مؤلف آن آغاز شده است. متن اثر نیز در هشت بخش (روضه) تحریر و تدوین شده است. گزارش محتوا کتاب ارشاد الزراعه از متون ارزشمند و علمی زبان فارسی در رشته کشاورزی است فوائدی که از چاپ این کتاب می‌توان منظور داشت علاوه بر حفظ و نگهداری یکی از متون علمی قدیمی زبان فارسی عبارت است از: ۱. آشنا شدن با اصطلاحات معمول زمان مؤلف درباره کارهای زراعی و نام انواع مختلف میوه‌ها (مثلا متجاوز از صد نوع انگور )، غلات (نام‌های مختلف انواع گندم ، جو ، ارزن ، سبزی‌ها و صیفی کاری) و حبوبات و امثال آن. ۲. اصطلاحات باغداری و طرز باغبانی، طرح و احداث باغهای میوه و امثال آن. ۳. آشنا شدن به طرز آیش گذاردن و تناوب زراعی معمول آن زمان. ۴. شرایط و رسوم کشت باغ و تاکستان و طرز نشاندن تاک. ۵. آشنا شدن به طرز زراعت‌های بزرگ: یونجه، کنجد و کرچک، خشخاش، شاهدانه، گندم و جو و غیره. ۶. فهرست سبزی‌های معمول آن زمان و طرز کشت سبزی‌های مختلف. ۷. نامهای میوه‌ها و طرز پیوند آنها که چه درخت میوه‌ای را به کدام درخت میوه دیگر می‌توان پیوند نمود. ۸. گلاب کشی و عرق کشی از انواع گیاهان معطر. ۹. زنبورداری و پرورش زنبورعسل . ۱۰. پرورش کرم ابریشم . ۱۱. طرز ساختن پنیر و انواع مرباها و حلوبات و پختن شیرینی‌های مختلف. ۱۲. سرکه انداختن و طرز تهیه ترشی‌های متنوع و طرز تهیه آب غوره. ۱۳. خشک کردن میوه‌ها و نگهداری سبزی‌ها به طور صحیح. ۱۴. طرز کود دادن به زراعات و آبیاری و شناختن خاکها. و بسیاری مطالب دیگر که امروز هم می‌تواند برای مشتاقان این مباحث راهنمای بسیار ارزنده‌ای باشد. وضعیت کتاب کتاب ارشاد الزراعة برای اولین بار با چند رساله دیگر توسط مرحوم عبدالغفار نجم الدوله به سال ۱۳۲۳ ق به صورت سربی و سنگی طبع شد و پس ازآن که نسخ آن کمیاب گردید، محمد مشیری براساس چهار نسخه خطی موجود این کتاب را تصحیح و تحقیق نموده‌اند و در سال ۱۳۴۶ ش در ۳۲۸ صفحه آن را چاپ و منتشر نمود. محقق پس از نگارش مقدمه‌ای پیرامون کتاب و مؤلف آن، متن تصحیح شده کتاب را می‌آور و در پایان نیز فهرست نام‌ها، اماکن، اصطلاحات نجومی، پرندگان، حشرات و حیوانات، گیاهان و نام علمی آنها، لغات و اصطلاحات، خوردنی‌ها و آشامیدنیها، اوزان و مقادیر، آلات و ابزارها، و فهرست موضوعات تدوین و تنظیم نموده است. .................................................................................................................................. منبع نرم افزار جامع طب، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی. .................................................................................................................................. مراجعه شود به مقاله :  باغسازی در «ارشاد الزراعه» غلامرضا جمال الدین

کتاب میوه های بهشتی

بسم الله الرحمن الرحیم  میوه های بهشتی    مؤلف:احمد محمدزاده ناشران: فرم‌بند، دبیزش ویراستار: ابوالفضل هاشمی . . زبان: فارسی رده‌بندی دیویی: 297.159 سال چاپ: 1384 نوبت چاپ: 1 تیراژ: 1500 نسخه تعداد صفحات: 214 قطع و نوع جلد: وزیری (شومیز) شابک 10 رقمی: 9647712278 شابک 13 رقمی: 9789647712279 . توضیح کتاب: مجموعه‌ی حاضر در بخش نخست شامل مطالب کلی در فواید و خواص میوه‌هاست و در فصل دوم تا هشتم، از میوه‌هایی که در قرآن مجید از آن‌ها به منزله‌ی میوه‌های بهشتی یاد شده، سخن رفته است. ‌ نخست میوه‌ی معین از دیدگاه قرآن، سپس بررسی آن در ادبیات منظوم و در پایان، نظر پیشوایان دینی و گفتار صاحب‌نظران علم تغذیه در خصوص آن میوه، بیان می‌شود. ..............................................................................

سياهدانه اکسير حيات و داروي شفابخش در درمان بيماري ها از منظر آيات و روايات قرآني

بسم الله الرحمن الرحیم سياهدانه اکسير حيات و داروي شفابخش در درمان بيماري ها از منظر آيات و روايات قرآني   سهيلاسادات قضوي شريعت پناهي  . (مقدمه مقاله : pdf- سياهدانه اکسير حيات و داروي شفابخش ...) . چکیده: لطفا براي مشاهده چکيده به متن  (PDF) مراجعه فرماييد. کلید واژه: آيات قرآن، درمان بيماري، سياهدانه ......................................................................................................................... منبع : همايش ملي ارتقاء سلامت دهان و دندان خانواده

بررسی خواص تغذیه‌یی و درمانی زیتون در قرآن، احادیث، طب سنتی و طب مدرن

بسم الله الرحمن الرحیم  بررسی خواص تغذیه‌یی و درمانی زیتون در قرآن، احادیث، طب سنتی و طب مدرن . میرحسن موسوی  نسیم شاویسی  سید امین خطیبی . (متن کامل مقاله : pdf - بررسی خواص تغذیه‌یی و درمانی زیتون در قرآن،...) . چکیده سابقه و هدف: زیتون با نام علمی اولئا یوروپائه­آ، از تیره‌ی اولئاسه­آ، یکی از میوه‌هایی است که در نواحی مدیترانه، آسیای مرکزی و در بخش‌هایی از آفریقا کشت می‌شود و میزان تولید سالیانه‌ی آن در جهان بیش از ۴/۱۷ میلیون تن است. با گسترش و پیشرفت علم در حوزه‌های مختلف، روزبه‌روز فواید و خواص طبی و تغذیه‌یی جدیدی از زیتون آشکار می‌شود. با پژوهش در قرآن، روایات و احادیث پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) درمی‌یابیم که به بسیاری از خواص این میوه که علوم جدید آنها را اثبات کرده، قبلاً اشاره‌ شده است. به‌طورکلی زیتون در درمان زخم معده و دیگر بیماری‌های دستگاه گوارش، فشارخون، آسم، بیماری‌های قلبی، دیابت، شکستگی و پوکی استخوان و بیماری‌های پوستی مؤثر است و سبب تحریک ترشح ادرار، جلوگیری از ریزش مو و کاهش التهاب و تب می‌شود. روش کار: در تحقیق حاضر، خواص طبی زیتون از منظر قرآن کریم، احادیث و منابع طب سنتی و نیز پژوهش‌های علمی انجام‌شده طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۶، بررسی و مطالعه شده است. در این پژوهش همه‌ی موارد اخلاقی رعایت شده است. علاوه‌براین، نویسندگان مقاله هیچ‌گونه تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند. یافته‌ها: طب نوین باوجود پیشرفت‌های بسیار، در سال‌های اخیر به یافته‌هایی رسیده که قرن‌ها قبل در کتب قدما و حکمای طب سنّتی ایران و اسلام به‌سادگی و با جزئیات بیان‌شده‌است. نتایج پژوهش اخیر نیز نشان می‌دهد که زیتون در پیشگیری از بیماری­های قلبی، آلزایمر، سرطان‌های روده‌ی بزرگ، پوست، پروستات، سینه، رحم و تخمدان؛ دیابت، بیماری‌های التهابی و خودایمن مانند روماتیسم، پوکی استخوان و بیماری‌های عصبی مانند نشانگان داون مؤثر؛ و همچنین دارای اثرهای ضدالتهابی، ضدمیکروبی و آنتی‌اکسیدانی است. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش می‌تواند گامی مؤثر در جهت تأیید جنبه‌های علمی قرآن و احادیث پیامبر (ص) و ائمه (ع)، به‌ویژه در مورد میوه‌هایی نظیر زیتون، محسوب شود. کلمات کلیدی:  بیماری، حدیث، زیتون، طب، قرآن .................................................................................................. منبع : نشریه پژوهش در دین و سلامت, دوره ۳ شماره ۳

تبیین مفهومی زنجیرۀ غذایی بر اساس شاخص‌های غذای طیّب در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم    تبیین مفهومی زنجیرۀ غذایی بر اساس شاخص‌های غذای طیّب در قرآن کریم . حسین زمانی  سارا ناجی طبسی  حسین افخمی روحانی  سیّد مصطفی احمدزاده  مصطفی شهیدی نوقابی . (متن کامل مقاله : pdf - تبیین مفهومی زنجیرۀ غذایی بر اساس ...) . چکیده سابقه و هدف: طراحی فرایندها و نظام‎های تمدنی بر اساس مبانی قرآنی یکی از مسائل اصلی حوزه‎های معرفتی و مدیریتی در جامعۀ اسلامی است. تغذیه از حیاتی‎ترین فرایندهای زندگی است و بر اساس مبانی اسلامی در تأمین سعادت دین و دنیای انسان نقش کلیدی دارد. از دیدگاه جهان‌بینی اسلامی، تغذیه بر جسم، فکر و ایمان انسان اثر می‌گذارد. ازاین‌رو، هدف این پژوهش تبیین مفهومی زنجیرۀ غذایی بر اساس شاخص­های غذای طیّب در قرآن کریم بود.   روش کار: این پژوهش از نوع تحلیل محتوای کیفی است که در آن به استناد آیات قرآن کریم و با تکیه بر تفاسیر به یکی از جنبه‌هاي مغفول تغذیه پرداخته شده است. برای تحلیل واژۀ طیّب، نخست معنای لغویِ آن در آثار لغت­شناسان بررسی شد و از مجموع آرای آنان معنایی جامع و مانع به دست آمد. برای دستیابی به استاندارد غذای طیّب، این واژه در قرآن کریم تحلیل و بررسیِ معناشناختی شد و از طریق ترسیم شبکۀ معنایی، هستۀ معناییِ آن استخراج و بر پایۀ آن، شاخص­های غذای طیّب استخراج شد. مؤلفان مقاله هیچ‌گونه تضاد منافعی گزارش نکرده‌اند.   یافته‌ها: غذای طيّب غذايی پاك و تكويني است كه با ساختار بدن هماهنگي كامل دارد و لذت­بخش، مطابق با ذائقه، مطبوع، دارای اثر مفید و سازنده برای جسم و روح و غیرمضر و غیرمخرب است. حلال چيزى است كه ممنوعيتى نداشته باشد و طيّب به چيزهاى پاكيزه گفته مى‏شود كه موافق طبع سالم انسانى است، نقطۀ مقابل خبيث كه طبع آدمى از آن تنفر دارد. از نظر مفهومی، غذای طیّب غذای حسن، مفید، سالم و بدون ضرر، حلال، پاک، متناسب با مزاج، بدون آلودگی ظاهری و باطنی و غذایِ با ارزشِ غذایی کامل است.   نتیجه‌گیری: شاخص­های غذای طیّب عناصر اصلی استانداردی جامع و فرایندی برای کل زنجیرۀ تولید تا مصرفِ مواد غذایی است که استانداردی با کیفیت برتر برای بهینه­سازی فرایندهای غذایی محسوب می‌شود.   کلمات کلیدی:  استانداردسازی کیفی؛ زنجیرۀ تغذیه؛ شاخص‌های غذای طیّب؛ معناشناسی طیّب   ............................................................................................................................... منبع : نشریه پژوهش در دین و سلامت, دوره 6 شماره 2 (1399)  

شگفتی‌های علمی قرآن در میوه‌های انگور، انار و زیتون

بسم الله الرحمن الرحیم  شگفتی‌های علمی قرآن در میوه‌های انگور، انار و زیتون    تقوی‌ زاد، راضیه   اشاره :  در نوشتار حاضر آیه 99 سوره انعام و آیات دیگر مرتبط با سه میوه انگور، انار و زیتون مورد پژوهش و بررسی قرار گرفته است. با اینکه از نظر گیاه شناسی و نوع اقلیم، شباهت هایی بین سه میوه یاد شده وجود دارد، ولی نحوه تکوین و رسیدگی آنان غیر مشابه است و وقتی با هم مصرف شوند، خواص دارویی آنها گاه ضد و نقیض و در مجموع، تکمیل کننده یا جبران کننده یکدیگر است. واژه «الوان» در آیات به معنای رنگ ظاهری دانسته شده است؛ چون رنگیزه های گیاهی (مانند کاروتنوئیدها) خود خواص دارویی بی نظیری دارند و مصرف آنان از طریق میوه ها ضامن سلامتی انسان است. واژه «ثمره» علاوه بر میوه، گل ها و گیاهان را نیز در بر می گیرد. اهمیت گیاهان در تغذیه و تنوع و اعتدال در مصرف آنها از دیگر نتایج و آموزه های آیاتی است که بررسی شده است. کلمات کليدي: پزشکی،قرآن کریم،زیتون،انار،انگور . مقدمه کره زمین، 5/4 میلیارد سال پیش به وجود آمده است (daneshnameh.rosh.ir). حیات بر روی کره زمین، 5/1 میلیارد سال پیش به وجود آمده و اولین گیاهان، بیش از400 میلیون سال پیش و بسیار زودتر از جانوران به وجود آمده است (عزیزیان، مورفولوژی مقایسه ای گیاهان آوندی، 2-3). زندگی جانوران بسیار وابسته به گیاهان است و در رأس این عوامل وابستگی، فرآیند فتوسنتز (فروغ آمایی) قرار دارد که فقط توسط گیاهان صورت می گیرد. فتوسنتز پدیده ای است که طی آن ماده سازی صورت می گیرد و مهمتر اینکه اکسیژن کره زمین تأمین می گردد. آنگونه که محققان برآورد کرده اند، هر 2000 سال یک بار تمام اکسیژن کره زمین توسط گیاهان تجدید می شود (دروبرتیس و دروبرتیس، مبانی زیست شناسی سلولی و ملکولی، 259). در قرآن کریم 19 مورد لفظ «فاکهه»، «ثمره» و اشتقاقات آن آمده است (فتاحی معصوم، تغذیه از دیدگاه اسلام و دانش پزشکی، 28-31). تا قبل از دهه 1990م مردم در کشورهای غربی در مصرف مواد غذایی زیاده روی می کردند و بیشتر به مزه غذا اهمیت می دادند تا محتویات آن، اما از این دهه به بعد که آن را دهه تغذیه صحیح و حفظ سلامت می نامند، روش های تغذیه صحیح تغییر کرده و ارتباط بین تغذیه و سلامت روشن تر شده است (اندرسون، دایره المعارف تغذیه، 1). چنان که دیده می شود، پروردگار حکیم از زیباترین مثال ها برای جلب انسان به یگانگی آفرنیش استفاده کرده است. به این دلیل، در پژوهش حاضر سعی شده است تا در وسع بینش و درک خود، نور الهی را در یافته های علمی ببینیم و پیوندی محکم تر با ماوراءالطبیعه و خالق هستی بیابیم. قرآن و گیاهان خداوند در بسیاری از آیات ما را به رویش گیاهان توجه می دهد: وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَکاً فَأَنْبَتْنا بِهِ جَنَّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصیدِ (ق/9)؛ «و از آسمان، آبی پربرکت فرو فرستادیم، پس به وسیله آن بوستان ها و دانه های دروکردنی رویاندیم». در این آیه دو مطلب توصیه شده است: 1. توجه به پدیده های طبیعی و چگونگی خلقت آنها؛ 2. اهمیت گیاهان. در آیات 27 و 28 سوره مبارکه فاطر می فرماید:...فَأَخْرَجْنا بِهِ ثَمَراتٍ مُخْتَلِفاً أَلْوانُها... وَ مِنَ النَّاسِ وَ الدَّوَابِّ وَ الْأَنْعامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوانُهُ... (فاطر/27-28)؛ «... به وسیله آن محصولاتی که رنگ هایش متفاوت است (از زمین) خارج ساختیم... و از مردم و جنبندگان و دام ها (انواعی هستند) که رنگ هایشان همان گونه متفاوت است...». چنان که ملاحظه می شود، در آیه نخست، تنوع خلقت میوه ها و در آیه دوم، حتی تنوع رنگ در انسان ها و جانوران یادآوری شده است. در آیه ذیل نیز می فرماید:...وَ جَنَّاتٍ مِنْ أَعْنابٍ وَ الزَّیتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَ غَیرَ مُتَشابِهٍ انْظُرُوا إِلی ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَ ینْعِهِ إِنَّ فی ذلِکمْ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یؤْمِنُونَ (انعام/99)؛ «... و بوستان هایی از انگورها و زیتون و اَنار، همگون و ناهمگون (رویانیدم). هنگامی که میوه می دهد، به میوه آن و (طرز) رسیدنش بنگرید که حتماً، در آن، نشانه هایی است برای گروهی که ایمان می آورند». آنچه از آیات شریفه از جنبه های گیاه شناسی دارای اهمیت است، بدین قرار است: 1.تنوع در خلقت میوه ها (اشاره به رنگ ها با لفظ الوان در سایر آیات)؛ 2.خواص مهم این میوه ها (احتمالاً دارویی)؛ 3.تنوع در مصرف میوه ها (تضمین سلامتی)؛ 4.داشتن خواص مکمل یا جبران کننده این میوه ها (ویژگی های دارویی)؛ 5.توصیه به رعایت اعتدال در تغذیه و ممانعت از تغذیه های یک بعدی؛ 6.داشتن ویژگی های مشابه و غیر مشابه این میوه ها؛ 7.توصیه به کشف تکوین یا چگونگی رسیدگی میوه ها (که سبب افزایش ایمان است). تنوع در خلقت و مفهوم رنگ در قرآن کریم با برآوردهایی که محققان داشته اند تاکنون 1،740،330 گونه موجود در سراسر دنیا شمارش شده است. از این تعداد، 372،775 گونه گیاهی و 1،367،555 گونه جانوری است (currentresults.com/….). خداوند در آیات مکرر به خلق انواع موجودات اشاره می کند و از هر مورد نیز رنگ های گوناگون یا نژادهای مختلف آن را یادآور می شود. برخی از تنوع رنگ ها در طبیعت به تنوع قدرت های خدا یاد کرده و تذکر داده اند، این همه تنوع در طعم، رنگ و شکل میوه ها که وجود دارد، همه از یک آب پدید آمده است (بهرام پور، تفسیر مبین، 437). غزالی منظور از علماء در آیه 28 سوره مبارکه فاطر را همه دانشمندان در رشته های پزشکی، کشاورزی، جانوری، زمین شناسی و نجوم می داند. وی با اشاره به افرادی که قرآن از آنها به «عالمان خدا ترس» یاد می کند، استفاده از علوم تجربی را جهت ارتقاء سطح ایمان و گرایش به سوی خداوند لازم می داند (غزالی، گامی به سوی تفسیر موضوعی سوره های قرآن کریم، 2/618-619). آیه 99 سوره انعام از سه بُعد به زیبایی تحلیل پذیر است: 1.شباهت ها و تفاوت های این سه میوه آیت یا نشانه است؛ 2.شباهت و تفاوت های میوه ها عاملی برای کنجکاوی و پی بردن به ماهیت آنها است؛ 3. همه گیاهان با وجود تفاوت هایشان برای رویش به یک منبع واحد یعنی آب باران احتیاج دارند و این تنها قدرت عظیم پروردگار را نشان می دهد (بهرام پور، تفسیر مبین، 140). علامه طباطبایی نیز اختلاف الوان را به رنگ های ظاهری تفسیر می کند (طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 17/58). مکارم شیرازی نیز منظور از الوان را علاوه بر اختلاف در نوع رنگ به طعم و خواص گوناگون میوه ها نسبت می دهد (مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 18/234). فتحی عبدالعزیز در الوان فی القرآن آورده است: «اینکه واژه (لون) به صورت مفرد نیامده به دلیل این است که طیف سفید مشتمل بر هفت رنگ است و با (الوان) تناسب دارد» (عبدالعزیز، الوان فی القرآن، 4). توجیه علم زیست شناسی و گیاه شناسی در مفهوم رنگ در زیست شناسی، برای درک بهتر ویژگی های موجودات، آنها را رده بندی کرده و برای هر موجود زنده، شناسنامه و اسمی علمی تعیین نموده اند. سطوح رده بندی تعیین شده و این سطوح از بالا به پایین، یعنی از صفات مهم تا صفات ریز و جزیی مرتب شده است و هر موجود بر اساس میزان تکامل خود در هر سطح رده بندی تعریف شده و در جای مناسب قرار گرفته است (شکل1). بنابراین همه جانداران را در چهار سلسله گیاهان، جانوران، باکتری ها و ویروس ها قرار داده اند. سپس هر سلسله را به سطوح پایین تری تقسیم کرده اند؛ مثلاً انسان در سلسله جانوران، جنس «انسان» (Homo) و گونه «خردمند» (sapiens) قرار می گیرد (وزیری، فرهنگ زیست شناسی، 1/469) و وقتی منظور، انسان سیاه پوست باشد، سطح دیگری از رده بندی نیز برایش تعریف می شود و آن نژاد است؛ یعنی در نژاد «سیاه» (nigra) قرار می گیرد. همین طور انار در سلسله گیاهان، درتیره اناریان (Punicaceae) و جنس انار (punica) قرار می گیرد (مظفریان، فرهنگ نام های گیاهان ایران، 443). سلسله/شاخه/رده/راسته/تیره/جنس(سرده)/گونه/نژاد/واریته در گیاه شناسی، رنگ یک صفت مربوط به واریته گیاهان است و واریته یک سطح رده بندی گیاهی است و بعد از نژاد قرار می گیرد. با وجودی که در مقایسه با صفات مهمی مثل آشکار بودن یا نهان بودن دانه، رنگ، صفت بسیار پر اهمیتی در رده بندی نیست، اما داشتن یک رنگ خاص در یک میوه در مقایسه با میوه ای که فاقد آن است، گاه چنان تأثیری در خواص کیفی میوه می گذارد که شاید وصف ناپذیر باشد؛ به عبارتی، این صفت (رنگ) در حد خود و نسبت به بسیاری از صفات دیگر حائز اهمیت است. سبزی ها یا میوه هایی با رنگ های قرمز، بنفش یا آبی دارای رنگ دانه هایی (آنتوسیانین ها) هستند که خاصیت ضد سرطانی دارند و جوان کننده اند؛ برای مثال، انگور قرمز یا بنفش ویژگی های یاد شده را دارند. همین طور می توان کلم قرمز و سفید را با یکدیگر مقایسه کرد و به اهمیت بیشتر کلم قرمز پی برد. هویج نیز با داشتن رنگ نارنجی (کاروتنوئید) دارای ویتامین A بیشتری نسبت به میوه هایی است که فاقد این رنگ هستند و خاصیت ضد سرطانی نیز دارد.(Tanaka, Shnimizu, Moriwaki, Cancer Chemoprevention by Carotenoids, p. 3202-3242). بنابراین نباید از خود معنای ظاهری «الوان» و رنگارنگ بودن گیاهان، گل ها، میوه ها و جهان آفرینش غافل بود که هر یک از روی حکمت ایجاد شده اند و فایده ای برای بشر دارند. از نظر روان شناسی نیز تأیید شده است که انسان در فضاهای رنگارنگ و شاد، روحیه بهتری می یابد. در مورد نژاد سیاه انسان ها هم باید اعتراف کرد تحقیقات علمی نشان می دهد که نژاد سیاه دارای برخی ژن هایی هستند که آنها را نسبت به برخی بیماری ها مقاوم می سازد. به برخی بیماری ها کمتر مبتلا می شوند یا برخی از بیماری ها در نژاد سیاه وجود ندارد؛ مانند بیماری مالاریا، بیماری های انگلی و عفونی که در سیاه پوست ها کمتر از سفید پوست ها شایع است (http://default.drelhami.com). حتی به طور ژنتیکی سیاه پوست ها دارای برخی صفات ممتاز جسمی هستند؛ مثلاً دونده های کم نظیری هستند. با وجود این بعضی دولت ها و جوامع به قوم سیاه پوست صرفاً به دلیل نژاد خدادادی (سیاه)، تبعیض می ورزند، اما پروردگار آن را نیز موهبتی الهی تلقی کرده و از نشانه های شگفت انگیز خلقت می داند. گویا اساساً تنوع در نظام خلقت، خالق را محاط تر و قدرتمندتر نشان داده، در عین حال سفره نعمت خداوندی را گسترده تر گردانیده و بهره مندی انسان را از آنها افزون تر می کند و راه یابی به کمال را سهل تر. چنان که در این آیه می فرماید:... نحْنُ قَسَمْنا بَینَهُمْ مَعیشَتَهُمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِیتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِیا...(زخرف/32)؛ «ما وسایل زندگی آنان را در زندگی دنیا بین آنان تقسیم کردیم و رتبه های برخی از آنان را بر برخی [دیگر] برتری دادیم، تا برخی از آنان برخی [دیگر] را به خدمت گیرند...». به نظر می رسد، تنوع و تقسیم نعمات و توانایی ها بین انسان ها سبب می شود بعضی مسخر بعضی دیگر شوند و عاملی است برای سوق دادن انسان ها به کمال یابی و سبقت گیری در نیکی ها که این هم بسیار پسندیده و موافق با عدالت است؛ چون هر کس بسته به ذوق و استعداد خویش در اموری به درجه ای از فضیلت و توانایی دست می یابد و شخصی دیگر در اموری دیگر به چنین مرتبه ای می رسد. این چنین است که «یادگیری» به عنوان یکی از غرایض انسانی تحقق می یابد؛ دلیل برتری بعضی بر بعضی، سامان یافتن نظام اجتماعی است (مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 21/50). توصیه به رعایت اعتدال در تغذیه و پرهیز از تغذیه های یک بعدی دین مبین اسلام در تمامی شئون زندگی همواره به اعتدال توصیه داشته است. گویا اساساً بدن انسان با نظام اعتدال انس بیشتر دارد و هر زمان که از اعتدال خارج شود، آسیب می بیند. درباره اعتدال در تغذیه از امام صادق علیه السّلام نقل شده است: هرگاه مردم در خوراک خود میانه رو باشند، بدن هایشان پایدار و محکم می شود (قمی، سفینه البحار، 2/79). همچنین از حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلّم نقل شده است: «در حالی غذا بخور که اشتها داشته باشی و هنگامی دست از غذا بکش که هنوز اشتهایت باقی است» (مجلسی، بحارالانوار، 62/291). می توان نتیجه گرفت شاید آوردن نام این سه میوه در کنار هم توصیه به مصرف یک اندازه آنها نیز باشد تا به طور یک بعدی به مصرف یک غذا یا میوه نپردازیم و از همه مواهب بهره ببریم؛ چون هیچ مخلوقی (حتی میوه ها) کامل نیست. این در حالی است که امروزه در بعضی رژیم های غذایی به طور یک جانبه از یک میوه خاص تغذیه می کنند، مانند رژیم سیب یا رژیم گیلاس. گاه برخی پزشکان خوردن بعضی از میوه ها یا غذاها را برای بیماران خود ممنوع می کنند؛ مثلاً خوردن انگور را برای بیماران قندی یا خوردن نمک را برای مبتلایان به کلسترول یا فشار خون منع می کنند. در حالی که مقادیر کم هر یک برای بدن ضروری است و فقدان آنها کمبودها یا حتی بیماری های ثانوی ایجاد می کند؛ مثلاً کمبود قند باعث خستگی زود هنگام مغز و عضلات می شود؛ چون مغز فقط با گلوکز تغذیه می شود (medicineiran.blogfa.com) یا کمبود نمک در غذا، اعصاب را سست و پاسخ به محرک های محیطی را ضعیف می کند و عنصر سدیم که در نمک وجود دارد، نقش مهمی درهدایت الکتریکی اعصاب دارد (گایتون و هال، فیزیولوژی پزشکی، 2/730-737). همچنین آناتومی (تشریح) بدن انسان نشان از آن دارد که آدمی باید یک رژیم یا برنامه غذایی «همه چیز خواری» داشته باشد. چون شکل و نوع دندان ها و همچنین اعضای دستگاه گوارش بدین منظور طراحی شده است؛ به عبارتی، انسان دندان هایی با آسیاهای بزرگ و معده چند قسمتی مانند چرندگان و گیاه خواران ندارد که بخواهد صرفاً گیاه خواری کند و یا نیش های بزرگ مانند گوشت خواران ندارد که بخواهد صرفاً گوشت خواری کند؛ بنابراین، بهترین شیوه تغذیه، اعتدال و رعایت تنوع در خوردن است. به نظر می رسد، چون زمان های قدیم، افراد مرفه بیشتر به غذاهای گوشتی گرایش داشته و تناول از انواع پرندگان و گوشت های شکاری رسمشان بوده، آیات متعددی به غذاهای گیاهی و اهمیت آنها برای سلامتی توصیه دارد (اندرسون، دایره المعارف تغذیه، 1)، ولی در عین حال غذاهای گوشتی منع نشده است. به این ترتیب، قرآن کریم به طور غیر مستقیم ما را به یادگیری خواص و فواید گیاهان نیز سوق می دهد و توجه ما را به غذاهای گیاهی و میوه ها جلب می کند و آنها را در مقابل غذاهای گوشتی بسیار مهم جلوه می دهد. گیاه شناسی سه میوه قرآنی انگور، زیتون و انار میوه زیتون از نظر صفات ظاهری و در تقسیم بندی انواع میوه ها جزء میوه های شفت (Drupe) قرار می گیرد. این میوه ها برون بر نازک، میان بر گوشتی و درون بر سخت و چوبی دارند. درون بر در واقع همان هسته است. از نظر آرایش گل بر روی محور گل دهنده (گل آذین)، یک خوشه (Raceme) محسوب می شود (شکل 2). انار و انگور دو میوه از انواع سته (Berry) محسوب می شوند. این میوه ها دارای برون بر نازک، میان بر گوشتی و درون بر نامشخص هستند. منظور از بخش نامشخص، بخشی است که اطراف هسته را فرا گرفته و ژلاتینی است. از نظر نوع گل آذین، انگور و انار نیز مانند زیتون، گل آذین خوشه دارند (شکل های 4 و 3). الف) میوه های متشابه هر سه میوه دارای گل آذین خوشه هستند؛ یعنی گل ها با دم گل هایی که از پایین به بالا کوتاه هستند، بر روی محور گل دهنده قرار گرفته اند، به طوری که گل های پایینی زودتر شکفته می شود و در شرایطی که محیط گیاه مناسب باشد، این امکان وجود دارد که محور گل دهنده تا بی نهایت گل دهد. این گل آذین نامحدود است و رمز زندگانی نامحدود را خداوند در این سه میوه باارزش نهاده است. میوه های انار و انگور هر دو در گیاه شناسی از یک نوع هستند و «سته» نامیده می شوند و به قولی متشابه اند. از دیگر وجوه تشابه می توان دارویی بودن این گیاهان و قابلیت رشد هر سه آنها را در اقلیم های مشابه دانست. همچنین در هر سه مورد، علاوه بر میوه، برگ آنها نیز خاصیت دارویی دارد. به نظر می رسد، در مورد واژه «ثمره» باید نگرش را فراتر از میوه در نظر گرفت و همه محصولات گیاه اعم از برگ، گل، میوه و حتی شهد، بذر و ریشه گیاه را شامل دانست؛ چون هر یک می تواند به تنهایی دارویی خاص باشد. ب) میوه های غیر متشابه شاید شأن نزول غیر متشابه بودن این میوه ها در قرآن، همین خواص ضد و نقیض بودن آنها باشد؛ بنابراین، وقتی با هم مصرف شوند، کمبودهای یکدیگر را جبران می کنند که در این صورت، متضمن سلامتی بدن می باشند. در نگاهی دیگر نیز می بینیم با وجودی که هر دو میوه انار و انگور از نوع «سته» هستند، با دو شکل متفاوت به طبیعت عرضه شده اند؛ حبه های انار با محصور شدن در یک پوسته ضخیم، ولی حبه های انگور بدون چنین حفاظی هستند. به عبارتی، در عین مشابه بودن غیر متشابه هستند که این نیز نشانگر قدرت خداوند است؛ چون تنها اوست که هر چه بخواهد می تواند و دنیا و مافیها مسخر اویند. تنوع در مصرف میوه قرآن کریم با نام بردن گیاهانی خاص در کتابی که آیین زندگانی است، توجه ما را به طرز شگفت انگیزی به اهمیت و خواص مهم آن گیاهان جلب می کند. از دیگر آموزه های آیه 99 سوره مبارکه انعام، تنوع در مصرف میوه ها و گیاهان است؛ چون تنها در این آیه از سه میوه در کنار هم نام برده شده است. خداوند تنوع آفرینش موجودات را در آیات قرآن یاد کرده و آن را از نشانه های وجودی خالق و موهبت هایی دانسته که خود به بشر ارزانی فرموده است. تنوع در مصرف سبب می شود تا هر کدام از میوه ها یا گیاهان با داشتن خواص منحصر به فرد خود، بدن ما را در برابر عده ای از بیماری ها مصون سازد. به عبارت دیگر، چنین برداشت می شود که این آیات انسان را ترغیب می کند تا فواید هر میوه درک کند و میوه ها را با توجه به فوایدشان مصرف نماید؛ چنان که آیه فَلْینْظُرِ الْإِنْسانُ إِلی طَعامِهِ (عبس/24)؛ «و انسان باید به غذایش نظر کند». خواص دارویی سه میوه انگور، گرم و خون ساز و انرژی دهنده بسیار خوبی است. انار با طبع سرد، کار تصفیه خون و تا حدودی تجزیه چربی ها را بر عهده دارد و از بین برنده صفراست. زیتون طبعی ملایم دارد و چربی از نوع مفید را به بدن می رساند. زیتون به عنوان داروی ضد فشارخون، ضد آترواسکلروزیس، ملین، تب بر، نیروبخش، مؤثر در درمان عفونت های مجاری ادرای، برطرف کننده سردرد و دارای فعالیت آنتی اکسیدانی است (زرگری، گیاهان دارویی، 3/29-319). پژوهشگران امروزه دستورات پزشکی و بهداشتی ائمهD را که در روایات اسلامی آمده، در آزمایشگاه ها مورد تحقیق قرار داده و به همان نتایج دست یافته اند؛ برای مثال، از امام حسن عسکریA نقل است که فرموده اند: «انار بخور زیرا خون را فرو می نشاند و خون را از درون تصفیه می کند» (مجلسی، بحارالانوار، 62/123). اکنون محققان بعد از تحقیقات فراوان به چنین نتیجه ای دست یافته اند و از انار به عنوان یک کارخانه تصفیه خون یاد می کنند. جالب اینکه خواص گیاه انگور در مراحل مختلف رسیدگی با هم فرق دارد و حتی گاه آثار درمانی متفاوتی دارند. این نیز از شگفتی هاست؛ چون تماماً بر روی یک پایه گیاه اتفاق می افتد. مثلاً غوره، چربی خون را کاهش می دهد، ولی انگور قند خون را افزایش می دهد و در صورتی که در خوردنش زیاده روی شود، می تواند به تجمع چربی منجر شود. سرکه نیز در تجزیه چربی دخالت دارد. الکل نیز که فرآورده ثانوی دیگری از انگور است، نقش بسیار مهمی در ضدعفونی و سترون کردن وسایل جراحی دارد، حتی در ترکیب برخی داروها نیز مورد استفاده قرار می گیرد. خواص مکمل و جبران کننده این میوه ها هرگاه از هر سه میوه تناول شود، به طرز شگفت انگیزی می توانند نقص های یکدیگر را کامل کنند یا مضرات یکدیگر را خنثی نمایند؛ به طوری که اگر انگور را به دلیل انرژی بخش بودنش می خوریم، ممکن است گرمی آن اذیت کند، ولی با خوردن انار که طبع سردی دارد، این نقیصه از بین می رود. همچنین اگر با خوردن انگور، قند زیادی وارد بدن شود و اضافی آن به چربی تبدیل گردد، با خوردن انار می توان به هضم چربی کمک کرد. سپس با خوردن زیتون می توان چربی از نوع خوب و مفید برای بدن را جایگزین آن نمود؛ چه بدن برای بسیاری از اعمال به چربی نیاز دارد. به طوری که ساختار سلول های مغزی که با آن تفکر می کنیم، از جنس لیپید یا چربی است. انگور خون ساز است و انار در تکمیل آن، خون را تصفیه می کند. اگر انار یبوست آور است، زیتون ملین و خنثی کننده آن است. توصیه به کشف تکوین یا چگونگی رسیدن میوه ها ... انْظُرُوا إِلی ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَ ینْعِهِ إِنَّ فی ذلِکمْ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یؤْمِنُونَ... (انعام/99)؛ «به میوه آن و (طرز) رسیدنش بنگرید که حتماً، در آن، نشانه هایی است برای گروهی که ایمان می آورند». قرآن کریم درک چگونگی رسیدن میوه را سبب افزایش ایمان می داند؛ هر یک از دانه های انار در گیاه شناسی، خود، یک میوه به شمار می رود؛ به عبارتی، انار یک میوه مرکب است. بعد از گرده افشانی، تخمدان های آبدار شده که هر یک میوه یا حبه های آسیب پذیری هستند، آهسته آهسته در اندامی به نام نهنج فرو می روند تا محفوظ و با طراوت بمانند. زیتون نیز در جریان رسیدگی، ذره ذره چربی را در محل های خاصی درون خود جمع می کند؛ به طوری که استفاده از روغن آنها نیازمند فرآیندهای استخراج است. این محل ها به صورت محفظه های بسیار بسته ای عمل می کنند تا در حالی که زیتون در مناطق گرم و خشک می روید، هدر روی صورت نگیرد. انگور در هر یک از مراحل مختلف رسیدگی، مانند یک میوه منحصر به فرد عمل کرده و کاربرد دارد؛ گاه غوره، گاه انگور و زمانی دیگر کشمش و مویز و تازه وقتی به نظر می رسد فاسد شده، فرآورده های ثانوی مثل سرکه یا الکل دارد. نتیجه در این نوشتار هفت بُعد آیه 99 انعام و دیگر آیات مرتبط با سه میوه انگور، انار و زیتون یعنی رنگ (تنوع خلقت)، خواص، تنوع در مصرف، مکمل بودن، اعتدال در تغذیه، داشتن ویژگی های مشابه و غیر مشابه، درک تکوین و رسیدگی میوه ها (سبب افزایش ایمان) بررسی شد. احتمالاً منظور از «ثمره» در آیات مورد بحث تنها میوه ها نیست، بلکه گل ها و گیاهان را نیز در برگیرد، چون همه اینها، حاصل و ثمره رویش های خاک هستند و از خاک و آب در برابر نور خورشید پرورده شده اند؛ چرا که «ثمره» را به معنای عام همه محصولات، اعم از میوه ها وگل و گیاه است (بهرام پور، تفسیر مبین، 437). به هر حال تأکید قرآن صرفاً ناظر به مصرف این میوه ها نیست مگر اینکه تأثیر دارویی در آنها وجود داشته باشد. همچنین فرد عاقل و اندیشمند به دانشی که در تکوین این گیاهان و میوه ها نهفته است، پی می برد و به خداوند نزدیک تر می گردد. وقتی نام سه میوه متفاوت در کنار هم در آیات آمده و خداوند آنها را دارای صفات مشابه و غیر متشابه می داند، غیر مستقیم مصرف متنوع میوه ها را به دلیل داشتن خواص متنوع؛ یادآور می شود به عبارت دیگر، خداوند انسان را ترغیب می کند تا فواید هر میوه را درک کند و میوه ها با توجه به فوایدشان مصرف نماید. شاید منظور ازآوردن توأمان نام سه میوه انگور، زیتون و انار و غیر متشابه بودن آنها، این باشدکه نحوه تکوین و رسیدگی در آنها متفاوت است و هر یک دارای خواص منحصر به فرد و گاه ضد و نقیض با یکدیگرند؛ بنابراین، وقتی با هم مصرف شوند، کمبودهای یکدیگر را جبران می کنند، علاوه بر آن، توجه ما به اعتدال در مصرف هر چیز جلب شود. از وجوه تشابه می توان دارویی بودن این گیاهان و قابلیت رشد هر سه آنها را در اقلیم های مشابه دانست. همچنین در هر سه مورد، افزون بر میوه، برگ گیاهان نیز خاصیت دارویی دارد. در معنای واژه «الوان» در این پژوهش، به رنگ ظاهری تعبیر شده نه تفاوت در طعم و رقم و غیره. این نظر با تفسیر علامه طباطبایی همسویی دارد؛ چون رنگ، خود، برگرفته از ترکیبات و رنگدانه های منحصر به فرد گیاهی (مانند کاروتنوئیدها و آنتوسیانین ها) است که علاوه بر زیبایی، خواص دارویی دارند. ملاحظه می شود که در ورای تمامی پدیده های هستی، هوشمندی دقیق وکاملی نهفته است. در عین حال چون خداوند بسیار بخشنده است، به انسان اجازه داده تا در علم الهی جستجو کند و علت همه معلول ها را دریابد؛ چون وی رب العالمین و پرورش دهنده موجودات است و اراده اش بر آن است تا همه انسان ها را تربیت نموده و به کمال برساند. ........................................................................................................................................... منابع 1.قرآن کریم، ترجمه دکتر محمدعلی رضایی اصفهانی و گروهی از اساتید جامعة المصطفی (1388ش)، قم: انتشارات المصطفی. 2.اندرسون، جین (1379ش)، دایرة المعارف تغذیه، ترجمه بهروز فتحی، تهران: نشر آبی. 3.بهرام پور، ابوالفضل (1391ش)، تفسیر مبین، بی جا: قرآن آوای. 4.دروبرتیس و دروبرتیس (1369ش)، مبانی زیست شناسی سلولی و ملکولی، ترجمه سید علی حسینی 5.تهرانی و محمود عرفانیان احمدپور، مشهد: انتشارات کتابستان. 6.زرگری، علی (1375ش)، گیاهان دارویی، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه، چاپ ششم. 7.طباطبایی، سید محمدحسین (1372ش)، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه. 8.عزیزیان، دینا (1372ش)، مورفولوژی مقایسه ای گیاهان آوندی، بی جا: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی. 9.غزالی، محمد (1372ش)، گامی به سوی تفسیر موضوعی سوره های قرآن کریم، ترجمه علی اصغر محمدی، بی جا: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی.فتاحی معصوم، سید حسین (1383ش)، تغذیه از دیدگاه اسلام و دانش پزشکی، مشهد: انتشارات به نشر. 10.فتحی عبدالعزیز، اشرف (1409ق)، «الألوان فی القرآن»، موسوعة الاعجاز العلمی فی القرآن، بیروت. 11.قمی، عباس (1416ق)، سفینة البحار، مشهد: انتشارات بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی. 12.مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحارالانوار، بیروت: مؤسسة الوفاء. 13.مظفریان، ولی الله (1375ش)، فرهنگ نام های گیاهان ایران، فرهنگ معاصر. 14.مکارم شیرازی، ناصر (بی تا)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه. 15.وزیری، بزرگمهر (1369ش)، فرهنگ زیست شناسی، تهران: امیرکبیر. Takuji Tanaka 1,2,*, Masahito Shnimizu 3 and Hisataka Moriwaki, 2012, Cancer Chemoprevention by Carotenoids, molecules, 17, p 3202-3242 http://www.currentresults.com/Environment-Facts/Plants-Animals/ http://daneshnameh.roshd.ir http://default.drelhami.com/?cat=3 http://medicineiran.blogfa.com/ کلمات کليدي: پزشکی قرآن کریم زیتون انار انگور

بررسي عوامل اجتماعي و فرهنگي موثر بر كاهش ضايعات گندم آرد و نان

بسم الله الرحمن الرحیم  بررسي عوامل اجتماعي و فرهنگي موثر بر كاهش ضايعات گندم آرد و نان    علي بيگي اميرحسين . (متن کامل مقاله : pdf - بررسي عوامل اجتماعي و فرهنگي موثر بر كاهش ضايعات گندم آرد و نان) .   چکیده:  يكي از چالشهاي نظام جمهوري اسلامي ايران امنيت غذايي است. نگاهي گذرا به روند واردات مواد غذايي از جمله گندم، تصوير نگران كننده اي از امنيت غذايي نزديك به 70 ميليون نفر جمعيت حاضر را ارايه مي كند. بنابراين مسلم مي گردد كه كاهش ضايعات به طور كاملا مستقيم با امنيت غذايي به عنوان يكي از سياستهاي كلان نظام در برنامه هاي توسعه مرتبط است. سالانه مبلغ كلاني ارز صرف واردات گندم مي شود. از سويي شواهد حاكي از آن است كه ضايعات گندم و نان در كشور ما بسيار زياد است و گاهي در كليه مراحل، از كاشت گندم تا مصرف نان، تا 30 درصد مي رسد. در اين بين عوامل متعددي در افزايش و يا كاهش اين ميزان دخيل هستند. به طور قطع از دسته عوامل تاثيرگذار در كاهش ضايعات گندم و نان عوامل اجتماعي و فرهنگي مي باشند. در اين مقاله عوامل مزبور در سه مرحله توليد گندم، تبديل آن به آرد و مصرف نان مورد بررسي قرار مي گيرد. روش تحقيق، علي- ارتباطي و منبع اصلي جمع آوري اطلاعات لازم، سه پرسشنامه مخصوص گندمكاران، نانوايان و مصرف كنندگان و جامعه آماري تحقيق نيز سه قشر مذكور در استانهاي تهران، خوزستان، كرمانشاه و گلستان هستند. پس از تدوين پرسشنامه ها و تعيين Validity و Reliability آنها حجم نمونه برآورد و فرايند نمونه گيري انجام شد و در نهايت پرسشنامه ها به روش مصاحبه حضوري تكميل گرديد. نيمي از مصرف كنندگان نان، مصرف گندم را به انحاء مختلف از جمله تهيه سبزه سفره هفت سين، روز طبيعت و ... در افزايش ضايعات موثر نمي دانند. عليرغم اينكه مصرف كنندگان به تاثير گذاشتن نان در سفره هاي بزرگ مثل سفره هاي اطعام و جشنها در افزايش ضايعات واقفند ولي به طور عادت و سنت به اين كار مبادرت مي ورزند. به زعم 48 درصد از مصرف كنندگان، عادت به تازه خوري نان در افزايش ضايعات نان موثر است. هرچه سطح تحصيلات مردم بيشتر باشد ضايعات نان نيز بيشتر است. نانوايان معتقدند كه اگر كارگر نانوايي و نانوا بر اين باور باشند كه بايد به نان به عنوان يك نعمت الهي نگريست اين باور باعث كاهش ضايعات مي شود. ماهر بودن كارگر نانوايي و تناسب تخصص كارگران با نوع كار آنها در حد زياد در كاهش ضايعات موثر است. در کل نگرش نانوايان به نان در افزايش يا كاهش ضايعات موثر است. هر چه رضايت شغلي نانوا بيشتر باشد ضايعات توسط او نيز كمتر است. كمترين ميزان رضايت شغلي در بين نانوايان نان تافتون و بيشترين ميزان آن در بين نانوايان نان فانتزي وجود دارد. به اعتقاد گندمكاران، ميزان مقيد بودن سلف فروشان گندم نسبت به جلوگيري از ضايعات در حد خيلي كم است. حدود 30 درصد از گندمكاران دفع موجودات مضر مثل پرندگان و مورچه را باعث كاهش بركت گندم خود مي دانند. بين سن، سابقه كار و تحصيلات گندمكاران و ميزان ضايعات رابطه اي وجود نداشت ولي نتايج حاكي از آن است كه رهبران محلي ضايعات كمتري دارند. ميزان ضايعات كشاورزان داراي ديدگاهها و اعتقادات مختلف نسبت به شغل كشاورزي نيز متفاوت نبود. .......................................................................................................... منبع : همايش روشهاي پيشگيري از اتلاف منابع ملي

اهمیت نان در دین اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  اهمیت نان در دین اسلام   اهمیت نان در دین اسلام و احادیث معصومین (علیهم السلام) در این رابطه گندم، مهم ترین ماده غذایى بشر است كه تاكنون نتوانسته اند براى آن جانشینى بیابند، و از حیث پروتئین و سایر مواد كالرى زا در ردیف بهترین و سالم ترین مواد غذایى قرار دارد. اهمیت گندم، آن چنان واضح است كه آدمى را از پرداختن به آن بى نیاز مى سازد. اگر در تواریخ مى خوانیم كه فلان حاكم و یا فلان حكیم، مردم را به ذخیره گندم براى مبارزه با قحطیها و خشكسالی‌ها توصیه مى كند و اگر یكى از دلایل نجات حضرت یوسف علیه السلام از زندان و وزیر شدن او، تدبیر خاصّ وى دربارة ذخیرة گندم بود، همگى بر اهمیت ویژه و حیاتى این محصول دلالت دارد. گندم در میان تمامى جوامع بشرى از قداست خاصّ برخوردار است. دین مبین اسلام، سفارش بسیارى درباره نان كرده و اهمیت فوق العاده اى براى آن قائل شده است. رسول خدا صلی الله علیه وآله مى فرماید: «بارِكْ لَنا فِى الْخُبْزِ وَلا تَفَرَّقَ بَینَنا وَبَینَه؛(۱) خدایا! به نان ما بركت بده و میان ما و آن جدایى میفكن.» همچنین مى فرماید: «فَاِنَّ الْخُبْزَ مُبارَكٌ اَرْسَلَ اللَّهُ لَهُ السَّماءَ مِدْراراً وَلَهُ اَنْبَتَ اللَّهُ الْمَرْعَى وَبِهِ صَلَّیتُمْ؛(۲) نان مبارك است. خداى بزرگ براى [به دست آمدن ] آن، آسمان را فرستاد كه بسیار ببارد، و به خاطر نان زمین را رویاند. و به وسیله ناناست كه مى توانید، نماز بخوانید.» امیر مؤمنان علیه السلام نیز مى فرماید: «اَكْرِمُوا الْخُبْزَ فَاِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اَنْزَلَ لَهُ بَرَكاتِ السَّماءِ وَاَخْرَجَ بَرَكاتِ الْاَرْضِ؛(۳) نان را اكرام كنید. همانا خداوند عزیز و جلیل، برای آن، برکات آسمان را نازل کرد و برکات زمین را خارج نمود.» كشور ایران در باره گندم از اهمیت خاصى برخوردار بوده و هست. در تاریخ كهن این سرزمین، وفور و یا كمبود مواد غذایى گندم، نقش تعیین كننده اى در شرایط سیاسى این كشور داشته است. متأسفانه مصرف نان در ایران به دلیل ارزان بودن و از بین رفتن فرهنگ مصرف اسلامى و تزاید روحیه مصرف گرایى واسراف و تبذیر، روز به روز رو به تزاید است. اهمیت نان از آنجایى كه دین مبین اسلام به معاش انسان توجه خاصى دارد، براى تأمین نیازمندیهاى او برنامه ریزى كرده است؛ چنانچه مال را مایه «قوام» و تداوم زندگى، و نان را از اسباب برپا داشتن نماز، روزه، حج و دیگر واجبات دانسته است. رسول خدا صلی الله علیه وآله در بیانى مى فرماید: «فَلَوْلا الْخُبْزُ ما صَلَّینا وَلا صُمْنا وَلا اَدَّینا فَرائِضَ رَبِّنا عَزَّ وَ جَلَّ؛(۴) اگر نان نبود، نه نماز مى خواندیم و نه روزه مى گرفتیم و نه واجبات پروردگار بزرگ خود را ادا مى كردیم.» و در جایى دیگر مى فرماید: «وَبِهِ (الْخُبْزِ) حَجَجْتُمْ بَیتَ رَبِّكُمْ؛(۵) با نان به حجّ خانه پروردگارتان مى توانید رفت.» آنچه از روایات ائمه اطهار علیهم السلام درباره نان به دست مى آید، به شرح ذیل است:   * امام صادق علیه السلام به مفضل مى فرماید: «وَاعْلَمْ یا مُفَضَّلُ اَنَّ رَأسَ مَعاشِ الْاِنْسانِ وَ حَیاتِهِ الْخُبْزُ وَ الْماءُ؛ (۶) اى مفضل! بدان كه سرچشمه زندگى و معاش انسان، نان است و آب.» * رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «خَیرُ طَعامِكُمُ الْخُبْزُ وَخَیرُ فاكِهَتِكُمْ الْعِنَب؛ (۷) بهترین خوراكتان نان و بهترین میوه تان انگور است.» * امام ششم علیه السلام مى فرماید: «اِنَّما بُنِىَ الْجَسَدُ عَلَى الْخُبْزِ؛ (۸) تن آدمى بر نان بنا شده است.» * رسول خدا صلی الله علیه وآله مى فرماید: «اَكْرِمُوا الْخُبْزَ وَ عَظِّمُوهُ فَاِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعالى اَنْزَلَ لَهُ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ اَخْرَجَ بَرَكاتِ الْاَرْضِ مِنْ كَرَامَتِهِ اَنْ لا یقْطَعَ وَلا یوطَأ؛ (۹) نان را بزرگ دارید و آن را محترم شمارید كه خداى متعال براى آن، بركاتى از آسمان فرو فرستاده و بركات زمین را بیرون آورده است؛ از جمله احترام گزارى به نان، آن است كه آن را نبرند و زیر پا نیندازند.» * امام صادق علیه السلام مى فرماید: «دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه وآله عَلى عایشَةَ فَرَأى كِسْرَةً كادَ اَنْ تَطَأها فَاَخَذَها وَاَكَلَها وَقالَ یا حُمَیراءُ اَكْرِمِى جِوارَ نِعْمَةِ اللَّهِ عَلَیْکِ فَاِنَّها لَمْ تَنْفِرْ عَنْ قَوْمٍ فَكادَتْ تَعُودُ اِلَیهِمْ؛ (۱۰) رسول خدا صلی الله علیه وآله نزد عایشه رفت و تكه نانى دید كه نزدیك بود آن تكه نان زیر پایش بماند. حضرت آن را برگرفت و خورد و فرمود: اى حمیرا! نعمت خدا را خوش همسایه باش كه از مردمى نگریزد و به آسانى بدانها باز گردد.» * امام صادق علیه السلام به نقل از رسول خدا صلی الله علیه وآله مى فرماید: «لا تَقْطَعُوا الْخُبْزَ بِالسِّكِّینِ وَلَكِنِ اكْسِرُوهُ بِالْیدِ وَلْیكْسَرْ لَكُمْ خالِفُوا الْعَجَمَ؛ (۱۱) نان را با كارد نبرید و با دست بشكنید و برایتان شكسته شود، با عجم مخالفت كنید.» * رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «صَغِّرُوا رُغْفانَكُمْ فَاِنَّهُ مَعَ كُلِّ رَغِیفٍ بَرَكَةً؛ (۱۲) تكه های نانتان را كوچك بگیرید كه با هر تكه نانی، بركتى جداگانه است.» * امیر مؤمنان علیه السلام مى فرماید: «اَكْرِمُوا الْخُبْزَ فَاِنَّ اللَّهَ تَبارَكَ وَ تَعالى اَنْزَلَ لَهُ بَرَكاتِ السَّماءِ قِیلَ وَما اِكْرامُهُ قال اِذا حَضَرَ لَمْ ینْتَظَرْ بِهِ غَیرُهُ؛ (۱۳) نان را گرامى بدارید كه خداوند عز و جل بركات آسمان را برای آن فرستاده است، پرسیده شد: گرامى داشتن نان چیست؟ فرمود: وقتى (نان) [بر سفره] حاضر شد به انتظار چیز دیگرى نباشید (به آن، به چشم بى اعتنایى ننگرید).» * رسول مكرم اسلام صلی الله علیه وآله مى فرماید: «مَنْ وَجَدَ كِسْرَةً اَوْ تَمْرَةً فَاَكَلَها لَمْ یفارِقْ جَوْفَهُ حَتّى یغْفِرَ اللَّهُ لَهُ؛ (۱۴) هر كه تكه اى از نان یا خرما بیابد و آن را بخورد از درونش جدا نشود تا خدایش بیامرزد.» * امیر مؤمنان علیه السلام مى فرماید: «كُلُوا ما یسْقُطُ مِنَ الْخِوانِ فَاِنَّهُ شِفاءٌ مِنْ كُلِّ داءٍ بِاِذْنِ اللَّهِ لِمَنْ اَرادَ اَنْ یسْتَشْفِىَ بِهِ؛ (۱۵) بخورید آنچه را كه از سفره و یا طبق غذا بیفتد و ریخته شود؛ زیرا آن، به اذن خداوند براى كسى كه به قصد شفا یافتن بخورد، وسیله شفا از هر درد و بیمارى است.» * حضرت على علیه السلام در بیان مواردى كه به فقر، منجر مى شود فرمودند: «عِشْرُونَ خَصْلَةً تُورِثُ الْفَقْرَ… اِهانَةُ الْكِسْرَةِ مِنَ الْخُبْزِ و…؛ (۱۶) بیست خصلت فقر مى آورند… [یكى از آنها] بى اعتنایى به تكه نان است.» * رسول خدا صلی الله علیه وآله مى فرماید: «اِنَّ الْعَبْدَ لَیتَصَدَّقُ بِالْكِسْرَةِ تَرْبُوا عِنْدَ اللَّهِ حَتّى تَكُونَ مِثْلَ اُحُدٍ؛ (۱۷) به راستى، بنده، پاره نانى صدقه مى دهد [آن پاره نان ] نزد خدا بزرگ مى شود تا مانند كوه احد شود.» * خاتم انبیا صلی الله علیه وآله مى فرماید: «صَدَقَةُ رَغِیفٍ خَیرٌ مِنْ نُسُكٍ مَهْزُولٍ؛ (۱۸) صدقه دادن یك قرص نان، از قربانى لاغر بهتر است.» ............................................................................................................................................... پی‌نوشــــــت‌ها: (۱) كافى، كلينى، تهران، دار الكتب الاسلاميه، ۱۳۶۵ ش، ج ۵، ص ۷۳٫ (۲) وسائل الشيعه، شيخ حر عاملى، قم، مؤسسة آل البيت علیهم السلام، ۱۴۰۹ ق، ج ۲۴، ص ۳۹۳٫ (۳) مستدرك الوسائل، محدث نورى، قم، مؤسسة آل البيت علیهم السلام، ۱۴۰۸ ق، ج ۱۶، ص ۳۰۳٫ (۴) كافى، ج ۶، ص ۲۸۷٫ (۵) همان، ص ۳۰۳٫ (۶) بحار الانوار، علامه مجلسى، بيروت، مؤسسة الوفاء، ۱۴۰۴ ق، ج ۳، ص ۸۶٫ (۷) مستدرك الوسائل، ج ۱۶، ص ۳۹۳٫ (۸) كافى، ج ۶، ص ۲۸۶٫ (۹) بحار الانوار، ج ۶۳، ص ۲۷۰٫ (۱۰) همان، ص ۳۰۰٫ (۱۱) همان، ج ۶۳، ص ۲۷۰٫ (۱۲) همان، ص ۲۷۳٫ (۱۳) مستدرك الوسائل، ج ۱۶، ص ۳۰۳٫ (۱۴) امالى، شيخ صدوق، انتشارات كتابخانه اسلاميه، ۱۳۶۲ ش، ص ۲۹۹٫ (۱۵) وسائل الشيعه، ج ۲۴، ص ۳۷۸٫ (۱۶) جامع الاخبار، تاج الدين شعيرى، قم، انتشارات رضى، ۱۳۶۳ ش، ص ۱۲۴٫ (۱۷) نهج الفصاحه، ابو القاسم پاينده، تهران، دنياى دانش، چهارم، ۱۳۸۲ ش، ص ۲۸۵٫ (۱۸) تهذيب الاحكام، ج ۵، ص ۲۱۱٫ ....................................................................................................................... منابع: welayatnet.com

نان و گندم در دین اسلام چقدر اهمیت دارد؟

بسم الله الرحمن الرحیم  نان و گندم در دین اسلام چقدر اهمیت دارد؟   در تعالیم دینی ما، نان و آب به عنوان حیاتی­ ترین و محوری­ ترین نعمت­های خداوند مطرح شده­ اند. در منابع روایی و حدیثی نیز باب مستقلی با عنوان: «الخبز و الماء رأس معاش الإنسان و حیاته»؛ نان و آب سرآمد خوردنی‌های انسان و زندگى‌اش است، به چشم می‌خورد. روایت از معصوم(ع) در این باره می‌گوید:  «ای مفضل، بدان‌که در رأس خوردنی‌های انسان و زندگى‌اش نان و آب است، پس بنگر که خداوند چگونه تدبیر کرده است امر را در این دو چیز؛ زیرا که چون آدمى را احتیاج به آب شدیدتر، از احتیاج به نان است؛ به دلیل آن‌که صبر انسان بر گرسنگى زیاده است از صبر بر تشنگى، و احتیاجش به آب بیشتر از احتیاج به نان است؛ زیرا که او محتاج به آب است؛ براى خوردن، وضو ساختن، غسل کردن، شستن جامه، آب دادن چهار پایان و کشاورزی؛ لذا آب را فراوان گردانید ... .‏[1] بنابر این، روشن است که نان و قبل از آن گندم که از آن نان درست می‌شود به عنوان ضروری‌ترین نیاز انسان و یکی از نعمت‌های خداوند، جایگاه ویژه دارد. و اساساً گندم اوّلین محصول در کشاورزی، در طول تاریخ بشر با او همراه بوده. و با توجه به این‌که اصلی‌ترین شغل پیامبران الاهی در کره خاکی، کشاورزی بود، می‌توان گندم را نیز جزو محصولات کشاورزی آنان به حساب آورد. امروزه نیز چنین است که با پیش‌رفت علم و صنعت هنوز چیزی نتوانست جای گندم و نان را در سبد خوراکی انسان بگیرد. امروزه با فراوانی غذاهای متنوع و گوناگون، گندم و نان جایگاه خویش را دارند، به گونه‌ای که اکثر خوراکی‌ها مواد اولیه‌شان از آرد گندم تهیه می‌شود. گندم، به ویژه جایگاه خویش را در مباحث فقهی نیز نشان می‌دهد، آن‌جا که بحث در باره کفاره، فدیه، زکات فطره و... مطرح می‌شود گندم معیار سنجش و پرداخت است. ...................................................................... [1]. مفضل بن عمر، توحید المفضل، محقق، مصحح، مظفر، کاظم، ص 87، داوری، قم، چاپ سوم، بی­تا.‏ «وَ اعْلَمْ یَا مُفَضَّلُ أَنَّ رَأْسَ مَعَاشِ الْإِنْسَانِ وَ حَیَاتِهِ الْخُبْزُ وَ الْمَاءُ فَانْظُرْ کَیْفَ دُبِّرَ الْأَمْرُ فِیهِمَا فَإِنَّ حَاجَةَ الْإِنْسَانِ إِلَى الْمَاءِ أَشَدُّ مِنْ حَاجَتِهِ إِلَى الْخُبْزِ وَ ذَلِکَ أَنَّ صَبْرَهُ عَلَى الْجُوعِ أَکْثَرُ مِنْ صَبْرِهِ عَلَى الْعَطَشِ وَ الَّذِی یَحْتَاجُ إِلَیْهِ مِنَ الْمَاءِ أَکْثَرُ مِمَّا یَحْتَاجُ إِلَیْهِ مِنَ الْخُبْزِ لِأَنَّهُ یَحْتَاجُ إِلَیْهِ لِشُرْبِهِ وَ وُضُوئِهِ وَ غُسْلِهِ وَ غَسْلِ ثِیَابِهِ وَ سَقْیِ أَنْعَامِهِ وَ زَرْعِهِ فَجُعِلَ...». ..................................................................................................................... منبع : اسلام کوئست

Islamic Attitudes towards Environmental Problems and Practices

بسم الله الرحمن الرحیم  Islamic Attitudes towards Environmental Problems and Practices A Case Study of the Muslim Community in Brunei Darussalam   Azman Ahmad Abstract Brunei Darussalam is rich in natural resources, including fossil fuels and biodiversity, which it uses to develop its economy, while at the same time, conserve them in order to ensure that it maintains a clean and green environment. However, as a developing Islamic nation, Brunei Darussalam cannot escape from creating an undesirable change to its environment. Pollution is considered to be one of the most critical problems facing the environment today. Haze and solid waste are among the most prominent kinds of pollution in the country. The paper will look into the attitudes of the largely-Muslim society in Brunei Darussalam on environmental pollution, and their knowledge and behaviour regarding this issue. Finally, the paper attempts to explain what seems to be uncaring attitude and behaviour among Muslims in Brunei Darussalam towards environmental issues. ..................................................................................................................... Worldviews Vol. 19, No. 3 (2015), pp. 209-225 (17 pages) Published By: Brill https://www.jstor.org/stable/43809535

Environmental Sustainability in Islam

بسم الله الرحمن الرحیم Environmental Sustainability in Islam .   By Salman Zafar | January 14, 2019 | EcoIslam, Environment . Islamic beliefs, traditions and values provide an effective and comprehensive solution to the current environmental challenges faced by the human race. Islam has a rich tradition of highlighting the importance of environmental protection and conservation of natural resources. According to Islamic law, the basic elements of nature – land, water, fire, forest, and light – belong to all living things, not just human beings. The Holy Qur’an and Sunnah are a guiding light to promote sustainable development in Islamic countries as well as around the world. Allah (Subhanahu Wa Ta’ala) commands human beings to avoid doing mischief and wasting resources as these acts cause degradation of the environment. The privilege to exploit natural resources was given to the mankind on a guardianship basis, which implies the right to use another person’s property on the promise that it will not be damaged or destroyed. The Holy Qur’an and Environment The Holy Qur’an has a number of specific references to ecology and also contains some important principles for environmental conservation. The first principle which guides Islamic teaching on environmental sustainability is the concept of trusteeship. Being a khalifa (or guardian), a man should take all necessary steps to ensure that the entrusted property is passed on to the next generation in as pure a form as possible. According to Islam each man is the custodian of nature, and must live with harmony with other creatures. It is the duty of all Muslims to respect, nurture and care for the environment. Corruption of all kinds, including environmental corruption, which includes industrial pollution, environmental damage, and reckless exploitation and mismanagement of natural resources are disliked by Allah (Subhanahu Wa Ta’ala). Allah (Subhanahu Wa Ta’ala) says in the Holy Qur’an: “And Allah loveth not those who do mischief” (Surat Al Ma’eda, verse 64) “And do no mischief on the earth after it has been set in order: that will be best for you, if ye have Faith” (Surat Al A’raf, ‘the Heights’, verse 85) Eat and drink: But waste not by excess, for Allah loveth not the wasters (Surat Al-A’raf 7: 21). “And do good as Allah has been good to you. And do not seek to cause corruption in the earth. Allah does not love the corrupters”, (Surat Al Qasas 28:77) “Children of Adam, dress well whenever you are at worship, and eat and drink (as we have permitted) but do not be extravagant: God does not like extravagant people.” (Surat Al-A’raf 7:31) According to the Holy Qur’an, environmental conservation is a religious duty as well as social obligation, and not an optional matter. The exploitation of a particular natural resource is directly related to accountability and maintenance of the resource. Hadiths and Environment Hadiths or the traditions of Prophet Muhammad (Sallallahu Alaihi Wasallam) also deal extensively with various aspects of environment including resource conservation, land reclamation and environmental hygiene. Prophet Muhammad (Sallallahu Alaihi Wasallam) discouraged overconsumption, luxury and lavishness and encouraged moderation in all walks of life. The most popular Hadith on environment states “The earth is green and beautiful and Allah has appointed you his stewards over it” which reiterates Quran teaching that human beings have been given the responsibility of guardianship over the natural environment. The Prophet (Sallallahu Alaihi Wasallam) clearly forbade destruction of trees and crops even during war times as long as their existence remains advantageous to the enemy.  The Prophet (Sallallahu Alaihi Wasallam) gave high degree of importance towards sustainable cultivation of land, waste minimization, humane treatment of animals, preservation of natural resources and protection of wildlife. Some of the sayings of Prophet bless and Muhammad (Sallallahu Alaihi Wasallam) on environmental sustainability are: “The world is beautiful and verdant, and verily God, be He exalted, has made you His stewards in it, and He sees how you acquit yourselves.” (Muslim) “If a Muslim plants a tree or sows seeds, and then a bird, or a person or an animal eats from it, it is regarded as a charitable gift (sadaqah) for him.” (Bukhari)  “Whoever plants a tree and diligently looks after it until it matures and bears fruit is rewarded,” (Musnad)  The Prophet (Sallallahu Alaihi Wasallam) recognized that natural resources should not be overexploited or abused. In order to protect land, forests and wildlife, the Prophet created inviolable zones, known as Haram and Hima, in which resources were to be left untouched. Haram areas were drawn up around wells and water sources to protect the groundwater from overpumping. Hima applied to wildlife and forestry and designated an area of land where grazing and woodcutting was restricted, or where certain animal species (such as camels) were protected. Prophet Muhammed (Sallallahu Alaihi Wasallam) established a hima to the south of Madina and forbade hunting within a four mile radius and destruction of trees or plants within a twelve mile radius. The creation of inviolable zones shows the importance placed by Prophet Muhammad (Sallallahu Alaihi Wasallam) on sustainable use of natural resources and protection of wildlife and agricultural land. Share this: Click to share on Twitter (Opens in new window) Click to share on Facebook (Opens in new window) Click to share on LinkedIn (Opens in new window) Click to share on Reddit (Opens in new window) Click to share on Tumblr (Opens in new window) Click to share on Pinterest (Opens in new window) Click to share on Pocket (Opens in new window) Click to share on Telegram (Opens in new window) Click to email this to a friend (Opens in new window) Click to print (Opens in new window)                     ........................................................................................................... (خارجی - Islamic Approach to Environmental Sustainability )

مبانی حفاظت محیط زیست در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  مبانی حفاظت محیط زیست در اسلام . مؤلف:صادق اصغری‌لفمجانی ناشران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، سازمان حفاظت محیط زیست . . زبان: فارسی رده‌بندی دیویی: 297.158 سال چاپ: 1378 نوبت چاپ: 1 تیراژ: 2000 نسخه تعداد صفحات: 220 قطع و نوع جلد: وزیری (شومیز) شابک 10 رقمی: 9644307240 شابک 13 رقمی: 9789644307249 . توضیح کتاب: در این کتاب، با استناد به آیات قرآن و احادیث و روایات معصومین(ع) مقوله ((حفاظت از محیط زیست)) از منظر اسلام بررسی و تبیین شده است . به‌زعم نویسنده، مکتب اسلام، محیط زیست و جهان هستی را در یک ارتباط هماهنگ و موزون در مسیر الهی مورد توجه قرار داده و برای محیط زیست انفصالی قائل نیست .علاوه بر این هر یک از افراد جامعه و حکومت اسلامی نیز در قبال حفاظت از محیط زیست مسئول هستند . برخی از مباحث کتاب عبارت‌اند از : ((مبانی اقتصادی محیط زیست در اسلام))، ((خودپرستی عامل انحطاط انسان در عرصه محیط زیست))، ((کفران نعمت‌های خداداد))، ((پی‌ریزی قوانین زیست محیطی بر پایه اصول و مقررات الهی)) و ((بهره‌برداری اصول از جنگل، مرتع و منابع صید و شکار)) .

نظام حقوق بشردوستانه اسلامی ناظر به حق بر آب

بسم الله الرحمن الرحیم  نظام حقوق بشردوستانه اسلامی ناظر به حق بر آب     مؤلفان:سیدمحمدرضا دستغیب، احمدرضا توحیدی، سیدمحسن قائمی ناشر: خرسندی . . زبان: فارسی رده‌بندی دیویی: 297.37 سال چاپ: 1397 نوبت چاپ: 1 تیراژ: 1000 نسخه تعداد صفحات: 234 قطع و نوع جلد: وزیری (شومیز) شابک 10 رقمی: 600114687X شابک 13 رقمی: 9786001146879 . معرفی مختصر كتاب کتاب پيش رو با انديشه مطرح ساختن الگوي منتظم انديشه‌هاي حقوق بشر بر آب در اسلام در زمان مخاصمات مسلحانه نگاشته شده است و سعي دارد تا با بررسي مسئله آب از جنبه‌هاي فقهي و با نيم‌نگاهي به مفاهيم و مقررات بين‌المللي به تشريح اين امر بپردازد که در نظام فقهي اماميه به اين قبيل تأسيسات و منابع آبي در خصوص زمان جنگ به ديده خاصي نگريسته شده و قانون‌گذاران در ايران و ديگر کشورها بايد با توجه اصول و قواعد مورداشاره، اقدام به تهيه و تدوين قواعد آمره و الزام‌آور در حمايت از آب و حق ابناء بشر به اين مايه حياتي اقدام نمايند ................................................................................................................................. پیشگفتار کتاب : 

بررسی نگرش دینی روستائیان نسبت به مدیریت رفتار با آب، مورد مطالعه استان فارس

بسم الله الرحمن الرحیم  بررسی نگرش دینی روستائیان نسبت به مدیریت رفتار با آب مورد مطالعه استان فارس -چکیده-   معصومه فروزانی منصور شاه ولی . آدرس مقاله : https://civilica.com/doc/131733/   چکیده مقاله: بررسی منابع نشان میدهد که عواملی نظیر افزایش جمعیت تغییرات اقلیمی نبود بارش کافی و پراکنش نامناسب آن و وارد ساختن پسابهای آلوده صنعتی فاضلابها به دریاچه ها و رودخانه ها از جمله دلایل بحران کمبود آب درکشور می باشند بطوریکه پیش بینی می شود همواره با کاهش مداوم منابع تجدیدشونده آب روبرو خواهیم بود. ولی بررسی بیشتر موضوع در سطح جهانی نشان میدهد که نگرش نامناسب افراد نسبت به آب و مدیریت ناصحیح منابع آب از جملهدلایل اصلی این کمبود است و تنها درصد محدودی ازاین بحران قابل تعمیم به تغییرات اقلیمی است با این حال راهکارهایی که تاکنون در کشور برای مقابله با بحران کمبود آب به اجرا درآمده اند همواره به راهکارهای فنی محدود بوده وبه نگرش افراد نسبت به آب که به عنوان گزینه ای مکمل برای کاستن از بحران کمبود آب محسوب می شود به اندازه راهکارهای فنی توجه نشده است. برهمین اساس دیدگاهی مبتنی بر توجه به راهکارهای نشات گرفته از ارزشها و تعالیم دینی دراین مقاله مطرح شده است که حاصل آن پژوهشی با هدف بررسی و مطالعه نگرش دینی روستائیان نسبت به رفتار با آب و مصرف آ ندر دو منطقه کم آب و پرآب بوده است . به همین منظور مطالعه ای در استان فارس به روش پیمایشی و با استفاده از پرسشنامه صورت گرفت نتایج حاکی از آن است که در هر دو منطقه کم آب و پرآب احساس دینی روستائیان نسبت به آب تقریبا قوی است و شناخت و رفتار آ«ها نسبت به آب تقریبا متناسب با تعالیم و ارزشهای دینی است. با این وجود تمایل به رفتار مطابق با ارزشها و تعالیم دینی در میان مردان روستایی بیشتر از زنان روستایی است همچنین روستائیان بی سواد و روستائیان مسن نسبت به روستائیان باسواد و جوانتر از احساس قویتری نسبت به آب برخوردارند. کلیدواژه ها: آب شرب، آب كشاورزي، مديريت آب، نگرش ديني، ارزشها و تعاليم ديني ................................................................................................................. مراجع و منابع این مقاله: شاه‌ولی، منصور؛ و کاظمی، موسی. (1378). سیر تحول نظریه‌های حفاظت ... (مقاله ژورنالی) شاه‌ولی، منصور؛ و کاوری‌زاده، باسم. (1378). گفتمان پایداری محیط زیست ... (مقاله کنفرانسی) شاه‌ولی، منصور؛ و نوری‌پور، شیروان. (1381). رویکردهای دینی در پایداری ... (مقاله ژورنالی) طباطبایی، سید محمد حسین. (1360). آموزش دین: عقاید -/خلاق -احکام. ... علوی نائینی، سعید. (1381). بحران کمبود آب شیرین در راه ... کاظمی، موسی. (1376). دانش و عملیات بومی حفاظت خاک در ... کریمی، یوسف. (1379). نگرش و تغییر نگرش. چاپ اول، تهران: ... کشاورز، عباس و صادق‌زاده، کوروش. (1379). مدیریت مصرف آب در ... گزارشی از تحلیل آماری مشکلات دینی و فرهنگی روستاییان. (1381). ... (مقاله ژورنالی) محسنی ساروی، محسن. (1374). جایگاه آبخیزداری در مدیریت منابع آب. ... (مقاله کنفرانسی) محمد، مهاتیر. (1383). چاش (دیدگاهها و تفکرات مهاتیر محمد درباره ... مشفق، ژیلا. (1381). بررسی کارکرد کا ریکاتور در تغییر نگرش ... نریمان زمان آبادی، مرتضی. (1372.آب و خاک از دیدگاه قرآن. ... Anonymous. (2003). The UN world water development report released. Retrieved ... Water2. ens. news. com/ens/ma r2003/2002. 03.23. ... Rahman, M. Z.; Mikuni, H., & Rahman, M. M. (1999). ... .............................................................................................................................................. منبع :  سومین کنگره علوم ترویج و آموزش کشاورزی

تدوین مدل رفتار زیست محیطی زارعان شهرستان شیراز

بسم الله الرحمن الرحیم  تدوین مدل رفتار زیست محیطی زارعان شهرستان شیراز . میثم منتی زاده 1  غلامحسین زمانی 2 1 دانشجوی دکتری، بخش ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه شیراز 2 استاد بخش ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز، شیراز . (متن کامل مقاله : pdf - تدوین مدل رفتار زیست محیطی زارعان شهرستان شیراز) . چکیده توسعه پایدار کشاورزی منحصراً در پرتو استفاده مناسب منابع طبیعی با زیربنای فکری حفاظت و نگهداری آنها برای نسل‌های آینده امکان‌پذیر است. رفتار زارعان با این منابع، نقش مهمی در حفظ و صیانت از آنها دارد. پژوهش حاضر با هدف تعیین سازه‌های مؤثر بر رفتارهای زیست‌محیطی زارعان تلاش می‌کند تا رفتار آنان را با نظریه «رفتار برنامه‌ریزی شده» تبیین نماید. این تحقیق از نوع توصیفی است که با فن پیمایش و ابزار پرسشنامه انجام گرفته است. روایی پرسشنامه به وسیله اساتید بخش ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه شیراز و پایایی آن از طریق انجام مطالعه راهنما و آزمون آلفای کرونباخ تأیید شد. یافته‌ها نشان داد که دو متغیر کنترل محسوس رفتار و هنجارهای اخلاقی بیشترین تأثیر را در شکل‌دهی نگرش زیست محیطی داشته‌اند. متغیرهای هنجارهای اخلاقی و هنجارهای ذهنی اجتماعی به ترتیب بیشترین تأثیر را بر نیت زارعان برای انجام رفتارهای زیست‌محیطی داشتند و در نهایت، متغیرهای نیت انجام رفتار زیست‌محیطی، کنترل محسوس رفتار، هنجارهای ذهنی اجتماعی و نگرش زیست‌محیطی به ترتیب بیشترین تأثیر را در انجام رفتارهای زیست‌محیطی زارعان نشان دادند. بنابراین، با تقویت آموزه‌های اخلاقی در زارعان، ارائه تسهیلات بانکی جهت افزایش توانایی زارعان در انجام رفتارهای پرهزینه و آموزش افراد مرجع در راستای حفظ محیط‌زیست برای تاثیر‌گذاری بر سایر زارعان می‌توان انتظار داشت که زارعان شهرستان شیراز در آینده رفتارهای زیست محیطی بیشتر و موثرتری انجام دهند.   کلیدواژه‌ها: منابع طبیعی ،رفتار زیست محیطی ، مدل رفتار برنامه‌ریزی شده ، هنجارهای اخلاقی ........................................................................................................................................... منبع : نشریه علوم ترویج و آموزش کشاورزی - دوره 8، شماره 2

سبک نگرش دینی روستاییان نسبت به مدیریت رفتار با آب

بسم الله الرحمن الرحیم  سبک نگرش دینی روستاییان نسبت به مدیریت رفتار با آب در دو منطقه استان فارس و اصفهان (ایزدخواست و رامشه)   مهناز رنجبر لیلا غیرتی آرانی محمدصادق جمشیدی راد 1 .مربي گروه منابع طبيعي ومحيط زيست، دانشگاه پيام نور، تهران .2 استاديار گروه منابع طبيعي ومحيط زيست دانشگاه پيام نور، تهران .3 دانشيار گروه الهيات ومعارف اسلامي دانشگاه پيام نور ، تهران .   (متن کامل مقاله : pdf - سبک نگرش دینی روستاییان نسبت به مدیریت رفتار با آب) . چکیده :  در این مقاله دیدگاهی مبتنی بر توجه به راهکارهای متکی بر ارزش ها و تعالیم دینی، مطرح شده است . هدف پژوهش حاضر مطالعه سبک نگرش دینی روستاییان نسبت به چگونگی رفتار با آب و مصرف آن بود که با روش پیمایشی انجام گرفت. بدین منظور  270 نفر از روستاییان مناطق رامشه، از توابع استان اصفهان (منطقه کم آب)، و ایزدخواست، (منطقه پرآب) از توابع استان فارس، به روش نمونه گیری خوشه ای مصاحبه شدند. پس از تعیین روایی ابزار پژوهش، پایایی آن به وسیله آزمون «کرونباخ آلفا» تعیین گردید که میزان استاندارد شده آن 93/0 بود. برای سنجش نگرش روستاییان نیز از مقیاس «لیکرت» استفاده شد که برای تحلیل آنها از آزمون های غیرپارامتریک نرم افزارSPSS  (آزمون من ویتنی وکروسکال – والیس ) استفاده شد. نتایج نشان داد که در دو منطقه، شناخت و احساس دینی روستاییان از آب تقریباً قوی بوده و رفتار آنها نسبت به آب متناسب با تعالیم دینی است. از لحاظ نگرش احساسی، احساس زنان خانه دار روستایی درباره آب قوی تر از مردان بود. در مقابل  تمایل به رفتار مطابق تعالیم دینی در میان مردان روستایی بیشتر از زنان بود. روستاییان بی سواد و روستاییان مسن بالاتر از 51 سال نسبت به باسوادها و جوان ترها احساس قوی تری نسبت به آب داشتند. در مناطقی هم که روستاییان از آب مازاد بهره مندند، احساس قوی تری نسبت به آب در میان روستاییان وجود داشت و روستاییانی که دارای باغ ثمردار هستند و روستاییانی که از دیگر انواع منابع آب آشامیدنی نظیر آب چاه، قنات، رودخانه و باران استفاده می کنند نسبت به روستاییانی که از دیگر انواع منابع آبی – نظیر آب لوله کشی – استفاده می کنند، رفتار مناسب تری با آب  دارند. . کلید واژه ها: روستاییان سبک نگرش دینی مدیریت رفتار با آب ایزدخواست و رامشه ......................................................................................................................................... منبع: آموزش محیط زیست و توسعه پایدار سال چهارم ت شماره 4

بسم الله الرحمن الرحیم  

تقدس گندم و نان در ادیان توحیدی و ادب پارسی

بسم الله الرحمن الرحیم  تقدس گندم و نان در ادیان توحیدی و ادب پارسی     مؤلف: محمدرضا بهنیا ناشر: آموزش کشاورزی وابسته به دفتر خدمات تکنولوژی آموزشی وزارت جهاد کشاورزی . . زبان: فارسی رده‌بندی دیویی: 8fa0.8355 سال چاپ: 1385 نوبت چاپ: 1 تیراژ: 3000 نسخه تعداد صفحات: 604 قطع و نوع جلد: وزیری (شومیز) شابک 10 رقمی: 9645200512 شابک 13 رقمی: 9789645200518 . توضیح کتاب: این پژوهش در بخش اول این موضوعات را شامل می‌شود: "شناخت گندم از نظر گیاه‌شناسی، تولید، مصرف، کمبود در دهه‌های گذشته، و اصطلاحاتی در خصوص نان"، "گرسنگی و قحطی در طول تاریخ و نظرهای ضد و نقیض در خصوص اجتناب از قحطی"، "انواع نان معمول در کشور و اصطلاحاتی در این خصوص"، "معرفی مواد غذایی ضروری برای انسان‌ها نظیر غذاها، مواد معدنی، ویتامین‌ها و مواد ضد اکسیدکننده"، "ضایعات آشکار و پنهان گندم، آرد و نان در مراحل تولید، تبدیل و نگهداری"، و "بررسی تقدس نان و گندم در تاریخ و ادیان توحیدی، نیز از منظر فلاسفه، قدرتمندان، سالکان و سیاستمداران" و "جایگاه گندم و نان در ادیان توحیدی اسلام، مسیحیت، یهودیت و زرتشتی". در این فصل آیاتی از قرآن، نمونه‌هایی از احادیث پیامبر اکرم (ص) و ائمه‌ی اطهار (ع)، هم‌چنین مطالبی از اوستا، تورات و انجیل در توصیف نان و گندم آورده شده است. در بخش دوم کتاب نیز سروده‌هایی از 120 شاعر، اعم از دوبیتی و رباعی‌های مناطق مازندران، تهران، خراسان جنوبی، همدان و ایل بختیاری به همراه طنزهایی از دهخدا، ابوالقاسم حالت، ایرج میرزا، سیدغلامرضا روحانی، عبید زاکانی و عالی پیام، در خصوص تقدس نان و گندم فراهم آمده است.   *****************************************   تقدس گندم و نان در ادیان توحیدی و ادب پارسی (با تجدید نظر و تکمیل) . پدیدآور: محمدرضا بهنیا ناشر: دانشگاه تهران تاریخ چاپ: ۱۳۹۲ مکان چاپ: تهران تیراژ: ۱۰۰۰ شابک: 8ـ6462ـ03ـ964ـ978 تعداد صفحات: ۶۹۸ . توضیح کتاب: «گندم و نان و متعلقات آن در ادب فارسی و فرهنگ ایرانی و اسلامی بازتابی بس گسترده و شگرف دارد. این دو موهبت الهی قوت غالب افراد و مایه زندگی و آسایش آن‌هاست. قداست و حرمت این دانه بهشتی در نزد جهانیان چون آب که مایه حیات هر موجود است، با ابدیت همنوایی جدایی‌ناپذیری دارد.» نگارنده در پژوهش حاضر به شناخت مسائل گندم و نان و قداست آن در ادیان توحیدی و بررسی آن در فرهنگ و ادب پارسی پرداخته است. در این اثر ضمن اشاره به آداب و رسوم و باورهای مردم در زمینه تقدس گندم و نان در ادیان الهی، به زندگی‌نامه برخی از نویسندگان و شاعران و مطالب و یا اشعار مرتبط با موضوع توجه شده است. . ********************************************************** توضیحات تکمیلی معرفی کتاب گندم و نان و متعلقات آن در ادب فارسی و فرهنگ ایرانی و اسلامی بازتابی بس گسترده و شگرف دارد. این دو موهبت الهی قوت غالب افراد و مایۀ زندگی و آسایش آنهاست. قداست و حرمت این دانۀ بهشتی در نزد جهانیان چون آب که مایۀ حیات هر موجود است، با ابدیت هم‌نوایی جدایی‌ناپذیری دارد. نزد همۀ ادیان به ویژه ادیان توحیدی چون اسلام، مسیحیت، کلیمیان و آیین زردشت گندم و نان جایگاه ویژه‌ای دارد. در کتاب مبین قرآن و در گفتار پیامبر اکرم و ائمۀ اطهار از این مائدۀ آسمانی که به اذن خدا بر انسان نازل شده با تجلیل و تکریم یاد شده است. در جوامعی مانند ایران که نان را مایۀ حیات می‌دانند، تقسیم نان و خوردن نان را با یکدیگر نشانۀ وحدت و صمیمت و یکپارچگی به حساب می‌آورند. در مثنوی مولانا جلال الدین بلخی و غزلیات شمس تبریزی نان مترداف جان و روح و روان است و از آن مفاهیم عرفانی و معانی متعالی نشئت می‌گیرد که عبرت‌انگیز و پندآموز است. دربارۀ نان و گندم نه تنها در دیوان‌های یادشده، بلکه کمتر دیوانی می‌توان یافت که در آن مطالبی دربارۀ این دو مائدۀ آسمانی گفته نشده باشد. در دیوان شمس تبریزی نان و متعلقات آن جلوه‌ای دلپذیر دارد، چنانچه از خاک تن شوریدگان عشق گندم زاید و از آن گندم هر که خورد، مستی آورد. گندم در نزد سالکان و عارفان نیز از احترام خاصی برخوردار است و سیر کردن شکم گرسنگان از واجبات شمرده می‌شود تا آن حد که بر سر در خانقاه شیخ ابوالحسن خرقانی نوشته شده بود که: «هر که در این سرا درآید، نانش دهید و از ایمانش مپرسید چه آنکس که نزد باری‌تعالی به جانی ارزد، نزد ابوالحسن به نانی ارزد». این کتاب مجموعۀ بی‌نظیری است دربارۀ گندم و نان که مؤلف با سوابق علمی خود دربارۀ کاشت، داشت و برداشت گندم به رشتۀ تحریر درآورده است. در بخش دوم از حدود 120 شاعر و نویسنده که هر یک موضوع تقدس گندم و نان را با دانش و بصیرت خود توصیف کرده، اشعار یا مطالبی آورده است. در این بخش از مطالعۀ زبانزدهای عمومی و منطقه‌ای مانند مازندران، تهران، خراسان جنوبی، همدان، بختیاری و مناطق دیگر مؤلف زبانزدهایی را که در مورد گندم و نان که به زبان‌های محلی یا فارسی رایج بوده‌‌اند انتخاب کرده است. همچنین در این بخش دوبیتی‌ها و رباعی‌های مناطق مختلف به ویژه خراسان جنوبی ـ زادگاه مؤلف ـ دربارۀ گندم و نان آورده شده است. ترانه‌های زیبای محلی با نام‌‌های خوشه‌های طلایی گندم، گندم گل گندم، گندم گل گندم ای خدا و ترانۀ وزیدن باد برای جداسازی گندم توأم با طنزهای بسیار لطیف توسط علی اکبر دهخدا، ابوالقاسم حالت، ایرج میرزا، سیدغلامرضا روحانی، عبید زاکانی و عالی پیام بر شیرینی مطالب افزوده‌‌اند. . از طنزهای آورده شده در این کتاب می‌توان به این موارد اشاره کرد: ای گوشت همره دو سه تا نان خوش آمدی                 در سفرۀ فقیر پریشان خوش آمدی در سفرۀ فقیر به عنوان آب گوشت                             با یک قرابه آب و دو تا نان خوش آمدی ابوالقاسم حالت عده‌ای حیف نان سوار همه                                      عده‌ای مستحق نان بینی صبح تا شب پی دو لقمۀ نان                                                خویشتن را دوان‌دوان بینی عالی پیام . فهرست مطالب کتاب بدین ترتیب است: بخش اول: شناخت مسائل گندم و نان و قداست آن در ادیان توحیدی و ادب پارسی فصل اول: شناخت گندم از نظر تمدن، گیاه‌شناسی، ‌تولید و اصطلاحات فصل دوم: فرهنگ نان و نانوایی، انواع نان، مواد سوخت نانوایی در طول زمان فصل سوم: نان از دیدگاه غذایی و کیفیت آن فصل چهارم: گرسنگی و قحطی فصل پنجم: مواد غذایی فصل ششم: ضایعات آشکار گندم، آرد و نان فصل هفتم: تقدس گندم و نان در تاریخ و در ادیان توحیدی بخش دوم: تقدس گندم و نان از نظر شعرا و نویسندگان ادب پارسی

تقدس گندم و نان در تاریخ و ادیان توحیدی

بسم الله الرحمن الرحیم  تقدس گندم و نان در تاریخ و ادیان توحیدی    محمدرضا بهنیا استاد پیشکسوت دانشگاه تهران  . (متن کامل مقاله : pdf - تقدس گندم و نان در تاریخ و ادیان توحیدی) . چکیده :  فاقد چکیده است. به اصل مقاله رجوع شود.   .......................................................................................................... منبع: نشریه نامه فرهنگ 1382 شماره 48

رویکرد ارزشی به کسب و کار و تولید در بخش کشاورزی: مهیاسازی برای ترویج سازوکار تامینی زکات

بسم الله الرحمن الرحیم  رویکرد ارزشی به کسب و کار و تولید در بخش کشاورزی: مهیاسازی برای ترویج سازوکار تامینی زکات   منصور شاه ولی پروین خلیق زاده غلامحسین کرمی  دانش استاد بخش ترویج و آموزش کشاورزي، دانشگاه شیراز دانش آموخته کارشناسی ارشد بخش ترویج و آموزش کشاورزي،دانشگاه شیراز دانشجوي دکتري بخش ترویج و آموزش کشاورزي، دانشگاه شیراز . (متن کامل مقاله : pdf - رویکرد ارزشی به کسب و کار و تولید در بخش کشاورزي) . چکیده :  فضای کسب و کار کشاورزی در معرض خطرات غیر قابل پیش بینی و خسارات شدید قرار دارد. سازوکارهای مختلف می تواند تولیدات این بخش را در مقابل مخاطرات حفظ کرده و برای کشاورزان نیز امنیت روانی و رضایت خاطر از کسب و کار خود ایجاد نماید. برای این منظور توجه به الگوهای برآمده از فرهنگ اسلامی جهت بیمه کردن جان و اموال ضرورت دارد. این پژوهش از نوع توصیفی همبستگی و با روش پیمایش به بررسی رویکرد ارزشی به کار و تولید در بخش کشاورزی و کارکرد سازوکار تامینی زکات بر رضایت شغلی و زندگی از منظر رهیافت مهیاسازی ترویج کشاورزی پرداخت. جامعه آماری، گندمکاران استان فارس بودند که با استفاده از جدول مورگان و به روش طبقه بندی تصادفی، ۱۹۶ نفر از آن ها به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بود که روایی محتوایی آن با نظر متخصصان و انجام اصلاحات لازم تایید شد و مقدار پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ ۷۲/۰ تا ۸۶/۰ مشخص گردید. نتایج این بررسی نشان داد رابطه نگرش گندمکاران نسبت به زکات با رضایت از شغل و زندگی آنان مثبت و معنی دار است. این نگرش در مناطق «کاملا توسعه یافته» و «توسعه یافته» بیش از «مناطق توسعه نیافته» و «محروم» استان است. در پایان براساس یافته ها، رهیافت مهیاسازی ترویج زکات برای ارتقای رضایت از زندگی و کسب و کار گندمکاران استان فارس در چارچوب سبک زندگی اسلامی تبیین شده است. . کلیدواژگان: زکات ، کسب و کار کشاورزی ، رضایت شغلی و زندگی ، رهیافت مهیاسازی ............................................................................................................... منبع : نشریه کارآفرینی در کشاورزی، سال چهارم شماره ۲

بررسی تاثیر زکات برتوزیع ثروت جامعه با استفاده از رویکرد مدل‌سازی عامل- بنیان

بسم الله الرحمن الرحیم  بررسی تاثیر زکات برتوزیع ثروت جامعه با استفاده از رویکرد مدل‌سازی عامل- بنیان . نرگس جاویدی عبداله زاده اول ۱  احمد اسدزاده ۲   محمد علی متفکر آزاد ۳  صداقت شهمراد ۴ دانشجوی دکترای اقتصاد دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز  دانشیار دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز  استاد دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز  استاد دانشکده ریاضی، دانشگاه تبریز . (متن کامل مقاله : pdf - بررسی تاثیر زکات برتوزیع ثروت جامعه) . چکیده برقراری عدالت اجتماعی، تعادل و توازن در جامعه یکی از مهم‌ترین پیش شرط‌های توسعه است. از این‌رو کاهش روند افزایش نابرابری برای سیاست‌گذاران در بسیاری از کشورها به‌عنوان یک اولویت مطرح است. زکات یک قاعده حیاتی در سیستم کلان جامعه اسلامی است که نقش مهمی در تخصیص عادلانه درآمد ایفا می‌کند. هدف از این مقاله توصیف تئوری نقش زکات به‌عنوان یک ابزار مهم در رسیدن به کارایی و بهبود شاخص‌های توسعه انسانی است. برای این منظور از نرم‌افزار نت لوگو برای مدل‏سازی عامل- بنیان استفاده شده است. این مقاله به مدل‏سازی تأثیرات واقعی زکات در توزیع ثروت و کاهش نابرابری در یک جامعه اسلامی پرداخته و مقایسه‌ای بین توزیع ثروت در دو سیستم اقتصاد متداول و اقتصاد اسلامی انجام می‌دهد. نتایج حاکی از آن است که یک سیستم اقتصادی با الگوی اسلامی در مجموع به شاخص‌های بالاتر توسعه انسانی نسبت به یک سیستم با الگوی سرمایه‌گذاری مرسوم می‌انجامد. کلیدواژه‌ها:  اقتصاد اسلامی ،سیستم­های پیچیده ،مدل‏سازی عامل- بنیان ،نابرابری ،ضریب جینی ،مصرف ،پس‌انداز ، ثروت .................................................................................................................... منبع : مجله تحقیقات اقتصادی - دوره ۵۴، شماره ۳ - شماره پیاپی ۱۲۸

تأثیر زکات بر فقرزدایی و رشد اقتصادی:مطالعۀ موردی استان‌های شمالی

بسم الله الرحمن الرحیم  تأثیر زکات بر فقرزدایی و رشد اقتصادی: مطالعۀ موردی استان‌های شمالی (مازندران، گیلان و گلستان) . ابوالقاسم اثنی عشری سیده وجیهه میکاییلی  عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور مدرس دانشگاه پیام نور . (متن کامل مقاله :  pdf - تأثیر زکات بر فقرزدایی و رشد اقتصادی) . چکیده هدف اصلی این تحقیق، بررسی اثرگذاری زکات گندم و جو بر فقرزدایی استان‌های شمالی و هم‌چنین، اثر درآمد زکات بر رشد اقتصادی طی دورۀ 1384 تا 1390 بوده‌است. از آنجایی‌که مهم‌ترین مصرف زکات، مربوط به تأمین زندگی فقرا، مساکین و تأمین نیازهای زیربنایی جامعه‌است و با توجه به عقاید مسلمانان در مورد پرداخت زکات، معافیت بخش کشاورزی در پرداخت مالیات در سیستم‌های مالیاتی کشور، هم‌چنین، کشت گندم و جو در این استان‌ها، میزان پرداخت زکات این محصولات، درآمد قابل‌توجهی را نشان می‌دهد که بخش مهمی از نیازهای مالی طرح‌های عمرانی و فقرزدایی در روستاها را تأمین می‌کند. نتایج تحقیق نشان داده‌است که درآمد زکات در استان گلستان نسبت به‌استان‌های مازندران و گیلان بیش‌تر بوده‌است و نقش مهمی در فقرزدایی استان داشته‌است. در این میان، استان گیلان با تولید کمتر در بخش گندم و جو و هم‌چنین کسب درآمد زکات کمتر، نقش اندکی در فقرزدایی استان ایفا کرده‌است. هم‌چنین، نتایج، بیانگر نقش مؤثر و معنی‌دار درآمد زکات بر رشد اقتصادی استان‌های منتخب بوده‌است. این تأثیر معادل 005/0 درصد برآورد گردیده‌است. با توجه به این مسئله، تنها زکات گندم و جو قادر به پوشش فقر و تقویت رشد اقتصادی نیست؛ بنابراین، باید از دیگر مالیات‌ها نیز جهت فقرزدایی و ازبین‌بردن آن و رونق اقتصادی بهره جست. . کلیدواژه‌ها نرخ زکات؛ فقرزدایی؛ توسعۀ روستایی؛ رشد اقتصادی؛ روش گشتاور تعمیم‌یافته ................................................................................................................... منبع : دوفصلنامه پژوهش های مالیه اسلامی - دوره 2، شماره 1 - شماره پیاپی 3، .................................................................................................................. مراجع ارضروم چیلر، نسرین (۱۳۸۴). «ابعاد گوناگون فقر در ایران». مجموعه پژوهش‌های اقتصادی. ادارۀ بررسی‌ها و سیاست‌های اقتصادی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، شمارۀ ۲۷. ازکیا، مصطفی و غفاری، غلام‌رضا (1384). «جامعه‌شناسی توسعه، توسعۀ روستایی با تأکید بر جامعۀ روستایی ایران».  تهران: نشر نی. امینی، اعظم (1384). «مالیات در اسلام». قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، چاپ اول. آمارنامۀ کشاورزی (1385-1390). وزارت جهاد کشاورزی. معاونت برنامه‌ریزی و اقتصادی. مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات. جلد اول: محصولات زراعی، سال زراعی 90- 1389. پورفرج، علیرضا و انصاری سامانی، حبیب (1390). «نقش مالیات اسلامی زکات در رشد و توسعۀ اقتصادی در مقایسه با مالیات‌های متعارف». مجموعۀ مقالات سومین همایش مالیات‌های اسلامی، قم: دانشگاه مفید، 93- 96. پیرنیا، حسین (1355). «مالیه عمومی». تهران: امیرکبیر. تودارو، مایکل (1942). «توسعۀ اقتصادی در جهان سوم». ترجمه غلامعلی فرجادی. تهران: نشر وزارت برنامه و بودجه، مرکز مدارک اقتصادی، اجتماعی و انتشارات، چاپ سیزدهم. توسلی، محمداسماعیل (1386). «زکات و اثر آن بر رشد و توسعۀ اقتصادی». تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ------  (1383). «امکان‌سنجی‌ اجرای‌ زکات‌ در ایران‌ (با بهره‌گیری‌ از تجربیات‌ کشورهای‌ اسلامی)». سومین همایش دو سالانه اقتصاد اسلامی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، 3 و 4 دیماه. توسلی، محمدحسین (1388). «زکات و اثر آن بر رشد و توسعۀ اقتصادی». مجموعه مقالات دومین همایش مالیات‌های اسلامی، قم: دانشگاه مفید. ثامنی کیوانی، فرشاد (1377). «تعیین ظرفیت بالقوۀ زکات در ایران». تهران: دانشگاه تربیت مدرس. حر العاملی، محمدبن الحسن (1403 ق). «وسائل الشیعه». تهران: المکتبه ا لاسلامیه.   حسینجانی، ابوالفضل و معتمد، محمدکریم (1391). «نقش زکات درتوسعۀ اقتصادی و اجتماعی روستاهای کشورهای اسلامی». پنجمین کنگرۀ  بین‌المللی جغرافی‌دانان اسلام. حمزه‌پور، محمدحسین؛ صدر، سید کاظم و کفائی، محمدعلی (1381). «بررسی مالیات‌ها بر شرکت‌ها در ایران بر اساس الگوی مالیات‌های اسلامی». فصلنامۀ پژوهش‌های اقتصادی ایران، شمارۀ 10، بهار، 13-40. خدادادکاشی، فرهاد؛ باقری، فریده؛ حیدری، خلیل و خدادادکاشی، امید (1381). «اندازه‌گیری شاخص‌های فقر در ایران، کاربرد انواع خط فقر، شکاف فقر، شاخص فقر، 1363-1379». گروه پژوهشی آمارهای اقتصادی، 11. خرمی، فرهاد (1375). «بررسی تطبیقی – تحلیلی از نظریه فقر زدایی اسلامی و نظریه‌های فقرزدایی انگلوساکسون». مجلۀ برنامه و بودجه، شماره 2، 47-71. دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (1379). «مبانی اقتصاد اسلامی». پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تهران: سمت، چاپ سوم. رضوانفر، نادیا (1389). «بررسی اثر اقتصادی زکات (گندم و جو) در توسعۀ روستایی: مطالعۀ موردی استان کردستان سال‌های 81-88». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه پیام‌نور. زمانی‌فر، حسین (1382). «ارزیابی توان فقرزدایی زکات در برخی از استان‌های منتخب». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه تهران، دانشکدۀ اقتصاد، دانشگاه تهران. سال‌نامه‌های آماری استان‌های مازندران، گیلان و گلستان در سال‌های 1388، 1389 و 1390. سایت مرکز آمار. سراج الدین، اسماعیل (1382). «فقر‌زدایی، چالش‌ها و راهبردهای اسلامی». مترجم: ناصر جهانیان. فصلنامه  اقتصاد اسلامی، شمارۀ 12، 147– 164. سلیمانی امیری، غلامرضا و فرشی، زهرا (1390). «ارزیابی روش محاسبه زکات در بنگاه های اقتصادی کشورهای اسلامی». نشریۀ فقه اهل بیت،  شماره 67-66، 205-249. شعبانی، احمد و کاشیان، عبدالمحمد (1392). «زکات پول از منظر فقه فریقین و بررسی ظرفیت بالقوۀ آن در فقرزدایی (مطالعه سال‌های 1387 تا 1389 اقتصاد ایران)». دوفصلنامۀ مطالعات اقتصاد اسلامی، دورۀ  6، شمارۀ  11، 35-60. صدر، محمدباقر (1375). «اقتصادنا». چاپ اول، تهران: دفتر تبلیغات اسلامی. طیب، زین العابدین (1389). «زکات و کاهش فقر در جهان اسلام». مترجم: عباس‌پور، محمد. مجلۀ مشکوه، شمارۀ 59. طیبی، سید کمیل؛ حاجی کرمی، مرضیه و سریری، هما (1390). «تحلیل درجه باز بودن مالی و تجاری روی توسعۀ مالی ایران و شرکای تجاری (2009-1996)». فصلنامه تحقیقات اقتصادی، شمارۀ  4، 39-60. عاقلی، لطف‌علی (1391). «سنجش ظرفیت پرداخت مالیات‌های اسلامی در استان‌های کشور (مطالعۀ موردی زکات)». پژوهش‌نامۀ مالیات، شمارۀ 16، 62-92. عسکری، حشمت‌اله و بادپا، بهروز (1393). «اثر زکات بر مصرف عمومی در ایران»، دو‌فصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی، شماره‌12، 83-112. عسکری، محمدمهدی و کاشیان، عبدالمحمد (1389). «آزمون بسندگی زکات و خمس در تأمین حداقل معیشت خانوارهای نیازمند در اقتصاد ایران طی سال‌های 1380 تا 1387». معرفت اقتصادی، سال دوم، شمارۀ اول، پیاپی سوم، 5 ـ 34. قره‌باغیان، مرتضی (1375). «اقتصاد رشد وتوسعه». تهران: نشر نی، جلد اول، 7. کاشیان، عبدالمحمد (1383). «نقش بالقوه زکات در کمک به فرآیند توسعه اقتصادی کشورهای مسلمان». بلاغ مبین، شماره21تا23، تابستان، 137-158. کیاءالحسینی، سید ضیاءالدین (1387). «نقش زکات فطره در فقرزدایی مطالعۀ موردی: ایران 1385-1370». فصلنامه اقتصاد اسلامی، سال هفتم، شمارۀ 31، پاییز، 133-159. کیاءالحسینی، سیدمهدی (1383). «بررسی نقش زکات (گندم و جو) در توسعۀ روستایی (مطالعۀ موردی استان گلستان)». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، مؤسسۀ آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی. گزارش آماری (1391). «امور اعتماد‌سازی و جلب مشارکت‌های مردمی، کمیته امداد امام خمینی (ره)». گزارش شماره 289. گیلک حکیم‌آبادی، محمد تقی (1386). «بررسی توان زکات گندم و جو در کاهش فقر، مطالعۀ موردی استان گلستان». نامۀ مفید، شمارۀ 54، 101-122. لشکری، محمد و بافنده ایمان‌دوست، صادق (1390). «نقش دولت اسلامی در توسعۀ اقتصادی». فصلنامه مطالعات اقتصاد اسلامی، شمارۀ 2، 125-140. میرمعزی، سید حسن (1390). «نظام اقتصاد اسلامی، مبانی، اهداف، اصول راهبردی و اخلاق». تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی. نصر اصفهانی، مهدی؛ نصر اصفهانی، مهرناز و دلوی اصفهان، محمدرضا (1392). «بررسی عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی از دیدگاه مؤدیان و کارشناسان مالیاتی». دو فصلنامه پژوهش‌های مالیۀ اسلامی، دورۀ 1، شمارۀ  1، 27-36. Arellano, M. and Bond. S. (1991). “Some tests of specification for panel data: Monte Carol evidence and application to employment equation”. Review of Economic Studies, 58(2), 27-39.

نقش زکات درتوسعه اقتصادی و اجتماعی روستاهای کشورهای اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم نقش زکات درتوسعه اقتصادی و اجتماعی روستاهای کشورهای اسلامی -چکیده-   ابوالفضل حسینجانی  - عضو هیئت علمی دانشگاه فنی حرفه ای قزوین محمدکریم معتمد  - دانشگاه گیلان . (آدرس مقاله : https://civilica.com/doc/196541/) . چکیده : یکی ازراه های توسعه اقتصادی اجتماعی درروستاهای کشورهای اسلامی پرداخت زکات است که درآیات وروایات قرانی نسبت به پرداخت آن تاکید شده است که بیانگرنقش و اهمیت ان درتوسعه اقتصادی و اجتماعی است . اما تاکنون سیستم جامع و منسجمی برای جمع آوری و هزینه کرد ان درکشورهای اسلامی به معنی واقعی کلمه شکل نگرفته است و این وجوهات نتوانسته به صورت پایدار درکاهش فقر و توسعه اجتماعی واقتصادی جوامع روستایی موثرباشد. ازاین رو ضروری است با ارایه الگوی مناسب با شرایط بومی فرهنگی اقتصادی و سیاسی جوامع و کشورهای اسلامی ازاین آموزه و واجب دینی درجهت پیشبرد اهداف توسعه ای سودجست. دراین مقاله ضمن بررسی ابعاد اقتصادی و اجتماعی زکات درجوامع روستایی و بررسی دیدگاه ها و نگرشهای موجود دراین زمینه درنهایت باارایه الگوهای علمی و عملی راه کارهای لازم جهت پایدار نمودن اثرات زکات درتوسعه مناطق روستایی پیشنهاد گردیده است . کلیدواژه ها: زكات، كشورهاي اسلامي، توسعه روستايي، عدالت اجتماعي، فقرزدايي ..................................................................................................................... منبع :پنجمین کنگره بین المللی جغرافیدانان جهان اسلام

جایگاه زکات در اقتصاد روستا و کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم  جایگاه زکات در اقتصاد روستا و کشاورزی . عبدالمجید شیخی . (متن کامل مقاله: pdf - جایگاه زکات در اقتصاد روستا و کشاورزی)   اشاره: مطالبی که در این مقاله مطرح می شود مباحثی علمی و عقلی است که بر اساس یافته های علمی جدید ، مبانی اعتقادی اسلام و واقعیات موجود جامعه به ویژه در بخش کشاورزی، منابع طبیعی و جامعه روستایی و عشایری شکل گرفته است . ...................................................................................... منبع: نشریه جهاد - شماره 192 و 193

پنبه آب و هوا و شتر در ایران دوره اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم  پنبه آب و هوا و شتر در ایران دوره اسلامی . نویسنده: ریچارد بولت مترجم: شهرام غلامی انتشارات: نشر تاریخ ایران . . موضوع: ایران بازرگانی تاریخ زبان:فارسي سال انتشار:1398 شابک: 9786008687337 قطع:رقعي تعداد صفحه:227 شماره چاپ:1 . معرفی کتاب: هرچند مورخان ، فلات ایران در دوره پیش از اسلام را به عنوان یک منطقه پویای اقتصادی یا منطقه تولید برای صادرات ، معرفی نکرده اند اما در طی دوره خلافت اسلامی در سده نهم م/سوم ه ق و دهم/چهارم ه ق. یعنی یک قرن و نیم پس از فتح ایران توسط اعراب ، فلات ایران به حاصلخیزترین و نیرومندترین منطقه کشاورزی تبدیل شد. موتوری که این این شکوفایی تازه ایجاد شده را پیش برد ، ترقی تولید پنبه بود.

کار آفرینان مسلمان در زمینه کشاورزی واحه ای

بسم الله الرحمن الرحیم  کار آفرینان مسلمان در زمینه کشاورزی واحه ای -یک کارآفرین مسلمان چینی- . بوا گوی شان، مدیر یکی از کارخانه های دامداری در پارک صنعت کشاورزی و دامداری با دان جی در ناحیه گان جو شهر ژانگ یه است. او هر روز ساعت هفت شروع به کار می کند و کارهای روزانه را برای کارگران تقسیم می کند واز گوسفندان و گاو ها سرکشی می کند . هر سه ماه یک بار واکسن زدن از کلیدی ترین امور آقای بوا به شمار می رود تا از شیوع بیماری جلوگیری کند. به گفته او، واکسن زدن برای هزاران گوسفند و گاو واقعا خسته کننده است و پس از اتمام کار، دستانم تکان نمی خورند و بی حس می شوند. اقای بوا گوس شان نمونه مردهای شمال غربی چین محسوب می شود. او ساده و صادق است و همیشه درباره کارهای خود بیان می کند و لی هنگام اشاره به رییس کارخانه دامداری او را " با هوش " معرفی می کند. به همین علت، خبرنگاران بسیار علاقه دارند با رییس این کارخانه دامداری مصاحبه کنند. ما لی مینگ رییس این کارخانه دامداری است و تنها سی سال دارد و مسلمان اهل ناحیه گان جو شهر ژانگ یه است. هر سال او بیش از 4 هزار گاو و بیش از 10 هزار گوسفند پرورش می دهد و می فروشد و میزان دارایی او به 42 میلیون یوان می رسد. می توان گفت، آقای ما لی مینگ از نمایندگان کار آفرین شهر گان جو است. موفقیت او بر اساس اصول پایداری خود ایجاد شده است:" کار من همیشه به این صورت است. وقتی به کاری علاقه داشته باشم اصلا دست بر نمی دارم و با تمام نیرو، انجامش دهم. علاوه بر آن، در زمینه کارآفرینی باید زحمت کشید. به غیر از سفر کاری، من هر روز صبح زود و شامگاه باید به اغل های گوسفند و گاو بروم و وضیعتشان را بررسی کنم." آقای ما به خبرنگاران گفت: به علت آن که خودش یک مسلمان اقلیت هوی است، پرورش و فروش گاو و گوسفند حلال برای او بسیار مناسب است. اکنون، او برنامه در خواست تصویب ذبح حلال گاو و گوسفند را از بخش مدیریتی در پیش دارد تا شرکت خود را تاسیس کند. با گذشت زمان، اقای ما با خبرنگاران اشنا شده و راحت تر داستان کار آفرینی ابتدایی خود را بیان می کند: "در ابتدا خیلی کارها را انجام دادم، رانندگی ماشین های سنگین برای پروژه های ساخت و ساز و یا حفاری. در این کارها من تجربیات زیادی کسب کردم و همیشه فکر می کردم چگونه تجارت خود را آغاز کنم." مدتی بعد، با توجه به تقویت دولت محلی شهر ژانگ یه به حفاظت از محیط زیست و گسترش کشاورزی واحه ای ما لی مینگ این فرصت را مد نظر گرفته و کارخانه دامداری راه اندازی کرد. او با بهره گیری از اطلاعات در دایره مسلمانان داخلی چین، با سرعت رشد کرده و کارخانه دامداری خود را در مسیر خوب قرار داده است. . . دولت شهر ژانگ یه نیز لیستی از سیاست های پشتیبانی از پرورش سبزیجات را صادر کرد. ما لی مینگ نیز فرصت را حس کرده و مرکز پرورش سبزیجات با مساحت 330 هزار متر مربع را تاسیس کرد. با انتقال تکنولوژی پیشرفته در زمینه پرورش سبزیجات، محصولات با کیفیت بالا ناشی از شرایط عالی محلی را تولید می کند و به دیگر مناطق می فروشد. در حال حاضر ما لی مینگ تمایل دارد بیشتر در زمینه کشاورزی و دامداری تلاش کند. به نظرش، این زمنیه امن تر است. با وجود آن که در مقایسه با دیگر کارها، کسب پول نسبتا کند بوده ولی با محیط زیست سازگار و در نتیجه پایدار است. شهر ژانگ یه در شمال استان گان سو در شمال غربی کشور چین واقع است و به نام " ژانگ یه طلایی" شهرت دارد. صنعت کشاورزی این شهر از قدیم تا کنون بسیار مشهوربوده. هم به علت افتابی طولانی محلی، آب و هوای محلی بسیار عالی و در عین حال، کشاورزان با تجربه شهرت کسب کرده است. در حال حاضر، دولت محلی، برنامه ریزی می کند سبزیجات با کیفیت بالای محلی را نه تنها در داخل کشور بلکه به خارج از کشور صادر کند. کارخانه داران مانند ما لی مینگ نیز از اوضاع کنونی بهره مند شده اند. طبق گفته آقای ما، او به طور کلی 400 هزار یوان پشتیبانی نقدی از دولت محلی دریافت کرده است. او امیدوار است با عملی تکنولوژی و فنی پیشرفته، کارهای خود را بهبود بخشد و بر این اساس، به دیگر دوستان محلی کمک کند تا آنان نیز در راه سعادتمند پیش بروند. در کارخانه دامداری او بیشتر ساکنان محلی استخدام شده اند و در مواقع ضروری کارگران موقت استخدام می شوند. در اینجا باید گفت استان گان سو از استان های فقیر در سراسر کشور چین به شمار می رود. به این سبب، کار آفرینانی مانند اقای ما لی مینگ برای بوجود آوردن پایگاه های کاری و توسعه محلی تلاش بسیاری می کنند. به نظر این مرد مسلمان، او تنها تا حد ممکن وظایف خود را انجام می دهد تا حرکت خیری صورت بگیرد. آقای ما هر گز هویت مسلمان خود را فراموش نکرده هرسال نیز مقداری پول را به مسجد محلی اهدا می کند تا این پول ها در زمنیه های ارزشمند خرج شود. ................................................................................................. منبع : رادیو چین

کشاورزی در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  کشاورزی در اسلام     مؤلف: محمدحسین ابراهیمی ناشر: وزارت جهاد سازندگی، آموزش و ترویج، معاونت امور دام     زبان: فارسی رده‌بندی دیویی: 297.485 سال چاپ: 1378 نوبت چاپ: 1 تیراژ: 3000 نسخه تعداد صفحات: 208 قطع و نوع جلد: رقعی (شومیز) شابک 10 رقمی: 9643500101   توضیح کتاب: در کتاب حاضر، برخی مباحث کشاورزی ;از منظر فقه و شرع بازگو شده است .نگارنده ابتدا اهمیت کشاورزی را به همراه مفاهیم قانونی و فقهی بیان داشته، سپس نظریات ابن خلدون را درباره کشاورزی مطرح می‌سازد . دو بخش بعدی، شامل مقایسه دیدگاه‌های اسلام و علوم کشاورزی در باب مزارعه و مساقات است و بخش چهارم نیز به مبحث ((مزارعه و مساقات قانون مدنی در آرای دیوان عالی کشور)) اختصاص یافته است .

حفاظت از پوشش های گیاهی از دیدگاه قرآن کریم و منابع دینی

بسم الله الرحمن الرحیم  حفاظت از پوشش های گیاهی از دیدگاه قرآن کریم و منابع دینی -چکیده-   امیر محمد عوض زاده  - دانشجوی کارشناسی ارشد گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان علی باقری  - استادیار گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه اصفهان   (آدرس مقاله : .https://civilica.com/doc/909341/) چکیده مقاله: بیان مساله: گیاهان و پوشش های گیاهی در قرآن کریم و اسلام از جایگاهی ویژه برخوردارند و در آیات و روایات زیادی مورد بحث قرار گرفته اند که این توجه قرآن کریم به گیاهان و پوشش های گیاهی حاکی از اهمیت آنها در زندگی موجودات زنده و به ویژه نقش آن در زندگی انسان دارد. هدف پژوهش: اهمیت و توجه بیشتر به حفظ پوشش های گیاهی، خطرات احتمالی و عواقب ناشی از بین رفتن پوشش گیاهی. روش و چگونگی انجام پژوهش: مطالعه قرآن، منابع دینی، منابع تخصصی تنوع زیستی گیاهی و ارتباط این دو با موضوع حفظ پوشش های گیاهی. یافته ها و نتیجه گیری: گیاهان، درختان، جنگل ها و مراتع، از منابع اصلی تامین نیازهای انسان و موجودات زنده دیگر و از نعمت های بزرگ خدادادی هستند که باید در حفظ، گسترش و تعالی آنها کوشید که با توجه به آیات قرآنی این نعمت های الهی متعلق به انسان و نسل و قوم خاصی نیست (سوره مبارکه نازعات، آیات 30 تا 33 ) و تخریب آنها مصداق بارز ظلم به نسل های آینده و موجودات زنده دیگر است و خداوند ظلم نسبت به هیچ موجودی را نمی پذیرد (سوره مبارکه آل عمران، آیه 108 ) و چه بسا تخریب منابع طبیعی از جمله پوشش های گیاهی موجب بر هم خوردن چرخه منظم طبیعت می شود و می تواند باعث رخدادهایی شود که خوشایند انسان نیست، به عنوان مثال سیل و خشکسالی (سوره مبارکه روم، آیه 41 ). از جمله منافع حفظ پوشش های گیاهی میتوان به تولید اکسیژن توسط گیاهان، حفظ خاک و جلوگیری از فرسایش آن، تولید خوراک، پوشاک و دارو برای انسان و سایر موجودات، اشاره کرد. در قرآن کریم گیاهان با عناوین چون رزق الهی (سوره مبارکه ق آیه 11 ، ابراهیم آیه 32 )، متاع زندگی ( سوره مبارکه عبس 25 تا 32 ، واقعه 71 تا 73 ) و نعمت خداوندی (سوره مبارکه الرحمن آیه 13 ) برای بندگان و... ذکر شده است. امام صادق (ع) می فرمایند: خداوند درخت را برای انسان آفرید، از این رو انسان باید درخت بکارد و آن را آبیاری کند و در حفظ آن بکوشد (بحار الانوار ج 3 ص 86 ). از آیات الهی و سخنان ائمه معصومین می توان پی به اهمیت گیاهان و حفظ پوشش های گیاهی برد و در حفظ آنها تلاش بیشتری انجام داد. گیاهان و پوشش های گیاهی از منابع وراثتی مهم هر منطقه ای به حساب می آیند که آسیب دیدن یا از بین رفتن آنها حوادثی مانند: طوفان شن، گرد و غبار در مناطق شهری، گسترش بیابان ها، سیل و... را به دنبال خواهند داشت که به سختی قابل جبران می باشند. از این رو، انسان باید شرعا و عرفا در حفظ این موهبت الهی تمام توان خود را بکار گیرد. . کلیدواژه ها: حفظ پوشش هاي گياهي، ديدگاه دين به گياهان ...................................................................................... منبع :  دومین همایش ملی قرآن و علوم زیستی با محوریت غذای سالم

پر بازدید ترین مقالات

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

آبان ۱۴۰۰
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
۱۲۳۴۵۶۷۸۹۱۰۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵۱۶۱۷۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲۲۳۲۴۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹۳۰۳۱