ماه: آذر ۱۳۹۹

نگرشی بر اعجاز علمی گیاهان و نباتات در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم  نگرشی بر اعجاز علمی گیاهان و نباتات در قرآن کریم . مؤلف: یحیی کاظمی‌مازندرانی ناشر: سلسله . . زبان: فارسی رده‌بندی دیویی: 297.159 سال چاپ: 1391 نوبت چاپ: 1 تیراژ: 1000 نسخه تعداد صفحات: 232 قطع و نوع جلد: رقعی (شومیز) شابک: 9789642420568 . معرفی کتاب: در این کتاب، به روشی توصیفی و تحلیلی تلاش شده است تا بر اساس تحقیقات علمی گیاه‌شناسان معاصر و انطباق یافته‌های علمی آنان با آیات قرآن کریم، ابعادی از اعجاز خلقت در آفرینش گیاهان و در نتیجه حقانیت این کتاب بزرگ آسمانی مورد بحث و بررسی قرار گرفته و و مباحث علمی مربوط به گیاهان از دو منظر گیاه‌شناسی و قرآنی بیان گردیده و اعجاز علمی قرآن نیز اثبات گردد. از این رو نگارنده ابتدا به بررسی چیستی گیاه و تقسیم گونه‌شناسی گیاهان و نباتات پرداخته و سپس گستره بحث از گیاه را در قرآن تبیین نموده است. آنگاه تحلیلی هستی‌شناختی از گیاهان و نباتات در قرآن ارایه نموده و به تشریح کالبدشناسی گیاهان و نباتات و نظریه‌های علمی در مورد مسایل ژنتیکی گیاه و مباحث مربوط به بافت‌های گیاهی و چگونگی رویش گیاه در شرایط مختلف بررسی کرده است.

اعجاز علمی گیاهان و نباتات در قرآن و نقد و بررسی ادله موافقان و مخالفان

بسم الله الرحمن الرحیم  اعجاز علمی گیاهان و نباتات در قرآن و نقد و بررسی ادله موافقان و مخالفان . فاطمه بهروزیان محمدرضا علیزاده امامزاده اکبر خدکی . (چکیده و مقدمه مقاله - pdf - اعجاز علمی گیاهان و نباتات در قرآن...) . چکیده :  از مجموع آن چه در آیات قرآنی پیرامون خلقت گیاهان و ویژگی های مختلف آن ها آمده؛ از روئیدن گیاهان گرفته، تا تنوع فوق العاده آن ها و مساله لقاح و زوجیت، و انواع مواد غذائی برای انسان و حیوانات، تا چگونگی نمو طلع خرما، و دانه های بر هم سوار شده گندم و جو، و روئیدن میوه ها و زراعت های کاملاً متفاوت از یک آب وخاک، و حاکمیت قوانین موزون بر همه آن ها در تمام مراحل، و شکافتن دانه ها و هسته ها، همگی نشانه های آن ذات بی نشان اند، و دلیل زنده ای بر توحید ربوبیت و نفی هر گونه شرکت. گسترده ترین موجودات زنده روی زمین گیاهانند، و از نظر تنوع و کثرت، عجائب و شگفتی ها و زیبائی ها، و هم چنین از نظر آثار مفید و ارزنده نیز در ردیف اول قرار دارند. به همین دلیل قرآن میجد در آیات توحیدی خود کراراً روی مساله آفرینش گیاهان، و ویژگی های مختلف آن ها تکیه کرده است، و انسان را به مطالعه اسرار این موجودات بدیع جهان آفرینش دعوت نموده. موجوداتی که تنها یک برگ آن می تواند دفتری از معرفت کردگار را ارائه دهد. کسانی که هر نظریه علمی حق و باطلی را به قرآن نسبت می دهند، در اشتباه هستند و هم چنین کسانی که استفاده از حقایق علمی را در توضیح حقایق قرآنی منع می کنند، پس بهتر است راهی را برگزید که نه افراطی باشد و نه تفریطی، زیرا مادامی که قرآن کتاب خداست و جهان هستی آفریده خداست باید آیات قرآن با حقایق علمی منسجم باشد. قرآن از آوردن این حقایق، قصد بیان علم را نداشته بلکه هدف بزرگ تری داشته است و آن خبر دادن از حقایق الوهیت است که این جهان هستی را با همه عظمت و استواری اش آفریده و لذا می بینیم به گونه ای گذرا، حقایق آفرینش را مطرح می کند که باعث موظه و عبرت باشد. . کلیدواژه:جنت و جنات، فاکهه، حب، نباتات، قرآن ........................................................................................................................... منبع : اولین همایش بین المللی مطالعات و تحقیقات علوم انسانی و اسلامی - 1396

دیدگاه قرآن کریم در خصوص زیتون ومقایسه آن با یافته های طب نوین

بسم الله الرحمن الرحیم  دیدگاه قرآن کریم در خصوص زیتون ومقایسه آن با یافته های طب نوین . اشاره: مطالعات دانشمندان نشان داده است زیتون و روغنی که از این میوه به دست می آید ارزش فراوان دارویی دارد و انواع موادی که از برگ آن گرفته می شود نیز دارای خواص دارویی هستند. بر اساس این تحقیق برگ درخت زیتون دارای رنگ دانه های حاوی آنزیم فلاوین ، مواد سوختی لازم برای سوخت و سازهای گیاهی و ماده اولئور ویزوئید است . هم چنین ماده های موجود در برگ زیتون نیز نقش مهمی در جلوگیری از بیماری های قلبی و کاهش فشار خون ایفا می کنند ، برگ زیتون علاوه بر خواص دارویی نقش مهمی در مهار بیماریهای دیابت دارد. برگهای زیتون ضد عفونی کننده و آرام بخش است . روغن زیتون به صورت موضعی در درمان سوختگی ،کوفتگی ، گزیدگی حشرات و خارش شدید به کار می رود . و ما در این مقاله برآنیم که با وجود عدم توانایی و دانایی در مقابل بیکران دانایی و توانایی خالق انسان، اندکی را از لابه لای کتابها و... و با توجه به آیات و روایات،به بیان دیدگاه قرآن کریم در خصوص زیتون  ومقایسه آن با یافته های طب نوین بپردازیم:  لغات کلیدی :  قرآن کریم ، زیتون ، طب . [مقدمه] زیتون گیاه بومی آسیای صغیر می باشد که از حدود 6000سال پیش ا ز طــریق ایران ، سوریه و فلسطین به بقیه نواحی مدیترانه گسترش یافته ا ست  .زیتون ا ز قدیمی ترین درختان شناخته شده در جهان می باشد . این درخـت در جزیره کرت از 3000سال قبل از میلاد به عنوان منبع ثروت پادشاهی تـــمدن با ستا ن عصر مفرغ جزیره کرت به حساب می آ مد.اهالی فنیقیه ، کـشت زیتون را ه ا ز سواحل مـدیترانه تا افـریقا و جـنوب اروپـا گسترش دا دند.زیـتون ا ز 2000 سال قـبل ا ز میلاد در مـقبره هـای مـصری یـافت شده است . کشت زیتون سپس به یونان قدیم وپس از آن به روم گسترش یافت و همزمان با استیلای رومی ها ،آنان زیتون را با خود به مناطق مختلف بردند . خداوند کریم در قرآن مجید برای بهتر و سالم ماندن جسم انسان ها دستوراتی فرموده و بوسیله پیامبر گرامی اش محمد مصطفی (ص) به بشریت ارزانی شده است. قرآن کریم در سوره عبس آیه 24 چنین می فرماید: « فَلْیَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَى طَعَامِهِ »(1) یعنی آدمی باید به غذایش، خوراکش و به آنچه می خورد توجه داشته باشد که از هر نظر پاک و تمیز ، حلال، مباح و قابل خوردن باشد و از نظر بهداشت و سلامتی بایستی دقت کافی مبذول دارد که آنچه می خورد سالم باشد و چه از نظر ظاهر و چه از نظر باطن آلوده نباشد. حق کسی را نخورد و توجه داشته باشد که چه می خورد و به اندازه کافی بخورد و آیا آنچه می خورد، خوردنی است؟ و نیز بنگرد که آفرینش چقدر در به وجود آمدن این غذا از عناصر و عوامل مختلف استفاده کرده است و چه نیروهایی بکار رفته تا این غذا به صورت کنونی درآمده است. . نام زیتون شش مرتبه در قرآن آمده است و یك بار در سوره  مؤمنون، آیه20 اشاره غیر مستقیم به درختی شده كه روغن می دهد و در كوه سینا می روید. نام زیتون به تنهایی فقط دوبار آمده است در حالی كه پنج بار همراه با دیگر میوه ها یعنی خرما، انار، انگور و انجیر از آن یاد شده است.(2) . اشارات قرآنی 1- وَ هُوَ الَّذي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِه نَباتَ كُلِّ شَيْءٍ فأَخْرَجْنا مِنْهُ خَضِرًا نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَراكِبًا و مِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِها قِنْوانٌ دانِيَةٌ و جَنّاتٍ مِنْ أَعْنابٍ وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمّانَ مُشْتَبِهًا وَ غَيْرَ مُتَشابِهِ انْظُرُوا إِلي ثَمَرِه إِذا أَثْمَرَ وَ يَنْعِه إِنَّ في ذلِكُمْ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ .(3) و اوست كسى كه از آسمان، آبى فرود آورد؛ پس به وسيله آن از هر گونه گياه برآورديم، و از آن [گياه‏] جوانه سبزى خارج ساختيم كه از آن، دانه‏ هاى متراكمى برمى‏آوريم، و از شكوفه درخت خرما خوشه‏ هايى است نزديك به هم. و [نيز ]باغهايى از انگور و زيتون و انار -همانند و غير همانند- خارج نموديم. به ميوه آن چون ثمر دهد و به [طرز] رسيدنش بنگريد. قطعاً در اينها براى مردمى كه ايمان مى‏آورند نشانه‏ هاست. 2- وَ هُوَ الَّذي أَنْشَأَ جَنّاتٍ مَعْرُوشاتٍ وَ غَيْرَ مَعْرُوشاتٍ و النَّخْلَ وَ الزَّرْعَ مُخْتَلِفًا أُكُلُهُ وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمّانَ مُتَشابِهًا و غَيْرَ مُتَشابِهٍ كلُوا مِنْ ثَمَرِه إِذا أَثْمَرَ وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِه وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفينَ .(4) اوست كسى كه باغهايى با داربست و بدون داربست، و خرمابن، و كشتزار با ميوه‏هاى گوناگون آن، و زيتون، و انار، شبيه به يكديگر و غير شبيه پديد آورد. از ميوه آن -چون ثمر داد- بخوريد، و حق [بينوايان از] آن را روز بهره‏بردارى از آن بدهيد، ولی اسراف مكنيد كه خدا اسرافكاران را دوست ندارد. 3- يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَ الزَّيْتُونَ وَ النَّخيلَ وَ الْأَعْنابَ وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ إِنَّ في ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ .(5) به وسيله آن، كشت و زيتون و درختان خرما و انگور و از هر گونه محصولات [ديگر] براى شما مى‏روياند. قطعاً در اينها براى مردمى كه انديشه مى‏كنند نشانه‏اى است. 4- اللّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مثَلُ نُورِه كَمِشْكاةٍ فيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ في زُجاجَةٍ الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ يكادُ زَيْتُها يُضيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلي نُورٍ يهْدِي اللّهُ لِنُورِه مَنْ يَشاءُ وَ يَضْرِبُ اللّهُ الْأَمْثالَ لِلنّاسِ وَ اللّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَليمٌ .(6) خدا نور آسمانها و زمين است. مَثَل نور او چون چراغدانى است كه در آن چراغى، و آن چراغ در شيشه‏اى است. آن شيشه گويى اخترى درخشان است كه از درخت خجسته زيتونى كه نه شرقى است و نه غربى، افروخته مى‏شود. نزديك است كه روغنش (هر چند بدان آتشى نرسيده باشد) روشنى بخشد. روشنىِ بر روى روشنى است. خدا هر كه را بخواهد با نور خويش هدايت مى‏كند، و اين مَثَلها را خدا براى مردم مى‏زند و خدا به هر چيزى داناست. در تفسیر سوره نور تشبیه بسیار منحصر بفردی از  درخت زیتون شده است: - رویش درختان زیتون در ارتفاعات کوه سینا به وسیله باران کاری خدایی است. . - طور سینا مرکز اصلی رویش درختان زیتون است. - درختان زیتون با میوه های روغنی و نان و خورش ، سفره آدمیان ،نمودی دیگر از تدبیر الهی است. - زیتون ، خرما ، و انگور نقش ویژه ای در تغذیه انسان دارند 5- وَ شَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَیْناء تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَ صِبْغٍ لِلاكِلینَ. (7) و درختی است كه در طور سینا می روید. روغن می دهد و آن روغن برای خورندگان نان خورشی است. 6- وَ زَيْتُونًا وَ نَخْلًا .(8) و زيتون و درخت خرما، 7-وَ التّينِ وَ الزَّيْتُونِ.(9) سوگند به [كوه‏] تين و زيتون،  تین1 . روایاتی در باب زیتون . 1- السید انصاری روایت كرده؛ پیامبر صلی الله علیه وآله: فرمود: «روغن زیتون را بخورید و آن را به بدن خود بمالید كه آن شجره ی مباركه است.»(10) 2- ابوهریره روایت كرده: رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «زیتون را بخورید و به بدن بمالید كه هفتاد مرض از جمله جذام را شفا می بخشد.» 3- علقمة بن عامر روایت كرده: رسول خدا صلی الله علیه وآله فرمود: «شما که روغن را از شجره ی مباركه ی زیتون می گیرید، خود را با آن معالجه كنید كه شفا بخش بواسیر است.» . یافته های علمی درخصوص زیتون نام علمی زیتون « الیا یوروپیا» است و در سرتاسر منطقه ی مدیترانه ای كاشته می شود. اما مركز عمده ی تولید آن اسپانیا، ایتالیا، تركیه، تونس و مراكش می باشد. بر اساس تخمینی در سال 1964 حداقل 200 میلیون درخت زیتون در اسپانیا و 123 میلیون در ایتالیا وجود داشته است. میوه های گیاه زیتون در پاییز و زمستان جمع آوری می شوند . وبرگ، پوست تنه و میوه آن خاصیت دارویی دارد. روغن زیتون در طب سنتی به عنوان کاهش دهنده چربی خون ، ملین تلطیف کننده غشاهای مخاطی دستگاه گوارش و محرک ترشح صفرا به کار می رود . جوشانده برگ ها و پوست داخلی درخت زیتون تب بر و برگهای زیتون ضد عفونی کننده و آرام بخش است . روغن زیتون به صورت موضعی در درمان سوختگی ،کوفتگی ، گزیدگی حشرات و خارش شدید به کار می رود  . مطا لعات اخیر دانشمندان فرانسوی نشان داده است علاوه بر میوه درخت زیتون روغنی که از این میوه به دست می آید ارزش فراوان دارویی دارد و انواع موادی که از برگ آن گرفته می شود نیز دارای خواص دارویی هستند. بر اساس این تحقیق برگ درخت زیتون دارای رنگ دانه های حاوی آنزیم فلاوین ، مواد سوختی لازم برای سوخت و سازهای گیاهی و ماده اولئور ویزوئید است . دیگر ماده های موجود در برگ زیتون نیز نقش مهمی در جلوگیری از بیماری های قلبی و کاهش فشار خون ایفا می کند .برگ زیتون به علاوه خواص دارویی برای مهار بیماریهای دیابت دارد .(11) زيتون رسيده از نظر طب قديم ايران گرم و قابض است و ميوه نارس زيتون سرد و خشك است و روغن زيتون گرم و خشك است . برگ درخت زيتون نيز گرم و خشك مي باشد . . 1)دم كرده برگ زيتون داروي خوبي براي پائين آوردن فشار خون مي باشد . بدين منظور بايد 20 عدد برگ زيتون را داخل 300 گرم آب ريخته و آنرا بمدت 15 دقيقه بجوشانيد . سپس كمي قند بآن اضافه كرده و بمقدار يك فنجان دوبار در روز از آن بنوشيد . بعد از دو هفته بايد بمدت 8 روز نوشيدن اين دم كرده را قطع كنيد و سپس ادامه دهيد. 2)روغن زيتون نرم كننده و صفرا بر است. 3)روغن زيتون دفع كننده سنگ كيسه صفرا است براي اين منظور بايد آنرا با آبليمو مصرف كرد. 4)روغن زيتون كرم كش است. 5)روغن زيتون براي رفع سرفه هاي خشك مفيد است. 6)براي رفع خارش گزيدگي حشرات ، روغن زيتون را به محل گزيدگي بماليد . 7)بدن بچه هايي را كه مبتلا به نرمي استخوان و كم خوني هستند با روغن زيتون ماساژ دهيد اثر مفيدي دارد. 8)براي رفع خشکی لثه(پیوره) ، روغن زيتون را بر روي لثه بماليد . 9)براي برطرف كردن خراش و ترك پوست ، گليسيرين و روغن زيتون را بمقدر مساوي با هم مخلوط كرده و روي پوست بماليد . 10)دم كرده برگ درخت زيتون تب بر است . 11)جوشانده برگ درخت زيتون برطرف كننده نقرس و روماتيسم است . 12)براي سرباز كردن جوشها و كورك ها زيتون را له كرده و روي جوش يا كورك بماليد . 13)دم كرده و جوشانده پوست درخت زيتون تب بر و درمان كننده مالاريا است . 14)پماد ميوه نارس زيتون براي سوختگي مفيد است . 15)جويدن برگ زيتون براي از بين بردن زخم هاي دهان مفيد است. 16)براي رفع سستي فلج و لقوه و تقويت نيروي جنسي بايد 80 گرم روغن زيتون را با 14 گرم كندر و 16 گرم سياه دانه مخلوط كرده و بمدت سه روز از آن بخوريد. 17)مصرف روغن زيتون از امراض قلبي و سرطان جلوگيري مي كند . 18)و بالاخره روغن زيتون بهترين روغن براي پخت و پز مي باشد زيرا در اثر حرارات خراب  نمي شود.(12) . زیتون نقرس و رماتیسم را درمان می‌کند ، برگ زیتون با اثر مقوی درمان کننده فشار خون و زخم‌های عفونی است. شیرابه‌ای قندی تحت نام (مان زیتون) از ساقه این درخت ترشح می‌شود که مصرف خوراکی دارد. همچنین برگ زیتون نیز حاوی گلوکزید،‌مواد قندی، مواد تلخ، کلروفیل، اسید گالیک، تائن، موم و مانیت است. روغن زیتون، سوزش و درد ناشی ازسوختگی را تسکین داده و از بروز تاول جلوگیری می‌کند. کمپرس پوست در موارد آفتاب زدگی، سرمازدگی، گزش مار، عقرب و حشرات با روغن زیتون سبب تسکین درد و سوزش و التیام می‌شود. همچنین ماساژ پوست با روغن زیتون، تعریق زیاد را کاهش داده،‌مژه و ابرو را تقویت می‌کند. این درحالی است که ماساژ پوست سر با روغن زیتون سبب تقویت پوست و مو گشته و شوره سررا برطرف می‌سازد و موهای سپید شده را سیاه می‌نماید. چند قطره روغن زیتون سریعا" خارش و سوزش چشم و پلک راتسکین داده و آبریزش چشم را برطرف ساخته و قوه بینایی را تقویت می‌کند. . مخلوط مساوی روغن زیتون و گلیسیرین نیز نقش مفیدی در معالجه پوست پای ترک خورده، درمان شوره سر و ریزش مو، جلوگیری از سفیدی مو دارد. . تاثیر روغن زیتون در بهبود جریان خون اجزای مغذی خاص در روغن زیتون و برخی غذاهای دیگر می تواند دلیل تاثیر مثبت رژیم غذایی مدیترانه ای بر سلامت قلب باشد. این ترکیبات که تحت عنوان “فنل” نامیده می شوند اثر آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و جلوگیری از تشکیل لخته در عروق دارند. در این مطالعه تاثیر سودمند روغن های زیتون سرشار از فنل بر عملکرد عروق خونی مشخص شده است. مصرف غذاهای غنی از ترکیبات فنلی می تواند سلامت قلبی عروقی را بهبود بخشد و بر قلب نیز تاثیر حفاظت بخش دارد. تحقیقات نشان داده که مصرف روزانه دو قاشق غذا خوری (۲۳ گرم) روغن زیتون، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی را کاهش می دهد که این امر، به دلیل وجود چربیهای اشباع نشده در این روغن است. بنابراین برای جلوگیری از ابتلا به این بیماری، بهتر است که به جای چربیهای اشباع شده از روغن زیتون استفاده شود تا میزان مصرف کالری روزانه از حد لازم بیشتر نباشد. همچنین روغن گردو و اسید چرب امگاــ۳ که در گوشت ماهی و سبزیجات وجود دارد همچون روغن زیتون، اسیدهای چرب اشباع نشده دارند و بنابراین برای پیشگیری از ابتلا به بیماریهای قلبی مفیدند. . تحقیقات متعدد خواص روغن زیتون را تثبیت کرده اند پژوهش های اخیر نشان می دهند که روغن زیتون این قابلیت را دارد که کلسترول خون را تا حد بسیار زیادی کاهش دهد. این امر سبب می شود که ریسک ابتلا به بیماری انسداد شرائین کاهش بسیار زیادی پیدا کند. در یک تحقیق که رژیم مدیترانه ای را مورد تحقیق و بررسی قرار داده بود، محققان به این نتیجه دست پیدا کردند که ریسک ابتلا به بیماری های قلبی در افراد مورد مطالعه، تنها پس از 1 تا دو سال استفاده از این رژیم غذایی به نصف کاهش پیدا کرد. این افراد به طور مرتب از روغن زیتون استفاده می کردند و میزان مصرف میوه و سبزیجات را نیز در رژیم غذایی روزانه خود افزایش داده بودند. برخی از پژوهشگران معتقدند که روغن زیتون می تواند بر روی نحوه توزیع چربی در بدن نیز مؤثر باشد؛ به این ترتیب که مقدار چربی ذخیره شده در اطراف شکم را کنترل کرده و آنرا در تمام نقاط بدن پخش می کند. . روعن زیتون :حاوی میزان زیادی روغن غیراشباع مونو می باشد. - حاوی مواد شیمیایی گیاهی است که باعث کاهش کلسترول و خطرا ابتلا به سرطان می شود. - حاوی میزان زیادی آنتی اکسیدان است. - دوام و مدت نگاهداری آن نسبت به روغن های دیگر بیشتر است و حتی می توان آن را فریز کرد. مصرف روغن زیتون خطر سرطان سینه را کاهش می‌دهد ایسکانیوز ـ پژوهشگران معتقدند مصرف روغن زیتون خطر سرطان سینه را در زنان کاهش می‌دهد به گزارش سرویس علمی پژوهشی ایسکانیوز، تحقیق روی سلول‌های سرطان سینه در زنان نشان داد که اسید اولئیک روغن زیتون اثر ژن سرطان زای این بیماری را کاهش می‌دهد. پژوهشگران به زنان توصیه می‌کنند که در رژیم غذایی خود از زیتون و روغن آن استفاده کنند. همچنین روغن زیتون به جز خاصیت ضد سرطانی فواید فراوانی دارد که از آن جمله ملین بودن آن و نرم کردن عضلات و آرامبخشی درد استخوان است. همچنین روغن زیتون به موها نرمی و لطافت خاصی می‌بخشد و باعث تقویت مو می‌شود. عصاره زیتون برای چین و چروک پوست بسیار مفیداست و باعث لطافت و نرمی و شادابی پوست صورت می شود. ............................................................................................................. منابع : 1. سوره عبس آیه 24 2.سایت اینترنتی www.farstak.com       10/4/87 3. سوره انعام - آیه 99 4. سوره انعام - آیه 141 5. سوره  نحل آیه11 6. سوره نور- آیه 35 7. سوره مومنون - آیه 20 8. سوره عبس - آیه 29 9. سوره تین - آیه 1 10. کتاب دارمی،ج 3، ص 29 11. سایت اینترنتی www.farstak.com       10/4/87 12. سایت اطلاع رسانی پزشکان ایران www.irteb.com           10/4/87 ..........................................................................................................  نوشته شده  توسط محمد نظیر عرفانی ......................................................................................................... منبع : اعجاز علمی قرآن

كتاب «تأملاتی بر مناسبات اسلام و محيط زيست»

بسم الله الرحمن الرحیم  كتاب «تأملاتی بر مناسبات اسلام و محيط زيست» . تالیف : سيد علی حسينی             مهدی عرفانيان . ناشر : انتشارات دانشگاه امام صادق (ع) صفحه : 220 تاریخ : 1399 . معرفی کتاب :  کتاب «تأملاتی بر مناسبات اسلام و محيط زيست» در زمينه تبيين ديدگاه‌های اسلام در حوزه دين و محيط زيست به كوشش حجت‌الاسلام والمسلمين سيد علی حسينی و مهدی عرفانيان تدوين و توسط نشر دانشگاه امام صادق (ع) به زيور طبع آراسته شده است. مفاهیم قرآن و عترت، آدمی را از بحران‌های محیط زیستی رها می‌کند بخشی از فرامين الهی که در قرآن و سخنان معصومین (ع) آمده درباره طبيعت، محيط زيست و مؤلفه‌های آن‌ها بوده و معارف قرآنی، حديثی، فقهی و اخلاقی در اين حوزه بسيار سازنده و سودمند است. به گفته دانشمندان اسلامی و غربی، اجرای آن‌ها به شيوه اصولی می‌تواند آدمی را از بحران‌ها و چالش‌های بسيار بزرگ جهانی محيط زيستی كه به دست بشر پديد آمده است، برهاند. كتاب «تأملاتی بر مناسبات اسلام و محيط زيست»، مجموعه گفتارها و مقالاتی در حوزه دين و محيط زيست با هدف توليد فرهنگ، فكر و انديشه در حوزه مسائل طبيعت و محيط زيست و نيز زمينه‌سازی برای فراگير كردن فرهنگ طبيعت و محيط زيست است. همچنین در این کتاب به نماياندن كارآمدی، جامعيت و همه‌جانبه‌نگری آموزه‌های وحيانی در زمينه طبيعت، محيط زيست و منابع طبيعی اشاره شده است. عناوین مقالات كتاب «تأملاتی بر مناسبات اسلام و محيط زيست» مقالات اين مجموعه در هفت فصل تنظيم شده است. از جمله عناوین مقالات این کتاب می‌توان به تحليلی بر حكم قطع درختان در فقه اماميه، مسائل و چالش‌های آلودگی هوا در ايران، حفاظت از محيط زيست در آيات و روايات، طبيعت و محيط زيست در سنت و سيره پيامبر خدا (ص)، معيارها  و ضوابط فقهی مصرف آب‌ها، ارزش مراتع در قرآن كريم و آسيب‌ها و چالش‌های حقوقی حفاظت منابع آب اشاره کرد. در اين مجموعه سعی شده است با طرح آيات، روايات و بخشی از احكام فقهی چند مسئله زيست محيطی، مخاطبان خود را با ديدگاه‌های اسلام در اين باره آشنا کند كه در آن به طور خاص بر مسئله آلودگی هوا و آب تأكيد شده است. كتاب «تأملاتی بر مناسبات اسلام و محيط زيست» در ۲۲۰ صفحه و با قيمت ۳۳ هزار تومان در دسترس  قرار گرفته است و علاقه‌مندان می‌توانند  این کتاب را از سایت انتشارات دانشگاه امام صادق (ع) تهیه کنند.

بررسی نقش گیاهان در زندگی معنوی انسان از دیدگاه قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم  بررسی نقش گیاهان در زندگی معنوی انسان از دیدگاه قرآن (چکیده) . زهره فریدونی  - کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث از دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج سوسن ال رسول  - دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج . آدرس مقاله : https://civilica.com/doc/113166 . چکیده مقاله: پس از پژوهش های فراوان انسان دریافت که تنها راه رسیدن به آرامش و سلامت، بازگشت به دامان طبیعت و گیاهان است . زیرا گیاهان همواره در کنار انسان بوده و پاسخگوی نیازهای جسمی و روحی وی می باشند. انسان از سویی غذ ا، دارو و بسیاری از مایحتاج خود را از گیاهان دریافت می کند و از سوی دیگر با حضور در طبیعت و نگریستن به گل های زیبا ، درختان سرسبز و جنگل های انبوه نشاط روحی و انبساط خاطر یافته و تأمل در مراحل زندگی و حالات گیاهان نیز ، منشأ الهامات دینی برای وی خواهد بود . از آنجایی که دین اسلام کامل ترین دین و کتا ب آسمانی آن - قرآن - در بر دارنده ی جامع ترین برنامه ی زند گی برای انسانها و در یک کلام "تبیاناً لکل شیء " می باشد ، بررسی گیاهان و جایگاه آنها در ابعاد مختلف زندگی بشر می تواند تأثیر مه می در نگرش انسان به این موجودات نجیب خلقت به منظور ایجاد تعامل و تعادل در ارتباط انسان با آنها و توجه بیشتر به جنبه های غیرمادی ای ن ارتباط داشته و انسان را به حقیقت نقش گیاهان در زندگی معنوی انسان آشنا سازد . امری که می توان گفت تا به حال م ورد بی مهری قرار گرفته و محققین قرآنی کمتر به شکل منسجم به این جنبه از کاربرد گیاهان در حیات انسان از منظر آیات پرداخته اند. در این مقاله با بررس ی آیات مرتبط و مراجعه به تفاسیر و روایات ، به بیان اثرات گیاهان بر روح و جان انسان از دیدگاه قرآن پرداخته شده و به مناسبت و با اختصار از مطالب علمی نیز استفاده شده است. . کلیدواژه ها: قرآن، اثر معنوي، گياه، معاد ................................................................................................ منبع : همایش منطقه ای سلامت پژوهی در قرآن کریم

طلبه‌ای که برای حفاظت از محیط زیست تلاش می‌کند؛ برگزاری کلاس‌های قرآنی در طبیعت

بسم الله الرحمن الرحیم در گفتگویی مطرح شد طلبه‌ای که برای حفاظت از محیط زیست تلاش می‌کند برگزاری کلاس‌های قرآنی در طبیعت . مزینانیان طلبه‌ای جوان و فعال در حوزه محیط زیست است که در روستای تاش شاهرود فعالیت می‌کند و تلاش دارد علاوه بر اشاعه مسائل دینی اهمیت حفاظت از طبیعت را نیز به مردم یادآور شود. .   . اشاره :  به گزارش روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی استان سمنان، موسی مزینانیان طلبه جوانی اهل منطقه باغزندان شاهرود است که از کودکی همراه پدر به مناطق مختلف شهرستان سفر می‌کرد و در همین سفرها علاقه‌مند به عکاسی از طبیعت شد و توانست رکورد خوبی از عکاسی از پرندگان شهرستان را به ثبت رساند. این روحانی جوان در روستای تاش شاهرود فعالیت می‌کند و تلاش دارد علاوه بر اشاعه فرهنگ دینی اهمیت حفاظت از طبیعت را نیز به مردم یادآور شود. مزینانیان برای فراگیری دانش آموزان و جوانان اکثر کلاس های خود را در طبیعت برگزار می‌کند و در این بین تنها ابزار خود یعنی دوربین را نیز به همراه دارد تا هر زمان که توانست از پرندگان و حیوانات عکاسی کند. وی در جدیدترین ثبت‌های خود توانست تصویر پلنگ را در اسفند ماه سال ۹۶ در منطقه شکار ممنوع تپال شاهرود به ثبت برساند. این طلبه جوان در فضای مجازی نیز فعال و با به اشتراک گذاشتن تصاویر حیات وحش می‌کوشد تا مردم را به طبیعت آشنا و آن‌ها را از رفتارهای مخرب محیط‌زیست بر حذر کند. وی معتقد است علاوه بر سازمان های مردم‌نهاد، مردم و مسئولان نیز باید در راستای آگاه کردن مردم از حفظ محیط‌زیست تلاش کنند. . در ادامه گفتگوی ما را با این طلبه جوان می خوانید: *در ابتدا درباره فعالیت‌های خود توضیح دهید: علاقه من به طبیعت زمانی شروع شد که همراه پدر خود به طبیعت رفته و گاهی کبک شکار می‌کرد و در سن جوانی با انتخاب کسوت طلبگی شکار کبک را به طور کامل رها و با خرید دوربین عکاسی در کنار درس حوزه پرنده‌نگری را آغاز کردم و هم‌اکنون در سایت پرندگان تمام اطلاعات مربوط به ثبت آن‌ها به طور کامل وجود دارد. . . * برای جذب مردم به حفاظت از طبیعت چه اقداماتی را انجام داده اید؟ ماه رمضان سال گذشته در کنار پیش نمازی مسجد روستای تاش همواره دوربین عکاسی به‌عنوان عضو جدانشدنی از زندگی در کنار من بود تا هر زمان که توانستم بتوانم از طبیعت عکاسی کنم و برای جذب مردم به مشارکت در حفظ محیط‌زیست با برگزاری کلاس ها و اردوهای فرهنگی دانش آموزان در طبیعت و اقدام به پاک‌سازی محیط از زباله تلاش شد تا نگاه آن‌ها را به سمت طبیعت معطوف کنیم. معتقدم زمانی که مردم مشاهده کنند یک روحانی به دنبال حفظ طبیعت است در ذهن آن‌ها این دعوت از معروف‌ها اثرگذاری بیشتری خواهد داشت. در بسیاری از مواقع کلاس های قرآن را در فضای طبیعت برگزار کردم. دانش آموزان هنگامی نگاهشان به سمت رویش گیاهان و دیدن جانداران حیات وحش باشد مطالب بیش از هر کلاس تئوری دیگری در ذهن آن‌ها ماندگاری خواهد داشت. در شرایط کنونی که عرصه بر طبیعت تنگ و ظرفیت آن برای بهره‌برداری به اتمام رسیده است وظیفه ائمه جمعه، روحانیون و مبلغان بیش از پیش برای حفظ عرصه‌های ملی نمود پیدا می‌کند و باید به این سو گام برداشت که هر ایرانی یک حافظ محیط‌زیست باشد و برای حفظ طبیعت تلاش کند. *چه تعداد گونه پرنده در شاهرود ثبت‌شده است؟ از تعداد ۵۵۱ پرنده ثبت‌شده در کل کشور، ۲۹۰ گونه آن در استان سمنان ثبت‌شده است که تاکنون موفق به ثبت تصاویر بیش از ۱۶۰ گونه پرنده در شهرستان شدم که بیش از صد مورد آن در استان سمنان و شاهرود هستند و از جمله آن‌ها می‌توان به کبک دری، حواصیل خاکستری، هما، بالابان، زاغ بور، دال سیاه و غیره اشاره کرد که چک سیبری در منطقه شکار ممنوع تپال، چک اروپایی و دارکوب خالدار بزرگ در جنگل ابر، خوتکا ابرو سفید، فیلوش طی دو سال اخیر برای نخستین بار برای شاهرود در سایت کمیته ثبت پرندگان ایران توسط اساتید تایید و به ثبت رسید. . . *نظر شما درباره پرنده اندمیک زاغ بور چیست؟ زاغ بور پرنده دوست‌داشتنی و کمیاب آندمیک ایران و دارای اخلاق‌های خاصی است در صورت عدم بروز رفتار خاصی می‌توان آن را سمت بیارجمند مشاهده کرد ترسو نیست و در صورت معرفی می‌تواند به ظرفیت مطلوبی در حوزه گردشگری بدل شود که به این منظور همه ساله جشنواره‌ای تحت عنوان زاغ بور در شاهرود برگزار می‌شود. با معرفی درست پرندگان آندمیک و بومی و اختصاص بخشی از درامد گردشگری به توسعه روستاها می‌توانیم شیرینی گردشگری توریست حیات وحش را به طعم مردم محلی چشاند و از سوی دیگر زمانی ارزش پرندگان برای همه عموم مردم شرح داده شود مواردی نظیر شکار غیر مجاز نیز به حداقل کاهش پیدا می‌کند. روستاهایی نظیر کلاته خیج، تاش، میغان و رضاآباد، ابرسج، فرحزاد مستعد پرنده‌نگری هستند که اگر برنامه‌ریزی صحیحی برای توسعه توریسم حیات وحش صورت گیرد مردم خودشان از جمله حافظان طبیعت خواهند شد. *گردشگری در جنگل ابر را در شرایط کنونی چه طور می‌بینید؟ به‌عنوان مثال بدون در نظر گرفتن آستانه تحمل محیط نباید اقدام به معرفی جاذبه‌های طبیعی کرد در تنگه زیبایی واقع در استان قم حضور گردشگران انبوه در منطقه کوچک باعث بروز مشکلاتی برای این منطقه شده است که نظیر همین اتفاق را می‌توان در جنگل ابر شاهرود مشاهده کرد که پایان هفته به‌ویژه در ایام تعطیل تنها به تخریب محیط دامن می زنیم. گردشگری که نریختن زباله، آتش روشن کردن در طبیعت را نیاموخته است نمی تواند حافظ محیط‌زیست باشد. در این شرایط نقش مسئولان و برنامه ریزان برای در نظر گرفتن آستانه تحمل محیط بسیار حائز اهمیت است و باید آموزش‌های همگانی از طریق رسانه های گروهی مانند تلویزیون بیش از پیش وجود داشته باشد هجوم هر هفته مردم به یک قسمت خاص از جنگل نه تنها درامد زایی نخواهد داشت بلکه باعث از بین رفتن طبیعت نیز می‌شود. *نظر شما پیرامون معدن‌کاوی شاهوار چیست؟ طبیعت دارای ظرفیت محدودی است و نمی‌توان هر جا که توانستیم اقدام به احداث جاده و بهره‌برداری بیش از حد از آن کنیم معنای طبیعت از طبع و سرشت و از اصالت گرفته‌شده است به‌عنوان مثال زمانی برای فتح دماوند بخواهیم تا قله جاده سازی کنیم دیگر معنای بکر بودن خود را از دست می دهد و نظیر همین اتفاق در شاهرود رخ‌داده است و مسئولان شهرستان نیز باید در قبال شاهوار پاسخگو باشند. *چه طور می‌توانیم از یوزپلنگ حفاظت کنیم؟ باید آموزش و فرهنگ‌سازی در روستاها افزون‌تر شود که در این گام سازمان های مردم‌نهاد با حضور خودشان سال گذشته در طرود و سطوه گام های ارزشمندی برداشتند و در کشور نیز طرح یک ساعت با محیط بان در مدارس اجرا شد که این گفتگوها و مناظره‌ها توانست در مردم دغدغه حفظ محیط‌زیست را ایجاد کند ولی برای حفاظت از گونه های در معرض انقراض باید رسانه ها، مبلغان و روحانیون و مسئولان بیشتر در این زمینه برنامه‌ریزی داشته باشند و باید بدانیم حفظ محیط‌زیست مشارکت همه آحاد مختلف جامعه را می‌طلبد. . . *نظر شما درباره اقدامات دولت در حوزه محیط‌زیست چیست؟ به طور کلی زمانی پای اقتصاد و سیاست در میان باشد مسئولان مربوط ارزشی برای محیط‌زیست قائل نیستند چراکه غالبا منفعت طلبی مطرح است اما درباره اقدامات زیست محیطی دولت باید گفت نکات مثبت و منفی زیادی وجود دارد که احیای دریاچه ارومیه و اعلام منطقه حفاظت‌شده جنگل ابر بخش خوب و انتقال آب بین حوزه‌ای و تخریب طبیعت بخش منفی آن محسوب می‌شود. *درباره آیات و روایات مختلف پیرامون حفظ محیط‌زیست توضیح دهید: آیات و روایت در حوزه محیط‌زیست بسیار است از پیامبر اکرم پرسیدند قطع درخت سدر چه حکمی دارد و ایشان در پاسخ فرمودند: قطع درخت در بادیه و صحرا به دلیل کمبود فضای سبز و اهمیت آن کراهت دارد از بین بردن یک گونه گیاهی در معرض تهدید و انقراض در نهایت به نابودی انسان منتهی می‌شود و باید برای حفاظت از طبیعت، گونه های در خطر تهدید نابودی تکثیر شود و در قرآن از حضرت هود خطاب به قومش چنین آمده خدا کسی است شما را در زمین به وجود آورد و از مردم خواست تا زمین را آباد کنند و باید پرسید آیا امروز جاده زدن تا قله کوه و تخریب طبیعت بکر واقعا منطقه به معنای آباد کردن زمین است؟ آیت الله جوادی آملی در مفاتیح الجناح کلیدهای بهشتی آخرتی آن زمان گفتند باید مطالبی عنوان شود تا برای این دنیا مفید باشد که خودشان دست به قلم شده و کتاب مفاتیح الحیات را به رشته تحریر درآوردند که حدود ۱۰۰ صفحه از آن درباره حقوق حیوانات و طبیعت صحبت می‌کند چه طور با آن برخورد کنید. *سخن آخر؟ چندین سال است که رهبر معظم انقلاب درباره کوه خواری صحبت می‌کنند و این واقعا دردناک است که ارگان هایی در کشور وجود داشته باشند که این صحبت ها را نادیده بگیرند. طبیعت به همه مردم تعلق دارد و نباید کسانی که دارای قدرتی هستند با دایر کردن اردوگاه و تفرجگاه آن را به انحصار خود درآوردند یکی از دغدغه‌های اصلی معظم له نیز همین حفظ طبیعت است ایشان سیاست های کلی و خطوط کلی محیط‌زیست را تبیین کردند ولی متاسفانه به درستی اجرا نمی‌شود. .................................................................................................................... منبع : پایگاه سازمان تبلیغات اسلامی

گفتگو با جوانان در باره طبیعت و محیط زیست

بسم الله الرحمن الرحیم  گفتگو با جوانان در باره طبیعت و محیط زیست . گفتگو با جوانان در فضای مجازی کلمات کلیدی: محیط زیست، حیات وحش، طبیعت، وبلاگ،انسان، زمین، حیات وحش و طبیعت ایران، شکار . ماهی قرمز من، زنده باید بماند سپهر سلیمی ۲۶ ساله، فوق دیپلم دام پزشکی و دانشجوی سال آخر مهندسی علوم دامی است. فعلاً به صورت پاره وقت، در کار پرورش مرغ (یا همان بادی بیلدینگ دام و طیور!) مشغول است و همچنین دبیری انجمن حمایت از حیوانات اصفهان را نیز برعهده دارد.۱ سپهر می گوید: رفتارهای نابخردانه بشر، باعث شده که تعداد زیادی از موجودات این کره خاکی (مجموع حیوانات جهان ده ها و شاید صدها برابر جمعیت انسان هاست)، در معرض خطر نابودی قرار بگیرند. شاید تا سال های نه چندان دور، این طور تصوّر می شد که از بین بردن حیوانات و تخریب زیستگاه های آنها ضرری برای انسان ندارد و در این میان، فقط حیوانات ضرر می کنند؛ ولی امروزه، هر روز بیش از گذشته،ثابت می شود که وجود حیوانات، چه قدر برای انسان ها ضروری و لازم است. حیات، مانند یک زنجیر است؛ زنجیری که آب، خاک، هوا، حشرات، انسان، پرندگان، میکروب هو... را شامل می شود و اختلال در هر کدام از حلقه های این زنجیر، می تواند خطرناک و ویرانگر باشد و اثراتش را دیر یا زود خواهیم دید. برای مثال، استاد درس پرورش زنبور عسل ما می گفت: بیش از یک سوم مواد غذایی انسان، به طور مستقیم و غیرمستقیم، تنها حاصل تلاش زنبورهای عسل است (به واسطه گرده افشانی محصولات زراعی و باغبانی و...). زیتون بلورین یا تمشک طلایی؟! فرهاد دولتشاهی، کارشناس ارشد علوم محیط زیست است و به گفته خودش، هم اکنون در رشته ای غیرمرتبط، مشغول امرار معاش است! اگر شما هم اهل وبگردی یا همان وبچرخی خودمان باشید، بعید است خبر معرّفی و انتخاب بهترین و بدترین وبلاگ های زیست محیطی سال ۸۵ را ـ که او در وبلاگش «هم نهاد»۲ برگزار کرد ـ نشنیده و ندیده باشید. اتّفاق جالب توجّهی که در فضای وبلاگستان، با استقبال خوبی مواجه شد و مثل بمب گوگلی، صدا کرد. او خیلی خلاصه، نظراتش را برای مان نوشته: علّت بی توجّهی به حفظ محیط زیست و این میراث طبیعی ـ که به رایگانْ در اختیار بشر قرار گرفته است ـ، عدم آگاهی مردم و فقر فرهنگی بسیاری از تصمیم گیران نسبت به مسائل محیط زیست است و برای برتری یافتن بر مشکلات منابع طبیعی کشور و ترغیب بیشتر مردم به حفظ و احیای منابع طبیعی، باید ظرفیت فرهنگی جامعه را در این حوزه افزایش داد و دغدغه های زیست محیطی را صاحب وزنی سیاسی کرد، به نحوی که نمایندگانی از احزاب سبز هم بتوانند به مجلس شورای اسلامی، راه یابند. رابطه دقیقی بین سرنوشت انسان و طبیعت وجود دارد و طبیعت، بستر حیات همه زیستمندان از جمله انسان است. حضور در طبیعت و انس با مواهب طبیعی، روحی لطیف و پذیرا به انسان می بخشد. سرباز زمین یا سربار زمین؟ شاید این بهترین عنوان برای شناساندن کسی باشد که با وجودی که اسم واقعی اش را به ما گفته، امّا ترجیح می دهد با همین نام در دنیای مجازی شناخته شود: «سرباز زمین»؛۳ جوانی ۲۴ ساله و دانشجوی کارشناسی منابع طبیعی. شغلش طرّاح و صفحه آرای مطبوعاتی است و به قول خودش با دیگر هم سنگرانش «ماه نامه زمین» را منتشر می کنند. ما هم امیدواریم همه ما در مدّت خدمتمان در زمین، سربازهای خوبی برای زمین همیشه سبزمان باشیم. برخی از نظرات شنیدنی و خواندنی سرباز زمین را می آوریم: با افزایش جمعیت، تقاضا برای خوراک، پوشاک، مسکن و به طور کلّی، نیازهای اوّلیه انسان ها بالا گرفت. مواد طبیعی، به مواد بلااستفاده تبدیل می شدند. در عصر جدید، انسان پیشرفته، به نیازهایی به غیر از نیازهای اوّلیه خود فکر می کرد و درصدد رفع آنها نیز بود. پس با توجّه به عادت استفاده بی قید و بند از منابع، روش پیشینیان خود را پیش گرفت؛ امّا این بار، به علّت افزایش تقاضا، منابع با تهدید جدّی ای رو به رو شدند و خطری بزرگ به نام «اتمام منابع زمین»، ما را تهدید کرد. پس از انقلاب صنعتی، کارخانه ها و تولیدکنندگان بزرگ، برای دستیابی به سودهای کلان، تولید خود را افزایش دادند. همین افزایش تولید، باعث تخریب های گسترده ای در زمین شد و برای این که سوددهی کارخانه به خطر نیفتد، صاحبان و سرمایه گذاران آنها با پنهان سازی و مخفی کردن این تخریب ها سعی در بی خطر جلوه دادن این فعالیت های صنعتی برای طبیعت داشتند که متأسّفانه در موارد بسیار زیادی نیز موفّق شدند. فکر می کنم بزرگ ترین علّت بی توجّهی به منابع طبیعی و حفظ محیط زیست با توجّه به موارد بالا، عدم احساس خطر از جانب ساکنان زمین باشد. ساده بگویم، هنوز بسیاری از مردم زمین، متوجّه این نیستند که با این روند، تا چند سال دیگر از گرسنگی خواهیم مُرد! بدون اغراق می گویم! البته به مورد بالا، فقر بیشتر انسان ها و جاه طلبی قدرت های بزرگ را هم اضافه کنید. در همه ادیان، شکرگزاری نعمت های خدا تکلیف است. نعمت هم یعنی محیط زیست و منابع طبیعی. دقت کنید، پیامبر (ص) در چه موقعیت مکانی ای ظهور می کند: سرزمین عربستان؛ سرزمینی خشک؛ جایی که آبْ طلاست و شتر و نخل خرما، ارزشی برابر انسان دارند؛ یعنی جامعه ای با منابع بسیار بسیار محدود. پس طبیعی است که پیامبر(ص) درباره حفظ منابع طبیعی، بسیار توصیه کرده اند، تا جایی که می فرمایند: «شکستن شاخه ای از درخت در نزد من، همانند شکستن بال فرشتگان است». همه می دانیم که امیرالمومنین(ع) شغل باغبانی و کاشت درخت را داشتند و امام رضا(ع) ضمانت آهو را می کنند. در سیره نبوی و سیره ائمه اطهار(ع) موارد بسیار زیادی در رابطه با حفظ منابع طبیعی داریم، تا جایی که آب مورد استفاده برای غسل و وضو نیز تعیین شده است. در واقعه فتح مکّه، پیامبر(ص) ایین نامه ای را تنظیم فرموده، و به مسلمانان ابلاغ می نماید. در این این نامه آمده است: «... نباید آسیبی به حیوانات برسد. هیچ درختی نباید شکسته شود...». شکار؛ بهانه ای برای در طبیعت بودن مسعود منشی زاده، ۲۳ ساله و دانشجوی مهندسی مکانیک در طراحی جامدات است. اهل شکار و عاشق طبیعت است. وبلاگش،۴ پر است از مطالب و عکس هایی درباره حیوانات مختلف و همچنین تصاویر شکارچیانی که به طور حرفه ای در این زمینه فعالیت می کنند. او در حیطه تخصّصی و مورد علاقه اش یعنی شکار هم، پاسخ های ما را داده است: گسترش روز افزون فناوری، اگر چه در ظاهر، آسایش را برای ما فراهم کرده، امّا کاملاً آرامش را از ما گرفته است. انسان ها اصولاً قدر چیزی را که برایش زحمت نکشیده باشند نمی دانند. بی توجّهی مسئولان مرتبط با این مسئله در تمام دوران، از مهم ترین عوامل نابودی حیات وحش و طبیعت ایران بوده است. شاید یک زمانی ببر مازندران و شیر ایران برای حاکمان وقت و مردم ایران، هیچ جذّابیتی نداشت؛ امّا اکنون که نسل این موجودات از بین رفته است، همین که شایعه ای مبنی بر دیده شدن جای پایی شبیه جای پای این موجودات در مرز ترکمنستان و پاکستان با ایران، به گوش می رسد، صدها کارشناس برای تحقیق به این مناطق می روند. مدیریت غلط و بی توجّهی مسئولان، مهم ترین عامل ناکامی ما در حفظ حیات وحش ایران بوده است. اوّلین مشکل، ندادن آگاهی در مورد ارزش و جایگاه حیات وحش ایران به افکار عمومی است. بررسی مشکلات حیات وحش و طبیعت ایران و تفسیر موجودیت ما، در برنامه های صدا و سیما جایی ندارند و در صورت حضور برنامه ای کمرنگ، بدترین ساعت پخش به آن اختصاص داده می شود و بهترین ساعت پخش، به تبلیغات و آگهی های بازرگانی می پردازد. سازمان حفاظت محیط زیست، به عنوان متولّی این امر، هیچ گونه هزینه و تبلیغی در مورد آگاهی دادن به مردم ایران، به صورت برنامه های تلویزیونی و نشریات داخلی و... انجام نداده است. اصولاً شکار در فرهنگ مردم عادی، به معنای کشتار و قتل عام موجودات زنده است و شکارچی، یک انسان بی رحم و سنگ دل است که از روی هوس، به کشتن موجودات می پردازد؛ امّا با قاطعیت می گویم که این گونه نیست. شکار، تنها بهانه ای است برای با طبیعت بودن و لذّت بردن از این موهبت الهی و اندکی دور بودن از سر و صدای وحشتناک زندگی ماشینی. شکار، به عنوان یکی از لذّت بخش ترین و سالم ترین تفریحات بشر، همواره مطرح بوده است. شکار، در صورتی عامل مخرّب موجودی حیات وحش ما محسوب می شود که بی برنامه و کنترل نشده باشد(مثل روش کنونی!). اگر کار بر اساس برنامه و تفکّر مدیریتی صحیح، شکل بگیرد، هیچ ضربه ای به حیات وحش ما وارد نخواهد شد. اگرموجودی حیات وحش ما بر اساس آمار، مشخّص و تعیین شود و مازاد این موجودی، به صورت پروانه صادر شده، در اختیار مردم قرار بگیرد، هرگز به حیات وحش و موجودی آن، ضربه ای وارد نمی شود. دغدغه های یک آموزشگر محیط زیست صفورا زوّاران حسینی، ۲۳ ساله است و دانشجوی کارشناسی مهندسی منابع طبیعی(محیط زیست). او علاقه مند به آموزشگری محیط زیست و از روزنامه نگاران فعّال در این حوزه است. طبعاً در وبلاگش۵ بیشتر حول موضوعات زیست محیطی و آموزش آن می نویسد: پنج سال پیش در جواب فراخوانی از سوی مجلّه «Our Planet»، به عنوان یکی از اعضای جوان تشکّل غیردولتی جبهه سبز ایران (خدا بیامرزدش!)، مقاله ای نوشتم با نام «ما موفّق خواهیم شد». هنوز هم به ایده آن مقاله که آن موقع با وجود تمامی اوّل راه بودن ها و بی تجربگی ها نوشتم (البته هنوز همان اوّل راه و بی تجربه هستم و آن قدر راه برای رفتن مانده که...)، اعتقاد دارم. انسان، خواهی نخواهی، موجود خودخواهی است (شاید به دلیل قدرتی است که در خودش به خاطر داشتن تفکّر و اراده احساس می کند) و تنها برخی از انسان ها بعد از شناختن این ویژگی هایشان و آن هم با تمرین، توانسته اند آنها را در کنترل خود در آورند. بشر در طول زندگی اش بر روی زمین، در حال مهار کردن طبیعت برای رفاه خودش بوده است. این کار، بد نبوده و نیست، فقط مشکل، این جاست که هر چیزی که از خط تعادلش خارج شود، بد و آسیب زننده می شود. تا یک دوره ای از تاریخ، بشر، با وجود تمام پیشرفت هایش در مهار کردن طبیعت، باز هم قدرت طبیعت را بیشتر از خودش می دانسته است و به همین خاطر، ناخودآگاه، حسّ احترام به طبیعت، در وی قوی تر بوده است. انگار یک جور حسّ احترام متقابل، موجود بوده است. انسان، به طبیعت احترام می گذاشته و طبیعت، بخش هایی از خودش را که مورد نیاز انسان بوده، در اختیار انسان می گذاشته است و هر دو شادمان بوده اند؛ امّا از یک زمانی به بعد، بشر به جایی می رسد که احساس می کند می تواند طبیعت را به طور کامل کنترل کند و حتی بسازد. زمان می گذرد و انسان های بیشتری در میان ساخته های انسانی ـ که منشأ همه شان طبیعی است، ولی چون مبدأ آنها معلوم نیست، حسّی از طبیعت را القا نمی کنند ـ، محصور می شوند. هر چه بیشتر زمان می گذرد، آدم ها بیشتر نوع رابطه شان با طبیعت را یادشان می رود. هر چه می گذرد، بیشتر به طبیعت به عنوان یک ابزاری که تنها باید از آن استفاده کرد، نگاه می کنند و وظیفه های خودشان در برابر این استفاده را یادشان می رود. و هر چه می گذرد، نسل به نسل، این دوری، بیشتر و بیشتر شده است. آدم ها شهری شدند و فکر کردند برای شهری شدن و مدرن شدن، باید از تمام ریشه هایشان ببُرند و یکی از این ریشه ها تفکّر انسان ها نسبت به طبیعت اطرافشان بود. انسان، جزئی از طبیعت است. یکی از انواع هزاران جاندار روی زمین. هر جزء از طبیعت، در حوزه خود و نسبت به دیگر اجزایی که با آنها به نوعی مرتبط است، نقشی دارد (یعنی همان چیزی که به آن، اکوسیستم می گویند). تا زمانی که هرکدام از این اجزا، وظایف خود را به خوبی انجام دهند، سیستم طبیعی ای که در طی هزاران سال شکل گرفته و کامل تر شده، پایدار می ماند و اگر روزی برسد که یکی از این اجزا، درست کار نکند، آن وقت، تعادل و نظم سیستم، به هم می خورَد. انسان هم به عنوان یکی از این اجزا، از این اصول جدا نیست. تا جایی که انسان، وظایفش را درست انجام دهد، به شیوه ای که در آن زندگی می کند، متعادل باقی خواهد ماند و هنگامی که انسان، در کار این سیستم چندین هزار ساله، خللی به وجود آورد (کاری که در طی سالیان و دهه های اخیر کرده است)، آن وقت، خود این انسان، با دست خودش ادامه زندگی خودش و دیگر اجزا را به خطر انداخته است. گشتی در اون ترنت! با وجود تمام جذّابیت هایی که اینترنت دارد، امّا باید گفت هیچ چیزی در دنیا جای ارتباطات چهره به چهره با افراد را نمی گیرد و پیشاپیش اعلام می کنیم که هرگز هم نخواهد گرفت. باور کنید راست می گویم؛ این را اساتید کارکشته علوم ارتباطات می گویند. پس، از فضای مجازی و غیرطبیعی(!) خارج می شویم تا ثابت کنیم که همچنان به طبیعتِ ذاتی نیاز به ارتباطات و روابط انسانی، علاقه مند و پایبندیم. سنگی بر گوری! حسن آقایی، ۱۹ ساله و دانشجوی کارشناسی مدیریت بازرگانی است. او همزمان با تحصیل، در کارگاه سنگبری و سنگ نگاری کار می کند. سنگ هایی که از دل کوه ها کنده می شوند، به دست استاد سنگتراش می رسد تا نشانی باشد بر قبر فرزندان آدم: یکی از دلایل بی توجّهی به حفظ و حراست از منابع طبیعی، این است که همه ما و حتّی خود من، هنوز قدر و بهای این میراث خداوندی و تأثیر آن را بر زندگی خود نمی دانیم. در واقع، همین عاملِ عدم شناخت طبیعت و تأثیرات مثبت آن بر زندگی، موجب می شود که دود این عدم آگاهی، به چشم خودمان برود. حدیثی از امام صادق(ع) با این مضمون هست که می فرماید:«نگاه کردن به چمن و سبزه، باعث جلادادن چشم می شود».۶ یقیناً حضور در طبیعت و انس با آن، اثرات شگفت دیگری نیز دارد که تنها در کلام معصوم به یکی از اثرات آرامش بخش«نگاه» به آن، در این جا اشاره شده است. انسانی که عملاً از کلام معصومان (ع) الگو می گیرد، بعید است در جهت از بین بردن زمینه های سلامتی خود گام بردارد. عدم توجّه به محیط زیست، باعث به مخاطره افتادن ادامه زندگی برای انسان ها و دیگر موجودات (اعم از حیوانات، گیاهان و حتی حشرات) می شود. برای نمونه، گرم شدن دمای کره زمین، سوراخ شدن لایه اُزُن، تغییرات آب و هوایی و دیگر صدماتی که به حیات طبیعی بشر وارد می شود، نتیجه همین درهم تنیدگی سرنوشت انسان و محیط اطراف اوست. جلوگیری کنیم! یونس کلهری ثانی، ۱۸ ساله و دیپلم مکانیک خودرو است. وی در حال حاضر، یک پشت کنکوری تمام عیار محسوب می شود! فقط امیدواریم همان بار اوّل، از پشت این سد خروشان بگذرد و کارش به دوم و سوم و... نکشد: کره زمین، زیستگاه اصلی انسان و دیگر موجودات است. عوامل طبیعی، در ارتباط با هم و به طور هماهنگ، عمل می کنند تا شرایط طبیعی مناسب برای همه موجودات زنده فراهم شود. انسان، با استفاده از قوّه عقل و تفکّر خود، روش های مختلفی را برای توسعه زندگی و بهره گیری بهتر از طبیعت، ابداع کرده است و اگر در استفاده از این روش ها و بهره برداری از منابع طبیعی (مثل جنگل ها، کوه ها، رودها و...) به قدر کافی دقّت نکند و باعث تخریب محیط زیست طبیعی شود، ممکن است شرایط طبیعی محیط زیست را طوری تغییر دهد که به زیان همه موجودات زنده، تمام شود. زندگی انسان ها بر روی زمین، در پیوند با یکدیگر است. اگر فردی در هر نقطه از کره زمین به محیط زیست صدمه بزند، نتیجه آن بر زندگی تمام مردم کره زمین و دیگر جانداران اثر می گذارد. علاوه بر دولت ها و سازمان های مسئول، مردم نیز باید نوع رفتار و شیوه تفکّر خود را نسبت به محیط زیست تغییر دهند و تنها به فکر سودجویی و استفاده از منابع زیست محیطی نباشند. حفاظت از محیط زیست، وظیفه ای ملّی و عمومی است. یکی از راه های پیشگیری از نابودی منابع طبیعی، کنترل جمعیت زمین است؛ زیرا افزایش جمعیت، باعث تبدیل شدن بیشتر منابع طبیعی، به وسیله ای برای بهره برداری و تأمین نیازهای انسانی می شود. البته راه های دیگری نیز برای حفظ منابع طبیعی می توان برشمرد، از جمله: استفاده کمتر از سوخت های فسیلی و جایگزینی آن با سوخت هایی که آسیب کمتری به محیط زیست می رسانند، بازیافت مواد، استفاده از دوچرخه و وسایل نقلیه عمومی به جای اتومبیل شخصی، جلوگیری از تخلیه غیربهداشتی زباله ها و فاضلاب ها و... . اعتدال در استفاده از منابع طبیعی ناصر رمضان خانی، ۲۲ ساله، دیپلم علوم انسانی دارد و تازگی ها به عنوان جوشکار صنعتی، در یک شرکت، مشغول به کار شده است. علاقه و استعداد خوبی در زمینه نقّاشی و طرّاحی دارد و مهم تر این که بیشتر وقت ها در مسجد محل، مهمان صدای رسا و زیبای او هستیم: همان طور که انسان، به غذا و آب و تفریح و... نیاز دارد، برای نشاط و سرزندگی خصوصاً در این عصر ماشین زدگی انسان و برای معنابخشی به زندگی خود به طبیعت پاک نیز نیازمند است. اگر انتظار داریم مواد غذایی، آب و حتّی تفریح انسان باید سالم و به دور از آلودگی باشد تا زیانی متوجّه او نشود، باید بپذیریم که در رابطه با طبیعت هم این گونه باشیم تا محیط و اطرافمان، پاک و خالص از آلودگی باشد. همان طور که همیشه سعی می کنیم در خوردن و آشامیدن، زیاده روی نکنیم، در استفاده از طبیعت نیز باید همین طور باشیم. متأسّفانه ما انسان ها به دلیل عدم آگاهی درست و ناکافی، اهمیت ندادن به حفاظت از محیط زیست، منافع شخصی و زودگذر، کسب درآمد بیشتر و گاه بی موالاتی در این زمینه، باعث تغییر و صدمات جبران ناپذیری به محیط زیستمان می شویم و نتیجتاً به خود و انسان های دیگر ظلم می کنیم. البته منظور این نیست که نباید به هیچ عنوان از منابع طبیعی بهره ببریم، بلکه باید از این مواهب طبیعت، به درستی و با برنامه ریزی استفاده کنیم و نگران نسل های دیگر هم باشیم؛ چون آنها هم به اندازه ما حقّ استفاده از زمین و مواهب طبیعی دیگر را دارند و ما نباید به یکباره، با خودخواهی هایمان این حقّ طبیعی برخورداری از محیط زیستی سالم و پاک را از آنان بگیریم و همگی در این زمینه مسئولیم! ........................................................................................................... ۱٫ http://animal.persianblog.com ۲٫ http://hamnahad.blogfa.com ۳٫ http://earthsoldier.persianblog.com ۴٫ http://damghanhunter.blogfa.com ۵٫ http://safzav.blogfa.com ۶٫ الخصال، ص۲۳۷٫ ........................................................................................................... منبع: نشریه حدیث زندگی - ۳۶ پایگاه اطلاع رسانی حوزه

کتابِ طبیعت در کتاب خدا

بسم الله الرحمن الرحیم  کتابِ طبیعت در کتاب خدا . مقدمه: طبیعت، از ماده «طبع» به معنای: نهاد، سرشت و حیات مادّی است و در تعریف آن گفته اند که: «طبیعت، شامل همه موجودات مادّی، همراه با قوانین حاکم بر آنهاست و همچنین اجرام آسمانی و تمامی اجسام اطراف ما را هم شامل می شود. مصادیق طبیعت، عبارت اند از: زمین، آسمان، کوه، دشت، دریا، رودخانه ها، حیوانات، گیاهان، ابرها، بادها و روابط و قوانین حاکم بر آنها».1 در طول تاریخ خلقت، طبیعت، گاه خدای انسان و گاه ابزار انسان بوده است. انسان، همواره یا سوار بر طبیعت است و از مظاهر آن، نهایت استفاده را می برد و یا به شدّت، مسحور طبیعت می شود و طبیعت، او را رام خویش می کند و حتّی زندگی او را دستخوش تغییرات اساسی قرار می دهد. بر همین اساس است که رابطه انسان و طبیعت باید با شناخت درست از طبیعت و بر اساس معیارهای عقلانی ترسیم شود. کلمات کليدي: طبیعت،،خدا،قرآن،باد،آسمان،زمین،خداوند،کوه . قرآن کریم و چگونگی رابطه با طبیعت: قرآن کریم ـ که در همه عرصه های زندگی، چراغ راهنمای مسلمانان است ـ در این مورد هم به کمک ما آمده است و دستورها و رهنمودهایی را به منظور استفاده درست از طبیعت و رفتار صحیح با مظاهر طبیعی اطرافمان، در اختیار ما قرار داده است تا با اتّکا به آن راهنمایی ها، رابطه خود را با محیط اطرافمان به گونه ای مؤثّر و سازنده شکل دهیم. اهمیت این موضوع در اسلام، تا حدّی است که ده درصد ایات قرآن (حدود 750 ایه)، به طبیعت و پدیده های طبیعی اختصاص یافته است.2 قرآن در ایات گوناگون، ما را به شناخت طبیعت، دعوت کرده است و از ما خواسته است که هنگام حضور در طبیعت، بِدان بیندیشیم : «در زمین برای اهل یقین، نشانه هایی است».3 «بنگرید که چه چیزهایی در آسمان و زمین است».4 . چهره طبیعت در جاهلیت و اسلام در تفکّر انسان های عصر جاهلی، عناصر طبیعی، خدایان انسانْ شناخته می شدند؛ امّا با ظهور اسلام و نزول وحی، این پندارهای غلط، نقشِ بر آب شدند. قرآن، همه مردم را به توحید و پرستش خدای یگانه ـ که خالق همه آسمان ها و زمین و هر آنچه در آنها است ـ، فراخواند. آموزه های قرآن، همواره بر احترام به طبیعت به عنوان نشانه های خدا (ایات) و بهره گیری عقلانی از آنها استوار است. به طور کلّی، ویژگی های دیدگاه قرآنی در مقایسه با تفکّرات جاهلی را می توان در موارد زیر خلاصه کرد: 1 . در نظر قرآن، تمامی عناصر طبیعی (آسمانی و زمینی) در برابر خداوند متعال، خاضع و خاشع اند و هیچ موجودی در عبادت شدن، در کنار وی یا شریک وی قرار نمی گیرد. تنها خداست که در هستی، تصرّف می کند و ماه و خورشید و ستارگان و... در قبضه قدرت او قرار دارند: «فرمان روایی آسمان ها و زمین و آنچه در میان آنهاست، از آنِ خداست و بازگشت همه به سوی اوست».5 2 . در تفکّر جاهلی، عناصر طبیعی، به الوهیت گرفته شده بودند؛ ولی از نظر قرآن، همه آنها ایات الهی و نشانه هایی بر وجود خداوند هستند و به واقع، کلید و راه معرفت الهی اند. قرآن در این باره به صراحت بیان می کند : «از نشانه های قدرت او، شب و روز و آفتاب و ماه است. به آفتاب و ماه، سجده نکنید. به خدای یکتا که آنها را آفریده است، سجده کنید، اگر او را می پرستید».6 3 . بر خلاف تصوّر جاهلی که عناصر طبیعی (مثل ماه و خورشید و ستارگان و...) را ازلی و ابدی می دانستند، خداوند، هیچ کدام از آنها را ازلی یا ابدی نمی داند و با به کار بردن واژه هایی چون: «ابداع»، «خلق»، «فطر»7، «تسخیر» و... تمام آنها را آفریده و ساخته و تحت اراده و فرمان خود می داند: «و مسخّر شما کرد، شب و روز را و خورشید و ماه را و ستارگان، همه فرمان بردار او هستند. در این ایه، برای آنها که به عقلْ درمی یابند، عبرت هاست».8 و نیز تصریح می کند که هیچ کدام از آنها جاودانه و ابدی نخواهند بود و سرانجام، روزی فراخواهد رسید که از بین می روند و تنها خداست که جاودان باقی می ماند: «آن هنگام که خورشید، بی فروغ گردد و آن هنگام که ستارگان، فروریزند و آن هنگام که کوه ها از جای خود به حرکت درایند...».9 4 . در دیدگاه قرآنی، بر خلاف تصوّر جاهلی، هیچ گونه مبارزه و جنگی بین عناصر طبیعی آسمانی و زمینی وجود ندارد و نیز هیچ عنصری در طبیعت، شرور معرّفی نمی شود؛ بلکه بر عکس، قرآن از هماهنگی بسیار دقیقی که بین قوای طبیعی (مانند خورشید و ابر و باد و باران و رشد و نمو گیاهان و...) وجود دارد، سخن به میان می آورد.10 و نیز از بسیاری از عناصر طبیعت، با عنوان رزق، رحمت، برکت، زینت و... یاد می کند.11 . سفارش قرآن به فراگیری علوم طبیعی مسلمانان، همواره در پی یادگیری علوم طبیعی و نیز علوم دینی بوده اند. جوهری، مفسّر بزرگ اهل سنّت، معتقد است که: «مسلمانان باید در پی یادگیری علوم طبیعی و نیز علوم دینی باشند که قرآن، هر دو را خواسته است و بلکه عنایت قرآن به علوم طبیعی، بیشتر از علوم دینی است. پس چرا از آنچه در اولویت قرار دارد، دوری گزیده اند و به آنچه در اولویت قرار ندارد، روی آورده اند؟!».12 متفکّران مسلمان، نه تنها علوم طبیعی را جدا از دین تلقّی نمی کردند، بلکه در تحقیقات مربوط به این علوم، به دنبال تبیین جهان بوده اند. دلیل این که دانشمندان مسلمان، به تفکّر در طبیعت و تألیف کتب علوم طبیعی پرداخته اند، تعالیم قرآنی و احادیث منقول از پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) بوده است. به نمونه آن که علّامه حسن زاده آملی نقل می کند، دقّت کنید: «شیخ الرّئیس ابو علی سینا، رساله ای در خواص کاسنی نوشته است. مرحوم استادم جناب آقا میرزا مهدی الهی قمشه ای، شبی در اثنای درس، حکایت فرمود که باعث شیخ بر تصنیف این رساله در خواصّ کاسنی، یک حدیث حضرت رسول الله(ص) بوده که حضرت فرمود: «ریشه کاسنی را نشویید [که اگر شسته شود، خاصیت آن از بین می رود]».13 . هدف خداوند از طرح مسائل طبیعی در قرآن هر چند از دیدگاه قرآن، هدف نهایی طبیعت شناسی، افزودن معرفت انسان ها نسبت به خداوند و تقرّب به اوست، امّا با بررسی و مطالعه ایات قرآنی، این نکته به دست می اید که قرآن از پرداختن به پدیده های طبیعی، اهداف متوسطی را نیز دنبال نموده است که لازمه و مقدّمه رسیدن به آن هدف نهایی به حساب می ایند که عبارت اند از: 1 . اثبات جایگاه خداوند به عنوان آفریننده جهان قرآن برای این که خدا را به انسان نشان دهد و عقربه دل او را در جهت خدا نگه دارد، چگونگی آفرینش موجودات و عظمت حکمت هایی را که خدا در آفرینش آنها به کار برده است، به او یادآور می شود، تا انگیزه ای باشد برای شکر و حق شناسی انسان: «بدون شک، در آسمان ها و زمین، نشانه های فراوانی است برای آنها که اهل ایمان اند. همچنین در آفرینش شما و جنبندگانی که در سراسر زمین منتشر ساخته، نشانه هایی است برای گروهی که اهل یقین اند».14 2 . اثبات یگانگی خداوند و حاکمیت مطلق او بر تمامی هستی قرآن، از راه های مختلف، سعی کرده است بشریت را به پرستش خداوند یکتا سوق دهد و از شریک قائل شدن برای او برحذر دارد. ایات بسیاری در قرآن وجود دارند که پس از این که آفرینش عناصر مختلف طبیعی را به خداوند نسبت می دهند و بیان می کنند که اداره امور تمام پدیده های طبیعی جهان (علاوه بر خلقت) نیز به دست خداوند یکتاست، انسان ناآگاه را به پرستش ذات یکتای خداوند، دعوت می کنند و بیان می کنند که نباید معبودی غیر از او را بپرستد: «ایا آن کس که شما را در تاریکی های خشکی و دریا راه می نماید و آن کس که بادها را پیشاپیش رحمتش بشارتگر می فرستد [شایسته عبادت نیست]؟ ایا معبودی دیگر با خدا هست؟ خدا برتر است از آنچه [با او] شریک قرار می دهند».15 3 . نشان دادن عظمت، قدرت، حکمت، علم و رحمت الهی نظام منظّم و پیچیده طبیعت، دلیل روشنی است بر عظمت خالق متعال و علم بی پایان و قدرت سترگ او؛ امّا اُنس بشر با طبیعت و تکراری و روزمرّه بودن حوادث طبیعی (مثل: طلوع و غروب خورشید و ماه، آمد و شدِ شب و روز و تغییر فصول و...)، باعث غفلت انسان از توجّه به خالق آنها می شود. از این رو، قرآن، با بیان حوادث روزمرّه زندگی آدمی، انسان را به تأمّل در آنها وا می دارد و همه این پدیده ها را به عنوان نشانه های عظمت و حکمت آفریننده آنها معرّفی می کند: «خداست که هر جنبنده ای را از آب آفرید. پس برخی از آنها بر روی شکم راه می روند و پاره ای بر روی دو پا و گروهی بر روی چهار پا. خدا هر چه بخواهد، می آفریند و البته خدا بر هر چیزی تواناست».16 4 . اثبات معاد و حیات دوباره مسئله معاد و زندگی دوباره و حشر و نشر انسان پس از مرگ، از مسائل پیچیده ای است که همواره در طول تاریخ، ذهن بشر را به خود، مشغول داشته است. از این رو، قرآن، یکی از اهداف مهمّ خود را، توجّه دادن انسان به حیات دوباره قرار داده و از راه های مختلف (از جمله، ذکر مثال های طبیعی) برای اثبات معاد، بهره جسته است: «ایا نمی بینند که خدای یکتاست که آسمان ها و زمین را بیافرید و در آفریدن آنها در نماند. او می تواند مردگان را زنده کند. بلی، او بر هر کاری تواناست»17 و «از ایات قدرت او آن که تو زمین خشک را می بینی، که چون آب بر آن بفرستیم، چگونه به جنبش اید و گیاه برویاند. آن کس که آن را زنده می کند، زنده کننده مردگان است و البته او بر هر کاری تواناست».18 5 . تشویق به بهره برداری درست از طبیعت در دوران جاهلیت، مردم بر اثر پیروی از پدران خویش، به خرافاتی دچار شده بودند که بهره وری از برخی مَواهب طبیعی را بر خود، حرام کرده بودند و نیز در زراعت و محصولات کشاورزی و باغداری خود، مواردی را برای خود، غیر قابل استفاده می دانستند. برای مثال، قسمتی از زراعت و چارپایان خود را نثار بت ها می کردند و یا مخصوص عدّه ای خاص (خدمه بت و متولّیان بت خانه ها) می دانستند و استفاده عموم مردم از آنها را حرام تلقّی می کردند و یا مثلاً می گفتند آنچه در شکم حیوانات ذبح شده است (جنین)، تنها از آنِ مردان است و بر زنان، حرام است19 و... . ولی قرآن با ردّ این افکار خرافی و به رسمیت نشناختن آنها، استفاده از مواهب طبیعی را برای همه انسان ها اعم از زن و مرد و از هر گروه و طایفه ای که باشند،جایز شمرد: «همانا شما را در زمین، اقتدار بخشیدیم و در آن برای شما، از هر گونه روزی، مقدّر کردیم».20 6 . بیان مبدأ پیدایش و نحوه تکامل موجودات و نظم آنها در برخی ایات قرآن، علاوه بر این که مبدأ خلقت و مراحل تکامل بعضی از پدیده های طبیعی مطرح شده است، توجّه انسان به هماهنگی بین پدیده های طبیعی سوق داده می شود و به بشر می آموزد که حواث طبیعی عالم را تصادفی فرض نکند و در پی کشف قوانین منظم آنها باشد: «خدایی که بادها را می فرستد و به وسیله آنها ابر را برمی انگیزاند، پس ابر را هر طور که بخواهد در آسمان می گستراند و آن را به صورت قطعه قطعه در می آورد، آن گاه می بینی که قطرات باران از لابه لای ابرها خارج می شود»21 و «تو در خلقت خدای رحمان، بی نظمی و نقصانی نخواهی یافت. پس بازنگر. ایا خللی در آن می بینی؟».22 7 . استفاده تمثیلی از طبیعت بهره گیری از مَثَل در فرهنگ های مختلف، رواج دارد. قرآن نیز برای روشن نمودن برخی حقایق، از مَثَل هایی استفاده کرده است که در آنها از پدیده های طبیعی ـ که برای مردم، ملموس تر و قابل دسترس ترند ـ استفاده شده است. برای مثال، به چند نمونه از این تمثیلات اشاره می شود: «اعمال کافران، همچون سرابی است در یک کویر که انسان تشنه، آن را آب می پندارد، امّا هنگامی که به سراغ آن می اید، چیزی نمی یابد».23 «اعمال آنان که به پروردگارشان کافر شدند، همچون خاکستری است در برابر تندباد در یک روز توفانی. آنها توانایی ندارند، کمترین حاصلی از آنچه انجام داده اند، برگیرند».24 «مَثَل کسانی که اموال خود را در راه خدا انفاق می کنند، مَثَل بذری است که هفت خوشه می رویانَد و در هر خوشه، یکصد دانه است و خداوند، آن را برای هر کس که بخواهد (شایستگی داشته باشد)، دو یا چند برابر می کند».25 یکی از نکات جالبی که در قرآن با آن روبه رو می شویم، این است که خداوند، حتّی برای دلداری دادن به پیامبران خود نیز از مظاهر طبیعی استفاده کرده است که ماجرای موسی(ع) و تجلّی خداوند بر کوه و متلاشی شدن آن، یکی از این نمونه هاست . و در جایی دیگر نیز خداوند برای دلداری دادن پیامبر اسلام(ص)، از عناصر طبیعی بهره گرفته، می فرماید: «چون تو را دیدند، مسخره ات کردند که ایا این است آن پیامبری که خدا بر ما مبعوث کرده است؟... ایا گمان کرده ای که بیشترینشان می شنوند و می فهمند؟ اینان چون چارپایانی بیش نیستند؛ بلکه از چارپایان هم گمراه ترند. ندیده ای که پروردگار تو چگونه سایه را می کشد؟ در حالی که اگر می خواست، در یک جا ساکنش می گرداند. آن گاه، آفتاب را بر او دلیل گردانیدیم. سپس سایه را اندک اندک برگرفتیم. اوست که شب را پوشش شما کرد و خواب را آرامشتان و روز را زمان برخواستنتان. اوست که پیشاپیش رحمت خود، بادها را به مژده فرستاد و از آسمان، آبی پاک نازل کردیم تا سرزمین مرده را بِدان، زندگی بخشیم و چارپایان و مردم بسیاری را که آفریدیم، بدان سیراب کنیم و تا به تفکّر پردازند، باران را میانشان تقسیم کردیم؛ ولی بیشتر مردم، جز ناسپاسی نکردند. اگر می خواستیم، به هر آبادی بیم دهنده ای (پیامبری) می فرستادیم. از کافران، اطاعت مکن و به حکم خدا با آنها جهاد کن، جهادی بزرگ. اوست که دو دریا را به هم بیامیخت، یکی شیرین و گوارا و دیگری شورابی سخت گزنده و میان آن دو، مانعی و سدّی استوار قرار داد».26 . نمونه هایی از پدیده های طبیعی در قرآن آب و باران قرآن از آب به عنوان نعمت، رزق، رحمت و برکت یاد می کند و همچون تورات، اصل و منشأ آب را آسمان می داند: «ما از آسمان آبی، نازل کردیم و بدان سیرابتان ساختیم».27 از دیدگاه قرآن، باران، آب پاکیزه و پربرکت و رزق الهی است. باران در قرآن، با این تعابیر توصیف شده است: طهور(پاکیزه)، مبارک (پربرکت)و... .28 باد چهره ای که قرآن از باد نشان می دهد، صورتی بشیر و نذیر است: «اوست که پیشاپیش رحمت خود، بادها را به بشارت می فرستد».29 قرآن، همچنین به نقش بادها در باروری ابرها و تولید باران، اشاره کرده است.30 کوه ها و دریاها قرآن از کوه ها با تعبیر اوتاد (میخ ها) و نیز رواسی (لنگرها) یاد کرده است؛ زیرا کوه ها تکیه گاه و نگه دارنده زمین اند و باعث سکون و آرامش آن می شوند: «برای ثبات شما در زمین، کوه های استوار قرار داد...».31 گیاهان قرآن کریم، گیاهان را رزق و برکت الهی و نعمت خداوندی می داند. نام برخی از گیاهان، به صورت ویژه در قرآن آمده است. برای مثال، خداوند به انجیر و زیتون، سوگند یاد می کند و انگور و انار را از میوه های بهشتی معرفی می کند و نیز از موز و سدر نیز در بهشت، سخن به میان می آورد.32 حیوانات در قرآن کریم، ایاتی هستند که در آنها از خلقت حیوانات، منافع و آثار و اسامی آنان صحبت شده است. هفت سوره از قرآن، به اسم حیوانات نام گذاری شده اند؛ بقره (گاو)، انعام (چارپایان)، نحل (زنبور عسل)، عادیات (اسب های دونده)، نمل (مورچه)، عنکبوت و فیل. همچنین در 52 سوره قرآن و حدود 150 ایه از قرآن، از حیوانات، یاد شده است. در قرآن، بیشتر از همه، کلمه انعام (چارپایان) در قرآن آمده که خداوند، آنها را کمک الهی به انسان معرفی نموده است: «چهارپایان را برایتان آفرید. شما را از آنها نیرو و دیگر سودهاست و از گوشتشان می خورید و... قطعاً پروردگار شما رئوف و مهربان است».33 ......................................................................................................... پی نوشت ها: سیمای طبیعت در قرآن، ص6. همان، ص7. سوره ذاریات، ایه 20. سوره یونس، ایه101. سوره ذاریات، ایه 20. سوره یونس، ایه 101. سوره مائده، ایه 18. سوره فصّلت، ایه 37. فطر: به معنای ایجاد و ابداع چیزی. سوره نحل، ایه12؛ سوره لقمان، ایه29؛ سوره اعراف، ایه54. سوره تکویر، ایات یک به بعد. رک: سوره حج، ایه5. رک: سوره های ابراهیم، ایه32، بقره، ایه60، روم، ایه46، اعراف، ایه96، کهف، ایه7 و حج، ایه5. الجواهر (تفسیر الطنطاوی)، الجوهری الطنطاوی (به نقل از: سیمای طبیعت در قرآن، ص39). هزار و یک نکته، [علّامه] حسن حسن زاده آملی. سوره جاثیه، ایه 4. سوره نمل، ایه 63. سوره نور، ایه 45. سوره احقاف، ایه33. سوره فصّلت، ایه 39. سوره انعام، ایه138. سوره اعراف، ایه10. سوره روم، ایه48. سوره ملک، ایه3. سوره نور، ایه39. سوره ابراهیم، ایه18. سوره بقره، ایه 261. سوره فرقان، ایه 43 ـ 54. حجر، ایه 22. سوره حِجر، ایه 22. سوره اعراف، ایه 57. سوره نحل، ایه 15. سوره نحل، ایات 5-7. .............................................................................................................. منابع: ترجمه تفسیر المیزان، [علّامه] سید محمّد حسین طباطبایی، مترجم: سید محمّد باقر موسوی همدانی، قم: جامعه مدرّسین، 1373. سیمای طبیعت در قرآن، محمّد حسن رستمی، قم: بوستان کتاب، 1385. زمین و آسمان در قرآن کریم و نهج البلاغه، سید علی اشرف حسنی، تهران: امیری، 1380. دانش نامه میزان الحکمة، محمّد محمّدی ری شهری و دیگران، قم: دار الحدیث، 1384، ج3، (مَدخل «زمین»). باد و باران در قرآن، مهدی بازرگان، تهران: رسا، 1373. چند منبع مفید دیگر: پرتوی از قرآن، [ایة الله] سید محمود طالقانی، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1382. قرآن و علوم طبیعت، مهدی گلشنی، تهران: مطهّر، 1375. مقایسه ای میان تورات، انجیل، قرآن و علم، موریس بوکای، مترجم: ذبیح الله دبیر، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1379. اسلام و طبیعت (دانش نامه فقه اسلامی/ج138)، سید محمّد شیرازی، مترجم: سید حسین اسلامی، قم: یاس زهرا، 1386. ............................................................................................. منبع : نشریه حدیث زندگی 36 پایگاه اطلاع رسانی حوزه

تحلیل نشانه شناختی آیین قبله دعا (طلب بارش باران) در قشم

بسم الله الرحمن الرحیم  تحلیل نشانه شناختی آیین قبله دعا (طلب بارش باران) در قشم . بنیامین انصاری نسب مربی علوم اجتماعی،جامعه شناسی، دانشگاه هرمزگان . (متن کامل مقاله: pdf - تحلیل نشانه شناختی آیین قبله دعا) . چکیده: آب منشاء زندگی است ودر طول تاریخ آب به عنوان ضروری ترین ماده برای پیدایش و ادامه حیات از اهمیت و حتی تقدس برخوردار بوده است، در دین اسلام آب جزو مطهرات می باشد و مسلمانان آب را به عنوان وسیله ای برای طهارت و ارتباط با مبدا هستی می دانند. باتوجه به اهمیت آب در سرزمین خشک جنوب،طبیعی است که در تمام وجوه زندگی انسان حتی عقاید،باورها،آداب و رسوم نقش محسوسی داشته باشد.یکی از این مناسک آیین قبله دعا یا دعای باران است. این مقاله به تحلیل نشانه شناسی عناصر و کارکردهای اجتماعی تشکیل دهنده این آیین می پردازد.همچنین نشان می دهد که یک الگوی ساختاری آیینی چگونه به تسلی،امنیت عاطفی،نظم اجتماعی و اجتماعی شدن فرد کمک می کند. . کلیدواژگان: آیین باران ، قبله دعا ، نشانه شناسی ، امنیت عاطفی ، نظم اجتماعی ............................................................................................................ منبع : پژوهش نامه فرهنگی هرمزگان، سال سوم شماره ۵  و : فرهنگ مردم ایران - پاییز 1392 شماره 34

بررسی نشانه شناختی ارزش و روابط سلبی عناصر طبیعت در قرآن کریم بر پایه نشانه شناسی لایه ای

بسم الله الرحمن الرحیم بررسی نشانه شناختی ارزش و روابط سلبی عناصر طبیعت در قرآن کریم بر پایه نشانه شناسی لایه ای . فرنگیس عباس زاده دانشجوي دكتري زبانشناسي، واحد آبادان، دانشگاه آزاد اسلامي . (متن کامل مقاله : pdf - بررسی نشانه شناختی ارزش و ...) . چکیده :  در نشانه شناسی لایه ای متن قرآن کریم به عنوان منبع لایزال معارف الهی سطوح و لایه های معنایی متفاوتی دارد و متن این کتاب مقدس شبکه ای باز از لایه های متنی متعدد است. ساختار درونی هر لایه که از عناصر، دلالت ها و معانی متفاوتی تشکیل شده، بر اساس روابط لایه ای آن کشف می شود. در مباحث نشانه شناسی جدید ثابت شده است که بررسی متون مختلف که زنجیره ای از نشانه های گسترده است، می تواند به خوانشی تازه از متن منجر شود. در این راستا پژوهش حاضر در صدد است به بررسی ابعاد معنایی و نشانه شناختی عناصر طبیعت و روابط سلبی میان آنها در متن قرآن کریم بپردازد تا پیام هایی را که خداوند از طریق این عناصر و روابط معنادار بین آنها به انسان منتقل نموده، رمزگشایی کند. برای تحقق این مهم، در این جستار با توسل به رویکرد نشانه شناسی لایه ای به عنوان چارچوب نظری تحقیق و به روش توصیفی-تحلیلی به بررسی نمونه هایی از آیات قرآن کریم پرداخته شده است. نتایج تجزیه و تحلیل داده ها در لایه های متنی متعدد قرآن کریم حاکی از آن است که متن این کتاب مقدس از لایه های ساختاری سلسله مراتبی تشکیل شده است که خود لایه های مفهومی بزرگ تر را در بر می گیرد. ازآنجاکه درک عنای عناصر در متن با توجه به محیط و بافت قابل تفسیر است، نشانه شناسی لایه ای به عنوان یک انگاره میان رشته ای می تواند ابزاری ارزشمند و مفید برای بازنمایی معنایی رمزگان در متن قرآن مورد توجه قرار گیرد. . کلید واژه ها: نشانه شناسی لایه ای، قرآن کریم، روابط سلبی، عناصر طبیعت، لایه معنایی ............................................................................................. منبع: نشریه ذهن - پاییز 1397 شماره 75

باران و تاويل نشانه شناختي پديدارها در قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم  باران و تاويل نشانه شناختي پديدارها در قرآن . رحم دل شرفشادهي غلامرضا  دانشگاه گیلان . (متن کامل مقاله : pdf - باران و تاویل نشانه شناختی پدیدارها در قرآن) . چکیده:   مقاله، باران در قرآن از منظر چندين كاركرد مورد مطالعه قرار گرفته است كه جذاب ترين آنها عبارتند از: كاركرد ارجاعي، كاركرد معنا شناختي، كاركرد نشانه شناختي، كاركرد روانشناختي (مفهوم باران در شبكه تداعي آزاد) و كاركرد اخلاقي باران. در اين مقاله هر يك از كاركردهاي اشاره شده با استناد به آيات قرآن مورد مطالعه قرار  مي گيرند. . کلید واژه:  باران(Q3)،قرآن(Q2)،نشانه شناسي(Q3)،نزول(Q3)،ذكر(Q2) ............................................................................................................. منبع: نشریه اندیشه دینی - دوره  7 , شماره  14 

باران در روايات

بسم الله الرحمن الرحیم  باران در روايات . رستمي محمدحسن  دانشگاه فردوسی مشهد . (متن کامل مقاله : pdf - باران در روايات) . چکیده: باران رحمت الهي است، خداوند با فرو فرستادن اين عامل حيات، سرسبزي نشاط و شادابي را بر همگان رقم زده است. باران و سودمندي هاي آن بارها در روايات اسلامي مطرح شده است و در آنها به نوشيدن از آب باران توصيه شده و از آثار مهم آن در دفع بيماري ها سخن به ميان آمده است. در روايات، به زيبايي، ارتباط ميان بارش باران و معنويت ترسيم شده و گناهان مانع نزول باران فهرست شده اند، ولي در اين که منشا باران، ابرها هستند يا اين که باران در لايه اي فراتر از ابرها شکل مي گيرد و ابرها حکم غربال را دارند، رواياتي وجود دارد که نياز به بررسي بيشتري دارند. برخي اين روايات را مخالف قرآن يا مخالف علم تلقي کرده و به دليل ضعف سندي آنها را وانهاده اند. در اين مقاله اين روايات از جهت متني و سندي مورد بررسي قرار گرفته اند. . كليدواژه : باران(Q3)،ابر(Q2)،آسمان(Q3)،غربال  ......................................................................................... منبع : نشریه علوم حدیث - دوره  15 , شماره  4 (58)

بررسی مفاهیم هیدرولوژیکی باران در قرآن با تکیه بر نهج البلاغه

بسم الله الرحمن الرحیم  بررسی مفاهیم هیدرولوژیکی باران در قرآن با تکیه بر نهج البلاغه . .سید علی هاشمی خانعباسی رضا نوروز ولاشدی  استادیار گروه معارف دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری  استادیار گروه مهندسی آب دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری . ( متن کامل مقاله: pdf - بررسی مفاهیم هیدرولوژیکی باران در قرآن ...) . چکیده پیشرفت علوم در ذهن هر انسان منصفی این پرسش را تداعی می‌کند که چگونه در کتاب آسمانی قرآن و نهج‌البلاغه، باران به ‌طور دقیق، علمی و شیوا بیان شده است. این بدان معنی است که این کتب، آیات و سخنان مطابق سطح دانش و درک موضوعات علمیِ زمان خود، به تشریح عناصر طبیعی پرداخته‌اند. لذا در این پژوهش با بهره‌گیری از آیات قرآن و تفسیر گهربار حضرت علی(ع) در خطبه 115 کتاب نهج ‏البلاغه به بررسی علوم موجود در این خطبه در باب بارش نزولات جوی و درخواست آن از خالق هستی پرداخته شده است. هدف از این پژوهش مقایسه عبارات دقیق حضرت علی(ع) در خطبه باران با علم روز آب و هواشناسی در مورد مکانیزم شکل‌گیری، حرکت، و اشکال مختلف بارش در کره زمین است. در نهایت با بررسی دقیق خطبه حضرت به انواع مختلف باران و نظریه تشکیل قطرات باران(هم‌آمیزی و برژرون) و باران مؤثر اشاره می‌شود. . کلیدواژه‌ها: قرآن ،خطبه ،دعا ،حضرت علی(ع) ،هواشناسی ،هیدرولوژی ................................................................................................................... منبع : فصلنامه مطالعات قرآنی - دوره 11، شماره 42 - تابستان 1399

قرآن و آفرینش نباتات

بسم الله الرحمن الرحیم  قرآن و آفرینش نباتات . اشاره :  نباتات و سبزیجات، یکی از اساسی ترین نیاز و ارکان بقای انسان و حیوان هاست که باید طبق دستور از آنها بهره برداری کرده و به زندگی ادامه داده شود؛ در مورد این مخلوقات خداوندی و کیفیت استفاده از آنها و بیان منافع سرشار و فراوان آنها وسیله رهبران اسلام و کتاب آسمانی آن (قرآن) سخنان بی شماری، شرف صدور یافته است که نمی توان به انتهای بر رسی آنهارسید؛ فقط برای نمونه از آیات و روایات فراوان، به مطالبی نه چندان زیاد اکتفاء می شود: .  بیان منافع سرشار و فراوان گیاهان 1- «وَ مِنْ آیاتِهِ یرِیکمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ ینَزِّلُ مِنَ السَّماءِ ماءً فَیحْیی بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ فِی ذلِک لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یعْقِلُونَ ». (روم: 24-) و از آیات او این است که برق و رعد را به شما نشان می دهد که هم مایه ترس و هم امید است (ترس از صاعقه، و امید به نزول باران)، و از آسمان آبی فرو می فرستد که زمین را بعد از مردنش بوسیله آن زنده می کند؛ در این نشانه هایی است برای جمعیتی که می اندیشند!. 2- «وَ آیةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَیتَةُ أَحْییناها وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْهُ یأْکلُونَ (33) وَ جَعَلْنا فِیها جَنَّاتٍ مِنْ نَخِیلٍ وَ أَعْنابٍ وَ فَجَّرْنا فِیها مِنَ الْعُیونِ (34) لِیأْکلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَ ما عَمِلَتْهُ أَیدِیهِمْ أَ فَلا یشْکرُونَ (35) سُبْحانَ الَّذِی خَلَقَ الْأَزْواجَ کلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا یعْلَمُونَ (36)» « ( یس: آیات 36- 35- 34- 33-) زمین مرده برای آنها آیتی است، ما آنرا زنده کردیم، و دانه هائی از آن خارج ساختیم، و آنها از آن می خورند. و در آن باغهائی از نخلها و انگورها قرار دادیم و چشمه هائی از آن بیرون فرستادیم. تا از میوه آن بخورند در حالی که دست آنها هیچ دخالتی در ساختن آن نداشته است، آیا شکر خدا را بجا نمی آورند؟ منزه است کسی که تمام زوجها را آفرید، از آنچه زمین می رویاند، و از خود آنها و از آنچه نمی دانند! . توضیح آیات فوق آیات فوق نشانه هائی از توحید و معاد را توأماً بیان می کند تا وسیله باشد برای بیداری منکران و ایمان به مبدء و معاد. نخست از احیای زمین های مرده و برکاتی که از آن عائد انسانها می شود بحث کرده می فرماید: زمین های مرده برای آنها نشانه آشکاری است (از مبداء و معاد) ما آن را زنده کردیم، و دانه هائی از آن خارج ساختیم و آنها از آن تغذیه می کنند « «وَ آیةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَیتَةُ أَحْییناها وَ أَخْرَجْنا مِنْها حَبًّا فَمِنْهُ یأْکلُونَ (33) مسأله حیات و زندگی از مهمترین دلائل توحید است، مسأله ای است فوق العاده مرموز و پیچیده و شگفت انگیزکه عقل همه دانشمندان را به حیرت افکنده، و با تمام پیشرفتهای عظیمی که در علم و دانش نصیب بشر شده هنوز کسی معمای آن را نگشوده است، هنوز کسی به درستی نمی داند تحت تأثیر چه عواملی در روز نخست موجودات بیجان تبدیل به سلولهای زنده شده است؟ هنوز کسی نمی داند که بذرهای گیاهان و طبقات مختلف آن دقیق اًچگونه ساخته شده؟ و چه قوانین مرموزی بر آن حاکم است که به هنگام فراهم شدن شرائط مساعد به حرکت در می آید، و رشد و نمو را آغاز می کند، و ذرات زمین مرده را جذب وجود خود می نماید، و از این طریق موجودات مرده را تبدیل به بافته ای موجود زنده می کند، تا هر روز جلوه تازه ای از حیات را نشان دهد. مسئله حیات در جهان گیاهان و حیوانات و زنده شدن زمین های مرده از یک سو دلیل روشنی است بر این که علم و دانش عظیمی در آفرینش این جهان به کار رفته، و از سوی دیگر نشانه ای آشکار از رستاخیز است. جمله «فَمِنْهُ یأْکلُونَ» از یک سو اشاره به این است که انسان از بخشی از دانه های گیاه تغذیه می کند، و بعضی دیگر قابل تغذیه برای انسان نیست، ولی فوائد دیگری دارد مانند تغذیه حیوانات، ساختن مواد رنگی، داروئی، و امور دیگری که در زندگی انسان کاملا مورد استفاده است. و از سوی دیگر با مقدم داشتن «فَمِنْهُ» بر «یأْکلُونَ» که معمولا برای حصر می آید این نکته را بیان می کند که بیشترین (و نیز بهترین) تغذیه انسان از مواد گیاه است آنچنان که گوئی تمام غذای انسان را تشکیل می دهد! آیه بعد توضیح و تشریحی بر آیه قبل است و چگونگی حیات زمینهای مرده را بیان می کند، می فرماید: ما در زمین باغهائی از نخلها و انگورها قرار دادیم و چشمه هائی از آن بیرون فرستادیم (وَ جَعَلْنا فِیها جَنَّاتٍ مِنْ نَخِیلٍ وَ أَعْنابٍ وَ فَجَّرْنا فِیها مِنَ الْعُیونِ (34) در آیه گذشته سخن از دانه های غذائی در میان بود، اما در اینجا از میوه های نیرو بخش و مغذی سخن می گوید که دو نمونه بارز و کامل آنها خرما و انگور است که هر یک غذائی کامل محسوب می شود. مطالعات دانشمندان نشان می دهد که مخصوصا این دو میوه دارای انواع ویتامین های لازم و مواد مختلف حیاتی برای بدن انسان است، به علاوه این دو میوه در تمام طول سال به صورت تازه یا خشک قابل نگهداری و استفاده برای تغذیه است. و این که «أَعْنابٍ» و» نَخِیلٍ» هر دو به صیغه جمع آمده ممکن است اشاره به انواع مختلف این دو میوه بوده باشد چرا که هر یک از آنها دهها نوع دارد، با ویژگیهای مختلف و باب طبع همه و برای همه ذائقه ها! این نکته نیز قابل توجه است که در آیه قبل تنها تعبیر به احیای زمینهای مرده شده بود که در قرآن مجید معمولا با نزول باران همراه است، ولی در این آیه سخن از چشمه های آب جاری به میان آمده، زیرا برای بسیاری از زراعتها آب باران تنها کافی است، در حالی که درختان میوه معمولا نیاز به آب جاری نیز دارند. آیه بعد هدف آفرینش این درختان پر بار را چنین بیان می کند: غرض این است که از میوه آن بخورند، در حالی که دست آنها در ساختمان آن کمترین دخالتی نداشته، آیا شکر خدا را بجا نمی آورند! (لِیأْکلُوا مِنْ ثَمَرِهِ وَ ما عَمِلَتْهُ أَیدِیهِمْ أَ فَلا یشْکرُونَ (35) آری میوه هائی که به صورت غذای کامل بر شاخسار درختان ظاهر می شود بی آنکه کمترین نیازی به پختن و یا تغییرات دیگر داشته باشد به مجرد چیدن از درخت قابل استفاده است، و این نهایت لطف و عظمت پروردگار را در باره انسانها نشان می دهد. حتی این غذای آماده و لذیذ را آنچنان بسته بندی کرده که برای مدت زیادی قابل نگهداری است، بی آنکه ارزش غذائی خود را از دست دهد، بر خلاف غذاهائی که انسان از مواد طبیعی خدا داد با دست خود می سازد که غالبا به سرعت فاسد می شود! تفسیر دیگری در باره معنی آیه نیز وجود دارد که آنهم قابل ملاحظه است و آن این که: قرآن می خواهد هم اشاره به میوه هائی کند که بدون تغییر مورد استفاده قرار می گیرد، و هم به انواع غذاهای مختلفی که با انجام عملی روی این میوه ها به دست می آید، در هر صورت، هدف آن است که حس حق شناسی و شکرگزاری انسانها را تحریک کند تا از طریق شکرگزاری قدم در مرحله معرفت پروردگار بگذارند، که شکر منعم نخستین گام معرفت کردگار است. آخرین آیه مورد بحث سخن از تسبیح و تنزیه پروردگار می گوید، خط بطلان بر شرک مشرکان که در آیات گذشته از آن سخن بود می کشد، و راه توحید و یک تا پرستی را به همگان نشان می دهد، می فرماید: منزه است کسی که تمام زوجها را آفرید، از آنچه زمین می رویاند، و از خود آنان، و از آنچه نمی دانند! (سُبْحانَ الَّذِی خَلَقَ الْأَزْواجَ کلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا یعْلَمُونَ) آری خداوندی که این همه زوجها را در پهنه جهان هستی آفریده علم و قدرتش بی انتهاست، عیب و نقصی در وجودش راه ندارد، لذا شریک و شبیه و نظیر برای او نیست، و اگر گروهی سنگ و چوبهای بی جان و مخلوقات دیگری را شبیه او شمرده اند از این نسبت های ناروا بر دامان کبریائیش گردی نمی نشیند! بدیهی است خداوند نیاز به این ندارد که خویشتن را تسبیح و تنزیه کند، این تعلیمی است برای بندگان و دستورالعملی است برای پیمودن خط تکامل. در این که منظور از ازواج در اینجا چیست مفسران سخن بسیار دارند: آنچه مسلم است این است که ازواج جمع زوج معمولا به دو جنس مذکر و مؤنث گفته می شود، خواه در عالم حیوانات باشد، یا غیر آنها، سپس توسعه داده شده و به هر دو موجودی که قرین یک دیگر و یا حتی ضد یک دیگرند زوج اطلاق می شود، حتی به دو اطاق مشابه در یک خانه، یا دو لنگه در، و یا دو همکار و قرین، این کلمه گفته می شود، و به این ترتیب برای هر موجودی در جهان زوجی متصور است. به هر حال بعید نیست که زوجیت در اینجا به همان معنی خاص یعنی جنس مذکر و مؤنث باشد، و قرآن مجید در این آیه خبر از وجود زوجیت در تمام جهان گیاهان و انسانها و موجودات دیگری که مردم از آن اطلاعی ندارند می دهد. این موجودات ممکن است گیاهان باشد که وسعت دایره زوجیت در آن روز هنوز در آنها کشف نشده بود. یا اشاره به حیوانات اعماق دریاها که در آن روز کسی از آن آگاه نبود، و امروز گوشه ای از آن برای انسانها کشف شده است. یا اشاره به موجودات دیگری که در کرات دیگر آسمانی زندگی می کنند. و یا موجودات زنده ذره بینی، هر چند امروز دانشمندان، نر و ماده ای در آنها سراغ ندارند، ولی دنیای این موجودات زنده آنقدر مرموز و پوشیده از معماهاست که ممکن است علم و دانش انسانها هنوز به این قسمت از آن راه نیافته باشد، حتی وجود زوجیت در جهان گیاهان نیز چنانکه گفتیم در عصر نزول قرآن جز در موارد خاصی مانند درختان نخل و امثال آن ناشناخته بود، و قرآن از آن پرده برداشت، و در قرون اخیراز طرق علمی این معنا به ثبوت رسید که مسئله زوجیت در عالم گیاهان یک مسئله عمومی و همگانی است. این احتمال نیز داده شده است که زوجیت در اینجا اشاره به وجود ذرات مثبت و منفی در دل تمام اتمها است، زیرا می دانیم همه اشیاء این جهان از اتم تشکیل یافته و اتم در حقیقت همچون آجر برای ساختمان عظیم این کاخ بزرگ عالم ماده است. تا آن روز که اتم شکافته نشده بود خبری از وجود این زوجیت نبود، ولی بعد از آن وجود زوجهای منفی و مثبت در هسته اتم و الکترونهائی که به دور آن می گردند به ثبوت رسید. بعضی نیز آن را اشاره به ترکیب اشیاء از ماده و صورت یا جوهر و عرض دانسته، و بعضی دیگر کنایه از اصناف و انواع مختلف گیاهان و انسانها و حیوانات و سایر موجودات عالم می دانند. ولی روشن است وقتی مابتوانیم این الفاظ را بر معنی حقیقی (جنس مذکر و مؤنث) حمل کنیم و قرینه ای بر خلاف آن نباشد دلیلی ندارد که به سراغ معانی کنائی برویم، و چنانکه دیدیم چندین تفسیرجالب برای معنی حقیقی زوجیت در اینجا وجود دارد. به هر حال این آیه یکی دیگر از آیاتی است که محدود بودن علم انسان را بیان می کند و نشان می دهد که در این جهان حقایق بسیاری است که از علم و دانش ما پوشیده است. . 3- أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسَلَکهُ ینابِیعَ فِی الْأَرْضِ ثُمَّ یخْرِجُ بِهِ زَرْعاً مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ ثُمَّ یهِیجُ فَتَراهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ یجْعَلُهُ حُطاماً إِنَّ فِی ذلِک لَذِکری لِأُولِی الْأَلْبابِ (21) زمر: 21 آیا ندیدی که خداوند از آسمان آبی فرستاد و آن را بصورت چشمه هایی در زمین وارد نمود، سپس با آن زراعتی را خارج می سازد که رنگهای مختلف دارد؛ بعد آن گیاه خشک می شود، بگونه ای که آن را زرد و بی روح می بینی؛ سپس آن را در هم می شکند و خرد می کند؛ در این مثال تذکری است (از ناپایداری دنیا) برای خردمندان!. . 4- وَ هُوَ الَّذِی مَدَّ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ فِیها رَواسِی وَ أَنْهاراً وَ مِنْ کلِّ الثَّمَراتِ جَعَلَ فِیها زَوْجَینِ اثْنَینِ یغْشِی اللَّیلَ النَّهارَ إِنَّ فِی ذلِک لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یتَفَکرُونَ (3) وَ فِی الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجاوِراتٌ وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِیلٌ صِنْوانٌ وَ غَیرُ صِنْوانٍ یسْقی بِماءٍ واحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلی بَعْضٍ فِی الْأُکلِ إِنَّ فِی ذلِک لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یعْقِلُونَ (4) رعد: 3 و4 ) و او کسی است که زمین را گسترد؛ و در آن کوه ها و نهرهایی قرار داد؛ و در آن از تمام میوه ها دو جفت آفرید؛ (پرده سیاه) شب را بر روز می پوشاند؛ در اینها آیاتی است برای گروهی که تفکر می کنند! و در روی زمین، قطعاتی در کنار هم قرار دارد که با هم متفاوتند؛ و (نیز) باغهایی از انگور و زراعت و نخلها، (و درختان میوه گوناگون) که گاه بر یک پایه می رویند و گاه بر دو پایه؛ (و عجیب تر آنکه) همه آنها از یک آب سیراب می شوند! و با این حال، بعضی از آنها را از جهت میوه بر دیگری برتری می دهیم؛ در اینها نشانه هایی است برای گروهی که عقل خویش را به کار می گیرند! کلمات کليدي: قرآن و آفرینش نباتات قرآن کریم ..........................................................................................................

حکمت آفرینش درخت از دیدگاه قرآن کریم/ درخت‌های بهشت و جهنم

بسم الله الرحمن الرحیم حکمت آفرینش درخت از دیدگاه قرآن کریم درخت‌های بهشت و جهنم   . اشاره :  منظور از سجده درخت این نیست که درخت هم مانند ما، انسان‌ها، پیشانی روی خاک می‌گذارد، بلکه مقصود همان تسلیم و خضوع در برابر خداوند متعال است، همان طور که همه موجودات متناسب با شرایط و زبان خود در برابر او تسلیم بوده و تسبیح او را می‌گویند. هر سال در آستانه سال نو و در روزهای آخر اسفندماه، یکی از رسم‌ها و آداب زیبا و درس‌آموز اسلامی توسط مقام معظم رهبری انجام می‌شود؛ درختکاری، همان رسمی است که در دین اسلام بارها بر آن تأکید شده و درباره فواید و آثار آن نکات مهمی عنوان شده است. درخت، یکی از نشانه‌های بی‌نظیر قدرت خدای یکتاست که منبع کشف و شهود زیادی برای مردم خداشناس به حساب می‌آید. ریشه، ساقه، شاخه، برگ، تنه، سایه و حتی نفس کشیدن درخت هم برای ما، انسان‌ها، منشاء خیر و برکت‌های زیادی است که اگر چشم بینا و دل هوشیار داشته باشیم می‌توانیم به اندازه ظرفیت خودمان، قدرت و حکمت خالق یکتا را در آن درک کنیم. در قرآن کریم هم ضمن اشاره به شگفتی‌های خلقت، به درخت اشاره شده و موارد بسیاری از خیر و برکت‌های این مخلوق خدا یادآوری شده است. .  . دکتر مریم عبدالباقی، کارشناس دینی گفت؛ خداوند متعال کلمه درخت را ۲۷ بار در آیه‌های قرآن کریم به کار برده و بارها به نمونه‌های دیگری از درختان مانند درخت خرما، درخت زیتون و درخت انار و سدر اشاره کرده است که نشان‌دهنده نقش مهم این مخلوق الهی در زندگی و حیات است. . درخت به عنوان یکی در کلام وحی می‌دانیم که رسم درختکاری به عنوان یکی از موارد مؤکد در دین اسلام است که مقام معظم رهبری هم هر سال در آستانه بهار، نهالی می‌کارند. رویکرد اسلام و آیات قرآن کریم به این مظهر قدرت الهی چیست؟ درخت در کلام عربی به معنی «شجر» است که ۲۷ بار در آیه‌های قرآن کریم به کار رفته است. در عین حال کلمه‌ها و عبارت‌های دیگری هم درباره درخت در قرآن وجود دارد که هر کدام بیان‌کننده یکی از ویژگی‌های آن هستند. مثلاً نام نخل یا درخت خرما در ۲۰ آیه قرآن کریم تکرار شده که این تعداد در مورد هیچ درخت دیگری سابقه ندارد. نام درخت انگور هم یازده بار با عبارت‌های «عنب» و «اعناب» آمده است. در عین حال، زیتون هم درخت پربرکت و مهمی است که نامش شش بار در قرآن تکرار شده است. رمان به معنی انار هم به درخت انار گفته می‌شود و هم به میوه آن. این کلمه سه بار در قرآن آمده است، دو بار در مورد انار دنیایی و یک بار در مورد انار بهشتی. نام درخت سدر هم چهار مرتبه در قرآن آمده، یک بار در مورد سدر دنیایی، یک بار در مورد درخت سدر در بهشت و دو بار در مورد درختی که پیغمبر اکرم صلی‌الله علیه و آله در شب معراج آن را مشاهده فرمود. «معروشه» هم یکی از انواع درخت است که نامش در قرآن آمده و منظور از آن، درختی است که مثل درخت انگور به صورت داربستی بالا می‌رود و رشد می‌کند. درواقع در قرآن یک بار به معروشات یعنی درخت‌های داربستی اشاره شده و یک بار به غیرمعروشات که درخت‌های غیرداربستی هستند. . . . حکمت آفرینش درخت آنچه میان مردم از برکات درخت شناخته شده است، میوه دادن و عمل فتوسنتز و تصفیه هواست. حکمت و دلیل آفرینش درخت در منظر الهی چیست؟ خداوند متعال در آیه ۶۰ سوره مبارکه نمل به مهم‌ترین نکته در آفرینش درخت اشاره فرموده است: «أَمَّنْ خَلَقَ السمَوَتِ وَ الأَرْض وَ أَنزَلَ لَکم مِّنَ السمَاءِ مَاءً فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائقَ ذَات بَهْجَهٍ مَّا کانَ لَکمْ أَن تُنبِتُوا شجَرَهَاأَ ءِلَهٌ مَّعَ اللَّهِبَلْ هُمْ قَوْمٌ یعْدِلُونَ؛ آیا بت‌هایی که معبود شما هستند بهترند یا کسی که آسمان و زمین را آفریده؟ و برای شما از آسمان آبی فرستاد که با آن باغ‌هایی زیبا و سرور انگیز رویاندیم و شما قدرت نداشتید درختان آن را برویانید، آیا معبود دیگری با خداست؟ نه، آن‌ها گروهی هستند که (از روی نادانی) مخلوقات خدا را در ردیف او قرار می‌دهند.» بر اساس این آیه شریفه، نکته اساسی در مورد خلقت درخت، همان آفرینش حیات و زندگی در درون بذر و نهال است که به مرور زمان از بذری کوچک و نهالی نازک، درخت تنومندی می‌سازد. به همین دلیل است که در این آیه بعد از اشاره به خلقت آسمان‌ها و زمین و بارش باران، به روییدن باغ‌ها و بستان‌ها اشاره فرموده و یادآوری شده که به نحوه ایجاد زندگی در درختان توجه کنید که اگر اراده خداوند حکیم و توانا بر حیات درختان قرار نمی‌گرفت، انسان‌ها به هیچ وجه نمی‌توانستند آن‌ها را رویانده از میوه و محصولشان بهره‌مند شوند. حکمت درخت در کلام صادق آل محمد علیهم‌السلام در کتاب توحید مفضل نوشته شده که امام صادق علیه السلام در خصوص حکمت‌های مرگ درختان و تجدید حیات آن‌ها فرموده است: «در انواع تدبیرها و حکمت‌های نهفته در آفرینش درخت دقت کن. می‌بینی که هر سال می‌میرد ولی حرارت غریزی آن در چوب آن می‌ماند و مواد میوه‌ها از آن زاده می‌شود و آنگاه در همه جا پراکنده شده و چنانکه غذاهای متنوع و لذیذ را به تو می‌دهند، میوه‌های گونه‌گون و گوارا و خوش‌طعم به تو تقدیم می‌کنند. شاخه‌ها همانند دست به سوی تو دراز می‌شوند و میوه‌های نیکو را در اختیارت می‌گذارند. این حساب و کتاب دقیق و حکمت عظیم جز تقدیرگر حکیم از آن کیست و چرا این گونه است؟ آیا جز برای آن است که آدمی را از لذت و سود این میوه‌ها بهره برسانند؟ شگفتا! که مردم به جای سپاس بر نعمت، انکار منعم می‌کنند.» . ریشه‌ها در حکم دهان درخت ما درخت را به عنوان موجود زنده می‌شناسیم. آیا رویکرد دین هم به این مخلوق خاص الهی همین گونه است؟ بله. یکی از موارد جالب در زندگی درخت این است که درخت هم مانند موجودات زنده دیگر به آب و غذا نیاز دارد تا بتواند به زندگی خود ادامه بدهد؛ اما مانند حیوانات و انسان‌ها دهان ندارد تا بتواند غذا و آب را وارد بدن خود کند. درواقع خداوند دانا، ریشه‌ها را به منزله دهان و محل ورود غذا و آب به درخت قرار داده است. امام جعفر صادق علیه السلام این نکته را این گونه به شاگرد خود، مفضل بن عمر، آموزش داده است که: «در آفرینش درختان و گیاهان نگه کن. از آنجا که درخت هم مانند حیوان به غذا محتاج است اما مانند حیوان دهان و حرکت ندارد که دنبال غذا برود و آن را بگیرد و ببلعد، به همین دلیل ریشه‌های آن در دل زمین فرو رفته تا غذا را بگیرد و به شاخ و برگ و میوه برساند. پس زمین مانند مادر، پرورش‌دهنده درخت است و ریشه‌ها مانند دهان آن است که با آن‌ها غذا را از زمین می‌گیرد چنان که حیوانات، کودکان خود را شیر می‌دهند.» البته وجود ریشه‌ها برای درخت تنها به دلیل غذا رساندن به آن نیست. بلکه پا برجا ماندن درخت هم به وجود همین ریشه‌ها مربوط است. همان طور که امام صادق علیه السلام یادآوری فرموده است که: «نگاه نمی‌کنی که چگونه پایه‌ها و ستون‌های خیمه از هر طرف با طناب بسته شده تا بر جای خود بایستد، بر زمین نیفتد و یا کج نشود؟ گیاه هم همین گونه است. درخت هم ریشه‌های خود را در دل زمین به همه سمت گسترده کرده تا آن را پایدار و استوار و ایستاده نگه دارد. اگر ریشه نبود چگونه یک نخل تنومند و بلند و صنوبر و چنار بزرگ و تناور در توفان‌های سهمگین بر پای می‌ایستادند؟» انسان‌ها، خانه ساختن را از ساختار درخت یاد گرفتند نکته جالب این است که انسان‌ها هم بر پا کردن خیمه و حتی خانه را با دقت در آفرینش درخت آموخته‌اند. یعنی برای ساختن خانه بر اساس ارتفاع آن، زمین را حفر می‌کنند و ستون‌های خانه را در زمین بنا می‌کنند، همان طور که ریشه‌های درخت در زمین فرو رفته است. امام صادق علیه السلام به این نکته ظریف اشاره فرموده است که: «به حکمت خالق بزرگ و دانا دقت کن که چگونه بر حکمت کار مردم پیشی گرفته و مردم در پایداری خیمه‌ها از آن بهره گرفتند، در حالی که این حکمت و چاره پیش از آنان در آفرینش درخت جاری شده است. زیرا آفرینش درخت پیش از برپاداشتن خیمه است. نمی‌بینی که پایه و ستون خیمه‌ها از چوب درختان است، پس ساخته‌های دست انسان از کار آفرینش گرفته شده است.» . برگ درختان سبز، در نظر هوشیار برگ درخت هم به عنوان یکی از عجایب آفرینش در آموزه‌های دینی مطرح شده است. دلیل این امر چیست؟ سعدی شیرازی، شاعر خداشناس ایرانی، درباره اهمیت دقت در آفرینش برگ‌های درخت گفته است: «برگ درختان سبز در نظر هوشیار/ هر ورقش دفتری است، معرفت کردگار» این سخن سعدی به نوعی برگرفته از فرمایش امام صادق علیه السلام است که مردم را به دقت در آفرینش برگ‌های درخت دعوت کرده و فرموده است: «اینک ای مفضل! در آفرینش برگ نگاه و تأمل کن. همان طور که می‌بینی سطح تمام برگ را چیزهایی چون رگ پوشانده است، بعضی بزرگ‌تر هستند که به صورت طولی و عرضی کشیده شده‌اند و بعضی نازک و ظریف‌اند که به نظر می‌رسد در بین رگ‌های اصلی ماهرانه بافته شده‌اند. اگر انسان با دست خودش چنین کاری می‌کرد در طول یک سال هم نمی‌توانست یکی از آن‌ها را بسازد و در کار خود به ابزار، حرکت، کار و تلاش و سخن گفتن نیاز داشت. درحالی‌که فقط در چند روز از فصل بهار، دشت و دریا و کوه و صحرا سرشار و آکنده از این برگ‌ها می‌شود. در این کار جز نفوذ اراده انکار نشدنی خداوند هیچ سخن، تلاش و حرکتی وجود ندارد.» . با این توضیحات، امام صادق علیه السلام حتی به رگبرگ‌ها و مسئولیت آن‌ها اشاره فرموده است؟ همین طور است. دانستن راز رگبرگ‌های ظریف، دقیق و نازک برگ درخت در کلام امام صادق علیه السلام برکت‌های زیادی به همراه دارد. آن حضرت فرموده است: «این رگ‌ها که یکسره برگ را پوشانده برای آن است که به آن، آب و املاح برساند همان طور که رگ‌ها در بدن پراکنده شدند تا غذا را به تمام اجزای بدن برسانند. اما در برگ، رگ‌های بزرگ‌تر و اصلی کار دیگری هم دارند. این رگ‌های بزرگ‌تر برای آن است که با سختی و استحکام خود، برگ را نگاه دارند و برگ، سست، پژمرده و پاره‌پاره نشود. به همین دلیل وقتی انسان‌ها می‌خواهند صفحه و برگی از پارچه یا چیزهای دیگر بسازند، در طول و عرض آن از چوبه‌ای محکمی استفاده می‌کنند تا سست و لرزان نشود. پس بدان، اگرچه آدمی هیچ‌گاه به کنه و حقیقت تدابیر و حکمت‌های نهفته در طبیعت نمی‌رسد، اما کار و صنعت او به نوعی حکایتگر طبیعت است.» . وقتی درخت سجده می‌کند یکی از پرسش‌هایی که در هنگام مرور آیات قرآن به ذهن خطور می‌کند، موضوع سجده موجوداتی مانند درخت است. منظور از سجده کردن درخت در سوره مبارکه الرحمن چیست؟ خداوند متعال در آیه ششم سوره الرحمن به سجده درختان اشاره فرموده است که: «و النجم و الشجر یسجدان». در مورد این آیه شریفه باید توجه داشت که کلمه «نجم» هم به ستاره معنی شده و هم به گیاه بدون ساقه. «شجر» هم به گیاهان ساقه دار مثل درخت می‌گویند. اما به گفته مفسران قرآن، منظور از سجده نجم و شجر همان خضوع و اطاعت این دو موجود در برابر خدای یکتاست به این صورت که در برابر خداوند متعال از زمین سر بلند کرده و رشد می‌کنند. بنابراین باید دانست که منظور از سجده درخت این نیست که درخت هم مانند ما، انسان‌ها، پیشانی روی خاک می‌گذارد، بلکه مقصود همان تسلیم و خضوع در برابر خداوند متعال است، همان طور که همه موجودات متناسب با شرایط و زبان خود در برابر او تسلیم بوده و تسبیح او را می‌گویند. . درخت‌های بهشت و جهنم منظور از درختان موجود در بهشت و جهنم چیست؟ آیا در بهشت و جهنم هم مانند این دنیا، درخت وجود دارد؟ همان طور که یکی از ویژگی‌های باغ‌ها و بوستان‌ها در این دنیا وجود درخت در آن‌هاست، در باغ‌های بهشتی هم درخت‌هایی وجود دارد که عامل سرسبزی و طراوت آن‌ها هستند. در عین حال طبق آیه‌های قرآن کریم، در جهنم درخت‌هایی وجود دارد: درخت‌های بهشت: معروف‌ترین درخت در بهشت، درخت طوبی است که نامش یک بار در آیه ۲۹ سوره رعد آمده است: «الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ طُوبَىٰ لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ؛ کسانى که ایمان آوردند و کارهاى شایسته انجام دادند، براى آنان زندگى با سعادت و بازگشتى نیک است». البته در این آیه شریفه کلمه طوبی به کار رفته و منظور درخت طوبی نیست، اما در روایتی در کتاب بحار الانوار نوشته شده که یکی از اصحاب پیغمبر اسلام صلی‌الله علیه و آله از آن حضرت پرسید: «درخت طوبی کجا است؟» فرمود: «در بهشت، در سرای من.» شخص دیگری همان پرسش را پرسید و آن حضرت پاسخ فرمود: «در بهشت، در منزل امیرالمؤمنین، علی علیه السلام» گفتند: «چند لحظه پیش، همین را پرسیدیم. پاسخ دادید در خانه من و حالا فرمودید در خانه علی!» پیغمبر اکرم صلی‌الله علیه و آله پاسخ داد: «سرای من و علی یکجا است.» از این آیه و روایت مشخص می‌شود که درخت طوبی یکی از مهم‌ترین درخت‌ها در بهشت است. در عین حال در بعضی آیه‌های قرآن بعضی از انواع درخت‌های بهشتی و میوه آن‌ها هم مشخص شده، به عنوان مثال در آیه ۶۸ سوره الرحمن به درخت انار و خرما، در آیه ۲۸ سوره واقعه به درخت سدر و در آیه ۲۹ سوره واقعه به درخت موز در بهشت اشاره شده است. درخت‌های جهنم: درست است که درخت عامل نشاط و آرانش است، اما اراده خداوند بر این قرار گرفته تا در جهنم همه چیز، حتی درخت‌ها، هم وسیله‌ای برای عذاب گناهکاران باشند. درخت زقوم یکی از درخت‌های جهنم است که در آیات ۶۲ تا ۶۶ سوره صافات به آن اشاره شده است: «اذلک خیر نزلا ام شجره الزقوم؛ انا جعلناها فتنه للظالمین؛ انها شجره تخرج فی اصل الجحیم؛ طلعها کانه رؤس الشیاطین؛ فانهم لاکلون منها فمالؤن منها البطون؛ آیا این پذیرایی و این رزق کریم بهتر است یا درخت زقوم؟ ما آن را مایه درد و رنج ستمگران قرار دادیم؛ آن درختی است که در قعر جهنم سر برمی‌آورد؛ میوه‌اش گویا سرهای شیاطین است؛ پس ایشان از آن خواهند خورد و شکم‌هایشان را انباشته خواهند کرد.» ................................................................................................................ منبع : شفقتنا

اهمیت و فضیلت کشاورزی در آئینه روایات

بسم الله الرحمن الرحیم  اهمیت و فضیلت کشاورزی در آئینه روایات . اسماعیل نساجی‌زواره . اشاره جهاد کشاورزی در تاریخ ۲۷ خرداد ماه ۱۳۵۸ هـ.ش به فرمان بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی«ره» برای رسیدگی به مناطق محروم و دورافتاده به نام «جهادسازندگی» تأسیس شد، اما بعدها به منظور رفع نابسامانی‌ها و نارسایی‌ها در بخش کشاورزی، بر اساس قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی در جهت اصلاح نظام اداری،‌ ارتقای کارآیی نیروی انسانی، تجمع امور کشاورزی و عمران روستایی، لایحه ادغام وزارت جهاد سازندگی و کشاورزی و تشکیل وزارت جهاد کشاورزی توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تهیه و در تاریخ ۲۶ مرداد ۱۳۷۹ با قید یک فوریت در مجلس شورای اسلامی مطرح  شد؛ در تاریخ ۶ دی‌ماه ۱۳۷۹ به تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی رسید و در تاریخ ۱۰ دی‌ماه ۱۳۷۹ توسط شورای نگهبان تأیید و وزارت جهاد کشاورزی تشکیل شد.   اهمیت و فضیلت کشاورزی مکتب حیات‌بخش اسلام برای نیل به اهداف مادی و معنوی، پیروان خود را به تلاش مفید و سازنده ترغیب می‌کند. قرآن کریم در این زمینه می‌فرماید: «وَأَن لَیسَ لِلإِنسانِ إِلّا ما سَعی(۱) انسان بدون کار و کوشش از چیزی بهره نمی‌برد.» لذا یکی از مؤلفه‌های مهم و اساسی برای پیشرفت فرد و اجتماع، اشتغال به فعالیت‌های تولیدی است. دوام زندگی هر انسانی به تغذیه وابسته است و تأمین مواد غذایی در گرو انجام کارهای کشاورزی، دامپروری و… است. جامعه‌ای مستقل و خودکفائی که سرنوشت خود را با دست خویش رقم می‌زند، در گام اول در زمینه زراعت فعال و پویاست و لذا کشاورزی یکی از باارزش‌ترین امور است و در تمام ادیان الهی شغلی مقدس قلمداد شده است. این حرفه به سبب تأثیری که در زندگی مردم و رونق اقتصادی جامعه دارد، نزد پیشوایان معصوم«ع» از جایگاه والایی برخوردار است و آن بزرگواران نه تنها در مواعظ خود بر زراعت تأکید می‌کر‌دند، بلکه خود به انجام آن می‌پرداختند. نبی‌مکرم اسلام(ص) در این زمینه می‌فرمایند: «کشاورزی و چاه‌های آب را در زمین‌ها حفر کنید؛ زیرا زراعت برکت دارد.»(۲) آن حضرت در هر نقطه‌ای که نیروهای اسلام را متمرکز می‌کردند، ابتدا دستور حفر چاه می‌دادند و از همان سال‌های اول هجرت، مسلمانان را به کشاورزی و باغداری تشویق می‌کردند و آنان با سعی و تلاش به این امور اشتغال می‌ورزیدند. پیامد این کار، آبادانی اراضی بی‌حاصل بود. رسول خدا«ص» در طول عمر بابرکت خویش آن ‌قدر به کشاورزی و کاشت درخت اهمیت می‌دادند که به مسلمانان می‌فرمودند: «اگر قیامت برپا شود و در دست یکی از شما نهالی باشد، باید آن را بکارد.»(۳) و نیز: «هر مسلمانی که در زمین درختی را بنشاند یا زراعت کند و انسان یا پرنده‌ای از آن بخورد، برای او صدقه محسوب می‌شود.»(۴) حضرت علی«ع» توجه زیادی به کشاورزی و توسعه آن داشتند و در طول ۲۵ سالی که به ظاهر از خلافت و رهبری برکنار بودند، بیشتر وقت خود را صرف کشاورزی و باغداری و کارهای مربوط به آن مثل حفر چاه و قنات می‌کردند و علاوه بر اینکه خود کشاورز نمونه‌ای بودند، در دوران کوتاه حکومتشان زراعت را در اولویت قرار ‌دادند و به استانداران و فرمانداران خود دستور ‌دادند همیشه از حال کشاورزان باخبر باشند و برای آنان احترام خاصی قائل شوند. در عهدنامه آن امام به مالک اشتر چنین آمده است: «باید تلاش تو در آبادانی زمین و کشاورزی بیش از کوشش‌ در جمع‌آوری مالیات باشد؛ زیرا مالیات جز با آبادانی به دست نمی‌آید و آن کس که بخواهد مالیات را بدون عمران و آبادانی زمین‌ها مطالبه کند، شهرها را خراب و بندگان خدا را نابود می‌سازد و حکومتش دوام چندانی نخواهد داشت. اگر کشاورزان به خاطر سنگینی مالیات، خشک شدن قنات‌ها و یا هجوم آفات نزد تو آمدند، به منظور مساعدت به آنان مالیات را تخفیف بده و هرگز این تخفیف و بخشش در نظر تو گران قلمداد نشود؛ زیرا این کمک، آنها را در عمران زمین تشویق می‌کند و موجب آبادانی سرزمین و زینت ریاست تو خواهد بود.»(۵) امام صادق«ع» درباره اهمیت کشاورزی می‌فرمایند: «زراعت بزرگ‌ترین کیمیاست.»(۶) و نیز فرموده‌اند: «زراعت کنید و درخت بنشانید. قسم به خدا که در بین کارهایی که مردم برای زندگی انجام می‌دهند، هیچ کاری حلال‌تر و پاک‌تر از کشاورزی نیست.»(۷) امام باقر«ع» در مورد فضیلت کشاورزی می‌فرمایند: «بهترین کارها زراعت است که افراد نیک و بد از حاصل آن می‌خورند و هرگاه نیکان از آن چیزی بخورند و بیاشامند، برای کشاورز استغفار می‌کنند.»(۸) قرآن با لحن تشویق‌آمیزی از موضوع زراعت و کشاورزی سخن به میان آورده در سوره هود با اشاره به آفرینش زمین و نعمت‌های فراوانی که خداوند متعال دراختیار انسان قرار داده است، افراد را به آباد کردن زمین فرمان داده است: «هُوَ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَکُمْ فِیهَا(۹) اوست که شما را از زمین آفرید و آبادان کردن آن را به شما سپرد…». حضرت علی«ع» در تفسیر آیه مزبور می‌فرمایند: «فاعلمنا سبحانه انه قد امرهم بالعماره لیکون ذلک سببا لمعایشهم بما یخرج من الارض من الحب و الثمرات و ما شاکل مما جعله الله معایش للخلق؛(۱۰) خداوند سبحان به ما اعلام کرد که به مردم دستور داده است زمین را آباد کنند تا این موضوع سبب گذراندن زندگی آنان شود؛ به این صورت که از زمین دانه‌ها،‌ میوه‌ها و نظیر آنها که خداوند برای دوام زندگی قرار داده است، رویانده شود.» همچنین از آن حضرت درباره تفسیر آیه: «وَ عَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُتَوَکِّلُون »(۱۱) سئوال شد. ایشان فرمودند: «آنان کشاورزان هستند.»(۱۲) امام صادق«ع» درباره ارزش و جایگاه کشاورزی در سیره عملی خود می‌فرمایند: «خداوند عزوجل از میان کارها و شغل‌ها، کشاورزی و چوپانی را برای پیامبرانش دوست دارد.»(۱۳) بسیاری از انبیا و اولیاء الهی به کشاورزی و درختکاری اشتغال داشته‌اند. یقیناً انتخاب این شغل مقدس و صَرف بخشی از عمر پیامبران الهی در این راه نشانه عنایت ویژه خداوند به این امر مهم است. شخصی از امام صادق«ع» درباره کشاورزان سئوال کرد. آن حضرت در پاسخ فرمودند: «کشاورزان گنج‌های خدا در زمین هستند و نزد خداوند کاری محبوب‌تر از کشاورزی نیست. خدا همه پیامبران را کشاورز برانگیخت، جز حضرت ادریس«ع» که او خیاط بود.»(۱۴) براساس روایات هنگامی که حضرت آدم«ع» پا به عرصه زمین نهاد، احساس گرسنگی کرد. جبرئیل امین از آسمان فرود آمد و کشاورزی و درختکاری را به او آموخت. مرحوم شیخ کلینی«ره» از امام صادق«ع» روایت می‌کند که آن حضرت فرمودند: «وقتی که آدم به زمین هبوط کرد، به غذا و آب نیازمند شد و به جبرئیل شکایت کرد، جبرئیل در پاسخ وی گفت: ای آدم باید کشاورزی کنی.»(۱۵) این روش را پیامبران بعد از حضرت آدم«ع» یکی پس از دیگری برگزیدند و بدین‌سان بود که بسیاری از انسان‌ها به‌ویژه مؤمنان در طول تاریخ بشریت به این شغل پاکیزه و شریف روی آوردند.     حمایت از کشاورزان پیشوایان معصوم«ع» علاوه بر اینکه خود در عرصه تولید محصولات کشاورزی پیشگام بودند، از کشاورزان هم حمایت می‌کردند و به برزگران آسیب‌دیده و ورشکسته که زندگی اقتصادی آنها به دلیل مشکلات طبیعی مختل شده بود، کمک‌های فراوانی می‌کردند. امام علی«ع» به تولیدکنندگان و کشاورزان عنایت ویژه‌ای داشتند. امام صادق«ع» در این باره می‌فرمایند: «امیرمؤمنان همیشه به کارگزاران و کارمندانش سفارش کشاورزان را می‌کرد.»(۱۶) امام موسی کاظم«ع» از کشاورزان مدینه زیاد حمایت می‌کردند. شخصی می‌گوید: در نزدیکی مدینه صیفی‌کاری داشتم. موقعی که فصل برداشت محصول نزدیک شد، ملخ‌ها آن را نابود کردند. من خرج مزرعه را با پول دو شتر بدهکار بودم. نشسته بودم و فکر می‌کردم. ناگهان موسی‌بن جعفر«ع» را دیدم که در حال عبور از آنجا بود و مرا دید. فرمود: چرا ناراحتی؟ عرض کردم به خاطر اینکه ملخ‌ها کشاورزی مرا نابود کرده‌اند. حضرت فرمودند: چه قدر ضرر کرده‌ای؟ عرض کردم: یکصد و بیست دینار با پول دو شتر. حضرت به غلام خود فرمودند: یکصد و پنجاه دینار به او بده. سی‌دینار سود به اضافه اصل مخارج و دو شتر هم به وی تحویل بده!(۱۷)   تأثیر زراعت بر جسم و روح انسان موجودی است اجتماعی که علاوه بر تعامل با همنوعان خود، با طبیعت نیز ارتباط دارد و در پرتو بهره‌مندی از مواهب محیط زیست، استعداد و قوه خلاقیت او شکوفا می‌شود. یکی از مؤلفه‌های مهمی که در جسم و روان انسان تأثیر بسیار مثبت دارد، ارتباط با فضای سبز است که موجب نشاط و موجد انگیزه برای حرکت به سوی رشد و تکامل است. تماشای گیاهان و نگاه به منظره‌های زیبا و دلربا از مواردی هستند که ره‌یافت‌های علم روان‌شناسی بر آنها مهر تأیید زده‌اند. درختان و مزارع تأثیر بسیار چشمگیری بر جسم و روح آدمی دارند. معصومین«ع» در سیره خود مردم را به تماشای درختان و گیاهان سرسبز دعوت کرده‌اند. تماشای گیاهان رنگارنگ و لطیف، باغ‌های خرم و مزارع باطراوت انسان را غرق در لذت و شادی می‌کند و افسردگی و غم‌ها را از بین می‌برد. امام صادق«ع» در این باره می‌فرمایند: «نگریستن به کشتزارها و درختان چنان لذتی به آدمی می‌بخشد که هیچ لذتی با آن برابری نمی‌کند.»(۱۸) امام رضا«ع» فرمودند: «بوی خوش، عسل، سوارکاری و نگاه به مزارع سرسبز و باغ‌های خرم باعث نشاط و شادی می‌شود.»(۱۹) قرآن کریم در چند آیه باغداری را مایه شادی و خرمی معرفی کرده است و می‌فرماید: «اَنْزَلَ لَکُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنْبَتْنَا بِهِ حَدَائِقَ ذَاتَ بَهْجَه؛(۲۰) و خداوند از آسمان آبی را برای شما فرو فرستاد که با آن باغ‌های سرسبز و شادی‌آفرین را رویاندیم.» این طراوت و سرسبزی درختان در انسان انگیزه ایجاد می‌کند و او را به سوی آبادانی زمین و امیدواری به زندگی رهنمون می‌سازد.   توجه به آداب کشاورزی امام محمدباقر«ع» می‌فرمایند: «هنگامی که می‌خواهی کشاورزی کنی، یک مشت بذر بردار و رو به قبله بایست و سه مرتبه بگو: آیا شما آن را می‌رویانید و به ثمر می‌رسانید یا ما می‌رویانیم و به ثمر می‌رسانیم؟ و بعد بگو: «بارالها! این بذرافشانی را کشت مبارک قرار بده و به وسیله آن سلامتی به ما عنایت فرما و از این دانه‌ها محصول زیاد به وجود آور و مرا از خیراتی که از آن درنظر دارم محروم مفرما و مرا با ندادن نعمت امتحان مکن.» سپس با تکیه بر اراده خداوند متعال بذری را که در مشت داری بیفشان.(۲۱) امام صادق(ع) فرمود: «در زراعت دو حق وجود دارند: حقی که از تو می‌ستانند و حقی که تو خود می‌پردازی. راوی پرسید: چه حقی ستانده می‌شود و چه حقی را باید بپردازیم؟ فرمود: حقی که ستانده می‌شود همان زکات است و حقی که می‌پردازی همان انفاق به مستمندان است؛ یعنی روز درو کن و میوه را بچین.»(۲۲) از دیگر آداب کشاورزی شیوه صحیح نهال‌کاری است که مورد توجه پیامبر اکرم«ص» و ائمه اطهار«ع» بوده است. رسول خدا«ص» در این زمینه می‌فرماید: «برادرم عیسی«ع» از شهری عبور می‌کرد که درختان آن را کرم خورده بود. مردم نزد ایشان آمدند و مشکل خود را مطرح کردند. آن حضرت فرمود: داروی این مرض در اختیار خودتان است. شما عادت دارید به هنگام کاشتن نهال اول خاک به پای آن بریزید؛ در حالی که نباید این کار را بکنید، بلکه سزاوار است که اول آب به ریشه‌های درخت بریزید سپس خاک بر آن بریزید تا کرم آن را نخورد. مردم به دستور آن حضرت عمل کردند و این  مشکل برطرف شد.»(۲۳)  ........................................................................................................... پی‌نوشت‌ها ۱ـ نجم، ۳۹٫ ۲ـ مفاتیح‌الحیاه، عبدالله جوادی آملی، ص ۵۹۵٫ ۳ـ مستدرک الوسائل، میرزا حسین نوری، ج ۱۳، ص ۴۶۰٫ ۴ـ همان، ج ۲، ص ۵۰۱٫ ۵ـ نهج‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی، نامه ۵۳، ص ۵۷۹٫ ۶ـ وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، شیخ حرّ عاملی، ج ۹، ص ۳۴٫ ۷ـ سفینه البحار، شیخ عباس قمی، ج ۱، ص ۵۴۵٫ ۸ـ اصول کافی، محمدبن یعقوب کلینی، ج ۵، ص ۲۶٫ ۹ـ هود، ۶۱٫ ۱۰ـ وسائل الشیعه، ج ۱۹، ص ۳۵٫ ۱۱ـ ابراهیم، ۱۲٫ ۱۲ـ مفاتیح الحیاه، ص ۵۹۶٫ ۱۳ـ علل الشرایع، شیخ صدوق، ج ۱، ص ۳۲٫ ۱۴ـ تهذیب الاحکام، محمدبن حسن طوسی، ج ۶، ص ۳۸۴٫ ۱۵ـ وسائل الشیعه، ج ۱۲، ص ۲۲٫ ۱۶ـ وسائل‌الشیعه، ج ۱۳، ص ۲۱۶٫ ۱۷ـ تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ج ۱۵، ص ۱۶٫ ۱۸ـ توحید مفضّل، مفضل بن عمر جعفی کوفی، ص ۱۵۴٫ ۱۹ـ بحارالانوار، ج ۷۶، ص ۲۸۹٫ ۲۰ـ نمل، ۶۰٫ ۲۱ـ مکارم الاخلاق، فضل بن حسن طبرسی، ص ۳۵۳٫ ۲۲ـ اصول کافی ، ص ۵۶۴٫ ۲۳ـ وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۱۹۲٫ ................................................................................................ منبع : مجله پاسدار اسلام - شماره 423-424  

جهش تولید در نهج البلاغه

بسم الله الرحمن الرحیم  استاد ابراهیمی قائنی مطرح کرد: جهش تولید در نهج البلاغه . اشاره :  اهتمام به تولید و شکوفایی اقتصادی از دو بعد فردی و حکومتی بر اساس نهج البلاغه در سه گفتار قابل تحقیق می باشد. استاد احمد ابراهیمی قائنی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در زمینه موضوع «جهش تولید در نهج البلاغه» به گفتگو پرداخت. وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: حاکم اسلامی پاسبان خداوند بر روی زمین است که امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: «السلطان وزعه الله فی ارضه.» (حکمت ٣٣٢) این استاد حوزه علمیه قم افزود: حضرت آیت الله خامنه ای حفظه الله تعالی بعد از نامگذاری چندین سال با شعارهای اقتصادی و حمایت از تولید کنندگان داخلی، امسال را سال «جهش تولید» نامگذاری نمودند. وی اضافه نمود: هرچند به خاطر برخی شرایط اقتصادی و شیوع ویروس منحوس کرونا این ایده بزرگ و متعالی که الهام گرفته از تُراث دینی است، با مشکلاتی مواجه گردید؛ ولیکن با استمداد از الطاف الهی و عنایات و ادعیه خیر صاحب این مملکت وجود نازنین حضرت حجت بن الحسن (عج) امید است در این فصول باقی مانده، شعار امسال تحقق عینی به معنی واقعی کلمه داشته باشد. استاد ابراهیمی قائنی در ادامه بیان کرد: این امیدواری ولی فقیه است که در فرمایش مولی، فقیه به معنی واقعی کلمه کسی است که مردم را از رحمت الهی ناامید و از بخشش الهی مایوس نکند. «الفقیه کل الفقیه من لم یقنط الناس من رحمه الله و لم یوئسهم من روح الله...» (حکمت ٩۰) وی افزود: در این دقایق، مبانی شعار امسال بر اساس کتاب ارزشمند نهج البلاغه مورد بررسی قرار گرفته است. اهتمام به تولید و شکوفایی اقتصادی از دو بعد فردی و حکومتی بر اساس نهج البلاغه در سه گفتار قابل تحقیق می باشد: . گفتار نخست. وظیفه فردی نسبت به تولید در نهج البلاغه استاد احمد ابراهیمی در ادامه خاطرنشان کرد: امیرالمومنین علیه السلام در بستر فردی و شخصی، علاوه بر سیره رفتاریشان، اهتمام جدی به کار و تولید دارند. وی اضافه نمود: امام المتقین در توصیف متقین می فرمایند: «طلبا فی حلال» (خطبه ۱٩٣) شخص پرهیزگار باید جوینده روزی حلال باشد؛ این مهم باید در جامعه تبلیغ شود تا توجه به کار و تلاش برای روزی حلال منافی پرهیزگاری و تقوا لحاظ نگردد. این استاد حوزه علمیه قم افزود: از دیگر سو، حضرت فقر و نداری را نوعی بلا دانسته و می فرمایند: «الا و ان من البلا الفاقه» (حکمت ٣٨٨) وی خاطرنشان کرد: مولا امیرالمؤمنین علیه السلام در خطاب به  فرزندشان محمد بن حنفیه می فرمایند: «یا بنی انی اخاف علیک الفقر فاستعذ بالله منه فلان الفقر منقصه للدین مدهشه للعقل داعیه للمقت» (حکمت ٣۱٩) فقر موجب نقصان دین و سرگردانی عقل و عامل دشمنی است. استاد ابراهیمی قائنی اضافه نمود: هر فرد پرهیزگار باید بدنبال روزی حلال باشد و از فقر و نداری بترسد که آثار وحشتناکی در زندگی و دین وی خواهد داشت. وی در ادامه بیان کرد: از همین بعد می توان وصیت نامه مبارک امیر المومنین علیه السلام را نسبت به اموال شخصی بعد از جنگ صفین برشمرد که در نامه ٢۴ آمده است. در فرازی از این وصیت نامه شریف به حسنین علیهما السلام آمده است: «و یشترط علی الذی یجعله الیه ان یترک المال علی اصوله و ینفق من ثمره حیث امر به و هدی له و الا یبیع من اولاد نخیل هذه القری ودیه حتی تشکل ارضها غراسا» این استاد حوزه علمیه قم افزود: حضرت علیه السلام نسبت به اموال خویش شرط می کنند که اصل مال حفظ شود و تنها از میوه و درآمد آن بخورد و انفاق کند و هرگز نهال های درخت خرما را نفروشند تا همه سرزمین یک پارچه به گونه ای زیر درختان خرما قرار گیرد که راه رفتن در آن دشوار باشد. وی خاطرنشان کرد: امروز اگر به زمین های حاصلخیز ایران و چشمه سارهایی که بدون بهره برداری و یا بهره اندک معطل باقی مانده است نگاهی شود هزاران افسوس باید خورد. مشاهده جوانان بی کار و فقر اجتماعی با این پتانسیل تولید در ایران یک درد و غصه جانکاه است. استاد ابراهیمی قائنی اضافه نمود: امیرالمومنین ارواحنا له الفدا نسبت به باغ خرما سفارش می کنند که در آن نهال فروشی نشود باغ تنک و خلوت نگردد به گونه ای درختان فشرده و فراوان کاشت شود که راه رفتن در آن باغ مشکل باشد. وی افزود: بسیاری از زمین های مرغوب ایران ظرفیت کاشت و برداشت چند محصول را در طی یک سال دارد در حالیکه برخی از آن اراضی رها شده است و برخی هم با اقل برداشت نگهداری می شود. این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: بنده چون کشاورز زاده هستم ظرفیت تولید را در این بستر گسترده می دانم. به یک مثال توجه فرمایید: گاهی کشاورز می تواند از یک آب و زمین بهره مضاعف برداشت کند مثلا علاوه بر محصول کشاورزی، پرورش ماهی و توسعه دامداری و تولید گوشت و لبنیات را به محصولات خویش ضمیمه کند. به تحقیق این مضاعف نمودن چقدر موجب زوال فقر خواهد شد؟ چقدر در جامعه اشتغال ایجاد خواهد نمود؟ وی اضافه نمود: این مضاعف نمودن محصول همان کشت فراگیر درخت خرماست که راه رفتن را در باغ مشکل می کند در حالی که زندگی را در جامعه آسان می نماید. استاد ابراهیمی قائنی در ادامه بیان کرد: نکته قابل توجه این است که کشاورزی و نخلستان خرما در کلام مولی از باب مثال است و الا این وظیفه سنگین روی دوش صاحبان تمامی حرف و تولیدکنندگان محصولات و صاحبان صنایع است. وی در همین راستا افزود: وقتی صاحب یک کارخانه می تواند مواد خام مورد نیاز را با یک دستگاه جدید از مواد اولیه تولید کند و یا ضایعات کارخانه را جهت استفاده یک محصول دیگر مورد استفاده قرار دهد و ده ها اشتغال مفید در جامعه ایجاد کند یعنی بر نخل خرمای اقتصاد خویش افزوده است و تولید را دو چندان نموده است. این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: البته پر واضح است که حاکمیت وظایف سنگینی در برنامه ریزی و دست گیری از صاحبان تولید دارد که در بعد دوم و بستر حاکمیت به آن می پردازیم. . گفتار دوم. تولید و حاکمیت در نهج البلاغه استاد احمد ابراهیمی در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید افزود: در نامه ۵٣ که یک نامه طولانی و ارزشمند برای حاکمان می باشد. امیرالمومنین علیه السلام در چند فراز نسبت به تولید، عمران و آبادی به مالک اشتر رضوان الله تعالی علیه سفارش می کنند. ۱. حضرت در بیان اقسام اقشار جامعه، بعد از ذکر لشکریان الهی و عموم مردم و قضات و کارگزاران، قوام همگی را به بازرگانان و صاحبان صنایع می دانند زیرا این دو دسته وسایل زندگی را فراهم و در بازار عرضه نموده و بسیاری از وسایل مورد نیاز را می سازند و تولید می کنند: «لا قوام لهم جمیعا الا بالتجار و ذوی الصناعات...» ٢. در بخش دیگری از این نامه سیاست اقتصادی مهمی به جناب مالک ابلاغ می شود. «و لیکن نظرک فی عماره الارض ابلغ من نظرک فی استجلاب الخراج لان ذلک لایدرک الا بالعماره و من طلب الخراج بغیر عماره اخرب البلاد و اهلک العباد و لم یستقم امره الا قلیلا .... فان العمران محتمل ما حملته» باید نگاهت به عمران سرزمین بیشتر از جمع آوری مالیات باشد زیرا مالیات بدون عمران و آبادی قابل تحصیل نیست و حاکمی که مطالبه گر مالیات بدون عمران باشد؛ شهر را خراب و بندگان را هلاک و نابود ساخته و حکومتش هم اندک خواهد شد ولکن اگر عمران حاصل شود و بعد از آن وظیفه ای بر دوش مردم گذاشته شود با شادمانی می پذیرند زیرا عمران قدرت تحمل مردم را زیاد می کند. این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: در این فرمایش گهربار که نصب العین هر مسئول باید باشد حضرت بقای حکومت را به تولید و آبادی منوط می نمایند. وی افزود: براستی هر حکومتی در هزینه های جاری و آبادانی و توسعه و پرداخت حقوق کارگزاران و نیروهای امنیتی و ... نیازمند خراج و مالیات می باشد تا بتواند هزینه های خود را تامین نماید و هر چه این مالیات بیشتر باشد گستره خدمات حاکمیت افزون خواهد بود. استاد ابراهیمی اضافه نمود: بحث مهمی که حتی در تاریخ منشا تغییر در حاکمیت ها شده همین مسأله مالیات و خراج می باشد که برنامه ریزی صحیح آن موجب مقبولیت عمومی حاکمیت و اشتباه محاسباتی آن موجب نارضایتی مردمی و حتی رویگردانی از حاکمیت و زوال آن می گردد. وی تأکید کرد: حضرت در سفارش به جناب مالک ضمن تخفیف مالیاتی پایه و اساس گرفتن مالیات را عمران و توسعه می دانند. این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: امروز بعد از تحریم های ظالمانه استکبار و مشکلات ارزی کشور و عدم امکان ارتباطات معاملی گسترده، ضرورت توجه ویژه به تولید دو چندان است. بر همین اساس امسال توسط ولایت فقیه حضرت آیت الله خامنه ای سال جهش تولید نامیده شد. وی در نکته ای مهم  خاطرنشان کرد: برون رفت از مشکلات نامبرده و غیر آن، منوط به بستر سازی مناسب برای تولید است. وی افزود: مسئولین باید موانع تولید را برطرف نموده و بوروکراسی ها را حذف کنند و زمینه تولید را مضاعف نمایند و جهشی در تولید ایجاد کنند با تولید گسترده علاوه بر اینکه تحریم ها و اخلال در واردات و صادرات خطری برای اقتصاد نخواهد داشت؛ هزینه های دولت و حاکمیت با جلب مالیات گسترده تامین می گردد. . گفتار سوم. جهش تولید و بایسته ها و شایسته ها استاد احمد ابراهیمی قائنی در بخش دیگری از این گفتگو اضافه نمود: این گفتار در حد ارجاع به نهج البلاغه بوده و تبیین آن نیازمند مجالی دیگر است. الف.وی در اولین مورد خاطرنشان  کرد: قوه مقننه تازه نفس باید ضمن شناسایی پتانسیل های تولیدی در اقصی نقاط کشور ایران، با نظرات کارشناسی قوانین سهل برای تولید و حمایت از تولیدگران وضع نماید و در صورت لزوم حتی کمیسیون مخصوص تولید ایجاد نماید و بداند که توفیق خدمت اندک و گذرا است. وی در این راستا به برخی از کلمات حضرت امیر علیه السلام اشاره نمود: حکمت ۱۶٨: «الامر قریب و الاصطحاب قلیل» (پایان کار نزدیک و زمان ماندن اندک است) حکمت ۱٧٣: «من استقبل وجوه الاراء عرف مواقع الخطاء» (کسی که از افکار و آرای گوناگون استقبال کند صحیح را از خطا خوب شناس) ب.  این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: قوه مجریه در این پایان ماموریت باید با یک حرکت جهادی قوانین موضوعه را اعمال کند و مشکلات واقعی تولید کنندگان را رصد و برطرف نماید که اگر معاونت مخصوصی رئیس دولت برای این مهم داشته باشد. آثار و برکات فراوانی خواهد داشت. وی در این راستا به برخی دیگر از کلمات حضرت علیه السلام پرداخت: حکمت ۱۰۱: «لا یستقیم قضاء الحوائج الا بثلاث؛ باستصغارها لتعظم و باستکتامها لتظهر و بتعجیلها لتهنؤ» (برآوردن نیازهای مردم پایدار نیست مگر به سه چیز؛ کوچک شمردن آن تا خود بزرگ نماید؛ پنهان داشتن آن تا خود آشکار شود و شتاب در برآوردن آن تا گوارا گردد) نامه ۵٣: «... ثم امور من امورک لابد لک من مباشرتها ... و منها اصدار حاجات الناس یوم ورودها علیک بما تحرج به صدور اعوانک و امض لکل یوم عمله فان لکل یوم ما فیه ... » (بخشی از کارها به گونه ای است که خود باید انجام دهی ... و دیگر برآوردن نیاز مردم در همان روزی که به تو عرضه می دارند و یارانت در رفع نیاز آنان ناتوانند کار هر روز را در همان روز انجام ده زیرا هر روزی کاری مخصوص به خود دارد) ج.  استاد ابراهیمی قائنی افزود: نهادهای فرهنگی و حوزه علمیه ضمن تبیین سیره معصومین نسبت به تولید باید آثار فاخر و مشوقی تولید نماید و در رسانه ها تبلیغ شود. وی در همین راستا به کلماتی در نهج البلاغه اشاره نمود: حکمت ٣٧۴: «و ما اعمال البر کلها و الجهاد فی سبیل الله عند الامر بالمعروف و النهی عن المنکر الا کنفثه فی بحر لجی»  (ارزش تمام کارهای نیک و جهاد در راه خدا نسبت به امر به معروف و نهی از منکر مانند قطره ای بر دریای مواج و پهناور است) حکمت ۴٧٨: ما اخذ الله علی اهل الجهل ان یتعلموا حتی اخذ علی اهل العلم ان یعلموا (خداوند از مردم نادان عهد نگرفت که بیاموزند تا آن که از دانایان عهد گرفت که آموزش دهند.) د. این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: تولیدگران باید با تکیه بر امدادهای الهی و بر اساس سفارش اولیای الهی تلاشی مضاعف نموده و با افزایش دامنه سرمایه گذاری در تولید، زمینه توسعه خویش و شکوفایی اقتصادی ایران را فراهم آورند. وی در این قسمت به دو مورد از حکمت های نهج البلاغه اشاره نمود: حکمت ۱٣٩: «تنزل المعونه علی قدر الموونه» (امداد های الهی به اندازه نیاز نازل می شود) حکمت ٣٨۶: «من طلب شیئا ناله او بعضه» (جوینده چیزی یا به آن یا به برخی از آن خواهد رسید.) ه. استاد ابراهیمی قائنی افزود: عموم مردم باید از تولیدگران حمایت نمایند و توسعه و دوام تولید متوقف بر حمایت عمومی است. باید یک نه عمومی به کالای خارجی و حمایت عمومی از کالای داخلی شکل بگیرد این حمایت در مواردی مبتنی بر ایثار جامعه ایرانی است و آثار مبارکی برای اقتصاد ایران دارد. وی در همین راستا به برخی از کلمات قصار حضرت علیه السلام اشاره نمود: حکمت ٢٣۰: شارکوا الذی قد اقبل علیه الرزق فانه اخلق للغنی و اجدر باقبال الحظ علیه (با آنکه روزی به او روی آورده شراکت کنید که او توانگری را سزاوارتر و روی آمدن روزگار خوش را شایسته تر است) حکمت ٢٣٢: من یعط بالید القصیره یعط بالید الطویله (کسی که با دست کوچک کمک کند از دست بلند پاداش گیرد) حکمت ٢۵٧: یا کمیل مر اهلک ان یروحوا فی کسب المکارم و یدلجوا فی حاجه من هو نائم فو الذی وسع سمعه الاصوات ما من احد اودع قلبا سرورا الا و خلق الله له من ذلک السرور لطفا فاذا نزلت به نائبه جری الیها کالماء فی انحداره حتی یطردها عنه کما تطرد غریبه الابل (ای کمیل خانواده ات را فرمان ده که روزها در بدست آوردن بزرگواری و شب ها در رفع نیاز خفتگان بکوشند سوگند به خدایی که تمام صداها را می شنود هر کس دلی را شاد کند خداوند از آن شادی لطفی برای او قرار دهد که به هنگام مصیبت چون آب زلالی برای وی باریدن گرفته و تلخی مصیبت را بزداید چنان که شتر غریبه را از چراگاه دور سازند.)/۲۷۰/۲۶۰/۴۳/ ............................................................................................................. منبع :

بررسی آفرینش گیاهان ،در قرآن کریم و نهج البلاغه

بسم الله الرحمن الرحیم  بررسی آفرینش گیاهان ،در قرآن کریم و نهج البلاغه (چکیده) . رحیم خاکپور  - دکترای معارف اسلامی استاد یار دانشگاه پیام نورآذربایجان غربی کثرت غیبی  - دانشجوی کارشناسی ارشد رشته نهج البلاغه پیام نور تهران جنوب . (آدرس مقاله: https://civilica.com/doc/523493/) . چکیده مقاله: پیچیده وگسترده ترین موجودات زنده روى زمین گیاهانند، که از نظر تنوع وآثار مفید در درجه بالایی قرار دارند ونشانه های واضح خداوند یگانه اند . و معمولا ریشه ساقه برگ، گل و میوه دارند. به همین دلیل قرآن مجید ،در آیات توحیدى ،کرارا روى مسئله آفرینش گیاهان، و ویژگى هاى مختلف آنها تکیه کرده است. هدف اصلی این مقاله بررسی آفرینش گیاهان و تأثیر آنها در زندگی همه موجودات ، از منظرقرآن کریم و نهج البلاغه ، می باشد. از آنجایی که این موجودات از زمان هابر روی زمین بوده اند، ومطالب زیادی در این مورد نوشته شده است، تحقیق آن دارای پیشینه تاریخی است. روش تحقیق این مقاله، کتابخانه ای بوده و بیشترازآیات قرآن کریم و خطبه های نهج البلاغه، و منابع الکترونیکی استفاده شده است. نتایج بدست آمده نشانگر این است ،که چراخداوند گیاهان راآفرید ونقش آنها در زندگی انسانها و حیوانات،چگونه می باشد. موجوداتى که تنها یک برگ آن دفترى از معرفت کردگار را ارائه می دهد. وبرای انسان ،و دیگر موجودات زنده ، چه فواید عظیمی را می تواند رقم زند. . کلیدواژه ها: خداوند،گياهان،قرآن ،آفرينش،نهج البلاغه ........................................................................................ منبع : کنفرانس بین المللی اقتصاد مدیریت، روانشناسی

اوصاف طبیعت در نهج البلاغه

بسم الله الرحمن الرحیم  اوصاف طبیعت در نهج البلاغه . دکتر سید محسن حائری ترجمه: عبدالعلی آل بویه لنگرودی . خداوند تبارک و تعالی همه نیازهای بشر را در آسمان و زمین به ودیعت نهاد؛ از آن جمله معادن را آفرید و آن را در درون زمین و در دل کوهها تعبیه کرد تا انسان برای دستیابی به آن تلاش کند و به انسان معادن کوهستانها و صدفهای دریا و آنچه از سیم و زر ناب و مروارید غلطان و دانه های مرجان در درون خود دارند بخشیده است: لو وهب ما تنفست عنه معادن الجبال و ضحکت عنه اصداف البحار من فلز اللجین و العقیان و نثارة الدرر و حصید المرجان ما اثر ذالک فی جوده. [1] هر چه را که از معادن بیرون می آید یا هر چه را که از خنده صدفهای دریا حاصل می شود از سیم و زر ناب و مرواریدهای غلطان اگر همه را ببخشد در جود و بخشش او اثر نکند. محمد عبده درباره این سخن امام می فرماید: امام علیه السلام تعبیرهای نو و تازه ای را به کار می گیرد از آن جمله وقتی معادن شکافته می شوند و گوهرهایی را بیرون می دهند به نفس کشیدن تعبیر می کند زیرا وقتی که زمین مواد گداخته درون خود را به بیرون می ریزد گویی که نفس می کشد یا باز شدن دهان صدف را به خندیدن تعبیر می نماید. [2] . - سپس آبها را جاری ساخت و آن را سرچشمه حیات قرارداد. فلما سکن هیج الماء من تحت اءکنافها و حمل شواهق الجبال الشمخ البذخ علی اءکتافها، فجر ینابیع العیون من عرانین اءنوفها و فرقها فی سهوب بیدها و اءخادیدها و عدل حرکاتها بالراسیات من جلامیدها و ذوات الشنا خیب الشم من صیا خیدها؛ وقتی هیجان آب در گوشه و کنار زمین آرام گرفت کوههای بلند سر به فلک کشیده را بر دوش زمین نهاد سرچشمه های آب را بر فراز کوهها شکافت و در بیابانها و زمینهای هموار جاری ساخت و حرکت زمین را با کوههای پر صخره و کوههای سر برافراشته و استوار تنظیم کرد. [3] . سپس به نقشی که آب در زندگی انسانها دارد می پردازد و می فرماید: واءعد الهواء متنسما لساکنها، و هوا را آماده ساخت تا بر ساکنین زمین بوزد. چشمه ها را در بلندیها شکافت تا مهمترین ابزار کشاورزی را در اختیار انسان قرار دهد. ثم لم یدع جرز الارض التی تقصر المیاة عن دوابیها و لا تجد جداول الانهار ذریعة الی بلوغها حتی اءنشاءلها ناشئة سحاب تحیی مواتها و تستخرج نباتها؛ سپس زمینهای خشک و بی آب و علف را که آب چشمه به بلندیهای آن نمی رسید جوی ها راهی برای رسیدن آنها نداشتند وا نگذاشت بلکه ابری آفرید تا زمین مرده را زنده گرداند و گیاهانش را برویاند. [4] . - آنگاه امام علیه السلام به توصیف گردش آب در طبیعت و تاثیر آن در زندگی می پردازد: فلما اءلقت السحاب برک بوانیها و بعاع ما استقلت به من العب ء المحمول علیها و اءخرج به من هوامد الارض النبات و من زعر الجبال الاعشاب عهی تبتهج بزینة ریاضها و تزدهی بما اءلبسته من ریط اءزاهیرها و حلیة ما سمطت به من ناضر انوارها و جعل ذالک بلاغا للاءنام و رزقا للاءنعام؛ وقتی که ابر چون شتری که سینه خود را بر زمین می گذارد در هوا گسترده شد و بار سنگین باران را که با خود داشت بر زمین نهاد از سرزمین های بی گیاه رویید و در جای جای کوهها علف تازه سر بر آورد و زمین به زیور مرغزارهای خود شاد گردید و از جامه های نازک و نرم که از شکوفه های تازه بر تن کرده بود به خود بالید این همه را روزی مردمان و رزق چهارپایان قرار داد. [5] . چه زیبا و دل انگیز است این توصیف که حقایق علمی را با وصفی ادیبانه بیان می کند و منافع حیاتی رودها چشمه ها گیاهان و درختان را در کنار لذت روحی می آورد که انسان از مشاهده این مناظر جذاب که دست طبیعت آنها را در کنار هم قرار داده می برد این ابرها با بار گران آب در هوا گسترده می شوند چون شتری که با بار سنگین که سینه خود را به زمین می نهد و قطعات ابر چون پستان شتر که از خود شیر می دهد باران فرو می ریزد. آبهای باران در دره ها به راه می افتد و از آن رودها و جویبارهای کوچک جریان می یابد. و چیزی نمی گذرد که زمین مرده و بیجان حیاتی دوباره می یابد و بوی خوش زندگی از آن به مشام می رسد. درختان در دشتها و گیاهان در کوهها سر بر می آورند تا انسان و حیوان از آن استفاده کنند و در این لحظات است که انسان به تماشای این مناظر زیبا می نشیند مرغزارهایی که سراسر زمین را می پوشاند گلها که قطره های باران را در آغوش می کشند و زلال درخشان آب که در فرو دست ها جاری می گردد گویی طبیعت به زیور روشنی از گیاه و آب و خاک آراسته گشته است رنگهای سبز و آبی و زرد دست به دست هم دادند تا مناظر دل انگیز بیافرینند چه چشم انداز زیبایی همه جمع شده اند تا انسان از آنها بهره مند شود؛ آری طبیعت با مناظر زیبایش انسان را به سوی خود می کشد تا تلاش کند و روزی خود را از طبیعت برگیرد. بدین ترتیب رنگها و تصویرها انسان را به کار و تلاش وا می دارد تا شیرین ترین لحظات عمر خویش را در آغوش این مناظر دلربا سپری کند به استخراج معدن بپردازد زمین را شخم کند نهری را بشکافد و یا گیاهی را کشت کند. سوالی که پس از اینها به ذهن می رسد آن است که آیا این منابع برای انسان کافیست؟ . امام علیه السلام پس از آنکه نعمت های خداوند بر بندگانش را یکی پس از دیگری می شمرد می فرماید: ما اءثر ذالک فی جوده و لا اءنفدسعة ما عنده ولکان عنده من ذخایر الاءنعام مالا تنفده مطالب الا نام لاءنه الجواد الذی یغیضه سوال السائلین و لا یبخله الحاح الملحین؛ او هر چه ببخشد در بخشندگی او اثری نمی گذارد و از خزانه گسترده او نمی نکاهد اندوخته نعمتها در نزدش به اندازه ای است که درخواست جود او نخشکاند اصرار آنان در طلب او را به تنگ نظری نکشاند. [6]   آری پاک و منزه است خداوندی که نعمتهایش در شمار نمی آید هر چند درخواست و خواهش بندگان تکرار شود. . کلمات کليدي: اوصاف طبیعت نهج البلاغه خداوند ............................................................................................................ پی نوشت: [1] خطبه: 91 [2] محمد عبده: شرح نهج البلاغه، ص 212- [3] خطبه 91 [4] خطبه 91 [5] خطبه 91 [6] خطبه 91 ................................................................................................................. منبع : اندیشه های اقتصادی در نهج البلاغه، دکتر سید محسن حائری، ترجمه: عبدالعلی آل بویه لنگرودی پایگاه اطلاع رسانی حوزه

پیوند طبع و طبیعت در نهج البلاغه

بسم الله الرحمن الرحیم  پیوند طبع و طبیعت در نهج البلاغه . محمدحسن پاکدامن . اشاره : یکی از شگفت انگیزترین زاویه دیدهای بهره گیری از طبیعت و روح معنوی جامعه، در سخنان ارزشمند امام علی(ع) نمود یافته است. تبیین این دیدگاه از آن لحاظ شایسته واکاوی است که پس از مأنوس شدن به کلام حضرت به خوبی آشکار می شود که چگونه حضرت با به کارگیری اجزای سخت و لطیف طبیعت، ره به زوایای پنهان خلق و خوی آدمیزادگان می برد. آنچه در این نوشتار ارائه می شود، کوشش با پایان و ناقعی در اقیانوس ژرف حکمت و معانی امیرالمؤمنین(ع) است که نگارنده بدون هیچ گونه تحلیل و برداشتی به محوریت گزیده کلمات آن حضرت در راستای درس آموزی طینت آدمی از طبیعت فراگیر، به بیان آن می پردازد: . ● چشم انداز نخست . ▪ وصف آفرینش خداوند پدیده را از موادی ازلی و ابدی نیافرید، بلکه آنها را از نیستی به هستی آورد و برای هر پدیده ای حد و مرزی تعیین فرمود و آنها را به نیکوترین صورت زیبا صورتگری کرد. آنچه را آفرید با اندازه گیری دقیق استوار کرد و با لطف و مهربانی نظمشان داد، هر پدیده را برای همان جهت که آفریده شد، به حرکت درآورد... همه موجودات از راه خدا سرچشمه می گیرند، خدایی که پدید آورنده موجودات گوناگون است، بدون احتیاج به اندیشه و فکری که به آن روی آورد و بدون تجربه از حوادث گذشته و بدون شریک موجودات را آفرید، پس آفرینش کامل گشت و به عبادت و اطاعت او پرداختند. . ▪ آفرینش آسمان و زمین و خدا فضای باز و پستی و بلندی و فاصله های وسیع آسمانها را بدون اینکه بر چیزی تکیه کند، نظام بخشید و شکافهای آن را به هم آورد... در حالی که آسمان به صور دود و بخار بود... آفتاب را نشانه روشنی بخش روز و ماه را با نوری کم رنگ برای تاریکی شبها قرار داد و آن دو را در مسیر حرکت خویش به حرکت درآورد... پس هنگامی که هیجان آب در اطراف زمین فرو نشست و کوههای سخت و مرتفع را بر دوش خود حمل کرد، چشمه های آب از فراز کوه ها بیرون آورد و آبها را در بیابانها و زمینهای هموار روان کرد و حرکت زمین را با صخره های عظیم و قله کوه های بلند نظم داد... و بین زمین و جو فاصله انداخت و وزش بادها را برای ساکنان آن آماده ساخت. تمام نیازمندیها و وسایل زندگی را برای اهل زمین استخراج و مهیا فرمود، آنگاه هیچ بلندی از بلندیهای زمین را که آب چشمه ها و نهرها به آن راه ندارد وانگذاشت، بلکه ابرهایی را آفرید تا قسمتهای مرده آن احیا شود و در آن گیاهان رنگارنگ برویند... . ▪ زیباییهای زمین پس زمین به وسیله باغهای زیبا، همگان را به سرور و شادی دعوت کرد و با لباس نازکی که از گلبرگها بر خود پوشید، هر بیننده ای را به شگفتی واداشت و با زینت و زیوری که از گلوبند گلهای گوناگون، فخر کنان خود را آراست هر بیننده ای را به وجد آورد که فرآورده های نباتی را توشه و غذای انسان و حیوانات قرار داد... . ▪ شگفتی آفرینش انواع پرندگان خداوند پدیده های شگفتی از جانوران حرکت کننده و بی جان آفریده است و شواهد و نمونه هایی از لطافت صنعتگری و قدرت عظیم خویش به پا داشته، چندان که تمام اندیشه ها را به اعتراف واداشته و سر به فرمان او نهاده اند و در گوش ما بانگ براهین یکتایی او پیچیده است، آن گونه که پرندگان گوناگون را بیافرید... . ▪ شگفتی آفرینش انسان مگر انسان همان نطفه و خون نیم بند نیست که خدا او را در تاریکیهای رحم و غلافهای تودرتو پدید آورد؟ تا به صورت جنین درآمد... . ▪ نشانه های خدا در طبیعت پس بزرگ است خداوندی که تمام موجودات آسمان و زمین، خواه و ناخواه او را سجده می کنند و در برابر او با خضوع چهره بر خاک می نهند و از روی ترس و بیم، زمام اختیار خود را به او می سپارند. پرندگان رام فرمان اویند و از تعداد پرها و نفسهای پرندگان آگاه است، برخی را پرنده آبی و گروهی را پرنده خشکی آفرید و روزی آنها را مقدر فرمود و اقسام گوناگون آنها را می داند. این کلاغ است و آن عقاب، این شترمرغ است و آن کبوتر، هر پرنده ای را با نام خاصی فرا خواند و روزی اش را فراهم کرد. خدایی که بارانهای پی درپی را فرستاد و سهم باران هر جایی را معین فرمود، زمینهای خشک را آبیاری کرد و گیاهان را پس از خشکسالی رویاند. . ▪ برآیند آنچه در چشم انداز نخست گزارش وار از کلام امام علی(ع) ارائه گردید، دیدگاه سراسر عرفان حضرت(ع) در مورد طبیعت گسترده بود که چنانچه این شالوده عرفانی در چشم انداز دوم به کار گرفته شد، نتیجه آن پیوند طبع آدمی با طبیعت و جلاناپذیری قواعد و قوانین آن است. . ● چشم انداز دوم . روش هدایت در آستانه جنگ بصره در سال ۳۶ هجری، گروهی از اعراب، «کلیب جرمی» را جهت آگاهی از حقیقت و دانستن علل مبارزه امام(ع) با ناکثین به نمایندگی نزد حضرت علی(ع) فرستادند. امام(ع) به گونه ای با آن شخص صحبت فرمود که حقیقت را دریافت. آنگاه به او فرمود: بیعت کن. وی گفت: من نماینده گروهی هستم و قبل از مراجعه به آنان به هیچ کاری اقدام نمی کنم. امام فرمود: اگر آنها تو را می فرستادند که محل ریزش باران را بیابی، سپس به سوی آنان باز می گشتی و از گیاه و سبزه و آب خبر می دادی، اگر مخالفت می کردند و به سرزمینهای خشک و بی آب روی می آوردند، تو چه می کردی؟ گفت: آنها را رها می کردم و به سوی آب و گیاه می رفتم، امام فرمود: پس دستت را برای بیعت کردن بگشای. مرد گفت: سوگند به خدا، به هنگام روشن شدن حق، توانایی مخالفت نداشتم و با امام بیعت کردم. . ▪ تأثیر جسم و روح در یکدیگر و بدان که هر ظاهری باطنی متناسب با خود دارد، آنچه ظاهرش پاکیزه، باطن آن نیز پاک و پاکیزه است و آنچه ظاهرش پلید، باطن آن نیز پلید است... آگاه باش، هر عملی رویشی دارد و هر روینده ای از آب بی نیاز نیست و آبها نیز گوناگون می باشند، پس هر درختی که آبیاری اش به اندازه و نیکو باشد، شاخ و برگش نیکو و میوه اش شیرین است و آنچه آبیاری اش پاکیزه نباشد، درختش عیب دار و میوه اش تلخ است. . ▪ مبانی تفاوتهای ظاهری و باطنی علت تفاوتهای میان مردم، گوناگونی سرشت آنان است، زیرا آدمیان در آغاز، ترکیبی از خاک شور و شیرین، سخت و نرم بودند، پس آنان به میزان نزدیک بودن خاکشان با هم نزدیک و به اندازه دوری آن از هم دور و متفاوتند. یکی زیباروی و کم خرد، دیگری بلند قامت و کم همت، یکی زشت روی و نیکوکار، دیگری کوتاه قامت و خوش فکر، یکی پاک سرشت و بداخلاق، دیگری خوش قلب و آشفته عقل و آن دیگر سخنوری دل آگاه است. . ▪ علم الهی خداوند از اسرار پنهانی مردم و از نجوای آنان که آهسته سخن می گویند و از آنچه که در فکرها به واسطه گمان خطور می کند... آگاه است... و از اندرون لانه های تابستانی مورچگان و خانه های زمستانی حشرات... خدای سبحان از جایگاه پرورش میوه در درون پرده های شکوفه ها و از مخفیگاه غارهای حیوانات وحشی در دل کوهها و اعماق دره ها، از نهانگاه پشه ها بین ساقه ها و پوست درختان، از محل پیوستگی برگها به شاخسارها و از جایگاه نطفه ها در پشت پدران آگاه است. خدا از آنچه پدیده ابر را به وجود می آورد و به هم می پیوندد و از قطره های بارانی که از ابرهای متراکم می بارند و از آنچه گردبادها از روی زمین برمی دارند و بارانها با سیلاب آن را فرو می نشانند و نابود می کنند، از ریشه گیاهان زمین که میان انبوه شن و ماسه پنهان شده است، از لانه پرندگانی که در قله بلند کوه ها جای گرفته و از نغمه مرغان در آشیانه های تاریخ و... آگاهی دارد... . ▪ روان شناسی زنان در پرده حجاب نگاهشان دار تا نامحرمان را ننگرند، زیرا سختگیری در پوشش، عامل سلامت و استواری آنان است. بیرون رفتن زنان بدتر از آن نیست که افراد غیرصالح را در میانشان آوری و اگر بتوانی به گونه ای زندگی کنی که غیر تو را نشناسد، چنین کن. کاری که برتر از توانایی زن است به او وامگذار که زن گل بهاری است نه پهلوانی سختکوش. همانا تام حیوانات در تلاش پر کردن شکمند و درندگان در پی تجاوز کردن به دیگران و زنان بی ایمان تمام همتشان آرایش زندگی و فسادانگیزی در آن است. اما مؤمنان فروتنند، همانا مؤمنان مهربانند، همانا مؤمنان از آینده ترسانند. . ▪ ضرورت تربیت فرزند پسرم، هنگامی که دیدم سالیانی از من گذشت و توانایی رو به کاستی رفت، به نوشتن وصیت بر آن شتاب کردم و ارزشهای اخلاقی را برای تو برشمردم. پیش از آنکه اجل فرا رسد و رازهای درونم را به تو منتقل نکرده باشم و در نظرم کاهشی پدید آید. چنانکه در جسمم پدید آمد و پیش از آنکه خواهشها و دگرگونیهای دنیا به تو هجوم آورند و پذیرش و اطاعت مشکل گردد، زیرا قلب نوجوان چونان زمین کاشته نشده، آماده پذیرش هر بذری است که در آن پاشیده است... . ▪ پرهیز از خرافات به هنگام حرکت برای نبرد با خوارج، در ماه صفر سال ۳۸ هجری شخصی با پیشگویی از راه شناخت ستارگان گفت: اگر در این ساعت حرکت کنید، پیروز نمی شوید و من از راه علم ستاره شناسی این محاسبه را کردم. امام فرمود: گمان می کنی تو از آن ساعتی آگاهی که اگر کسی حرکت کند، زیان نخواهد دید؟ و می ترسانی از ساعتی که اگر کسی حرکت کند، ضرری دامنگیر او خواهد شد؟ کسی که گفتار تو را تصدیق کند، قرآن را تکذیب کرده و از یاری طلبیدن خدا در رسیدن به هدفهای دوست داشتنی و محفوظ ماندن از ناگواریها، بی نیاز شده است. گویا می خواهی به جای خداوند تو را ستایش کنند، چون به گمان خود مردم را به ساعتی آشنا کردی که منافعشان را به دست می آورند و از ضرر و زیان در امان می مانند. ای مردم، از فرا گرفتن علم ستاره شناسی برای پیشگوییهای دروغین بپرهیزید، جز آن مقدار از علم نجوم که در دریانوردی و صحرا نوردی به آن نیاز دارید، چه اینکه ستاره شناسی شما را به غیبگویی و غیبگویی به جادوگری می کشاند و ستاره شناس چون غیب گو و غیبگو چون جادوگر و جادوگر چون کافر و کافر در آتش جهنم است، با نام خدا حرکت کنید... ای برادر کلبی، این اخباری که اطلاع می دهم، علم غیب نیست؛ علمی است که از دارنده علم غیب (پیامبر(ص)) آموخته ام، همانا علم غیب، علم قیامت است... . ▪ نکوهش تکبر شیطان برآدم به جهت خلقت او از خاک فخر فروخت و با تکیه به اصل خود که از آتش است، دچار تعصب و غرور شد... خداوند اگر اراده می کرد آدم را از نوری که چشمها را خیره کند و زیباییهایش عقلها را مبهوت سازد و عطر و پاکیزگی اش حس بویایی را تسخیر کند، می آفرید که اگر چنین می کرد گردنها در برابر آدم فروتنی می کرد و آزمایش فرشتگان برای سجده آدم آسان بود، اما خداوند مخلوقات خود را با اموری که آگاهی ندارند، آزمایش می کند تا بد و خوب تمیز داده شود و تکبر و خودپسندی را از آنها بزداید و خود بزرگ بینی را از آنان دور کند پس، از آنچه خداوند نسبت به ابلیس انجام داد عبرت گیرید، زیرا اعمال فراوان و کوششهای مداوم او را با تکبر از بین برد. . ▪ معاد نابودی جهان پس از پدید آمدن، شگفت آورتر از آفرینش آغازین آن نیست. چگونه محال است در صورتی که اگر همه جانوران جهان از پرندگان و چهارپایان آنچه در آغل است و آنچه در بیابان سرگرم چراست از تمام نژادها و جنسها، درس نخوانده و انسانهای زیرک، گرد هم آیند تا پشه ای را بیافرینند، توان پدید آوردن آن را ندارند و راه پیدایش آن را نمی دانند... پدیده ها چنان که در آغاز آفریده شدن قدرتی نداشتند، به هنگام نابودی نیز قدرت مخالفتی ندارند، زیرا اگر می توانستند پایدار می ماندند. . ▪ عبرت از گذشتگان حال اگر چه آثارشان نابود و اخبارشان فراموش شده، اما چشمهای عبرت بین آنها را می نگرند و گوش جان اخبارشان را می شنوند که با زبان دیگری با ما حرف می زنند و می گویند: چهره های زیبا پژمرده و بدنهای نازپرورده پوسیده شد و بر اندام خود لباس کهنگی پوشانده ایم و تنگی قبر ما را در فشار گرفته... مردم اگر آنها را در اندیشه خود بیاورید و یا پرده ها کنار رود، مردگان را در حالتی می نگرید که حشرات گوشهایشان را خورده، چشمهایشان به جای سرمه پر از خاک گردیده و زبانهایی که با سرعت و فصاحت سخن می گفتند پاره پاره شده... آه، زمین چه اجساد عزیز و خوش سیمایی را که با غذاهای لذیذ و رنگین زندگی کردند و در آغوش نعمتها پرورنده شدند به کام خویش فرو برد... . ▪ ره آورد اسلام ستایش خداوندی را سزاست که راه اسلام را گشود و راه نوشیدن آب زلالش را بر تشنگان آسان فرمود... . ▪ دوستی اهل بیت(ع) ای مردم، چراغ دل را از نور گفتار گوینده به عمل روشن سازید و ظرفهای جان را از آب زلال چشمه هایی که از آلودگی پاک است، پر نمایید... خدایا، ستایش تو را سزاست، که آفریننده و معبودی و بندگان را به درستی آزمایش کردی. خانه آخرت را آفریدی و سفره رنگارنگ نعمتها را گستراندی و در آن انواع نوشیدنی، خوردنی، همسران، میهمانداران، قصرها، نهرهای روان، میوه ها و کشتزاران قرار دادی. سپس پیامبری را فرستادی تا انسانها را به آن خانه و نعمتها دعوت کند، افسوس که مردم نه آن دعوت کننده را اجابت کردند و به آنچه تو ترغیبشان کردی رغبت نشان دادند و نه به آنچه تو تشویقشان کردی، مشتاق شدند. بر لاشه مرداری روی آوردند که با خوردن آن رسوا شدند و در دوستی آن همداستان گردیدند... . ▪ شناخت مقاومت گویا گوینده ای از جانب شما می گوید: اگر خوراک پسر ابوطالب این است، پس ناتوانی و سستی، او را از نبرد با همگان و ایستادگی در برابر دلاوران باز می دارد؟ بدان که درخت بیابان چوبش مقاومتر و درختان سرسبز و خرم، نازکتر و کم مقاومت ترند و شعله گیاهان در دشت فروزان تر است و دیرتر خاموش می شود! به راستی که من نسبت به پیامبر خدا همچون درخت خرما نسبت به درخت خرمای به هم پیوسته و چون دست به بازوی آنم. به خدا قسم، اگر تمام مردم عرب به نبرد با من هماهنگ شوند، من رو از ایشان برنمی گردانم... . ▪ دعا، رمز اتصال به خدا بار خداوندا ما از خانه ها و زیر چادرها پس از شنیدن ناله حیوانات تشنه و گریه دلخراش کودکان گرسنه به سوی تو بیرون آمدیم و رحمت تو را مشتاق و فضل و نعمت تو را امیدواریم و از عذاب و انتقام تو ترسناکیم. بار خداوندا، بارانت را بر ما ببار و ما را مأیوس برمگردان و با خشکسالی و قحطی ما را نابود مفرما و با اعمال زشتی که بی خردان ما انجام داده اند، ما را به عذاب خویش مبتلا مگردان. ای مهربان ترین مهربانها، به سوی تو آمدیم، از چیزهایی شکایت کنیم که بر تو پنهان نیست و این هنگامی است که سختیهای طاقت فرسا ما را بیچاره کرده و خشکسالی و قحطی ما را به ستوه آورده و پیشامدهای سخت ما را ناتوان ساخته و فتنه های دشوار کارد به استخوان ما رسانده است. بار خداوندا، از تو می خواهیم ما را نومید برمگردانی... خداوندا، کوههای ما از بی آبی شکاف خورده و زمین ما غبارآلود و دامهای ما در آغلهای خود سرگردانند چون زن بچه مرده فریاد می کشند... بار خدایا، بر ناله گوسفندان و فریاد و آه شتران ماده رحمت آور... خدایا، رحمت خود را با ابر پر باران و بهار پر آب و گیاهان خوش منظر شاداب بر ما نازل فرما؛ بارانی درشت قطره بر ما فرو فرست... تا با چنان بارانی بنده ناتوان را توان بخشی و شهرهای مرده ات را زنده سازی. خدایا، بارانی عطا کن که بسیار ببارد تا زمینهای بلند ما پرگیاه شود... و روستاهای ما از آن نیرومند شود... قحطی زدگان به نعمتهای فراوان رسند و آثار خشکسالی از میان برود... . ▪ سخن آخر هدف نگارنده از گزارش قطعاتی از کلام امام علی(ع) اثبات این نظریه ارزشمند بود که چگونه امام علی(ع) در راستای هدایت و راهنمایی بندگان از پدیده های طبیعت بهره گرفته و بایسته است با چنین رویکردی با صمیمیت کامل در آغازین روزهای سال جدید بدون هیچ گونه تحلیل و برداشتهای ناقص امروزی، همنوا با حکمتهای ناب علوی گردیم. چنانچه این راهبرد را در پیش روی خود گشودیم، آنگاه طبع وجودی و طینتمان را نیز مثل طبیعت سبز و بهاری، شاداب می یابیم. . ........................................................................................................................ منابع: ۱- نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، انتشارات الهادی، چاپ۲۳، تابستان۱۳۸۲ ۲- کمال الدین میثم بن بحرانی، شرح نهج البلاغه، مترجمان محمدرضا عطایی و حبیب روحانی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ اول ۱۳۸۵ منبع : روزنامه قدس

تحلیل انتقادی نظریه‌های اخلاقی زیست محیطی: ارائه نظریه‌های اخلاقی اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم  تحلیل انتقادی نظریه‌های اخلاقی زیست محیطی: ارائه نظریه‌های اخلاقی اسلامی . میثم منتی‏ زاده  حمید کریمی‏ گوغری دانشجوی دکترای آموزش و ترویج کشاورزی - دانشگاه شیراز مربی گروه آموزش و کشاورزی - دانشگاه زابل . (متن کامل مقاله: pdf - تحلیل انتقادی نظریه‌های اخلاقی زیست محیطی...) . چکیده مسائل و مشکلات زیست ‏محیطی در عصر حاضر باعث شده تا راهبردهای نرم‏ افزاری (بررسی رفتارهای اخلاقی در حوزه محیط‌ زیست) در کنار راهکارهای سخت‏ افزاری (تولید تکنولوژی‏ های دوستدار محیط زیست) برای حل این مسائل مورد توجه قرار گیرند. از سویی دیگر، تحولات اخیر در نظریه‏ های‌ رفتاری، امیدواری‌هایی برای فهم مناسب رفتارهای اخلاقی انسانی در ارتباط با محیط زیست به وجود آورده است. در این پژوهش كه به شیوه مطالعه تحلیلی ـ انتقادی صورت گرفته، تلاش بر آن است تا ضمن تشریح و مرور انتقادی نظریه‌های غربی رفتار اخلاقی در حفاظت از محیط زیست، نظریات اخلاقی متفکران و اندیشمندان اسلامی نیز ارائه گردد. نظریه‌های مختلفی از سوی اندیشمندان غربی برای تشریح رفتارهای اخلاقی و غیر اخلاقی انسان‌ها در ارتباط با محیط زیست ارائه شده است، از قبیل نظریه کنش علّی (رفتار هدفمند)، رفتار برنامه‏ریزی‌شده، الگوی اجتماعی ـ روانشناسی رفتار نوع‏دوستانه شوارتز و نظریه ارزش ـ عقیده ـ هنجار استرن. علی‌رغم نشر و به کارگیری زیاد این نظریات رفتاری، این نظریات به دلیل غفلت از ورود متغیرهای اخلاقی، از قبیل هنجارهای اخلاقی و جهت‌گیری‌های ارزشی، مورد نقد می‌باشند. از سوی دیگر، اندیشمندان اسلامی و ایرانی در این زمینه نظریاتی ارائه داده‌اند که به نظر می‌رسد سازگاری بیشتری با اخلاقیات و روحیات جوامع اسلامی دارد. در این پژوهش به برخی از این نظریات اسلامی اشاره شده است. پیشنهاد می‏شود تا محققان اسلامی فعال در حوزه‌های فلسفه اخلاق و روانشناسی اخلاق، تلاش بیشتری جهت استخراج نظریه‌های رفتاری از منابع اسلامی داشته باشند و ضمن به کارگیری این نظریات در تحقیقات میدانی و اصلاح ساختاری آن‌ها، قدرت پیش‌بینی آن‌ها را بهبود دهند. . کلمات کلیدی:  محیط زیست؛ رفتار اخلاقی، نظریه‌های اسلامی رفتار اخلاقی ........................................................................................................... منبع : مجله اخلاق زیستی, دوره 6 شماره 20 (1395)

تبیین جایگاه قواعد اخلاقی در موافقت‌نامه کشاورزی سازمان تجارت جهانی

بسم الله الرحمن الرحیم    تبیین جایگاه قواعد اخلاقی در موافقت‌نامه کشاورزی سازمان تجارت جهانی . حلیمه خلیلی  رضا سلطانی  محمود جلالی دانشجوی دکترای حقوق - دانشگاه آزاد نجف آباد استادیار گروه حقوق- دانشگاه آزاد نجف آباد دانشیار گروه حقوق- دانشگاه آزاد نجف آباد و دانشگاه اصفهان .  (متن کامل مقاله : pdf - تبیین جایگاه قواعد اخلاقی در موافقت‌نامه کشاورزی ...) . چکیده زمینه و هدف: موافقت‌نامه کشاورزی یکی از بخش‌های مهم سازمان تجارت جهانی است که در دسترسی به بازارهای آزاد و ارتقای وضعیت تغذیه، سلامت و محیط زیست نقش مهمی دارد. از این رو مطالعه حاضر با هدف تبیین رویکرد و جایگاه قواعد اخلاقی در این موافقت‌نامه انجام شده است. مواد و روش‌ها: مطالعه کیفی حاضر به شیوه تحلیل سند انجام شده و به تبیین رویکرد و جایگاه قواعد اخلاقی منعکس در موافقت‌نامه کشاورزی سازمان تجارت جهانی می‌پردازد. یافته‌ها: عدالت، برابری و عدم تبعیض، انصاف، صداقت و عدم توسل به فریب، پایبندی به تعهدات، توجه به سلامت عمومی و حفاظت از محیط زیست از مهم‌ترین اصول و قواعد اخلاقی در موافقت‌نامه کشاورزی هستند. همچنین، فعالیت‌های تحقیقاتی، آموزشی، بازرسی، زیربنایی، خدمات بازاریابی و ترویج برنامه‌های مرتبط با محیط زیست، کنترل آفات و بیماری‌ها، ذخیره‌سازی عمومی برای تأمین امنیت غذایی، کمک غذایی داخلی، پرداخت‌ها ی مستقیم به تولیدکنندگان، مشارکت مالی دولت در برنامه‌های مربوط به تضمین و بیمه درآمد، پرداخت‌ها برای رهایی از بلایای طبیعی، گواهی بر رویکرد اخلاق زیستی در این موافقت‌نامه است. نتیجه‌گیری: بر مبنای مقررات و معاهدات موافقت‌نامه کشاورزی، قواعد اخلاقی نظیر عدالت و انصاف و همچنین حفاظت از محیط زیست شرایط مناسبی را برای کشورهای در حال توسعه از جمله کشورما پدید می‌آورد تا در چارچوب آن بتوانند با دوری از انزوای اقتصادی، ارتباطات اقتصادی خود را در زمینه‌های کشاورزی گسترش دهند و امنیت غذایی جامعه را تأمین کنند. . کلمات کلیدی:  قواعد اخلاقی؛ عدالت؛ موافقت‌نامه کشاورزی؛ سازمان تجارت جهانی؛ تجارت آزاد   ........................................................................................................................ منبع : مجله اخلاق زیستی, دوره 9 شماره 33 (1398),

اخلاق زيستي و تبيين بايستگي‌هاي حفاظت و بهره‌وري از منابع آب در راستاي آموزه‌هاي فقه محيط زيست

بسم الله الرحمن الرحیم  اخلاق زيستي و تبيين بايستگي‌هاي حفاظت و بهره‌وري از منابع آب در راستاي آموزه‌هاي فقه محيط زيست   سعيد نظري توکلي مدیر گروه اخلاق زیستی دانشگاه شهید بهشتی . (متن کامل مقاله: pdf- اخلاق زيستي و تبيين بايستگي‌هاي حفاظت..) . چکیده زمينه: آب از جمله با ارزش‌ترين عوامل زيست محيطي است که سهم بسزايي در حيات و سلامت انسان دارد. مروري گذرا به منابع اسلامي نشان مي‌دهد که استفاده بهينه از اين موهبت الهي پيوسته مورد تأکيد امامان معصوم بوده است. فقهاي مسلمان نيز با بر شمردن دوازده نوع آب کوشيده‌اند تا بسته به شرايط مختلف اقليمي از يک سو با طرح الگوي ديني، شيوه درست مصرف کردن آب را به عموم مسلمانان نشان دهند، از سوي ديگر، با تعيين شاخص‌هاي ديني، از هدر رفتن و آلودگي آن جلوگيري کنند. پرسش اصلي در بررسي اخلاقي ـ فقهي بهره‌وري از منابع آب آن است که آيا مي‌توان رابطه‌اي منطقي و معني‌دار بين اصول اخلاق زيستي، و آموزه‌هاي ديني مرتبط با محيط زيست به دست آورد. در اين پژوهش بر آن هستيم تا با بهره‌گيري از منابع فقهي، الگويي اخلاقي ـ ديني در بهره وري و حفاظت از آب به عنوان يکي از عوامل طبيعي زيست محيطي ارائه کنيم. روش کار: اين پژوهش به صورت توصيفي و کتابخانه‌اي انجام و تلاش شده است، پس از توضيح مفاهيم، مباني و اصول اخلاق زيستي، جايگاه دو اصل عدالت و ضرر نرساني در آموزه‌هاي ديني (فقهي) مورد واکاوي قرار گيرد و بر اساس آن، چگونگي و پيامدهاي بهره‌وري از منابع آب ارزيابي فقهي ـ اخلاقي شود. يافته‌ها: بررسي حاضر بيانگر اين واقعيت است که از يک سو، اصول اخلاق زيستي، اصولي جهان شمول بوده و به لحاظ خاستگاه عقلایي آن، از ديرباز مورد تأييد رهبران دين مبين اسلام بوده‌اند و از سوي ديگر، فقهاي مسلمان قرن‌ها پيش از تدوين اين اصول، با تکيه به آموزه‌هاي ديني (قرآن و سنت)، ضمن توجه به آن‌‌ها و در قالب گزاره‌هاي فقه محيط زيست، درصدد بيان وظايف انسان‌ها در برخورد با منابع زيست‌محيطي از جمله آب‌هاي سطحي و زير سطحي بوده و هستند. نتيجه‌گيري: دو اصل عدالت و ضرر نرساني، دو اصل اخلاق زيستي حاکم بر بهره‌وري از منابع زيست محيطي، از جمله منابع آبي است و هرگونه استفاده از اين منابع بدون درنظر گرفتن آن‌ها، کاري غيراخلاقي و هم‌زمان، عملي حرام خواهد بود. کلمات کلیدی:  اخلاق زيستي؛ محيط زيست؛ فقه محيط زيست؛ آب؛ عدالت؛ ضررنرساني ....................................................................................................................... منبع : مجله اخلاق زیستی, دوره 2 شماره 3 (1391),

بسم الله الرحمن الرحیم   آیات و احادیثی در مورد کشاورزی و دامداری در اسلام، کار مقدس شمرده است و به منزله جهاد در راه خداست؛ در روایات نقل شده است که دعای شخص بیکار مستجاب نمی شود و کسانی که بار زندگی خود را بر دوش دیگران انداخته اند مورد لعنت اند. یکی از یاران امام صادق (ع) مدتی خدمت امام نیامده بود، امام صادق (ع) احوال او را جویا شدند عرض کردند: او کار و فعالیت تجارتی را ترک کرده و به عبادت روی آورده است، امام فرمود: وای بر او، آیا نمی داند کسی که تلاش و طلب روزی را ترک کند، دعایش مستجاب نمی شود.(تفسیر نمونه، ج 24، ص 238) پیامبر اکرم فرموده اند: کسانی که آب و خاک دارند، ولی بر اثر عدم کشاورزی فقیرند مورد غضب هستند. همچنین فرمودند: بهترین کارها کشاورزی است و سعی کنید زمین کشاورزی را نفروشید و فرمودند: خدا کسانی را که صاحب حرفه و کار خود هستند، دوست دارد. (بحار جلد 130) روایتی در اهمیت کار هست که می فرماید: «مَنْ أَکلَ مِنْ کدِّ یدِهِ مَرَّ عَلَی الصِّرَاطِ کالْبَرْقِ الْخَاطِفِ» (جامع الأخبار، ص 139) کسی اگر با دست خودش کار بکند، روز قیامت از صراط مثل برق عبور می کند. یعنی معطلی در قیامت ندارد. «هُوَ أَنْشَأَکمْ مِنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَکمْ فِیها» (هود، 61) اوست (خداست) که شما را از زمین آفرید و آبادی آن را به شما واگذاشت. اسلام برای کشاورزی سفارش  زیادی نموده است تا آنجا که سیراب کردن درخت، پاداش سیراب کردن مؤمن دارد. حضرت علی علیه السلام به استاندارش سفارش می کند که کشاورزان مورد ستم قرار نگیرند و در گرفتن مالیات مراعات آنان را بکن. «خداوند آسمان ها و زمین را آفرید و از آسمان آب فرو فرستاد و به واسطه آن، انواع میوه ها را برای روزی شما رویاند.» (سوره ابراهیم، آیه 32) «او کسی است که زمین را رام شما ساخت، پس به گوشه و کنار آن، رهسپار شوید واز روزی او، استفاده کنید.»(سوره ملک، آیه 16) در حدیث دیگری از پیامبر (ص) می خوانیم: «عبادت هفتاد جزء دارد بهترین جزء از این هفتاد جزء طلب رزق حلال می باشد.»(وسایل الشیعه، ج 12، ص 19) خداوند در سوره حجر آیه 20 و 21 می فرماید: 20وَ جَعَلْنا لَکُمْ فِیها مَعایِشَ وَ مَنْ لَسْتُمْ لَهُ بِرازِقِینَ 21وَ إِنْ مِنْ شَیْء إِلاّ عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلاّ بِقَدَر مَعْلُوم و در آن برای شما و برای آنکه روزی رسان وی نیستید اسباب زندگانی پدید آوردیم و هر چه هست، خزینه های آن نزد ماست و ما آن را جز به اندازه ای معین نازل نمی کنیم» معایش جمع معیشة و آن وسیله و نیازمندی های زندگی انسان است که گاهی خود به دنبال آن می رود و گاهی آن به سراغ او می آید. گرچه بعضی از مفسران کلمه معایش را تنها تفسیر به زراعت و گیاهان و یا خوردنی ها و نوشیدنی ها کرده اند، ولی پیدا است که مفهوم لغت کاملا وسیع است و تمام وسائل حیات را شامل می شود. مفسران در جمله «من لستم له برازقین» گفته اند: خداوند می خواهد مواهب خویش را هم درباره انسان ها و هم درباره حیوانات و موجودات زنده ای که انسان توانایی تغذیه آن ها ندارد بیان کند. بررسی زندگی امام علی (ع) نشان می دهد که آن حضرت در دوران 25 سال فاصله از امور حکومتی، بیش تر وقتشان را به باغداری و کشاورزی و کارهایی مربوط به آن نظیر حفر چاه و قنات می گذراندند. اخبار و روایات متعدد تاریخی نشان می دهد که مهم ترین و اصلی ترین منبع مالی امام موسی کاظم (ع) کشاورزی بوده است. «علی بن ابی حمزه» می گوید: امام کاظم (ع) را دیدم که در زمین کشاورزی خود کار می کرد و عرق می ریخت. عرض کردم: قربانت گردم! پس کارگران کجا هستند؟ فرمود: ای علی! بهتر از من و پدرم در این زمین با بیل کار می کردند. عرض کردم: آنان را معرفی نما! حضرت فرمود: رسول خدا (ص)، امیرالمؤمنین (ع) و پدرانم همه با دست خود کار می کردند. کشاورزی شغل پیامبران خدا و جانشینان آنان و مردان شایسته است.(محمدباقر مجلسي، پيشين، ج 48، 115) امام صادق (ع) در این باره می فرماید: «کان امیرالمؤمنین یکتب و یوصی بفلاحین خیرا؛ امیرالمؤمنین علیه السلام همیشه به عمال و كارمندانشان سفارش كشاورزان را می نمودند.» (شیخ حر عاملی، پیشین، ج 13، ص 216) درباره ارزش زمین امام علیه السلام می فرمایند: «فانكم مسؤولون حتی عن البقاع و البهائم؛ شما، حتی در مورد زمین ها و چهارپایان، مسؤولید.» (نهج البلاغه، خطبه 167) امام موسی کاظم (ع) از کشاورزان و تولید کنندگان مدینه زیاد حمایت می کرد، شخصی می گوید: در نزدیکی مدینه صیفی کاری داشتم. موقعی که فصل برداشت محصول نزدیک می شد، ملخ ها آن را نابود کردند. من خرج مزرعه را با پول دو شتر بدهکار بودم. نشسته بودم و فکر می کردم. ناگهان امام موسی بن جعفر (ع) را دیدم که در حال عبور از آن جا بود و مرا دید، فرمود: چرا ناراحتی؟ عرض کردم: به خاطر این که ملخ ها کشاورزی مرا نابود کرده اند. حضرت فرمود: چه قدر ضرر کرده ای؟ عرض کردم: یک صد و بیست دینار با پول دو شتر. حضرت به غلام خود فرمود: یک صد و پنجاه دینار به او بده سی دینار سود به اضافه اصل مخارج و دو شتر هم به وی تحویل بده! آن مرد می گوید: وقتی این کمک را تحویل گرفتم، عرض کردم: وارد زمین من شوید و در حق من دعا کنید. حضرت وارد زمین شد و دعا کرد، سپس از رسول خدا (ص) نقل کرد و فرمود: از بازماندگان مشکلات محکم نگه داری کنید.(تاریخ بغداد، خطیب بغدادی، ج 15، ص 16) امام علی (ع) با کلنگ زمین را می کند و آن را شیار و آبیاری می کرد و بارهای هسته ی خرما را روی شانه می گذاشت و به صحرا می برد و بر زمین می فشاند و اگر یک دانه ای از آن بر زمین می افتاد، خم می شد و آن را بر می داشت و می فرمود: امروز هسته است و فردا خرما . (برقعی قمی، جلوه ی حق در سیرت مولای متقیان امیرمؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام، ص 55) حضرت علی علیه السلام در طول عمر خویش علاوه بر رسالت زمامداری و امامت به کارهای زراعت و باغبانی می پرداخت و درآمد آن را صرف فقرا و یتیمان و اقشار پایین جامعه می نمود. از امام صادق علیه السلام نقل شده است: «حضرت علی علیه السلام با بیل زدن زمین را آباد ساخت و با درآمد خود هزار برده آزاد نمود.»(محمدباقر مجلسی، ج 41، ص 37) ................................................................................................................ معارف

جهاد کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم  جهاد کشاورزی . زلال وحی خداوند در آیه شریفه «فَمَا حَصَدْتُمْ فَذَرُوهُ فِی سُنْبُلِهِ؛ آنچه را که درو می کنید با خوشه اش کنار بگذارید». از زبان حضرت یوسف گزارش می دهد که به مصریان گفت: برای اینکه از پیامدهای وخیم خشک سالی برهید، به جز مقدار نیاز، بقیه محصول خود را در انبار ذخیره کنید. شیوه ذخیره سازی را نیز چنین می آموزد که دانه ها را از خوشه های آن بیرون نیاورید و بگذارید در خوشه ها بمانند. همچنین در قرآن کریم، گیاهان و درختان را دارای سجود تکوینی برای خداوند معرفی می کند و می فرماید: «وَالنَّجْمُ وَالشَجَرُ یَسْجُدان؛ و گیاه و درخت برای او سجده می کنند».   نگاه ژرف و موشکافانه به آیات قرآن درباره گیاهان و درختان و کشاورزی و مراحل رشد و تکوین آنها، درس های بسیار آموزنده ای درباره خداشناسی و توحید به ما می آموزد. «آیا ندیدی که خدا از آسمان آبی فرو فرستاد و زمین سرسبز گردید؟ بی گمان خداوند لطیف و آگاه است». (حج: ۶۳) «خداست که آسمان ها و زمین را آفرید و از آسمان، آبی فرو فرستاد؛ پس به آن آب از میوه ها برای شما روزی بیرون آورد». (ابراهیم: ۳۲) «و از میوه های درخت خرما و تاک ها که از آنها شراب مست کننده و روزی نیکو بر می گیرید، همانا در آن نشانه ای است برای گروهی که خرد را به کار برند». (نحل: ۶۷) یک جرعه آفتاب «درخت بکارید و کشاورزی کنید که هیچ عملی از آن حلال تر و پاکیزه تر نیست. سوگند به خدا که هنگام ظهور حضرت ولی عصر ارواحنا فداه، درختکاری و کشاورزی بسیار توسعه می یابد». «بدین سان خدا کاروانی از ابرهای پی در پی روان می سازد تا چون مادری مهربان، کودک طبیعت را در آغوش گیرد و بادهای سرد جنوبی در دوشیدن شیرش - که همان باران است - نقش خود را ایفا کند؛ تو گویی سینه طبیعت رگ کرده و با رگبارش زمین را سیراب می سازد و بدین سان خون ابر، زمین را زیر پستان پر بارانش می گیرد و بار گرانی را که آبستن آن است، فرو می نهد در زمین خشک، گیاه و بر کوه های عریان انواع سبزه ها می روید». بهترین کار کشاورزی، یکی از مهم ترین فعالیت های اقتصادی هر جامعه است. کشاورزی در اسلام، اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا عامل اساسی در تأمین معاش زندگی به شمار می رود و تمام مواد غذایی انسان ها در اصل، از گیاهان گرفته می شود. در فرهنگ اسلامی، کشاورزی نیک ترین پیشه و گران بهاترین گوهر شناخته شده است. امام باقر علیه السلام می فرماید: «پدرم فرمود: بهترین کارها کشاورزی است؛ چیزی را می کاری و نیکوکار و بدکار از آن می خورند. نیکوکار می خورد و برایت از خدا آمرزش می طلبد و بدکار می خورد و آنچه خورده او را لعن و نفرین می کند و چرندگان و پرندگان نیز از آن بهره مند می شوند». شکرانه جایگاه کشاورزی در آموزه های دینی و فقه اسلامی، بسیار مورد توجه و تأکید قرار گرفته است و احکام مربوط به این کار مقدس برای مؤمنین و مسلمین تشریح شده است. یکی از آن احکام، زکات است که شکرانه نعمتی است که خداوند به کشاورز داده است. همچنین در فقه اسلامی، بخش هایی با نام های مزارعه و مساقات وجود دارد که در مورد کشاورزی شراکتی و باغبانی شراکتی است. کشاورزی، اساس توسعه و پیشرفت یکی از عناصر مهم در به وجود آمدن تمدن های بزرگ، کشاورزی بوده است. ازاین روست که دانشمندان علوم جامعه شناسی و تمدن گفته اند که تمدن های بزرگ، در کنار رودها و زمین های حاصل خیز ایجاد شده اند. ایران اسلامی نیز به عنوان کشوری صاحب تمدن کهن، دارای پیشینه درخشان در زمینه کشاورزی بوده است. یکی از راه کارهای مهم برون رفت از بحران های اجتماعی مانند بی کاری و ایجاد فرصت های شغلی، کشاورزی است. در بیان اهمیت بخش کشاورزی در اقتصاد یک کشور، کافی است بدانیم که بخش کشاورزی، ۸۰ درصد نیازهای غذایی جمعیت کشور را تأمین می کند و یک چهارم اشتغال کشور در گرو این بخش است. امروزه کشاورزی به عنوان یک رشته علمی و مجهز به فن آوری روز، نقش اساسی در رشد همه جانبه کشور و استقلال آن ایفا می کند که این مهم، با تربیت نیروهای متخصص و متعهد امکان پذیر است. دشمن فقر و وابستگی خداوند، با سخاوتِ تمام، طبیعت و آب و خاک را به انسان ارزانی داشته است. انسان با حرکت و همت می تواند از این نعمت خدادادی، بهره ها نصیب خود سازد. با وجود دو نعمت اساسی و بزرگ آب و خاک، دیگر نباید برای انسان مشکلی به نام فقر باقی بماند. امام علی علیه السلام در این باره فرموده است: «آن کس که آب و خاک داشته باشد و دچار فقر گردد، از رحمت خداوند به دور است.» بنابراین، جامعه ای که کشاورز در آن ارج نداشته باشد و به کشاورزی اهمیت داده نشود، فقیر خواهد شد و فقیر نیز وابستگی و استعمارپذیری را در پی خواهد داشت. ازاین رو، امام خمینی رحمه الله ، همواره بر خودکفایی کشاورزی و توسعه آن تأکید می کردند و تلاش کشاورزان برای استقلال و خودکفایی کشور را جهاد می دانستند. ایشان در بخشی از سخنان خود می فرماید: «اگر چنانچه کشاورزی ما یک کشاورزی سالم و یک کشاورزی متعهدانه و کوشش برای این که در ارزاقمان محتاج به خارج نشویم، باشد؛ این یک جهاد است.» همچنین ایشان با توجه به نقش مهم کشاورزان فرموده است: «من از همه کشاورزان تقاضا دارم که در کار کشاورزی جدیّت کنند و ما را از این که دستمان پیش دیگران [دراز[ باشد، نجات بدهند». زلال قلم دست بر کمر می ایستی و نگاه می کنی به دور دست؛ به آنجا که باد می آید و می پیچد در تن درخت ها و سبزه ها و آرام تابشان می دهد و تو تازه می شوی؛ با رویایی که شکوفه های کوچک برایت به ارمغان می آورند و کم کم به خلسه سیب و زیتون و انار می روی. سنبل سر سفره هفت سین، نماد برکتی فصیح است و سبزه و سمنو و سرکه و سیب، همه از خاک بر می آیند تا تو را به اوج زیستن برسانند، تا دستانت در تمام سال قد بکشند به سوی مقلب القلوب و الابصار. آورده اند که... علی بن حمزه می گوید: روزی امام موسی کاظم علیه السلام را در مزرعه اش ملاقات کردم و این در حالی بود که حضرت، به علت کار و فعالیت شدید، سر و صورتش به شدت عرق کرده بود. گفتم: فدایت شوم! پس مردان شما کجایند که خود با این زحمت کار می کنید؟ امام پاسخ داد: «ای علی، کسانی که از من و پدرم بهتر بودند، با دست خود کشاورزی می کردند.» پرسیدم: چه کسی از شما و پدر بزرگوارتان بهتر بودند؟ حضرت فرمود: «رسول خدا صلی الله علیه و آله و امیر مؤمنان علیه السلام و تمام پدرانم که همه با دستان مبارک خویش زراعت می کردند. نه تنها آنان، بلکه پیامبران و فرستادگان الهی و انسان های صالح نیز کشاورزی می کردند و بهترینِ خلق بودند». ازاین رو، پیامبران و پیشوایان الهی نه تنها در سخن، بلکه در مقام عمل هم به کشاورزی پرداخته اند و مقام و ارزش کشاورزان را ارج نهاده اند. امام صادق علیه السلام می فرماید: «الزارِعونَ کُنُوزُ الاَنامِ؛ کشاورزان، گنج های زمین اند». . کلمات کلیدی:  جهاد کشاورزی کشاورزی در قرآن جایگاه کشاورزی در دین #گزیده #مناسبتها کشاورزی روز جهاد کشاورزی . ............................................................................................................ منبع: اشارات - خرداد ۱۳۸۶، شماره ۱۰۹ - روز جهاد کشاورزی

حیوانات دریایی در قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم  حیوانات دریایی در قرآن . بر اساس آیات قرآن دریا و حیوانات دریایی مهم‌ترین منبع تأمین گوشتِ تازه و سالم است‌. . آیات قرآن • «وهو الذی سخر البحر لتاکلوا منه لحمـا طریـا...؛[۱]  و اوست همان كه دریا را رام كرد تا از آن گوشت تر و تازه بخورید و از آن زینت‌هایى كه مى‌پوشید (مانند لؤلؤ و مرجان) استخراج نمایید، و كشتى‌ها را در آن مى‌بینى كه شكافنده‌اند (سینه آب را، براى برآوردن نیازهاى مختلف شما) و براى آنكه (به تجارت و غیره) از فضل خدا جستجو كنید و باشد كه شكرگزارید.» . • «احل لکم صید البحر وطعامه...؛[۲]  بر شما شكار كردن از دریا و خوردن از شكار آن (در حال احرام) حلال شد تا وسیله برخوردارى شما و مسافران باشد، و بر شما شكار از خشكى مادامى كه در حال احرامید حرام است، و از خدایى كه به سوى او گرد آورده خواهید شد پروا كنید.» . • «وما یستوی البحران... ومن کل تاکلون لحمـا طریـا...؛[۳]  و هرگز دو دریا (نهرهاى بزرگ شبیه دریا و دریاها) با هم یكسان نیستند، این یك پاكیزه و شیرین و تشنگى زدا كه نوشیدنش گواراست و آن یك شور و تلخ‌مزه، و از هر یك گوشت تر و تازه مى‌خورید و زیور و زینتى را كه مى‌پوشید استخراج مى‌كنید، و كشتى‌ها را در آن شكافنده سینه دریا مى‌بینى، تا شما از فضل و نعمت خدا (روزى) جستجو كنید و شاید سپاس گزارید. (روح وسیع و پهناور انسانى در مؤمن و كافر از نظر حقیقت و منافع ایمانى و اخلاقى مساوى نیست، هر چند از هر دو كارهاى خیر و خدمات بشرى پدید مى‌آید).» . • «فالتقمه الحوت و هو ملیم؛[۴]  پس ماهى او را بلعید در حالى كه كار ملامت‌آور كرده بود و خود را سرزنش مى‌كرد.» . • «اذ تاتیهم حیتانهم یوم سبتهم شرعا؛[۵]  و از آنان حال مجتمعى را كه در ساحل دریا بودند (اهل مدین یا ایله فلسطین كنار دریاى طبریه) بپرس، آن گاه كه در روز شنبه (از حکم حرمت صید ماهى در آن روز) تجاوز مى‌كردند، هنگامى كه ماهى‌هاى آنها در روز شنبه‌شان آشكارا روى آب مى‌آمدند و روزى كه شنبه نداشتند (روز غیر شنبه) نمى‌آمدند. این گونه ما آنها را در برابر نافرمانى‌هایشان آزمایش مى‌كردیم.» . • «فانی نسیت الحوت و ما انسانیه الا الشیطان؛[۶]  گفت: آیا دیدى وقتى كه در كنار آن سنگ جاى گرفتیم من (سرگذشت) ماهی را فراموش كردم، و جز شیطان آن را فراموشم نساخت كه (به تو) بازگویم، و آن ماهى راه خود را در دریا به طرز عجیبى پیش گرفت (به این جهت كه زنده شد و یا آنكه به هر طرف شنا مى‌كرد آب دریا مانند كانال بازمى‌ماند).». . مفهوم شناسی بَحر به معنای دریا و آب وسیع‌ است.«وَ جاوَزْنا بِبَنِی إِسْرائِیلَ‌ الْبَحْرَ؛[۷]  بنی اسرائیل را از دریا عبور دادیم» در قاموس گوید: «الْبَحْرُ: الْمَاءُ الْكَثِیرُ»[۸]  راغب گوید: آن در اصل هر محل وسیعى است كه شامل آب زیاد باشد.[۹] حوت به معنای ماهى و جمع آن حیتان است‌. ناگفته نماند از موارد استعمال آن در قرآن بدست میاید كه حوت بر ماهى بزرگ و كوچك هر دو گفته می‌شود مثل ماهى یونس و ماهى موسی و جوانش. در اقرب الموارد می‌گوید: اغلب استعمال حوت در ماهى بزرگ است.[۱۰] . تفسیر آیات دریا، محل زندگی دسته‌ای از حیوانات و حلیت برخی از آنها: خداوند متعال در قرآن مجید می‌فرماید: او كسى است كه دریاها را براى شما تسخیر كرد و به خدمت شما گمارد (وَ هُوَ الَّذِی سَخَّرَ الْبَحْرَ). مى‌دانیم قسمت عمده روى زمین را دریاها تشكیل مى‌دهند، و نیز مى‌دانیم نخستین جوانه حیات در دریاها آشكار شده، و هم اكنون نیز دریا منبع مهمى براى ادامه حیات انسان و همه موجودات روى زمین است، و قرار دادن آن در خدمت بشر یكى از نعمت‌هاى بزرگ خدا است. سپس به قسمتی از منافع دریاها اشاره كرده مى‌فرماید: تا از آن گوشت تازه بخورید (لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِیا). گوشتى كه زحمت پرورش آن را نكشیده‌اید تنها دست قدرت خدا آن را در دل اقیانوس‌ها پرورش داده و رایگان در اختیارتان گذارده است.۱۱] .............................................................................................................................................. پانویس ۱. ↑ نحل/سوره۱۶، آیه۱۴.     ۲. ↑ مائده/سوره۵، آیه۹۶.     ۳. ↑ فاطر/سوره۳۵، آیه۱۲.     ۴. ↑ صافات/سوره۳۷، آیه۱۴۲.     ۵. ↑ اعراف/سوره۷، آیه۱۶۳.     ۶. ↑ کهف/سوره۱۸، آیه۶۳.     ۷. ↑ اعراف/سوره۷، آیه۱۳۸.     ۸. ↑ قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۱، ص۱۶۲.     ۹. ↑ راغب أصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، ج۱، ص۱۰۸.     ۱۰. ↑ قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، ج۲، ص۱۹۱.     ۱۱. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج۱۱، ص۱۷۹.     .................................................................................................................................... منبع فرهنگ قرآن، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، برگرفته از مقاله «حیوانات دریایی».     ....................................................................................................................................... منبع : پایگاه ویکی فقه

«دریا» در سخنان معصومین(ع)

بسم الله الرحمن الرحیم  «دریا» در سخنان معصومین(ع) . . پرسش : «دریا» در کلمات معصومین(علیهم السلام) چگونه توصیف شده است؟ پاسخ اجمالی: معصومین(ع) از «دریا» به عنوان نشانه ای بزرگ بر عظمت خداوند تعبیر کرده اند. امام علی(ع) در مناجات خود می فرماید: «تو كسى هستى كه عظمتت در آسمان و قدرتت در زمين، و شگفتى‌هاى خلقتت در دل درياها است». همچنین امام صادق(ع) می فرماید: «اگر مى‌خواهى وسعت حكمت آفريدگار و كوتاهى علم مخلوقات را بدانى نظر به آنچه در اقيانوس ‌ها از انواع ماهيان و جنبندگان آب و صدف ‌ها است بيفكن. انواعى كه شماره ندارد، و منافع آن تدريجا براى بشر بر اثر حوادثى كه در زندگى او پيش مى آيد روشن مى گردد».. . کلیدواژگان دريا، شگفتي هاي دريا، عجائب دريا، احاديث معصومين(ع)، اسرار دريا، مسخر، منافع و برکات . پاسخ تفصیلی: با توجه به عجایب فراوانی که در دریاها نهفته است بايد با يك دنيا خضوع و اخلاص به اين جمله معروف دعاى جوشن مترنّم شويم و بگوئيم: «یَا مَنْ فِى الْبِحارِ عَجائِبُهُ»(1)؛ (اى كسى كه شگفتى‌ هاى قدرتت در درياها است). آن روز كه اين جمله در دعاى جوشن از پيغمبر اكرم (صلی الله علیه و آله) نقل شد؛ هنوز اسرار درياها بر كسى مكشوف نبود، و امروز عظمت اين جمله براى ما از هر زمانى روشن‌ تر است. در دعا و مناجات ديگرى از اميرمؤمنان على(علیه السلام) آمده است، كه فرمود: «أَنْتَ الَّذِىْ فِى السَّماءِ عَظَمَتُكَ، وَ فِى اْلأَرْضِ قُدْرَتُكَ، وَ فِى الْبِحارِ عَجائِبُكَ»(2)؛ (تو كسى هستى كه عظمتت در آسمان و قدرتت در زمين، و شگفتى‌ هاى خلقتت در دل درياها است). همچنین اميرمؤمنان على(علیه السلام) در حدیث دیگری می فرمایند: «سَخَّرَ لَكُمُ الْمَاءَ يَغْدُو عَلَيْكُمْ وَ يَرُوحُ صَلَاحاً لِمَعَاشِكُمْ وَ الْبَحْرَ سَبَباً لِكَثْرَةِ أَمْوَالِكُم‏»(3)؛ (خداوند آب را مسخّر فرمان شما قرارداد، صبحگاهان مى‌ رود و عصر باز مى‌ گردد، تا زندگى شما را سامان بخشد [اين تعبير ممكن است اشاره به جزر و مد دريا و آثار حياتى آن باشد] و دريا را وسيله وفور و كثرت اموال شما قرار داد). اين بحث را با فرازى از حديث معروف «توحيد مفضّل» از امام صادق(علیه السلام) پايان مى‌ دهيم؛ حضرت می فرمایند: «فَإِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَعْرِفَ سَعَةَ حِكْمَةِ الْخَالِقِ وَ قِصَرَ عِلْمِ الْمَخْلُوقِينَ فَانْظُرْ إِلَى مَا فِي الْبِحَارِ مِنْ ضُرُوبِ السَّمَكِ وَ دَوَابِّ الْمَاءِ وَ الْأَصْدَافِ وَ الْأَصْنَافِ الَّتِي لَا تُحْصَى وَ لَا تُعْرَفُ مَنَافِعُهَا إِلَّا الشَّيْ‏ءُ بَعْدَ الشَّيْ‏ءِ يُدْرِكُهُ النَّاسُ بِأَسْبَابٍ تُحْدَثُ‏»(4)؛ (اگر مى‌خواهى وسعت حكمت آفريدگار و كوتاهى علم مخلوقات را بدانى نظر به آنچه در اقيانوس‌ ها از انواع ماهيان و جنبندگان آب و صدف‌ ها است بيفكن. انواعى كه شماره ندارد، و منافع آن تدريجا براى بشر بر اثر حوادثى كه در زندگى او پيش مى‌ آيد روشن مى‌ گردد). آرى در دريا و جنبندگان دريا و گياهان دريائى و غير آن منافع و بركاتى است كه هر روز كه بر عمر بشر مى‌ گذرد اسرار تازه‌ اى از آن كشف مى‌ شود؛ و فوائد جديدى بر او ظاهر مى‌ گردد كه او را در برابر خالق اين همه نعمت‌ ها وادار به خضوع مى‌ كند.(5) ...................................................................................................................................... پی نوشت:(1). كليات مفاتيح الجنان‏، قمى، عباس‏، اسوه‏، قم، بی تا، ص 94، دعاى جوشن كبير، بند 58.(2). بحار الأنوار، مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏، محقق / مصحح جمعى از محققان‏، دار إحياء التراث العربي‏، بيروت‏، 1403 ق‏، چاپ دوم، ج ‏94، ص 202، «اليوم الثالث عشر».(3). همان، ج ‏57، ص 39، باب 30 «الماء و أنواعه و البحار و غرائبها و ما ينعقد فيها و علة المد و الجزر و الممدوح من الأنهار و المذموم منها».(4). همان، ج ‏3، ص 109، باب 4 «الخبر المشتهر بتوحيد المفضل بن عمر».(5). پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1386 ش، چاپ نهم، ج 2، ص 284. ........................................................................................................................................................ منبع: پایگاه اطلاع رسان دفتر آیت الله مکارم شیرازی

کتاب: دریا در قرآن و حدیث

بسم الله الرحمن الرحیم  دریا در قرآن و حدیث . مؤلف:صادق بیگلری ناشر: اسرار دانش . . زبان: فارسی رده‌بندی دیویی: 297.483 سال چاپ: 1393 نوبت چاپ: 1 تیراژ: 3000 نسخه تعداد صفحات: 96 قطع و نوع جلد: رقعی (شومیز) شابک: 9789649860787 . معرفی کتاب: کتاب حاضر، به بررسی و پژوهش در باب واژة دریا در قرآن و احادیث پرداخته است. در فصل نخست به بررسی آیات قرآنی در باب دریا و دریانوردی پرداخته و به بیان روایات و احادیث مختلف در این موضوع از دیدگاه ائمه معصوم اشاره می‌کند. در ادامه این فصل نیز با توجه به نیاز مسلمانان به یادگیری احکام دریا بخصوص خوردنی‌های دریایی به بیان حکم شرعی خوردنی‌های دریایی اشاره می‌کند. فصل دوم با اشاره به نقش دریا و دریانوردی در گسترش اسلام آغاز می‌شود و در ادامه، این فصل به بررسی تاریخ این مفهوم در قرون مختلف و ابتکارات مسلمانان می‌پردازد. فصل سوم ضمن بیان مختصری از دریا در ادبیات فارسی به بررسی آثار شاعران و ادیبان ایرانی از قبیل «مولانا جلال‌الدین محمد بلخی» و همچنین «فریدالدین عطار نیشابوری» در این خصوص می‌پردازد. در فصل پایانی نیز به دیدگاه‌های دو تن از اندیشمندان ایرانی به نام‌های «ابوریحان بیرونی» و «احمد ابن ماجد» در باب دریا اشاره خواهد شد.

دریا از منظر قرآن کریم و علم

بسم الله الرحمن الرحیم  دریا از منظر قرآن کریم و علم امیر علیخانی استادیار دانشگاه قم . (متن کامل مقاله : pdf - دریا از منظر قرآن کریم و علم) . چکیده: خداوند متعال در آیات متعددی از قرآن کریم اهمیت دریا را بیان فرموده است. نظر به اینکه بیش از 2500 کیلومتر از مرزهای کشور را آب دریاها فراگرفته است، لزوم توجه به هدایت های قرآن درباره دریا، وظیفه ای مهم تلقی می گردد، ضمن آنکه حیات بشر بستگی تام به شناخت و بهره گیری صحیح از این منبع خدادادی دارد. واژه «بحر» به معنای دریا به صورت صیغه مفرد در 32 آیه از قرآن آمده است. واژه «بر» به معنای خشکی نیز به صورت صیغه مفرد در 12 آیه از قرآن باز آمده است. در این مقاله ابتدا نسبت این آیات با تناسب خشکی به دریا اثبات می گردد، سپس سایر یافته های جدید در علم مهندسی دریا با آیات قرآن کریم تطبیق داده شده و شواهد لازم برای حمایت این نظریه که حقایقی در قرآن درباره علوم جدید به ویژه شگفتی های دریاها و اقیانوس ها موجود است، ارائه می گردد. همچنین امکان علمی آتش گرفتن دریاها، چگونگی یکی شدن دریاها، مانع بین دو دریا، تاریکی در اعماق دریا، جریانات جزر و مدی و سایر جریان ها و امواج دریایی مورد بحث قرار گرفته است. . کلید واژه ها: دریا خشکی آیات علمی امواج داخلی ........................................................................................................................ منبع: مطالعات تفسیری سال پنجم تابستان 1393 شماره 18

ابلاغ سیاست های کلی محیط زیست توسط مقام معظم رهبری/ لحاظ شدن محیط زیست در برنامه ششم

بسم الله الرحمن الرحیم  ابلاغ سیاست های کلی محیط زیست توسط مقام معظم رهبری  لحاظ شدن محیط زیست در برنامه ششم   یکی از اقدامات ارزشمند و قابل تامل محیط زیستی در سال ۹۴ تهیه سیاست های کلی نظام در زمینه محیط زیست برای اولین بار و ابلاغ آن توسط مقام معظم رهبری است که راهگشای بسیاری از مشکلات محیط زیستی کشور شد. مقام معظم رهبری در سال ۹۴ سیاست های کلی محیط زیست را در ۱۵ بند ابلاغ کردند و دولت یازدهم نیز که توجه به مسائل زیست محیطی را سرلوحه برنامه های خود قرار داده است، سیاست های ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری را نقشه راه قرار دادند. . .  ابلاغ سیاست های کلی محیط زیستی نظام توسط مقام معظم رهبری تاکنون کشور سیاستی کلی در زمینه محیط زیست نداشت و با توجه به شکننده شدن محیط زیست و وضعیت ناخوش حیات وحش و گونه های گیاهی تهیه و ابلاغ آن توسط مقام معظم رهبری بسیاری از مشکلات را کاهش خواهد داد.  محیط زیست در برنامه ششم توسعه برای اولین بار در کشور مقوله محیط زیست در قالب یک بخش جداگانه در برنامه توسعه کشور دیده شده است و برای این منظور تاکنون جلسات متعددی با حضور سازمان های مردم نهاد و دست اندرکاران این موضوع در سازمان محیط زیست برگزار شده است. برنامه ششم توسعه با رویکردی که محیط زیست را به عنوان موضوعی خاص دیده و از جمله با لحاظ توسعه دیپلماسی محیط زیست، کاهش گازهای گلخانه ای، مقابله با آلودگی هوا، احیای تالاب ها، رودخانه ها، جنگل ها و حمایت از تنوع زیستی کشور، در صدد است با ساز و کارهای جدی تر و عملی تری افق آینده محیط زیست را ترسیم کند. از ویژگی های برنامه ششم توسعه این است که موضوع محیط زیست در تمام بخش های مختلف آن جاری است، به علاوه برای محیط زیست به عنوان یک موضوع فرابخشی، سند فرابخشی مجزایی در این برنامه پیش بینی شده و با سیاست های کلی ابلاغی رهبری، اهداف جهانی توسعه پایدار و توافق پاریس برای کاهش گازهای گلخانه ای در قالب برنامه اقتصاد کم کربن هماهنگ است. .  حضور پررنگ ایران در نشست آب و هوایی پاریس وضعیت محیط زیست جهانی به مرحله ای رسید که تمام کشورها از ادامه این روند احساس خطر کرده اند، بررسی های جهانی نشان می دهد در صورت محدود نکردن گرمایش زمین تا سال ۲۰۳۰، عواقب جبران ناپذیری از بروز انواع بیماری ها و عوارض زیست محیطی گریبانگیر بشر خواهد. بر این اساس سران ۱۹۵ کشور ۳۰ نوامبر (۹ آذر) در نشستی موسوم به تغییرات اقلیم ( کاپ ۲۱) در پاریس گردهم آمدند تا با ارایه راهکارهایی مانع گرمتر شدن زمین شوند که کاهش انتشار گازهای گلخانه ای مهمترین تصمیم این نشست بود. در این نشست قرار شد ایران ۴ درصد بدون شرط و ۸ درصد مشروط به رفع تحریم ها و در مجموع ۱۲ درصد از انتشار گازهای گلخانه ای خود تا سال ۲۰۳۰ را کاهش دهد.  آغاز طرح های گسترده مقابله با گرد و غبار در خوزستان پدیده گرد و غبار چند سالی است که کشور به ویژه استان های غربی و جنوبی را درگیر کرده است، در این میان خوزستان از تمام استان ها بیشتر در عذاب است که برای رفع این معضل اقداماتی صورت گرفته است. بر این اساس برنامه مقابله با گرد و غبار در این استان تهیه و هر سازمان متولی اجرای بخش های مرتبط خود شده است.و برای تثبت خاک و شن های روان سازمان جنگل ها مراتع و آبخیزداری اقدام به کاشت نهال در منشاء های شناسایی شده گرد و غبار کرده است.  تصویب سقف ۳ هزار امتیازی سختی کار محیط بانان سقف فوق العاده سختی شرایط کار محیط بانان ۳ هزار امتیاز است که بعد از پیگیری های فراوان از سوی سازمان محیط زیست در جلسه هیات دولت مورد تایید اعضا قرار گرفت و به طور کامل به تصویب رسید که این مساله در بهبود دریافتی و معیشت محیط بانان تاثیر گذار خواهد بود. محیط بانان وظیفه حفاظت از ۱۱ درصد خاک کشور را که جزو مناطق حفاظت شده است برعهده دارند که دراین راه سختی ها و مشقت های زیادی را متحمل می شوند.  انتشار سومین گزارش وضعیت محیط زیست کشور سومین گزارش وضعیت محیط زیستی کشور بعد از ۸ سال وقفه، امسال تهیه و منتشر شد، گزارش های اول و دوم سال های ۸۲ و ۸۳ منتشر شده بود.  رفع تصرف از صدها هکتار زمین در اراضی تحت پوشش سازمان محیط زیست مقام معظم رهبری در بیانات ۱۷ اسفند ۹۳ ، تخریب محیط زیست را جرم دانستند و تاکید کردند منابع طبیعی و مناطق حفاظت شده نباید به هیچ دلیلی تصرف شوند. بر این اساس اقداماتی اساسی در سازمان حفاظت محیط زیست و ادارات کل استانی صورت گرفت که در ادامه آن صدها هکتار زمین تصرف شده در مناطق حفاظت شده در لواسانات، میانکاله، ورجین و استان فارس رفع تصرف شد.  انتخاب نماد محیط زیستی برای فدراسیون های ورزشی تفاهم نامه ای میان دو نهاد سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت ورزش و جوانان به امضا رسیده که بر اساس آن تاکنون اقدامات محیط زیستی سازنده ای صورت گرفته است. تاکنون بیش از ۵۰ فدراسیون گونه های جانوری و گیاهی در خطر انقراض را به عنوان نماد خود پذیرفته اند که قطعا حرکت بسیار نتیجه بخشی در راستای حفظ این گونه ها خواهد بود. همکاری با وزارت آموزش و پرورش تفاهم نامه ای میان سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت آموزش و پرورش منعقد شده که بر اساس آن همکاری هایی مانند تهیه کتاب های زیست محیطی از جمله کتاب ' انسان و محیط زیست ' و برنامه ریزی برای شکل گیری مدارس زیست محیطی در حال اجرا است.  آزاد شدن محیط بان دنا یکی از زیباترین اتفاقات در سال جای آزاد شدن اسعد تقی زاده محیط بان دنا است که در تاریخ ۲۶ مرداد ۸۷ در منطقه حفاظت شده دنا با شلیک گلوله وی مجتبی رضایی نیک کشته شد که بعد از برقراری دادگاه حکم اعدام وی صادر شد که اکنون بعد از ۸ سال با گذشت اولیای دم این محیط بان از زندان آزاد شد. پیگیری لوایح چهارگانه محیط زیستی از مجلس شورای اسلامی سازمان حفاظت محیط زیست چهارلایحه آب، خاک، هوا و ارزیابی زیست محیطی را تهیه و برای تصویب به مجلس شورای اسلامی ارسال کرد. بعد از یکسال پیگیری مستمر سازمان محیط زیست از مجلس هیچ کدام از این لوایح به نتیجه نرسیده است که حتی لایحه ارزیابی زیست محیطی نیز از سوی مجلس رد شد این در حالی است که داشتن ارزیابی زیست محیطی برای اجرای تمام طرح ها الزامی است و سازمان نیز با جدیت این موضوع را پیگیری می کند.  افزایش جریمه شکار جانوران وحشی به بیش از پنج برابر جریمه شکار جانوران وحشی با توجه به ماده سه قانون شکار و صید به طور متوسط حدود پنج برابر و برخی از گونه ها بیش از ۱۰ تا ۱۶ برابر افزایش یافته است. در تعرفه جدید جریمه پلنگ از ۵ میلیون تومان به ۸۰ میلیون تومان، یوزپلنگ از ۲۰ میلیون تومان به ۱۰۰ میلیون تومان، گوزن زرد ایرانی از ۵ میلیون تومان به ۶۰ میلیون تومان، مرال و شوکا از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان به ۳۵ میلیون تومان و قوچ و میش و کل و بز و جبیر به ۱۰ میلیون تومان افزایش یافت.  امضای تفاهم نامه های بین المللی در سال جاری تفاهم نامه های بین المللی محیط زیستی سازنده ای میان سازمان حفاظت محیط زیست و کشورهایی مانند فرانسه، فنلاند، اتریش، ایتالیا و دانشگاه لبنان با دانشگاه محیط زیست منعقد شده است. اکنون که دوران پسابرجام به سر می بریم می توان از این فرصت و با کمک این تفام نامه ها فناوری های روز دنیا را برای حفاظت از محیط زیست وارد کشور کرد. قطع مازوت پنج نیروگاه درخصوص برنامه های کاهش آلودگی هوا در کشور نیز در سال ۹۳ مصوبه ای در ۹ محور اساسی و ۳۵ فعالیت به تصویب رسید و که تغییر سوخت نیروگاه ها از مازوت به گاز یکی از این فعالیت ها است. نیروگاه ها روزانه ۴۰ میلیون لیتر مازوت و ۱۰ تا ۱۵ لیتر گازوییل مصرف می کنند و آلودگی زیادی به همراه دارند بر این اساس با هماهنگی وزارت نفت، گاز پنج نیروگاه از جمله منتظر قائم کرج، شهید منتظری اصفهان، شازند اراک، نیروگاه تبریز و رامین اهواز برای سوخت تامین شده است. توقف احداث ۱۵ سد در کشور داشتن ارزیابی زیست محیطی برای اجرای پروژه ها الزامی است که بر این اساس برخی پروژه های نفتی، سدسازی، فولاد کرمان، سد شفارود، سد خرسان و انتقال آب سبز کوه برخی از پروژه های متوقف شده هستند و تا زمان تعیین تکلیف متوقف می مانند. ۱۵ سدی که مجوز زیست محیطی نداشته اند با هماهنگی وزارت نیرو تمام مجوز آنها لغو و اجرای آن ها متوقف شده است، برخی از این سدها بیش از ۶۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته اند. امسال ۱۱۴ پروژه توسعه ای مورد بررسی قرار گرفت که ۳۵ پروژه به دلیل عدم رعایت ملاحظات زیست محیطی، نداشتن گزارش علمی و اثرات مخرب رد شدند، ۱۴ پروژه مجوز کامل دریافت کردند، ۲۴ پروژه موافقت مشروط گرفتند و قرار شد ۳۷ پروژه طرح مجدد شوند. ......................................................................................... منبع : خبرگزاری شبستان

نگاهی به ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از سوی مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم  گزارشی از همایش سیاست های کلی محیط زیست؛ اجرا و نظارت : نگاهی به ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از سوی مقام معظم رهبری   حفاظت از محیط زیست درقرن بیست و یکم به عنوان یکی از هشت هدف توسعه هزاره و یکی از سه پایه توسعه پایدارشناخته می‌شود. . . چکیده گزارش: - ابلاغ سیاست های رهبری زمانی صورت گرفت که بیشترین فشار و سختی بر محیط زیست کشور حاکم بود. - از این رو زمان ابلاغ این سیاست ها در چنین شرایطی به نفع کشور و مردم تمام شد. - با این ابلاغ هم راستایی و همگامی بین دستگاه ها بیشتر شده است. - ابلاغ سیاست های محیط زیستی در سپهر سیاسی و نظام سیاسی کشور اتفاق مهمی بود . - بعد از ابلاغ توسط رهبری، معاون اول رئیس جمهور تقسیم کار دستگاه ها را ابلاغ کرد . - براساس آن، مسئولان تمام نهادها متوجه وظایف خود در اجرای بندهای سیاست ابلاغی شدند. - امروزه در تمام کلان­شهرها بنزین یورو ۴ توزیع می‌شود . - در برخی شهرهای بزرگ دیگر هم بنزین و گازوئیل با استاندارد یورو ۴ درحال توزیع است. - نیروگاه ها از سوخت مازوت استفاده نمی­ کنند. - استفاده بیشتر از انرژی خورشیدی در قالب دستورالعملی از سوی دولت به دستگاه ها ابلاغ شد. - در سال۹۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل تعداد روزهای هوای پاک تهران ۶۰ روز افزایش نشان می دهد. - این مساله، نتیجه همکاری میان وزارتخانه های صنایع و نیرو و سایر نهادهای مرتبط است - براساس سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری برای نخستین بار در حوزه محیط زیست یک سند فرابخشی ارائه شده که بعنوان یک پیوست درسند ششم توسعه دیده شده است. - مهم‌ترین شاخصه سیاست های ابلاغی، همگرایی در محیط زیست بود. - سخنرانی مقام معظم رهبری در ۱۷ اسفند ۱۳۹۳ باعث شد مطالبات در حوزه محیط زیست سرعت بگیرد. - در یک سال گذشته بیش از ۱۵ تفاهمنامه با کشورهای مختلف در حوزه محیط زیست امضاء شد. - براساس سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری دولت لوایح مهمی مثل جلوگیری ازآلودگی هوا، تالاب، خاک، زمین و ارزیابی محیط‌ زیست به مجلس ارائه کرده است. . پژوهش خبری صدا و سیما:  حفاظت از محیط زیستدرقرن بیست و یکمبه عنوان یکی از هشتهدف توسعه هزارهو یکی از سه پایه توسعه پایدارشناخته می‌شود. اشتباهات فراوان زیست محیطی در سال های گذشته درس آموزنده ای به همه ما داده است. راه حل اجتناب از مسائل زیست محیطی، نفی صنعتی شدن و توسعه اقتصادی نیست اگرچه امروزه مفهوم توسعه با تخریب منابع طبیعی و محیط زیست به شدت همراه شده است. واقعیت آن است که سلامت محیط زیست می تواند از طریق توسعه برنامه‌ریزی شده و پایدار تضمین شود اما به این شرط که همه ملت‌ها و کشورها در این امر سهیم باشند. حفاظت از محیط زیست در سال‌های اخیر چنان اهمیت یافته است که هر ساله شاهد برپایی کنفرانس‌هایی در این زمینه در گوشه و کنار دنیا هستیم و در کشور ما نیز در سال‌های اخیر به این امر توجه زیادی شده است تا آنجا که آبان ماه سال ۹۴ مقام معظم رهبری با بررسی همه جانبه موضوع، "سیاست های کلی محیط زیست" را پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ کردند. در این نوشتار با نگاهی به جایگاه محیط زیست در توسعه همه جانبه کشور؛ به بررسی سیاست های ابلاغی محیط زیست که از سوی مقام معظم رهبری از نگاه اجرایی می پردازیم. . محیط زیست چیست؟ محیط زیست به همه محیط‌هایی که در آنها زندگی جریان دارد گفته می‌شود. مجموعه‌ای از عوامل فیزیکی خارجی و موجودات زنده که با هم در کنش هستند محیط زیست را تشکیل می‌دهند و بر رشد و نمو و رفتار موجودات تأثیر می‌گذارند. جایگاه محیط زیست در توسعه هرچند محور توسعه، انسان و نیازهای مادی و معنوی وی می‌باشد، اما نباید فراموش کرد که عوامل اقتصادی – اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی سایر ارکان توسعه را تشکیل می‌دهند. محیط زیست به عنوان رکنی از ارکان توسعه پایدار نقش پشتیبانی کننده را بازی می‌کند. در واقع بدون اعتلاء و ارتقاء اجزاء یک سیستم نمی‌توان انتظار داشت که کل آن سیستم درست کار کند. توسعه زمانی می‌تواند پایداری خود را تضمین نماید که تمام ارکان آن در یک هماهنگی آرمانی و متناسب قرار گیرند و توسعه یک بعدی شاید بیشتر به سرطان شبیه باشد. امروزه اغلب مشکلات و تنگناهای زیست محیطی، صرفاً یک موضوع محلی و یا حتی ملی به شمار نمی‌آیند زیرا با توجه به وابستگی متقابل و غیرقابل تفکیک محیط زیست با مباحث کلان اجتماعی از جمله اقتصاد، فرهنگ، توسعه، سیاست و بسیاری دیگر از جنبه های مادی و معنوی حیات انسان ها، درواقع هر مشکل زیست محیطی در هر منطقه و حتی در محدوده مرزهای قراردادی یک کشور، می‌تواند مشکلی برای کل جهان و نوع بشر به شمار آید. کشور ایران اگرچه سهمی یکسان با کشورهای دیگر از توسعه نداشته اما در این مسابقه جهانی برای نابودی محیط زیست خود، عقب نمانده و مشکلات عدیده ای را در زمینه‌های مختلف توسعه پایدار، چون فقر و نابرابری مشکلات جمعیتی، بهداشتی و تغذیه‌ای، مشکلات زیست محیطی چون کاهش جنگل‌ها، بیابان زدایی فرسایش خاک، آلودگی آب، آلودگی هوا، انقراض تنوع زیستی مشکلات مربوط به مواد زاید جامد و پساب‌ها و... برای خود بوجود آورده که باید با عزمی ملی برای جبران مافات بپاخیزد و با آگاهی و هوشیاری کامل در رفع مشکلات بکوشد. نگاهی به سیاست‌های کلی «محیط زیست» ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی، در نامه‌ای به رؤسای قوا، سیاست‌های کلی محیط زیست را ابلاغ کردند. ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست، مدیریت هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی، جرم‌انگاری تخریب محیط زیست، تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور، تقویت دیپلماسی محیط زیست، گسترش اقتصاد سبز و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی از جمله محورهای ابلاغیه‌ی رهبر معظم انقلاب اسلامی است. متن سیاست‌های کلی محیط زیست که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده، شامل بندهای ذیل است: . ۱ـ مدیریت جامع، هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی (از قبیل هوا، آب، خاک و تنوع زیستی) مبتنی بر توان و پایداری زیست‌بوم به‌ویژه با افزایش ظرفیت‌ها و توانمندی‌های حقوقی و ساختاری مناسب همراه با رویکرد مشارکت مردمی. ۲ـ ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست. ۳ـ اصلاح شرایط زیستی به‌منظور برخوردار ساختن جامعه از محیط زیست سالم و رعایت عدالت و حقوق بین نسلی. ۴ـ پیشگیری و ممانعت از انتشار انواع آلودگی‌های غیرمجاز و جرم‌انگاری تخریب محیط زیست و مجازات مؤثر و بازدارنده‌ی آلوده‌کنندگان و تخریب‌کنندگان محیط زیست و الزام آنان به جبران خسارت. ۵ـ پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده‌ی هوا، آب، خاک، آلودگی‌های صوتی، امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم، و الزام به رعایت استانداردها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات، برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین. ۶ـ تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور و حفاظت، احیاء، بهسازی و توسعه‌ی منابع طبیعی تجدیدپذیر (مانند دریا، دریاچه، رودخانه، مخزن سدها، تالاب، آبخوان زیرزمینی، جنگل، خاک، مرتع و تنوع زیستی به‌ویژه حیات وحش) و اعمال محدودیت قانونمند در بهره‌برداری از این منابع متناسب با توان اکولوژیک (ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی) آنها بر اساس معیارها و شاخص‌های پایداری، مدیریت اکوسیستم‌های حساس و ارزشمند (از قبیل پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی) و حفاظت از منابع ژنتیک و ارتقاء آنها تا سطح استانداردهای بین‌المللی. ۷ـ مدیریت تغییرات اقلیم و مقابله با تهدیدات زیست‌محیطی نظیر بیابان‌زایی، گرد و غبار به‌ویژه ریزگردها، خشکسالی و عوامل سرایت‌دهنده‌ی میکروبی و رادیواکتیو و توسعه‌ی آینده‌نگری و شناخت پدیده‌های نوظهور زیست‌محیطی و مدیریت آن. ۸ـ گسترش اقتصاد سبز با تأکید بر: ۱ـ۸. صنعتِ کم‌کربن، استفاده از انرژی‌های پاک، محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک و مدیریت پسماندها و پساب‌ها با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و زیست‌محیطی. ۲ـ۸. اصلاح الگوی تولید در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و بهینه‌سازی الگوی مصرف آب، منابع، غذا، مواد و انرژی به‌ویژه ترویج مواد سوختی سازگار با محیط زیست. ۳ـ۸. توسعه‌ی حمل و نقل عمومی سبز و غیرفسیلی از جمله برقی و افزایش حمل و نقل همگانی به‌ویژه در کلان‌شهر‌ها. ۹ـ تعادل‌بخشی و حفاظت کیفی آب‌های زیرزمینی از طریق اجرای عملیات آبخیزداری، آبخوان‌داری، مدیریت عوامل کاهش بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی و تبخیر و کنترل ورود آلاینده‌ها. ۱۰ـ استقرار نظام حسابرسی زیست‌محیطی در کشور با لحاظ ارزش‌ها و هزینه‌های زیست‌محیطی (تخریب، آلودگی و احیاء) در حساب‌های ملی. ۱۱ـ حمایت و تشویق سرمایه‌گذاری‌ها و فناوری‌های سازگار با محیط زیست با استفاده از ابزارهای مناسب از جمله عوارض و مالیات سبز. ۱۲ـ تدوین منشور اخلاق محیط زیست و ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها و الگوهای سازنده‌ی ایرانی ـ اسلامی. ۱۳ـ ارتقاء مطالعات و تحقیقات علمی و بهره‌مندی از فناوری‌های نوآورانه‌ی زیست‌محیطی و تجارب سازنده‌ی بومی در زمینه‌ی حفظ تعادل زیست‌بوم‌ها و پیشگیری از آلودگی و تخریب محیط زیست. ۱۴ـ گسترش سطح آگاهی، دانش و بینش زیست‌محیطی جامعه و تقویت فرهنگ و معارف دینیِ مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌ویژه امر به معروف و نهی از منکر برای حفظ محیط زیست در تمام سطوح و اقشار جامعه. ۱۵ـ تقویت دیپلماسی محیط زیست با: ۱ـ۱۵. تلاش برای ایجاد و تقویت نهادهای منطقه‌ای برای مقابله با گرد و غبار و آلودگی‌های آبی. ۲ـ۱۵. توسعه‌ی مناسبات و جلب مشارکت و همکاری‌های هدفمند و تأثیرگذار دوجانبه، چندجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی در زمینه‌ی محیط زیست. ۳ـ۱۵. بهره‌گیری مؤثر از فرصت‌ها و مشوق‌های بین‌المللی در حرکت به سوی اقتصاد کم‌کربن و تسهیل انتقال و توسعه‌ی فناوری‌ها و نوآوری‌های مرتبط. . ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از نگاه کارشناسان و مسئولان محیط زیست موضوعی ملی و جهانی است که پیوندی عمیق با تمامی ابعاد زندگی بشری همچون توسعه، اقتصاد و امنیت دارد و از این رو هماهنگی تمام قوا و نهادهای کشور در مسائل محیط زیستی و الویت بخشی به محیط زیست در تمامی برنامه های کلان ملی از اهمیتی ویژه برخوردار است. در این باره نظرات مسئولان مختلف را جویا شده ایم. - معصومه ابتکار، معاون رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست سیاست‌های کلی نظام در زمینه محیط زیست که سال گذشته توسط رهبر معظم انقلاب ابلاغ شد، موجب همراستایی و همسو قرار گرفتن قوای سه گانه و همچنین نیروهای مسلح شد. شاید مهمترین شاخصه سیاست‌های ابلاغی، همگرایی در محیط زیست بود؛ این ابلاغ زمانی صورت گرفت که بیشترین فشار و سختی بر محیط زیست کشور حاکم بود. از این رو زمان ابلاغ این سیاست در چنین شرایطی به نفع کشور و مردم تمام شد؛ البته به این مفهوم نیست که تمام مشکلات حل شده، اما همراستایی و همگامی بین دستگاه ها بیشتر شده است. ابلاغ سیاست های محیط زیستی در سپهر سیاسی و نظام سیاسی کشور اتفاق مهمی بود و بعد از ابلاغ توسط رهبری، معاون اول رئیس جمهوری تقسیم کار دستگاه ها را ابلاغ کرد و براساس آن، مسوولان تمام نهادها متوجه وظایف خود در اجرای بندهای سیاست ابلاغی شدند. ابلاع این سیاست‌ها با دو موضوع جهانی محیط زیستی شامل توافق پاریس و تعیین اهداف توسعه پایدار همزمان شد؛ زیرا محیط زیست کاملا وابسته به هم و دارای بعد جهانی است و این که گفته می‌شودحال زمین خوب نیست، در واقع یک مسئله جهانی است و همگان را تحت تاثیر قرار می دهد. بنابراین عملکرد یک کشور روی کشورهای دیگر نیز تاثیر می گذارد. سال گذشته اهداف توسعه پایدار نیز تهیه شد و همزمان این دو موضوع جهانی با ابلاغ سیاست های کلی نظام توسط مقام معظم رهبری، تهیه برنامه ششم توسعه و اقتصاد مقاومتی در کشور برای ما فرصت بسیار خوبی شد تا به حفظ محیط زیست توجه بیشتری داشته باشیم. در برنامه اقتصاد مقاومتی به طور مستقیم به مسائل محیط زیست اشاره نشده است، اما سعی می‌کنیم از همین فرصت به نحو احسن استفاده کنیم. تلاش می‌کنیم از انرژی‌های نو بیشتر استفاده کنیم و اگر بتوانیم ۳۰ درصد انرژی مورد نیاز را از انرژی‌های نو به دست آوریم یعنی به یک سوم منابع انرژی نوین دست یافته ایم که می تواند سبب توسعه کسب و کار و اشتغال در حوزه محیط زیست شود. فعالیت در زمینه حفاظت از تالاب ها و ایجاد مناطق گردشگری نیز می تواند به اقتصاد جامعه کمک کند که در سیاست های کلی محیط زیست این نگاه جامع دیده شده و این فرصت را ایجاد کرده تا بتوانیم در این راستا همگرایی جدی داشته باشیم. در تهران، امسال ۶۰ روز هوا نسبت به سال ۹۲ بهتر بوده است که این مساله، نتیجه همکاری میان وزارتخانه های صنایع و نیرو و سایر نهادهای مرتبط است. امروزه در تمام کلان­شهرها بنزین یورو ۴ توزیع می‌شودو در برخی شهرهای بزرگ دیگر هم بنزین و گازوئیل با استاندارد یورو ۴ درحال توزیع است، نیروگاه ها از سوخت مازوت استفاده نمی­کنند و استفاده بیشتر از انرژی خورشیدی نیز در قالب دستورالعملی از سوی دولت به دستگاه ها ابلاغ شده است که باید ۲۰ درصد برق مورد نیاز خود را از انرژی‌های نو تامین کنند که این مشابه برای دو سال درنظر گرفته شده است. یکی دیگر از فرازهای بیانات مقام معظم رهبری در سیاست‌های ابلاغی، تاکید بر جرم انگاری در تخلفات محیط زیستی بود که در این زمینه نیز همکاری خوبی با قوه قضاییه داریم. در سیاست های کلی نظام به موضوع تهیه اطلس های محیط زیستی اشاره شد که با توحه به این موضوع، چهار اطلس مهره داران ایران برای پرندگان، پستانداران، دوزیستان و خزندگان منتشر شد که منبع علمی قابل استنادی برای برنامه ریزان است وحتی قابلیت استفاده در سطح بین المللی را نیز دارد، همچنین به زودی اطلس مناطق حفاظت شده که حدود ۱۱ درصد خاک کشور را شامل می شود، تهیه خواهیم کرد. در اجرای سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری، برای اولین بار درحوزه محیط زیست، یک سند فرابخشی ارائه دادیم که اقتصاد کم کربن و حفاظت از طبیعت و منابع آب در آن گنجانده شده و به عنوان یک پیوست در سند برنامه ششم توسعه دیده شده است. -محمد مجابی، معاون توسعه مدیریت، حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست در سیاست های کلی مقام معظم رهبری در حوزه محیط زیست توجه به فناوری‌های نوین، الگوی رویکرد استفاده از فناوری‌های نوین سازگار با محیط زیست و توجه جدی به حوزه پدافند غیرعامل نیز لحاظ شده که ما باید پدافند زیستی را مورد توجه قرار دهیم. سخنرانی مقام معظم رهبری در ۱۷ اسفند ۱۳۹۳ باعث شد مطالبات در حوزه محیط زیست سرعت بگیرد. در فاصله کمتر از ۶ ماه، مراتب تصویب سیاست ها در مجمع تشخیص مصلحت نظام شکل گرفت. بعد از تصویب سیاست های کلی و ابلاغ توسط مقام معظم رهبری، با توجه به اینکه احترام به طبیعت در فلسفه این سیاست ها جای داشت، دکترین ما برای این فلسفه، توسعه پایدار بود. بر اساس ابلاغی که برای نظارت بر این سیاست‌ها شد، در سال اول وضعیت پایه محیط زیست، تدوین و منتشر شد. دبیرخانه مجمع ۲۶ شاخص را برای ارزیابی عملکرد تعیین کرد و در سال اول گزارش دیگری از تمام نهادها انجام شد. بر اساس اهداف توسعه پایدار، باید بتوانیم شاخص‌های خود را به‌روز کنیم و گزارش گیری را دقیق کنیم و بر این اساس، اثر در بهبود وضعیت محیط زیست را داشته باشیم. این موضوع باعث شد نشست سیاست‌های ابلاغی محیط زیست را برگزار کنیم و از قوای سه گانه خواستیم گزارش خود را در این زمینه ارائه کنند. در حوزه قوه مجریه، سیاست‌های کلی محیط زیست در چند بسته قابل پیگیری بود. اول در حوزه آلودگی که دولت اقدامات جدی انجام داد. استانداردسازی سوخت و افزایش استاندارد تولید خودرو، بخشی از این اقدامات بود. در حوزه آب، بخشنامه وزارت نیرو برای پرداخت حقابه تالاب ها، در حوزه تنوع زیستی اقدام نیروهای مسلح برای جلوگیری از تولید سلاح و پشتیبانی تجهیزات حفاظتی، اقدامات مهم در این زمینه بود. اصلاح الگوی کشاورزی از دیگر موارد بود اما نهادینه کردن سیاستهای کلی محیط زیست باید در برنامه ششم تجلی پیدا می‌کرد که بر این اساس یک ماده در برنامه ششم قرار گرفت و ۸ ماده دیگر هم به آن پرداخت. در حوزه اقتصاد سبز، تهیه لایحه اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده و قرار دادن یک فصل در حوزه محیط زیست در دستور کار مجلس است. لوایح مهمی مثل جلوگیری از آلودگی هوا، تالاب، زمین و خاک و ارزیابی محیط زیستی نیز به مجلس ارائه شده یا خواهد شد. در یک سال گذشته بیش از ۱۵ تفاهمنامه با کشورهای مختلف در حوزه محیط زیست امضاء شد و همچنین بحث گرد و غبار در دستور کار UNEP (برنامه های محیط زیستی سازمان ملل) قرار گرفت. حجت الاسلام والمسلمین محمد جعفر منتظری، دادستان کل کشور صیانت و حفاظت از منابع ملی، کوه ها، جنگل‌ها، مراتع ملی، دره‌ها و امثال این‌ها ، یک مسئولیت فوق العاده‌ای است که بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست است و من با تمام احترامی که برای خانم ابتکار و همکارانش قائل هستم عرض می کنم که سازمان محیط زیست در انجام وظیفه خودش موفق نبوده است. قوه قضاییه در این زمینه جدی است اما تمام ابزار در اختیار ما نیست، اگر بین قوه قضاییه، سازمان محیط زیست و دستگاه های اجرایی، تعامل باشد قطعا موفق خواهیم شد اما اگر دستگاه ها به تنهایی و بدون همراهی یکدیگر کار کنند موفقیتی در کار نخواهد بود. قوه قضاییه عزم خود را جزم کرده و ۴۵۰ دادستان در سراسر کشور آماده فعالیت در این راستا هستند، البته هر چند هم آماده باشیم اما اگر همکاری لازم بین محیط زیست و سایر دستگاه ها نباشد، مشکلی حل نخواهد شد. هرجا لازم است از اختیار و اقتدار دستگاه قضایی استفاده شود، ما آماده هستیم؛ از رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، وزیر جهاد کشاورزی، وزیر نیرو و روسای سایر دستگاه های مرتبط تقاضا می کنم از عوامل تحت امر خود بخواهند همکاری خود را با قوه قضاییه گسترش دهن و در این میان، نقش مردم بسیار پررنگ است زیرا در بسیاری موارد، اطلاع رسانی مردم بیشتر از مسوولان است. مولفه های آب، هوا، خاک یا حیوانات و مناسبات بیولوژیک متعادل بین این عناصر، شکل دهنده محیط زیست طبیعی برای گیاهان و جانوران است که حفظ و حراست و صیانت از این عناصر برعهده همگان است و یکی از وظایف دادستان کل کشور، حقوق عمومی است که حفاظت از این عناصر جزو حقوق عمومی است و قطعا از آن کوتاه نخواهیم آمد. . . سخن آخر با توجه به تاکیدات مقام معظم رهبری در سال‌های اخیر در خصوص محیط زیست که معظم‌له آن را مسئله‌ای کشوری و ملی می‌دانند؛ بنابراین حرکت جمعی مردم و مسئولان قوای سه‌گانه برای تحقق امر مقام معظم رهبری اجتناب ناپذیر می‌نماید که در این زمینه حرکت‌های خوبی از سوی قوای سه گانه در حال انجام است و امید است با همراه‌سازی مردم در این باره شاهد موفقیت‌های روزافزون در این خصوص باشیم. گنجاندن درس حفاظت از محیط زیست در کتاب‌های درسی دانش آموزان شاید گامی مهم در تربیت نسلی باشد که بزودی بهره برداری از طبیعت را به منظور توسعه در کشورآغاز خواهد کرد. باتوجه به اینکه هر دولتی مدعی است که در زمینه محیط زیست اقدامات بسیار خوبی انجام شده است؛ بنابراین بجاست بازرسی هایی از سوی نهادهای غیروابسته به دولت از اقدامات ادعایی دولت در زمینه محیط زیست صورت پذیرد و نتیجه آن به اطلاع افکار عمومی برسد. . پژوهش خبری صدا وسیما//پژوهشگر: مرتضی رکن آبادی * منابع در آرشیو در دسترس است. ................................................................................................................................ منبع: پایگاه خبرگزاری صدا و سیما

سیاست‌های کلی «محیط زیست» – ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم  سیاست‌های کلی «محیط زیست» ابلاغی مقام معظم رهبری (تاریخ ابلاغ: ۱۳۹۴/۰۸/۲۶) . حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی، در نامه‌ای به رؤسای قوا، سیاست‌های کلی محیط زیست را ابلاغ کردند. ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست، مدیریت هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی، جرم‌انگاری تخریب محیط زیست، تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور، تقویت دیپلماسی محیط زیست، گسترش اقتصاد سبز و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی از جمله محورهای ابلاغیه‌ی رهبر معظم انقلاب اسلامی است. متن سیاست‌های کلی محیط زیست که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده، به این شرح است: . . بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحیم سیاست‌های کلی محیط زیست . ۱. مدیریت جامع، هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی (از قبیل هوا، آب، خاک و تنوع زیستی) مبتنی بر توان و پایداری زیست‌بوم به‌ویژه با افزایش ظرفیت‌ها و توانمندی‌های حقوقی و ساختاری مناسب همراه با رویکرد مشارکت مردمی. ۲. ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست. ۳. اصلاح شرایط زیستی به‌منظور برخوردار ساختن جامعه از محیط زیست سالم و رعایت عدالت و حقوق بین نسلی. ۴. پیشگیری و ممانعت از انتشار انواع آلودگی‌های غیرمجاز و جرم‌انگاری تخریب محیط زیست و مجازات مؤثر و بازدارنده‌ی آلوده‌کنندگان و تخریب‌کنندگان محیط زیست و الزام آنان به جبران خسارت. ۵. پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده‌ی هوا، آب، خاک، آلودگی‌های صوتی، امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم، و الزام به رعایت استانداردها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات، برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین. ۶. تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور و حفاظت، احیاء، بهسازی و توسعه‌ی منابع طبیعی تجدیدپذیر (مانند دریا، دریاچه، رودخانه، مخزن سدها، تالاب، آبخوان زیرزمینی، جنگل، خاک، مرتع و تنوع زیستی به‌ویژه حیات وحش) و اعمال محدودیت قانونمند در بهره‌برداری از این منابع متناسب با توان اکولوژیک (ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی) آنها بر اساس معیارها و شاخص‌های پایداری، مدیریت اکوسیستم‌های حساس و ارزشمند (از قبیل پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی) و حفاظت از منابع ژنتیک و ارتقاء آنها تا سطح استانداردهای بین‌المللی. ۷. مدیریت تغییرات اقلیم و مقابله با تهدیدات زیست‌محیطی نظیر بیابان‌زایی، گرد و غبار به‌ویژه ریزگردها، خشکسالی و عوامل سرایت‌دهنده‌ی میکروبی و رادیواکتیو و توسعه‌ی آینده‌نگری و شناخت پدیده‌های نوظهور زیست‌محیطی و مدیریت آن. ۸. گسترش اقتصاد سبز با تأکید بر: ۱ـ۸. صنعتِ کم‌کربن، استفاده از انرژی‌های پاک، محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک و مدیریت پسماندها و پساب‌ها با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و زیست‌محیطی. ۲ـ۸. اصلاح الگوی تولید در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و بهینه‌سازی الگوی مصرف آب، منابع، غذا، مواد و انرژی به‌ویژه ترویج مواد سوختی سازگار با محیط زیست. ۳ـ۸. توسعه‌ی حمل و نقل عمومی سبز و غیرفسیلی از جمله برقی و افزایش حمل و نقل همگانی به‌ویژه در کلان‌شهر‌ها. ۹. تعادل‌بخشی و حفاظت کیفی آب‌های زیرزمینی از طریق اجرای عملیات آبخیزداری، آبخوان‌داری، مدیریت عوامل کاهش بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی و تبخیر و کنترل ورود آلاینده‌ها. ۱۰. استقرار نظام حسابرسی زیست‌محیطی در کشور با لحاظ ارزش‌ها و هزینه‌های زیست‌محیطی (تخریب، آلودگی و احیاء) در حساب‌های ملی. ۱۱. حمایت و تشویق سرمایه‌گذاری‌ها و فناوری‌های سازگار با محیط زیست با استفاده از ابزارهای مناسب از جمله عوارض و مالیات سبز. ۱۲. تدوین منشور اخلاق محیط زیست و ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها و الگوهای سازنده‌ی ایرانی ـ اسلامی. ۱۳. ارتقاء مطالعات و تحقیقات علمی و بهره‌مندی از فناوری‌های نوآورانه‌ی زیست‌محیطی و تجارب سازنده‌ی بومی در زمینه‌ی حفظ تعادل زیست‌بوم‌ها و پیشگیری از آلودگی و تخریب محیط زیست. ۱۴. گسترش سطح آگاهی، دانش و بینش زیست‌محیطی جامعه و تقویت فرهنگ و معارف دینیِ مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌ویژه امر به معروف و نهی از منکر برای حفظ محیط زیست در تمام سطوح و اقشار جامعه. ۱۵. تقویت دیپلماسی محیط زیست با: ۱ـ۱۵. تلاش برای ایجاد و تقویت نهادهای منطقه‌ای برای مقابله با گرد و غبار و آلودگی‌های آبی. ۲ـ۱۵. توسعه‌ی مناسبات و جلب مشارکت و همکاری‌های هدفمند و تأثیرگذار دوجانبه، چندجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی در زمینه‌ی محیط زیست. ۳ـ۱۵. بهره‌گیری مؤثر از فرصت‌ها و مشوق‌های بین‌المللی در حرکت به سوی اقتصاد کم‌کربن و تسهیل انتقال و توسعه‌ی فناوری‌ها و نوآوری‌های مرتبط. برچسب‌ها: سیاستهای کلی نظام؛ محیط زیست؛ . نسخه pdf: سیاست‌های کلی «محیط زیست» .............................................................................................................................. منبع : پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سیاست‌های کلی نظام در بخش های «کشاورزی» ،«منابع آب» و «منابع طبیعی»- ابلاغی مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم ابلاغ سیاست‌های کلی نظام در بخش های «کشاورزی» ،«منابع آب» و «منابع طبیعی» ابلاغی مقام معظم رهبری   دراجرای بند یک اصل ۱۱۱ قانون اساسی و پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام، سیاست های کلی «کشاورزی» به شرح ذیل از سوی معظم له مصوب و ابلاغ گردید: (تاریخ ابلاغ: ۱۳۹۱/۹/۲۹) . ۱- توسعه‌ی پایدار کشاورزی با حفاظت از منابع طبیعی پایه و صیانت و توانمندسازی منابع انسانی. . ۲- تأمین امنیت غذایی با تکیه بر تولید از منابع داخلی و نیل به خودکفایی در محصولات اساسی، ارتقاء سطح سلامت مواد غذایی تا استاندارد جهانی، اصلاح و بهینه نمودن الگوی مصرف و حمایت مؤثر از تولید و صادرات در محصولات دارای مزیت‌های نسبی و ایجاد مزیت‌های جدید (از جمله هدفمند نمودن یارانه‌ها در جهت تولید و صادرات). . ۳- اصلاح ساختار و نظام بهره‌برداری بخش کشاورزی با تشویق کشاورزان به رعایت اندازه‌های فنی – اقتصادی واحدهای تولیدی متناسب با نوع فعالیت و شرایط مختلف اجتماعی، اقتصادی و اقلیمی کشور و تأکید بر جهت‌گیری حمایتی دولت از این سیاست‌ها به‌ویژه در واگذاری منابع آب و خاک. . ۴- نوسازی نظام تولید کشاورزی بر مبنای دانش نوین و بومی‌سازی فناوری‌های روز، تربیت، حفظ و تجهیز نیروی انسانی مورد نیاز، توسعه و تقویت تعاونی‌ها و سایر تشکل‌های اقتصادی، اجتماعی، صنفی و تخصصی با مشارکت آحاد جامعه و رقابتی نمودن فعالیت‌ها در بخش. . ۵- ارتقاء بهره‌وری از آب در تولید محصولات کشاورزی و استفاده‌ی علمی و بهره‌برداری بهینه از سایر نهاده‌های تولید. . ۶- گسترش زیرساخت‌ها و ایجاد انگیزه برای جذب و توسعه‌ی سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی با پوشش مناسب بیمه، کاهش احتمال زیان تولید، اجرای سیاست‌های حمایتی و متعادل کردن سطح سودآوری کشاورزی با سایر بخش‌های اقتصادی. . ۷- حمایت مؤثر از ساماندهی فرایند تولید و اصلاح نظام بازار محصولات کشاورزی با هدف بهبود رابطه‌ی مبادله‌ی بخش با سایر بخش‌ها، افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید، رعایت قیمت تمام‌شده‌ی محصولات اساسی، تأمین درآمد تولیدکنندگان و منافع مصرف‌کنندگان و بهبود کیفیت مواد و فرآورده‌های غذایی. . ۸- تخصیص یارانه‌ی هدفمند به بخش کشاورزی در جهت تحقق خودکفایی، حمایت از ساخت زیربناها، مراعات معیارهای زیست‌محیطی، قابلیت انعطاف در شرایط محیطی مختلف و ارتقاء قدرت رقابت در بازارهای داخلی و بین‌المللی. . ۹- ارتقاء سطح درآمد و زندگی روستاییان، کشاورزان و عشایر، توسعه‌ی پایدار روستاها و مناطق کشاورزی و رفع فقر با تقویت زیرساخت‌های مناسب تولید و تنوع‌بخشی و گسترش فعالیت‌های مکمل و اقتصادی به‌ویژه صنایع تبدیلی و روستایی و خدماتی نوین.   ********************************************************* سیاستهای کلی نظام در بخش منابع آب . سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی ایران در مورد "منابع آب" مصوب مورخ ۲۳/۱۱/۱۳۷۷ که در تاریخ ۳/۱۱/۱۳۷۹ توسط مقام معظم رهبری تأیید و طی نامه شماره ۱/۷۶۲۳۱ مورخ ۳/۱۱/۱۳۷۹ ابلاغ شده شامل موارد زیر است: . ۱- ایجاد نظام جامع مدیریت در کل چرخه آب بر اساس اصول توسعه پایدار و آمایش سرزمین در حوزه های آبخیز کشور؛ . ۲- ارتقاء بهره وری و توجه به ارزش اقتصادی و امنیتی و سیاسی آب در استحصال و عرصه و نگهداری و مصرف آن؛ . ۳- افزایش میزان استحصال آب، به حداقل رساندن ضایعات طبیعی و غیر طبیعی آب در کشور از هر طریق ممکن؛ . ۴- تدوین برنامه جامع به منظور رعایت تناسب در اجرای طرح های سد و آبخیزداری و آبخوان داری و شبکه های آبیاری و تجهیز و تسطیح اراضی و استفاده از آبهای غیرمتعارف و ارتقاء دانش و فنون و تقویت نقش مردم در استحصال و بهره برداری؛ . ۵- مهار آبهایی که از کشور خارج میشوند و اولویت استفاده از منابع آبهای مشترک. . ******************************************************************* سیاستهای کلی نظام در بخش منابع طبیعی . سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی ایران در مورد "منابع طبیعی" مصوب مورخ ۲۳/۱۱/۱۳۷۷ که در تاریخ ۳/۱۱/۱۳۷۹ توسط مقام معظم رهبری تأیید و طی نامه شماره ۱/۷۶۲۳۱  مورخ ۳/۱۱/۱۳۷۹ ابلاغ شده شامل موارد زیر است: . ۱ـ ایجاد عزم‌ ملی‌ بر احیای‌ منابع‌ طبیعی‌ تجدیدشونده‌ و توسعه‌ی‌ پوشش‌ گیاهی‌ برای‌ حفاظت‌ و افزایش‌ بهره‌وری‌ مناسب‌ و سرعت‌ بخشیدن‌ به‌ روند تولید این‌ منابع‌ و ارتقاء بخشیدن‌ به‌ فرهنگ‌ عمومی‌ و جلب‌ مشارکت‌ مردم‌ در این‌ زمینه‌. . ۲ـ شناسایی‌ و حفاظت‌ منابع‌ آب‌ و خاک‌ و ذخایر ژنتیکی‌ گیاهی‌ ـ جانوری‌ و بالا بردن‌ غنای‌ حیاتی‌ خاکها و بهره‌ برداری‌ بهینه‌ براساس‌ استعداد منابع‌ و حمایت‌ مؤثر از سرمایه‌گذاری‌ در آن‌. . ۳ـ اصلاح‌ نظام‌ بهره‌ برداری‌ از منابع‌ طبیعی‌ و مهار عوامل‌ ناپایداری‌ این‌ منابع‌ و تلاش‌ برای‌ حفظ و توسعه‌ی‌ آن‌. . ۴ـ گسترش‌ تحقیقات‌ کاربردی‌ و فن‌آوریهای‌ زیست‌ محیطی‌ و ژنتیکی‌ و اصلاح‌ گونه‌های‌ گیاهی‌ و حیوانی‌ متناسب‌ با شرایط محیطی‌ ایران‌ و ایجاد پایگاههای‌ اطلاعاتی‌ و تقویت‌ آموزش‌ و نظام‌ اطلاع‌ رسانی‌. . *************************************************************** نسخه pdf : سیاست-های-کلی-کشاورزی، منابع آب و منابع طبیعی ........................................................................................................................................................ منبع : سایت دفتر مقام معظم رهبری

اصلاحات ارضی و بحران فرهنگی

بسم الله الرحمن الرحیم  اصلاحات ارضی و بحران فرهنگی   علی اكبر امینی   در میان عوامل بحران زای فرهنگی، اصلاحات ارضی مقام منحصر به فرد دارد. اصلاحات ارضی برای جهان سوم و بویژه برای ایران در حكم یك زمین لرزه سیاسی بود! این پدیده در كشورهای مسلمان واكنشهای اعتراض آمیز و مخالفتهایی را در پی داشت. به عنوان مثال در جامعه مصر و به ویژه در الازهر مناقشاتی را برانگیخت (1). به همین منظور یكی از رهبران برجسته الازهر كوشید تحت عنوان تكافل اجتماعی، اصلاحات ارضی و سایر برنامه های رادیكال را توجیه كند. (2) . در میان مسایلی كه سقوط سلسله پهلوی را تسریع كرد، اصلاحات ارضی مقامی بس برجسته دارد. (3) افزون بر اینكه این عامل، مسائلی چون تجاری شدن كشاورزی، ماشینی شدن آن، مهاجرت روستائیان به شهر و حاشیه نشینی را به دنبال داشت كه خود این پدیده اخیر را یكی از عوامل عمده شورشهای شهری دانسته اند. (4) شاه با اعلام اصلاحات ارضی رو در روی تمامی روحانیت قرار گرفت، آن عده از رهبران برجسته مذهبی كه تا آن روز یا مدافع رژیم بودند و یا دست كم از كنارش دامن كشان می گذشتند و چندان كاری به كار حكومت نداشتند همچون سایر مخالفان، جامه مخالف در پوشیدند. به نوشته جان فوران، «گرایش آیت الله العظمی بروجردی با پیشنهاد برنامه اصلاحات ارضی تغییر یافت. بروجردی و بهبهانی اصلاحات ارضی را مغایر اسلام و مباین با مالكیت خصوصی اعلام كردند و شدیداً به مخالفت با آن برخاستند. هنگامی كه بار دیگر در سال 1341 اصلاحات ارضی مطرح شد، آیت الله های برجسته ای چون گلپایگانی، خوانساری، حكیم، مرعشی نجفی، تنكابنی و آملی به مخالفت با آن قد علم كردند. (5) البته جان فوران معتقد است كه بعضی از رهبران مذهبی آن روز از جمله آیت الله شریعتمداری در قم و آیت الله میلانی در مشهد با اصلاحات ارضی موافق بوده اند (6)؛ باید گفت این نظریه خطاست؛ زیرا تمام مراجع تقلید چه در ایران و چه در خارج از ایران، اصلاحات ارضی را مخالف شرع می دانستند. حتی مطلبی را كه جان فوران به نقل از آیت الله طالقانی در موافقت با اصلاحات ارضی آورده است، دقیق نیست و مقصود دیگری را می رساند. آنچه نویسنده از قول مرحوم طالقانی می آورد، چنین است: «رابطه مالك و زارع هیچ مبنایی در حقوق اسلامی ندارد» (7) این جمله دلیلی بر موافقت با اصلاحات ارضی نیست؛ زیرا به نظر می رسد هدف آن مرحوم، مورد نقد قرار دادن رابطه ظالمانه ارباب- رعیت بوده است كه به اعتقاد وی این رابطه در قیاس با اروپا چندان هم ستمگرانه و استثمارگرانه نبوده است. (8) اصلاح این رابطه با نفی مالكیت خصوصی كه لازمه اصلاحات ارضی است، تفاوت دارد. در دهه پیش از آن، كه زمزمه اصلاحات ارضی از سوی مصدق شنیده شد، یاران مذهبی او را به وحشت انداخت؛ زیرا این موضوع به مثابه یك كار ضددینی قلمداد شد و نشانی بر نزدیك شدن مصدق به كمونیست ها! از این روی مصدق بدگمانی بعضی از هم پیمانان مذهبی خود را برانگیخت و از سویی روحانیان ساكت و یا بی طرف را كمی از خود رنجانید و این مسئله موجب تعمیق شكاف در درون جبهه ملی شد. (9) یك دهه بعد، این بار شاه تحت تأثیر گفتمان چپ و هم به توصیه دوستان خارجی دست به اصلاحات ارضی زد و با این كار گور خود را كند. بدیهی است كه در اینجا نمی خواهیم در مورد نیك و بد و یا پیامدهای اصلاحات ارضی داوری كنیم. هدف این بود كه تأثیر آن پدیده را بر تكوین گفتمان مخالف شاه ارزیابی كنیم. .......................................................................................................................... پی‌نوشت‌ها: 1.حمید عنایت، اسلام و سوسیالیسم در مصر، تهران، موج، 1350، ص39. 2.مصطفی السباعی، جامعه ی توحیدی اسلام و عدالت اجتماعی، با مقدمه ی دكتر حمید عنایت، ترجمه علی محمد حیدری، شیراز، حكمت، 1356. 3.علی اكبر امینی، اصلاحات ارضی و جمهوری اسلامی ایران، پایان نامه فوق لیسانس، دانشگاه تهران، دانشكده حقوق و علوم سیاسی، 1362. 4.احمد فاروقی، ژان لورویه، ایران بر ضد شاه، ترجمه مهدی نراقی، تهران، امیركبیر، 1358. 5.جان فوران، مقاومت شكننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ص 538. 6.همان منبع، ص 539. 7.همان منبع، ص 538. 8.سیدمحمود طالقانی، اسلام و مالكیت در مقایسه با نظامهای اقتصادی غرب، بدون ناشر، بدون تاریخ. 9.علی اكبر امینی، تحولات سیاسی ایران، 1357-1320، به اهتمام مجتبی مقصودی، تهران، روزنه، 1380، ص105 به بعد. .................................................................................................................................................... منبع مقاله : امینی، علی اكبر، (1390)، گفتمان ادبیات سیاسی ایران در آستانه دو انقلاب، تهران: نشر اطلاعات، چاپ دوم منبع دوم: راسخون  

آمریکا، معلم اصلاحات ارضی

بسم الله الرحمن الرحیم  آمریکا، معلم اصلاحات ارضی . وحید بهرامی . پس از قیام ۱۵ خرداد، پرزیدنت کندی طی یک نامه تبلیغاتی، ضمن اظهار تاثر از قیام مردم، خطاب به شاه نوشت: «به تدریج که مردم به اهمیت اقداماتی که شما به منظور گسترش عدالت اجتماعی و ایجاد فرصتهای مساوی برای کلیه ایرانیان آغاز کرده‌اید پی ببرند، این گونه تظاهرات ناپدید خواهد شد.» . اشاره :  برای شناخت ریشه تحولات تاریخی کشور، باید تمامی زوایای علل حوادث اجتماعی در ارتباط با یک تحول سیاسی بررسی شود. یکی از این حوادث مهم در تاریخ کشور، اصلاحات ارضی می‌باشد که همانند هر پدیده سیاسی و اجتماعی دیگر نمی‌توان آن را تنها تک علیتی مطالعه کرد، بلکه اگر قرار باشد شرایط تحقق اصلاحات ارضی در ایران به صورت واقع‌بینانه و علمی بررسی شود، باید به تمام جوانب و علل سیاسی داخلی و بین‌المللی مسئله توجه کافی مبذول گردد.  ازآنجاکه به جوانب سیاست داخلی اصلاحات ارضی در ایران زیاد پرداخته شده است،ما در این نوشتار قصد داریم به بررسی عوامل و علل خارجی و به صورت موردی نقش امریکا و مواضع آن در قبال طرح اصلاحات ارضی بپردازیم. . کلید واژه ها: انقلاب سفید،اصلاحات ارضی،آمریکا،علی امینی،دوایت دیوید آیزنهاور،جان. اف. کندی . ۱٫ علل خارجی اصلاحات ارضی در ایران یکی از عوامل مهمی که ضرورت طرح و اجرای اصلاحات ارضی را به وجود آورده بود، بی تردید عوامل خارجی بود که به صورت مستقیم و غیرمستقیم طرح می‌شدند و در مجموع در تدوین و اجرای آن در سال ۱۳۴۰ نقش تعیین کننده‌ای داشتند. در این ارتباط باید اذعان کرد کشورهای غربی، به ویژه ایالات متحده امریکا، با توجه به تجربه تلخ حوادث جنوب شرق آسیا، امریکای لاتین و نقش دهقانان در جنگهای رهایی بخش دهه ۱۳۳۰ از جمله جنگهای ویتنام، چین، الجزایر و کوبا که مسئله زمین و دهقان اهرم اصلی آنها بود، بدین نتیجه رسیده بودند که با اجرای اصلاحات از بالا می‌توان از رشد جنبشهای خارجی و ضد استبدادی جلوگیری کرد. بدین ترتیب به تصور امریکا، اصلاحات ارضی ساختار کهنه کشاورزی و روابط اجتماعی سنتی در روستاهای ایران (به عنوان همسایه شوروی) را بهبود می‌دهد و از نفوذ ایدئولوژیک و سیاسی کمونیست و در نهایت احتمال بروز یک انقلاب سیاسی جلوگیری می‌کند؛ همچنین علاوه بر این مورد، متحدان غربی محمدرضاشاه، به خصوص ایالات متحده، نگران مازاد سرمایه و انباشت کالاهای مصرفی حاصل از تولید انبوه در جوامع سرمایه‌داری بودند و همین امر لزوم دستیابی به بازار مصرف کشورهای پرجمعیت جهان سوم را لازم می‌کرد؛ به طوری که کالاهای غربی در بازار اقمار نظام سرمایه‌داری خریداری شود. کشورهای جهان سوم، از جمله کشور ایران، با نظام کشاورزی ارباب ـ رعیتی بسته و جمعیت زیاد، بهترین محیط برای صدور کالا بودند، ولی نخستین شرط لازم برای تحقق این هدف سوق دادن تدریجی نظام ارباب ـ رعیتی به نظام سرمایه‌داری بود.۱ ۲٫ مواضع امریکا قبل از اجرای اصلاحات ارضی مواضع امریکاییها در قبال اصلاحات ارضی به مدتها قبل از اجرای رسمی و عملی این پروژه در ایران برمی‌گردد؛ به طوری که تدوین مفاد و تحمیل این اصلاحات به رژیم پهلوی، در دوران ریاست جمهوریهای مختلف، هم جمهوری خواه و هم دموکرات دنبال می‌شد؛ برای مثال هنگامی که آیزنهاور جمهوری‌خواه با سیاست جهانی مهار کمونیست در ژانویه‌ ۱۹۵۳ (دی ۱۳۳۱) رئیس جمهور امریکا شد، قصد داشت با تز نگرش نوین، هزینه‌های نظامی امریکا را از طریق تقویت کشورهای طرفدار غرب پیرامون شوروی کاهش دهد. بدین منظور دولت جمهوری‌خواه امریکا، در زمانی که علی امینی به عنوان سفیر کبیر ایران در واشنگتن اقامت داشت (۱۳۳۴ ـ ۱۳۳۷)، طرحی را برای دگرگونی ساختار روستایی ایران تهیه کرد و برای اجرا در اختیار ایران قرار داد، ولی اجرای آن تا اواخر دهه ۱۳۳۰، یعنی زمان ریاست جمهوری کندی دموکرات، طول کشید؛ یعنی زمانی که بحران سیاسی و اقتصادی داخلی و شرایط بین‌المللی در سالهای آخر دهه ۱۳۳۰ به تدریج زمینه‌های طغیان و عصیان مردم را علیه حکومت پهلوی فراهم کرده بود؛ به نحوی که حکومت امریکا از بروز جنبشی ضدحکومتی و انقلابی در ایران همانند سالهای ۱۳۲۸ ـ ۱۳۳۲ به شدت نگران شده بود. در این زمان بود که ابزارهایی سیاسی و مالی در اختیار محمدرضا شاه قرار گرفت و تلاش شد با انجام دادن پاره‌ای اصلاحات و اجابت خواسته‌های اجتماعی و سیاسی با استفاده از این ابزارها، به‌گونه‌ای که منافع نخبگان حاکم به خطر نیفتد، شرایط انقلابی به وجود آمده کنترل شود.۲ این امر به گونه‌ای بود که آریمن مایر ــ سفیر امریکا در ایران طی سالهای ۱۹۶۵ تا ۱۹۶۹ ــ می‌گوید: «دولت کندی سخت نگران اوضاع ایران بود و لزوم اقدامات فوری را تاکید می‌کرد. ترس اضمحلال ایران در میان بود. گروهی می‌گفتند ایران با سابقه تاریخی حدود ۲۵۰۰ ساله‌اش باید پایدار بماند».۳ . در مرداد ۱۳۴۰، معاون وزارت خارجه امریکا به تهران آمد و مذاکرات همه جانبه‌ای با شاه و امینی انجام داد و سرانجام زمینه برای اصلاحات ارضی که از قبل توسط امریکا تدوین شده بود فراهم شد و شاه چون قدرت خود را متزلزل می‌دید، اصلاحات ارضی امریکایی را تحت عنوان انقلاب سفید به اجرا گذاشت و امریکا نیز قرار شد ۳۵ میلیون دلار کمک مالی خود را به صورت اقساط بپردازد. . ۳٫ مواضع امریکا همزمان با اجرای اصلاحات ارضی همان طور که گفته شد، از زمان انتخاب جان اف کندی به ریاست جمهوری امریکا، فشار بر ایران در جهت اجرای اصلاحات ارضی مضاعف شده بود. بدین منظور در آن دوران، کندی نماینده ویژه خود آورل هریمن را به تهران فرستاد تا به شاه بگوید که اصلاحات اجتماعی در ایران ضروری است و در انجام آن نباید تاخیر شود. این در واقع همان طرح «اتحاد برای پیشرفت» کندی برای جلوگیری از قیامهای مردمی در جهان سوم بر ضد امریکا بود که در ایران به صورت اصلاحات ارضی و «انقلاب سفید» به مرحله اجرا گذاشته شد. سرانجام در مرداد ۱۳۴۰، چستر بولز، معاون وزارت خارجه امریکا، به تهران آمد و مذاکرات همه جانبه‌ای با شاه و امینی انجام داد و بدین ترتیب زمینه برای اصلاحات ارضی که از قبل توسط امریکا تدوین شده بود فراهم شد و شاه چون قدرت خود را متزلزل می‌دید، اصلاحات ارضی امریکایی را تحت عنوان انقلاب سفید به اجرا گذاشت و امریکا نیز قرار شد ۳۵ میلیون دلار کمک مالی خود را به صورت اقساط بپردازد.۴ در پی آغاز «اصلاحات ارضی» در ایران، خبرگزاریها و رسانه‌های امریکایی، یک صدا به همراهی، تشویق و حمایت از این طرح برخاستند و آن را مایه دگرگونی شگرفی در ساختار اقتصادی و سیاسی ایران به شمار آوردند و چنین بیان کردند: «امریکا اعتماد واثق دارد که شاهنشاه ایران با علاقه‌ای باطنی برای ایجاد یک رفرم عمیق در کشور خود کوشش شجاعانه‌ای به عمل می‌آورند تا از بروز یک انقلاب از پایین جلوگیری کنند».۵ در ادامه، همزمان با اجرای برنامه اصلاحات، سازمان سیا در اردیبهشت ۱۳۴۲، یعنی قبل از قیام پانزده خرداد، با توجه به انجام اصلاحات، در یک پیش بینی شتابان بیان کرد: «شانس شاه برای باقی ماندن در مسند قدرت برای چند سال آینده نسبتا خوب است».۶ متعاقب آن، معاون وقت وزارت خارجه امریکا خطاب به کنگره امریکا اعلام کرد: «ایران با تشویق و کمکهای امریکا شروع به اجرای برنامه شجاعانه‌ای که عبارت از تثبیت اوضاع سیاسی می‌باشد نموده که دورنمای امیدبخشی برای تخفیف و رفع مشکلات داخلی آن دارد».۷ ۴٫ مواضع امریکا بعد از اجرای اصلاحات ارضی دو سال پس از اجرای برنامه اصلاحات ارضی و روند افزایش نارضایتی مردم از این برنامه و در کنار آن سخنرانیهای افشاگرایانه امام خمینی(ره) در ارتباط با نیت باطنی این طرح استکباری شاهد دستگیری ایشان و قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ هستیم. پس از این رخداد، ایالات متحده در قبال این طرح در ایران یک موضع دوگانه گرفت: از یک طرف به حمایت رسانه‌ای و ظاهری از شاه دست زد و اجرای انقلاب سفید و سرکوب قیام پانزدهم خرداد را مورد حمایت قرار داد و اعلام نمود: «شخص شاه حافظ منافع امریکا به حساب می‌آمد؛ یک مرد نیک که مدافع سنگر امریکا در منطقه‌ خلیج فارس است»۸ یا در ادامه پس از قیام ۱۵ خرداد، پرزیدنت کندی طی یک نامه تبلیغاتی، ضمن اظهار تاثر از قیام مردم، خطاب به شاه نوشت: «به تدریج که مردم به اهمیت اقداماتی که شما به منظور گسترش عدالت اجتماعی و ایجاد فرصتهای مساوی برای کلیه ایرانیان آغاز کرده‌اید پی ببرند، این گونه تظاهرات ناپدید خواهد شد.»۹ اما از طرف دیگر در کنار این حمایتها، همزمان کنگره امریکا برای پی بردن به علت اصلی این شکست، با تحت فشار قرار دادن ایران شروع به تحقیق درباره فساد دستگاه اداری و سوء استفاده سیاستمداران ایرانی از کمکهای مالی امریکا کرد. برای مثال یکی از نمایندگان گنگره، علت بیزاری فزاینده مردم ایران از امریکاییها را روش استفاده از کمکهای داده شده توسط مسئولین ایرانی‌ عنوان می‌کند. او می‌گوید: «تجزیه و تحلیل صرفا میزان کمکهای امریکا به ایران کافی نیست، بلکه مناسب آن است که مسئولین ایرانی که از این کمکها سوء استفاده کرده‌اند شناخته شوند» یا گزارش دیگری که از طریق محققان امریکایی در اختیار وزارت امورخارجه امریکا قرار گرفته بدین صورت است: «عقیده اکثر مردم ایران این است که پولهای داده شده، اسرافی بیش نبوده، چون هیچ گونه کمکی در جهت بهبود وضعیت معیشتی مردم انجام نگرفته است.»۱۰ فرجام در مجموع می‌توان گفت اصلاحات ارضی با تحمیل ایالات متحده در ایران اجرا شد و برخلاف ادعای مقامات امریکایی، هدف اصلی از اجرای آن در کشور ما نه بالا بردن سطح رفاه مردم، بلکه تقویت سرمایه‌داری وابسته به آمریکا در برابر کمونیستها و همچنین فراهم کردن بازار و بستری برای فروش کالاهای مصرفی امریکا در ایران بود. ................................................................................................................................. منبع http://www.iichs.ir/s/4629 ۱٫ علیرضا ازغندی، تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، نشر سمت، ۱۳۸۲، صص ۱۷۷- ۱۷۸٫ ۲٫ همان، صص ۱۷۱- ۱۷۹٫ ۳٫ غلامرضا نجاتی، تاریخ بیست و پنج ساله، ج ۱، تهران، انتشارات رسا، ۱۳۷۱، ص ۱۷۴٫ ۴٫ عبدالرضا هوشنگ مهدوی، سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی، چاپ هفتم، نشر پیکان، ۱۳۸۶، صص ۲۷۶-۲۷۷٫ ۵٫ سیدحمید روحانی، «رفرم ارضی در ایران، نگاهی به جریان اصلاحات ارضی شاه»، فصلنامه مطالعات تاریخی، ۱۳۹۲، صص ۲۰-۲۱٫ ۶٫ گازایو روسکی، سیاست خارجی امریکا و شاه، ترجمه فریدون فاطمی، نشر مرکز، ۱۳۷۱، ص ۲۲۴٫ ۷٫ حمید روحانی، بررسی و تحلیل از نهضت امام خمینی(ره)، انتشارات راه امام، ۱۳۶۰، ص ۱۱۶٫ ۸٫ گازایو روسکی، همان، ص ۲۱۷٫ ۹٫ عبدالرضا هوشنگ مهدوی، همان، صص ۳۰۶-۳۰۷٫ ۱۰٫ جیمز بیل، شیر و عقاب، ترجمه فروزنده برلیان، نشر فاخته، ۱۳۷۱، صص ۱۷۶-۱۷۸٫ ................................................................................................................................. منبع : موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

اصلاحات ارضی به روایت اسناد جاسوسی – اعترافات طراحان اصلاحات ارضی

بسم الله الرحمن الرحیم  اصلاحات ارضی به روایت اسناد جاسوسی اعترافات طراحان اصلاحات ارضی . زهرا سعیدی   اشاره: اصلاحات ارضی در ایران نخستین بار در اواخر دهه 1330 مطرح شد. با توجه به اینکه این طرح به توصیه آمریکا تصویب و اجراء شد در اسناد لانه جاسوسی به تمام جزئیات طرح اعم از اهداف و نتایج آن اشاره شده است یکی از مجموعه اسنادی که در لانه جاسوسی آمریکا در تهران  به دست دانشجویان افتاد، مربوط به اصلاحات ارضی در دهه 1340ش می شود که در آن به تمام جزئیات طرح اعم از اهداف و نتایج آن پرداخته شده است. این اسناد به خوبی به اهداف سیاسی حکومت پهلوی و کشورهای غربی از اجرای طرح اشاره نموده‌ و در نهایت نشان داده‌ است که اجرای اصلاحات ارضی چه تاثیری بر زندگی مالکین بزرگ و دهقانان در ایران داشت. بر این اساس نگاهی کوتاه به این موضوع داریم و آن را از زوایای مختلف و با استناد به منابعی چون اسناد سفارت آمریکا بررسی کردیم. اصلاحات ارضی و ضرورت اجرای آن موضوع اصلاحات ارضی به طور عمده بعد از جنگ جهانی دوم در اغلب کشورهای جهان سوم آغاز شد تا رشد و توسعه اقتصادی آنان را به‌وجود آورد. اما در عمل هدف از آن، حفظ این کشورها در جبهه غرب بود. بسیاری از این کشورها تحت تأثیر بلوک غرب این اصلاحات را آغاز کردند تا با ایجاد توسعه اقتصادی، مانع از جنبش‌های اعتراضی گردند. این اصلاحات تنها شامل مسائل اقتصادی نبود، بلکه مجموعه‌ای از اقدامات اقتصادی، سیاسی و حتی اجتماعی را دربر داشت. در ایران اصلاحات ارضی برای اولین بار در اواخر دهه 1330 و به توصیه آمریکا مطرح شد و پیش از آنکه جنبه اقتصادی داشته باشد، بر اهداف سیاسی متمرکز بود؛ زیرا در این دهه ایران شاهد کودتای 28 مرداد 1332 بود که ثمره آن چیزی جز نارضایتی عمیق مردم از حکومت نبود. این نارضایتی‌ها به زعم شاه و آمریکا می‌توانست منجر به انقلاب و یا هر جنبش سیاسی شود ومنافع آمریکا در منطقه را به خطر اندازد. از این رو آمریکا برآن شد با تدوین برنامه اصلاحات ارضی،موجبات استحکام قدرت حکومت پهلوی راافزایش دهد. بر این اساس می‌توان گفت از جمله اهداف اصلاحات ارضی دهه 1340 یکی کسب حمایت اجتماعی جدید برای دربار و دیگری سرکوب گروه‌های قدرت قدیم به ویژه در میان زمین‌داران بود که در نهادهای سیاسی کشور و به‌ویژه در مجلس شورای ملی نفوذ زیادی داشتند.1 بدین ترتیب جهت اجرای اصلاحات ارضی، تیمی آمریکایی به کار مطالعه و تدوین برنامه مشغول شد. این طرح برای آمریکا از اهمیت بالایی برخوردار بود. «این طرح به قدری برای آمریکا اهمیت داشت که وقتی  امینی در ابتدای زمامداری خود یک وام درازمدت 750میلیون دلاری از آمریکا درخواست کرد، واشنگتن پرداخت وام را موکول به اجرای برنامه اصلاحات ارضی مورد نظرش نمود... سپس در مرداد ۱۳۴۰ چستر بولس، معاون وزارت خارجه آمریکا، به تهران آمد و مذاکرات همه‌جانبه‌ای با شاه و امینی انجام داد و سرانجام زمینه برای اصلاحات ارضی فراهم شد.»2 البته به جز آمریکاییان برخی از کارشناسان ایرانی همچون چون اللهیار صالح نیز در تهیه این برنامه همکاری داشتند و همین باعث شد تا دیدگاه‌ها و نتایج به‌دست‌آمده پیرامون اصلاحات ارضی با تفاوت‌ها و اختلاف‌‌سلیقه‌های زیادی روبه‌رو گردد، اما در نهایت قرار بر آن شد که اصلاحات ارضی به سبک اصلاحات ارضی هندوستان در ایران پیاده شود. بر این اساس صالح، با مطالعه جزئیات طرح و برنامه‌ای که در هند به کار گرفته شد و نیز تقاضای یک طرح از طرحی که مصری‌ها مورد استفاده قرار داده بودند، به این نتیجه رسید که سیستم هندی، البته تطبیق داده‌شده، برای ایران مناسب‌ترین باشد.3 اصلاحات ارضی، نهایتا در دوره علی امینی و اسدالله علم مطرح و تصویب شد، ولی از همان ابتدا با مخالفت‌ها و انتقادات زیادی روبه‌رو گردید. چه کسانی مخالف اصلاحات ارضی بودند؟ اولین و مهم‌ترین گروه مخالف اصلاحات ارضی روحانیون بودند. البته در رابطه با مخالفت روحانیون گفته شده است که این گروه دو دیدگاه متفاوت داشتند. در یک دیدگاه روحانیونی بودند که به‌زعم کسانی چون احمد اشرف، هرگز درباره مسئله اصلاحات ارضی به دولت حمله نکردند، بلکه طرق دیکتاتوری شاه را مورد انتقاد قرار دادند و درصدد بودند از طریق اصلاحات ارضی، قدرت شاه و اختیارات او را کاهش دهند و حقوق روحانیون را محقق سازند.4 در همین رابطه احسان نراقی نیز در گفت‌وگوی خود با شاه به نقل قولی از آیت‌الله میلانی پرداخته است که تا حدودی بر این موضوع صحه گذاشته است. در این نقل قول آمده: «تمام این شایعاتی که جریان یافته است و روحانیت شیعه را متهم می‌سازد که با اصلاحات ارضی و تساوی حقوق زنان در انتخابات مخالفت می‌ورزد پایه و اساسی ندارد... ما آماده‌ایم تا جهت اصلاحاتی که اعلیحضرت می‌خواهند صورت دهند، جنبه‌های شرعی لازم را بیابیم. اما به یک شرط: شاه باید محدوده‌های قدرت خویش را بشناسد و حقوق و وظایف و رسالت ما را در برابر توده‌ها در نظر بگیرد. او نباید به‌زور طرح‌های اصلاحی خود را به ما تحمیل نماید».5 اما گروه دیگری از روحانیون همچون امام خمینی به دلیل مبهم بودن برنامه و تجویزی بودن آن از سوی استعمارگران، معتقد بودند که این طرح به بخش کشاورزی آسیب خواهد رساند؛ همچنین به اعتقاد برخی از این مخالفان، اصلاحات ارضی و نحوه مالیات‌گیری به عنوان پدیده‌های ضداسلامی تلقی می‌شدند؛ زیرا آنها به نحو «غیر مشروعی» مسلمانان مؤمن را از درآمدها و دارایی‌های عادلانه خود محروم کرده و کارمندان فاسد دولت و آنهایی را که در اطراف شاه قرار گرفته‌اند، ثروتمند می‌سازند.6 جالب است که برخی از مجریان اصلی اجرای طرح همچون علی امینی نیز در ابتدا آن را زیاد جدی نمی‌گرفتند. امینی در این رابطه گفته بود: «من فکر می‌کنم که اصلاحات ارضی باید باشد؛ اصلاحات ارضی جدی، نه کوشش‌های مضحک فعلی. مسئله باید به طور کامل مورد مطالعه قرار گیرد. این یک مسئله ساده نیست. مشکلات مکانیزه کردن، تأمین آب، توانایی کشاورزان ایرانی باید در نظر آورده شوند».7 انتقادات پیرامون اصلاحات ارضی بعد از اجرای مراحل اولیه و عدم موفقیت آن در برخی از زمینه‌ها بیشتر شد. اصلاحات ارضی چه نتایجی داشت؟ اصلاحات ارضی از نظر سیاسی یکی از رقبای شاه را کنار گذاشت؛ چنان‌که برخی مدعی هستند که اصلاحات ارضی نه تنها سیستم مالکیت فئودالی ایران را از بین برد.8 اما در مقابل و در تحلیل کارشناسانه، نقدهای بسیاری به این برنامه وارد بود. به عنوان نمونه و در پاسخ به ادعای مطرح‌شده گفته شده است که تا اکتبر ۱۹۷۲ یعنی یک دهه بعد از آغاز اجرای اصلاحات ارضی، عده کلی خانوار‌هایی که در این مرحله زمین دریافت کردند ۶۹۰۴۶۶ خانوار بود که با توجه به اینکه جمعیت روستانی حدود 3/5 میلیون خانوار (۱۷ میلیون نفر) بوده، بدان معنی است که ظاهرا کمتر از یک‌پنجم دهقانان از این مرحله اصلاحات ارضی برخوردار شده‌اند. به‌علاوه عده زیادی از مالکین توانستند از تقسیم اراضی بگریزند.9 گذشته از این، اصلاحات ارضی به دلیل اجرای نادرست، باعث تضعیف بخش کشاورزی شد؛ زیرا در تحقق این برنامه، به جای آنکه به مازاد تولید کشاورزی و درآمدهای آن توجه شود، بر درآمدهای نفتی تکیه شد و این موضوع باعث شد تا کشاورزی به حال خود رها شود. از این رو واضح است که در کوتاه‌مدت شاهد معضلاتی چون بیکار شدن کشاورزان و دهقانان و هجوم آنان به شهرها برای یافتن کار جدید باشیم. دکتر حسین مهدوی، از رهبران جبهه ملی، در تشریح این بحران آورده است: دولت بدون شک در بحرانی که توسط شکست در اصلاحات ارضی و شکست در جلو بردن برنامه توسعه و پیشرفت به‌وجود آمده، گرفتار خواهد شد. احتمالا در آن هنگام دولتی مردمی‌تر به قدرت خواهد رسید.10 مهدوی در تبیین بدبینی خود نسبت به اصلاحات ارضی به چند نمونه ناموفق آن در شهرهای شمالی کشور اشاره کرده است. او در این رابطه آورده است: از زمین‌های زمین‌داران بزرگ در گیلان فقط زمین‌های خانواده امینی تقسیم شده است. زمین‌های دیگر زمین‌داران بزرگ هنوز تقسیم نشده است. آشوب قابل توجهی در میان دهقانان گیلان وجود داشت و زمین‌داران برای زندانی کردن رهبران دهقانان از تاکتیک‌های قانونی استفاده می‌کردند و برای جلوگیری از اجرا شدن قانون از تاکتیک‌های معمول رشوه دادن به مقامات ثبتی و کارگزاران پایین‌رتبه وزارت دادگستری بهره می‌جستند.11 سخن نهایی در اجرای برنامه اصلاحات ارضی، رفرم‌های سیاسی بر اصلاحات اقتصادی اولویت داشت. گرچه این برنامه بخش کشاورزی و اصلاح الگوهای حاکم بر مالکیت را مدنظر قرار داده بود، اما موضوع ایجاد یک پایگاه اجتماعی جدید از دهقانان که مطیع حکومت باشند و نیز جلب رضایت افکار عمومی، بیش از سایر مسائل اولویت داشت. از این رو تمرکز بر این موضوع بدون در نظر گرفتن واقعیات اقتصادی، منجر به نتایج معکوس و مخدوش شدن بخش کشاورزی در زمینه تولید، نیروی کار و مناسبات حاکم بر آن گردید. .................................................................................................................................................... پی نوشت ها :  1. حسین بشیریه، موانع توسعه سیاسی در ایران، تهران، گام نو، چ پنجم، 1384، ص 99. 2. عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تاریخ روابط خارجی ایران، از پایان جنگ جهانی دوم تا سقوط رژیم پهلوی، تهران، مؤلف، 1368، صص 162- 163. 3. دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، اسناد لانه جاسوسی آمریکا، ج 2، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، 1386، ص 650. 4. همان، ص 203. 5. احسان نراقی، از کاخ شاه تا زندان اوین، ترجمه سعید آذری، تهران، مؤسسه خدمات فرهنگی رسا، 1372، صص 27- 28. 6. دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، همان، ص 633. 7. همان، ص 790. 8. همان، ص 82. 9. فرد ‌‌‌هالیدی، ایران، دیکتاتوری و توسعه، ترجمه محسن یلفانی و علی طلوع، تهران، انتشارات علم، 1358، ص 102. 10. دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، همان، ص 821. 11. همان، ص 825. ........................................................................................................................................................ منبع : موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

پر بازدید ترین مقالات

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

آذر ۱۴۰۰
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
 12345678910111213141516171819202122232425262728293031