ماه: مهر ۱۴۰۰

اخلاق زیست‌محیطی

بسم الله الرحمن الرحیم اخلاق زیست‌محیطی (گرایشها، نظریه ها ...) . در فلسفه محیط زیست، اخلاق زیست‌محیطی یک زمینه ثابت فلسفه عملی است «که انواع اساسی استدلال را که می‌تواند برای محافظت از موجودات طبیعی و استفاده پایدار از منابع طبیعی ایجاد شود، بازسازی می‌کند.»[۱] اصلی‌ترین پارادایم‌های رقیب انسان-محوری، مرکزگرایی فیزیکی (به نام طبیعت محوری)، و خدا دوستی. اخلاق محیطی بر طیف وسیعی از رشته‌ها از جمله قانون محیط زیست تأثیر می‌گذارد. بسیاری از تصمیمات اخلاقی وجود دارد که بشر با توجه به محیط زیست می‌گیرد. مثلاً:آیا انسانها باید بخاطر مصرف انسان به پاک سازی جنگل‌های قطع شده ادامه دهند؟چرا انسان باید به تکثیر گونه‌های آن و خود زندگی ادامه دهد؟[۲]آیا بشر باید به ساخت وسایل نقلیه مجهز به بنزین ادامه دهد؟انسان چه تعهدات زیست محیطی را برای نسل‌های آینده باید حفظ کند؟[۳][۴]آیا درست است که انسانها برای راحتی بشریت باعث انقراض گونه ای شوند؟چگونه انسان باید به بهترین وجه از محیط فضایی برای امنیت و گسترش زندگی استفاده کند و از آن محافظت کند؟مرزهای سیاره ای چه نقشی می‌توانند در تغییر شکل رابطه انسان و زمین داشته باشند؟[۵] رشته دانشگاهی اخلاق زیست محیطی در پاسخ به آثار راچل کارسون و ماری بوکچین و رویدادهایی مانند اولین روز زمین در ۱۹۷۰، زمانی که دوستداران محیط زیست از فیلسوفان خواستند جنبه‌های فلسفی مشکلات زیست محیطی را در نظر بگیرند، رشد کرد. دو مقاله منتشر شده در ساینس تأثیر مهمی داشتند: مقاله «ریشه‌های تاریخی بحران زیست محیطی» لین وایت[۶] و "تراژدی عوام" گرت هاردین (دسامبر ۱۹۶۸).[۷] مقاله بعدی گارت هاردین به نام «اکتشاف اخلاق جدید برای بقا» و نیز مقاله ای از آلدو لئوپولد در الماناک شهرستان شنی با عنوان «اخلاق سرزمین» که در آن لئوپولد صریحاً ادعا می‌کرد ریشه‌های بحران زیست محیطی فلسفی بودند (۱۹۴۹). اولین مجلات علمی بین‌المللی در این زمینه در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰ از آمریکای شمالی ظهور کردند - ژورنال آمریکایی اخلاق محیطی در ۱۹۷۹ و ژورنال مستقر در کانادا مجله اکوسوفی در ۱۹۸۳. اولین مجله مستقر در انگلیس از این نوع، ارزش‌های زیست محیطی، در سال ۱۹۹۲ راه اندازی شد. . محتویات ۱ - دسته‌های مارشال ۱.۱ - پسوند آزادی خواهانه ۱.۲ - پسوند اکولوژیک ۱.۳ - اخلاق حفاظت ۲ - نظریه‌های انسان گرایی ۳ - الهیات کاربردی ۴ - انسان گرایی ۵ - وضعیت رشته ۶ - رابطه با اخلاق حیوانات   . دسته های مارشال برخی از محققان تلاش کرده‌اند تا روش‌های مختلفی را برای ارزیابی محیط طبیعی طبقه‌بندی کنند. آلن مارشال و مایکل اسمیت دو نمونه از این موارد هستند که توسط پیتر واردی در «معمای اخلاق» ذکر شده‌است. به گفته مارشال، طی ۴۰ سال گذشته سه رویکرد اخلاقی کلی ظهور کرده‌است: پسوند آزادی خواهانه، پسوند اکولوژیک، اخلاق حفاظت . . پسوند آزادی خواهانه گسترش آزادی‌خواهی مارشال رویکرد آزادی مدنی را تکرار می‌کند (یعنی تعهد به گسترش حقوق برابر برای همه اعضای یک جامعه). در محیط گرایی، عموماً تصور می‌شود که جامعه از افراد غیر انسان و همچنین انسان تشکیل شده‌است. اندرو برنان مدافع انسان گرایی بوم شناختی (انسان گرایی بوم گردی) بود، استدلالی که می‌توان به تمام موجودات هستی شناختی، زنده و بی جان، صرفاً بر اساس وجود آنها ارزش اخلاقی داد. کار آرن نوس و همکارش سشنز نیز تحت عنوان آزادی خواهانه قرار می‌گیرد، گرچه اصطلاح " اکولوژی عمیق " را ترجیح می‌دهند. اکولوژی عمیق استدلالی برای ارزش ذاتی یا ارزش ذاتی محیط است - این دیدگاه که به خودی خود ارزشمند است. استدلال آنها هم در محدوده آزادی‌خواهی و هم در توسعه اکولوژیکی قرار دارد. کارهای پیتر سینگر را می‌توان در زیر «گسترش آزادی خواهانه» مارشال طبقه‌بندی کرد. وی استدلال کرد که «حلقه در حال گسترش ارزش اخلاقی» باید دوباره شامل حقوق حیوانات غیر انسان شود و انجام چنین کاری مقصر گونه گرایی خواهد بود. سینگر پذیرفتن استدلال از ارزش ذاتی موجودات زیست شناختی یا «غیرمحسوس» (غیرآگاهانه) را دشوار دانست و در چاپ اول خود از «اخلاق عملی» نتیجه گرفت که آنها نباید در حلقه گسترش یافته ارزش اخلاقی[۱۱] این رویکرد اساساً زیست محور است. با این حال، در نسخه بعدی «اخلاق عملی» پس از کار نوس و سشنز، سینگر اعتراف می‌کند که، اگرچه توسط اکولوژی عمیق قانع نشده‌است، استدلال از ارزش ذاتی موجودات غیر حساس قابل قبول است، اما در بهترین حالت مشکل ساز است. سینگر از اخلاق انسان گرایی حمایت می‌کرد. . پسوند اکولوژیک در بخش توسعه اکولوژیک آلن مارشال نه بر حقوق بشر بلکه بر شناخت وابستگی اساسی همه موجودات بیولوژیکی (و برخی از موجودات زنده) و تنوع اساسی آنها تأکید می‌شود. از آنجا که می‌توان تصور کرد که پسوند آزادی خواهانه ناشی از انعکاس سیاسی جهان طبیعی است، بهتر است پسوند اکولوژیک به عنوان بازتاب علمی جهان طبیعی تلقی شود. توسعه اکولوژیکی تقریباً همان طبقه‌بندی زیست بوم گرایی اسمیت است و درمورد ارزش ذاتی نهادهای زیست محیطی جمعی مانند اکوسیستم‌ها یا محیط جهانی به عنوان یک موجودیت کل بحث می‌کند. از جمله هولمز رولستون نیز این رویکرد را در پیش گرفته‌است. این دسته ممکن است شامل فرضیه گایا جیمز لاولاک باشد. این نظریه که سیاره زمین ساختار ژئوفیزیولوژیکی خود را به مرور زمان تغییر می‌دهد تا از ادامه تعادل مواد آلی و معدنی در حال تکامل اطمینان حاصل کند. این سیاره به عنوان موجودی جامع و یکپارچه با ارزش اخلاقی مشخص می‌شود که نژاد بشر در طولانی مدت از اهمیت خاصی برخوردار نیست. . اخلاق حفاظت مقوله «اخلاق حفاظت» مارشال گسترش ارزش استفاده به دنیای بیولوژیکی غیرانسانی است. این تنها از نظر سودمندی یا مفید بودن آن برای انسان فقط بر ارزش محیط تمرکز دارد. این ایده‌های ذاتی ارزش «اکولوژی عمیق» را در تضاد قرار می‌دهد، از این رو اغلب به عنوان «اکولوژی کم عمق» یاد می‌شود و به‌طور کلی برای حفظ محیط زیست بر این اساس استدلال می‌کند که دارای ارزش بیرونی است - که برای رفاه انسان‌ها مؤثر است؛ بنابراین حفاظت ابزاری برای رسیدن به هدف و صرفاً مربوط به ملاحظات بشری و بین نسلی است. می‌توان ادعا کرد که این اصول اخلاقی است که استدلالهای اساسی پیشنهادی دولتها در اجلاس کیوتو در سال ۱۹۹۷ و سه توافق‌نامه حاصل از اجلاس ریو زمین در سال ۱۹۹۲ را تشکیل می‌دهد. . نظریه‌های انسان گرایی پیتر سینگر حمایت از «مکان‌های میراث جهانی»، مناطقی بکر و دست نخورده از جهان را که با گذشت زمان کاهش می‌یابند، «ارزش کمیابی» به دست می‌آورد. حفظ آنها وصیت نامه ای برای نسل‌های آینده است زیرا آنها از نیاکان انسان به ارث رسیده‌اند و باید به نسل‌های بعدی منتقل شوند تا آنها بتوانند فرصت تصمیم‌گیری در مورد لذت بردن از حومه‌های بکر یا یک منظره کاملاً شهری را داشته باشند. یک مثال خوب از یک سایت میراث جهانی، جنگل بارانی استوایی است، یک اکوسیستم بسیار متخصص که تکامل قرن‌ها به طول انجامیده‌است. پاکسازی جنگل بارانی برای زمین‌های زراعی اغلب به دلیل شرایط خاک با شکست روبرو می‌شود و پس از ایجاد مزاحمت، احیای آن هزاران سال به طول می‌انجامد. . الهیات کاربردی جهان بینی مسیحی، جهان را خلق شده توسط خدا می‌داند و بشر در برابر استفاده از منابعی که به بشریت سپرده شده، در برابر خداوند پاسخگو هستند. ارزشهای نهایی در پرتو ارزشمند بودن برای خداوند دیده می‌شوند. این امر هم از نظر وسعت دامنه - مراقبت از مردم (متی ۲۵) و هم مسائل زیست محیطی، از جمله بهداشت محیط (تثنیه ۲۲٫۸؛ ۲۳٫۱۲–۱۴) - و انگیزه پویا، عشق به کنترل مسیح (۲ قرنتیان ۵٫۱۴ اف) و برخورد با زمینه‌ساز بیماری معنوی گناه است، که خود را در خودخواهی و بی‌فکری نشان می‌دهد. در بسیاری از کشورها این رابطه پاسخگویی در شکرگذاری برداشت نمادین است. (بی.تی. آدنی: اخلاق جهانی در فرهنگ نامه جدید اخلاق مسیحی و الهیات دامداری ۱۹۹۵ لستر) دانشمندان دینی ابراهیمی از الهیات برای ایجاد انگیزه در مردم استفاده کرده‌اند. جان ال اوسالیوان، که اصطلاح آشکار سرنوشت را ابداع کرد، و افراد تأثیرگذار دیگری مانند او از ایدئولوژی‌های ابراهیمی برای تشویق عمل استفاده کردند. این علمای مذهبی، ستون نویسان و سیاستمداران در طول تاریخ از این ایده‌ها استفاده می‌کنند و این کار را ادامه می‌دهند تا گرایش‌های مصرفی یک آمریکای جوان را در زمان انقلاب صنعتی توجیه کنند. به منظور تحقق بخشیدن به درک این که خداوند برای بشر استفاده از منابع طبیعی زمین در نظر گرفته‌است، نویسندگان محیط زیست و علمای دینی به‌طور یکسان اعلام کردند که انسان‌ها از یک مرتبه بالاتر جدا از طبیعت هستند . کسانی که ممکن است این دیدگاه را نقد کنند ممکن است همان سوالی را بپرسند که جان مویر از طعنه در بخشی از رمان خود با هزار پیاده‌روی تا خلیج فارس می پرسد، چرا در دنیای طبیعی این تعداد خطرات به شکل گیاهان سمی، حیوانات وجود دارد؟ و بلایای طبیعی، پاسخ این است که این موجودات نتیجه گناهان آدم و حوا در باغ عدن هستند . از اوایل قرن ۲۰، کاربرد الهیات در محیط گرایی به دو مکتب فکری تقسیم شد. اولین سیستم درک دین را به عنوان پایه و اساس سرپرستی محیط زیست در نظر گرفته‌است. مورد دوم استفاده از الهیات را وسیله ای برای منطقی سازی مصرف بی‌رویه منابع طبیعی می‌داند. لین وایت و کالوین دیویت هر یک از طرفین این دوگانگی را نشان می‌دهند. جان مویر طبیعت را به عنوان مکانی دعوت کننده و دور از بلندی مراکز شهری توصیف کرد. «برای مویر و تعداد فزاینده آمریکایی‌هایی که عقاید او را با هم تقسیم می‌کردند، خانه شیطان به معبد خود خدا تبدیل شده‌است.» استفاده از کنایات مذهبی ابراهیمی به مویر و باشگاه سیرا کمک کرد تا از برخی از اولین طبیعت‌های عمومی محافظت کند. نویسندگانی مانند تری تمپست ویلیامز و همچنین جان مویر این ایده را بنا می‌کنند که ". . . خدا را می‌توان در هر کجا که هستی پیدا کرد، به ویژه در خارج. پرستش خانوادگی فقط به یکشنبه در یک کلیسای کوچک منتقل نشد. "ارجاعاتی از این دست به عموم مردم کمک می‌کند تا بین نقاشی‌های انجام شده در مدرسه رودخانه هادسون، عکس‌های آنسل آدامز همراه با انواع دیگر رسانه‌ها و مذهب یا معنویت آنها ارتباط برقرار کنند. قرار دادن ارزش ذاتی بر طبیعت از طریق الهیات، ایده ای اساسی از اکولوژی عمیق است. . انسان گرایی انسان گرایی موقعیتی است که انسان مهمترین یا مهمترین عنصر در هر شرایط خاص است. که نژاد بشر باید همیشه دغدغه اصلی خود باشد. ناقضان انسان گرایی استدلال می‌کنند که سنت غربی هنگام در نظر گرفتن اخلاق زیست محیطی یک موقعیت، نام علمی انسان را مغرضانه نشان می‌دهد و انسانها محیط یا سایر موجودات خود را از نظر کاربرد برای آنها ارزیابی می‌کنند (به گونه گرایی مراجعه کنید). بسیاری معتقدند که همه مطالعات زیست محیطی باید ارزیابی ارزش ذاتی موجودات غیرانسانی را شامل شود. در حقیقت، بر اساس همین فرضیه، مقاله ای فلسفی اخیراً احتمال انقراض ارادی انسان را به عنوان ژستی نسبت به موجودات دیگر بررسی کرده‌است. نویسندگان از این ایده به عنوان یک آزمایش فکری یاد می‌کنند که نباید آن را به عنوان فراخوان عمل فهمید. باروخ اسپینوزا استدلال می‌کرد که اگر انسانها به‌طور عینی به مسائل نگاه کنند، می‌فهمند که همه چیز در جهان ارزش منحصر به فردی دارد. به همین ترتیب، این احتمال وجود دارد که اخلاق انسان محور یا انسان محور / آندرومحوری، تصویری دقیق از واقعیت نباشد و یک تصویر بزرگتر وجود دارد که ممکن است انسان از منظر انسانی درک کند یا نتواند درک کند. پیتر وردی بین دو نوع انسان گرایی تفاوت قائل شد.یک اخلاق قوی انسان محور استدلال می‌کند که انسانها در مرکز واقعیت هستند و درست است که چنین باشند. با وجود این، انسان گرایی ضعیف استدلال می‌کند که واقعیت را فقط می‌توان از منظر انسانی تفسیر کرد، بنابراین انسان‌ها باید آنگونه که می‌بینند در مرکز واقعیت قرار بگیرند. دیدگاه دیگری توسط برایان نورتون ایجاد شده‌است، که با راه اندازی عمل گرایی محیطی، که امروزه یکی از گرایشهای اصلی آن است، به یکی از بازیگران اصلی اخلاق محیطی تبدیل شده‌است. عمل گرایی محیطی از موضع‌گیری در اختلافات بین مدافعان اخلاق انسان دوستانه و غیر انسان دوستانه امتناع می‌ورزد. در عوض، نورتون بین انسان محوری قوی و انسان محوری ضعیف یا گسترش یافته تمایز قایل می‌شود و استدلال می‌کند که مورد اول باید تنوع ارزش‌های ابزاری انسان را از جهان طبیعی بدست آورد. یک دیدگاه اخیر مربوط به انسان محوری به آینده زندگی است. اخلاق زیست شناختی بر اساس هویت انسان به عنوان بخشی از زندگی آلی ژن / پروتئین است که هدف مؤثر آن تکثیر خود است. این به معنای هدف انسانی برای تأمین و گسترش زندگی است. انسان‌ها از اهمیت اساسی برخوردارند زیرا فقط آنها می‌توانند زندگی را بیش از مدت زمان خورشید، احتمالاً برای تریلیون‌ها سال، تأمین کنند. اخلاق زیست شناختی برای خود زندگی ارزشمند است، همانگونه که در ساختارها و فرایندهای بیولوژیکی تجسم یافته‌است. انسان‌ها ویژه هستند زیرا می‌توانند آینده زندگی را در مقیاس‌های کیهان‌شناسی تأمین کنند. به‌طور خاص، انسان‌ها می‌توانند زندگی پرحاشیه ای را که از وجود آن لذت می‌برند، ادامه دهند و انگیزه بیشتری برای گسترش زندگی اضافه کنند. انسان‌ها می‌توانند آینده زندگی را تأمین کنند و این آینده می‌تواند هدفی کیهانی به وجود انسان بدهد. . وضعیت رشته تنها پس از ۱۹۹۰، این رشته در برنامه‌هایی مانند دانشگاه ایالتی کلرادو، دانشگاه مونتانا، دانشگاه ایالتی بولینگ گرین و دانشگاه تگزاس شمالی به رسمیت شناخته شد. در سال ۱۹۹۱، کالج شوماخر از دارتینگتون، انگلیس، تأسیس شد و اکنون یک کارشناسی ارشد در علوم جامع ارائه می‌دهد. این برنامه‌ها شروع به ارائه مدرک کارشناسی ارشد با تخصص در اخلاق محیطی / فلسفه می‌کنند. از سال ۲۰۰۵، گروه فلسفه و مطالعات دین در دانشگاه شمال تگزاس یک برنامه دکترا را با تمرکز در اخلاق محیطی / فلسفه ارائه داد. در آلمان، دانشگاه گریفسوالد اخیراً یک برنامه بین‌المللی در زمینه بوم‌شناسی منظر و حفاظت از طبیعت با تمرکز شدید بر اخلاق زیست محیطی ایجاد کرده‌است. در سال ۲۰۰۹، دانشگاه مونیخ و موزه دویچ مرکز راچل کارسون برای محیط زیست و جامعه، یک مرکز بین رشته‌ای بین‌المللی، برای تحقیق و آموزش در علوم انسانی محیط زیست، را تأسیس کردند. . رابطه با اخلاق حیوانات برداشت‌های متفاوت از رفتار و تعهدات نسبت به حیوانات، به ویژه آنهایی که در طبیعت زندگی می‌کنند، در اخلاق حیوانات و اخلاق زیست محیطی مناقشه بین این دو موضع اخلاقی بوده‌است. برخی از اخلاق شناسان ادعا کرده‌اند که این دو موقعیت ناسازگار است، در حالی که برخی دیگر گفته‌اند که می‌توان بر این اختلافات غلبه کرد. اخیراً، اخلاق شناسان حیوانات مورد انتقاد اخلاق شناسان محیطی، از جمله ریکاردو روتزی، به دلیل تعصب در وطن‌پرستی مورد طبقه‌بندی قرار گرفته‌اند و از آنها خواسته شده‌است «مشارکت بی مهرگان در جامعه اخلاقی را دوباره ارزیابی کنند». . . . ___________________________________________________________________________________ منبع : ویکی پدیا

همراه با «عید سعید غدیر»

بسم الله الرحمن الرحیم همراه با «عید سعید غدیر» . غدیر روز سرور و شادی               *************************************   شگفت انگیزترین و زیباترین درختان جهان . [aparat id="3urZq"]

درختی که رسول الله(ص)زیر سایه ی آن استراحت کرده اند

بسم الله الرحمن الرحیم درختی که رسول الله (ص) زیر سایه ی آن استراحت کرده اند . [aparat id="uDrBp"]

ارتباط دانش های طب ایرانی و فلاحت در کتاب« الشامل فی الصناعه الطبیه» ابن نفیس قرشی (با بررسی موردی شناخت خاک و اصلاح آن)

بسم الله الرحمن الرحیم ارتباط دانش های طب ایرانی و فلاحت در کتاب « الشامل فی الصناعه الطبیه» ابن نفیس قرشی (با بررسی موردی شناخت خاک و اصلاح آن) . محسن باغبانی دکتری زبان و ادب فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران حسن کمار کارشناسی ارشد رشتۀ تاریخ علم ، دانشگاه تهران مریم خیاط کاشانی دکتری شیمی ، دانشگاه کاشان . متن کامل مقاله : PDF : ارتباط دانش های طب ایرانی و فلاحت . چکیده سابقه و هدف: طب و فلاحت از فروعات دانش طبیعیات اند و این خاستگاه مشترک سبب شده تا مبانی و روش های کلی حاکم بر آن ها یکسان باشد. این پژوهش در پی شناخت اندیشه ی گذشتگان درباره ی انواع خاک و روش های اصلاح آن و چگونگی ارتباط دانش های طب و فلاحت در موضوع اصلاح خاک است. مواد و روش ها: این نوشتار پژوهشی کتابخانه ای است که منبع آن، یکی از بخش های تازه یاب کتاب الشامل فی الصناعه الطبیه قرشی است. در تجزیه و تحلیل اطلاعات از روش آنالیز محتوا و استخراج جان مایه ی موجود در نمونه های مشابه استفاده شده و سپس قواعد و اصول کلی حاکم بر بحث گرد آمده است. یافته ها: طبیعت خاک سرد و خشک است و برای اینکه مناسب کشاورزی باشد نیازمند نور خورشید و آب است تا سردی و خشکی آن تعدیل شود. در خاک هایی که از نور کافی و آب لازم به طور طبیعی بهره ندارند، لازم است از روش های مصنوعی مانند کوددهی، آبیاری و شخم زدن استفاده کرد. از این رو، شناخت انواع خاک و اینکه هر یک مناسب با کدام گیاه است و برای آماده سازی آن از چه روش هایی باید سود برد، اهمیت فراوان دارد. نتیجه گیری: با بررسی موردی شناخت خاک و اصلاح آن از نظر قرشی، نحوه ی ارتباط دو دانش پزشکی و کشاورزی دانسته می شود. این ارتباط در اشتراک فایده و هدف و برخی اصطلاحات کلیدی این دانش هاست؛ به گونه ای که اگر هدف و فایده ی علم طب را حفظ صحت و درمان بیماری بدانیم، فایده ی علم فلاحت نیز حفظ نبات و دفع آفات نباتی خواهد بود. برخی روش ها و مباحث مشترک نیز در هر دو دانش به چشم می خورد. برای نمونه، اطبا سردی و خشکی را با گرمی و تری اصلاح و درمان می کنند. همین روش در اصلاح سردی و خشکی زمین با روش های اصلاح مصنوعی نیز دیده می شود. . کلیدواژه ها : ابن نفیس قرشی، طب سنتی ایران، فلاحت ، خاک . . . _______________________________________________________________________________________ منبع : طب سنتی اسلام و ایران زمستان ۱۳۹۷ , دوره  ۹ , شماره  ۴ (پیاپی ۳۶)  

بررسی زمینه های شکوفایی تمدن اسلامی در قرون نخستین

بسم الله الرحمن الرحیم بررسی زمینه های شکوفایی تمدن اسلامی در قرون نخستین . ولی الله عبدولی   دانشجوی کارشناسی ارشد، تاریخ ایران دوره اسلامی، دانشگاه شهید بهشتی . متن کامل مقاله : PDF : بررسی زمینه های شکوفایی تمدن اسلامی در قرون نخستین . چکیده  برآیند گسترش دین اسلام در سرزمین های وسیع و به تبع آن، ایجاد بستری نو و حضور متفکرانی که در این چهارچوب فرصت اندیشه و باز اندیشی یافتند، تمدنی درخشان بود که البته به ناحیه خاصی تعلق نداشت و تنها نام فرهنگ و تمدن اسلامی برازنده ی آن بود. همه ی تمدن های تحت حوزه ی نفوذ اسلام، بخش برجسته ی فرهنگی خود را به حوزه ی اسلام آوردند و کار ویژه ی دین اسلام این بود که امکان سازش و همکاری میان این فرهنگ های متفاوت و گاه متناقض را با آموزه های خود فراهم کرد و از تفاوت ها فرصت ساخت. با روی کار آمدن عباسیان و خصوصا از عصر هارون به بعد، عوامل متعددی موجب شکل گیری نهضت های علمی و فکری مهمی در تمدن اسلامی شدند که بغداد و دیگر شهرهای بزرگ اسلامی را به قلب تپنده ی علمی جهان آن روزگار تبدیل کرد. هدف از این پژوهش شناخت عناصر و ارائه الگویی از همبستگی آن ها در این پروژه طلایی کم نظیر است . . واژگان کلیدی : فرهنگ و تمدن، عصر طلایی، نهضت ترجمه، قرون اولیه، ملل مغلوب . . . ____________________________________________________________________________ منبع : خردنامه - سال چهارم- پاییز ۱۳۹۱ شماره ۹

پژوهشی در دانش بومی کشاورزی ایران

بسم الله الرحمن الرحیم پژوهشی در دانش بومی کشاورزی ایران . دکتر علی غفرانی  دانشیار دانشگاه بوعلی سینا همدان مهناز موسوی مقدم دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد . متن کامل مقاله : PDF : پژوهشی در دانش بومی کشاورزی ایران . چکیده معلومات کشاورزی در زمانهای گذشته در میان خانواده های کشاورز ایرانی، به صورت شفاهی منتقل می شد. از این رو،کتاب های اندکی در حوزه کشاورزی تالیف شده و بر جای مانده است. در این نوشتار تلاش می شود با بررسی سه کتاب: « ارشاد الزراعه، معرفت فلاحت و رساله طریق قسمت آب قلب»،میزان دانش و درجه پیشرفت و مهارت کشاورزان ایرانی در استفاده از آب، زمین، شرایط اقلیمی، رعایت توالی و آیش در کشت انواع محصولات، اعتلای کیفیت محصولات، دفع آفات حیوانی و طبیعی،انبار کردن و نگهداری انواع محصولات و میوه ها و استفاده درست از منابع آبی نمایانده شود. مهارتی که علیرغم پیشرفت های علمی در زمینه کشاورزی، هنوز هم می تواند برای کشاورزی امروزایران، بسیارمفید و کارساز باشد. . کلیدواژه ها : کشاورزی دوره اسلامی، ارشادالزراعه، معرفت فلاحت، رساله طریق قسمت آب قُلب . . . _________________________________________________________________________________ منبع : تاریخ و فرهنگ پاییز و زمستان ۱۳۹۵ شماره ۹۷

پژوهشی در دانش بومی کشاورزی ایران با تکیه بر سه کتاب باقی مانده از قرن دهم هجری

بسم الله الرحمن الرحیم  پژوهشی در دانش بومی کشاورزی ایران با تکیه بر سه کتاب باقی مانده از قرن دهم هجری . دکتر علی غفرانی  دانشیار دانشگاه بوعلی سینا همدان مهناز موسوی مقدم دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد . متن کامل مقاله : PDF : پژوهشی در دانش بومی کشاورزی ایران . چکیده  معلومات کشاورزی در زمانهای گذشته در میان خانواده های کشاورز ایرانی، به صورت شفاهی منتقل می شد. از این رو،کتاب های اندکی در حوزه کشاورزی تالیف شده و بر جای مانده است. در این نوشتار تلاش می شود با بررسی سه کتاب ارشاد الزراعه، معرفت فلاحت و رساله طریق قسمت آب قلب،میزان دانش و درجه پیشرفت و مهارت کشاورزان ایرانی در استفاده از آب، زمین، شرایط اقلیمی، رعایت توالی و آیش در کشت انواع محصولات، اعتلای کیفیت محصولات، دفع آفات حیوانی و طبیعی،انبار کردن و نگهداری انواع محصولات و میوه ها و استفاده درست از منابع آبی نمایانده شود. مهارتی که علیرغم پیشرفت های علمی در زمینه کشاورزی، هنوز هم می تواند برای کشاورزی امروزایران، بسیارمفید و کارساز باشد. . کلیدواژه ها : کشاورزی دوره اسلامی، ارشادالزراعه، معرفت فلاحت، رساله طریق قسمت آب قُلب . . . _________________________________________________________________________________ منبع :تاریخ و فرهنگ - پاییز و زمستان ۱۳۹۵ شماره ۹۷

رساله در علم فلاحت و بعضی دیگر از اسرار حکمت

بسم الله الرحمن الرحیم رساله در علم فلاحت و بعضی دیگر از اسرار حکمت . مؤلف : محمدبن‌محمدکریم کرمانی ناشر : چوگان . . زبان: عربی رده‌بندی دیویی: ۶۳۰٫۹۵۵ سال چاپ: ۱۳۹۳ نوبت چاپ: ۱ تیراژ: ۱۰۰ نسخه تعداد صفحات: ۷۴ قطع و نوع جلد: رحلی (شومیز) شابک ۱۳ رقمی: ۹۷۸۶۰۰۷۴۶۳۳۳۸

نقش نظام طبایعی در علم فلاحت دوره اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم نقش نظام طبایعی در علم فلاحت دوره اسلامی . صادق حجتی استاد بازنشسته، دانشگاه تهران علیرضا منصوری دانشیار فلسفۀ علم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی مهدی محقق  دکترای تاریخ علم، دوره اسلامی  . متن کامل مقاله  : PDF : نقش نظام طبایعی در علم فلاحت در دوره اسلامی . چکیده نظریۀ عناصر چهارگانه به همراه نظام طبایعی از ارکان طبیعیات فلسفه یونانی خصوصاً از ارسطو به بعد است. با ترجمه و انتقال علوم یونانی، این نظریه به جهان اسلام راه یافت و مبنای نظری غالب علوم دوره اسلامی را تشکیل داد. از آن میان در حوزه علوم کشاورزی دوره اسلامی نیز به صورت گسترده مورد استفاده قرار گرفته است. در مقالۀ حاضر می‌کوشیم تأثیر این نظریه را در دو قسمت علمی و تکنولوژیکی نشان دهیم. قسمتی که می‌توان توسعۀ طبیعیات ارسطویی بر مبنای نظام طبایعی دانست، و بخشی که در زمرۀ فن و تکنولوژی است و نظام طبایعی نقش الهام‌بخشی برای آن دارد. کلیدواژه‌ها : فلاحت دوره اسلامی ، فلاحت‌نامه‌ها ، علم یونانی و دوره اسلامی ، نظام طبایعی . . . ________________________________________________________________________________ منبع : فلسفۀ علم - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سال دهم، شماره دوم، پاییز و زمستان ۱  

چه عواملی در آموزش محیط زیست تاثیر گذار هستند؟

بسم الله الرحمن الرحیم چه عواملی در آموزش محیط زیست تاثیر گذار هستند؟ . ایمان نریمانی دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت اطلاعات دانشگاه خوارزمی .  کارشناسان محیط زیست مدت هاست که آژیر خطر را در مورد وضعیت زیست محیطی جهان کشیده ­اند، هر چند با کمی تامل در وضعیت تالاب­ ها، دریاچه ­ها و آلودگی هوا نیز می توان به وخامت اوضاع پی برد. این در حالی است که بهبود این وضعیت تنها به تغییر باور­ها و رفتار­های ما نسبت به محیط زیست اطرافمان بستگی دارد. . منظور از باور­های جامعه نسبت به محیط زیست، ارزش ­های اجتماعی است. ارزش ­های اجتماعی شامل همه ارزش ­هایی می شود که مورد پذیرش همگان و یا مورد خواست و آرزوی اکثریت افراد جامعه است(نظر پور، ۱۳۷۸، ص۶۴). به همین دلیل است که بسیاری از کارشناسان معتقدند برای ترویج کتابخوانی باید کتاب خواندن به عنوان یک ارزش از سوی مردم محسوب شود.  اما مشکل اینجاست که ارزش ­ها یک شبه به وجود نمی ­آیند و در مدت زمانی طولانی شکل می­ گیرند، قوام می یابند و با روح و جان مردم آمیخته می ­شوند، در نتیجه مردم نیز از هیچ گونه فداکاری در حفظ و انجام­ آن دریغ­ نمی­ کنند. محمد نقی نظرپور در کتاب «ارزش ها و توسعه بررسی موردی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» در ارزیابی امکان تغییر ارزش­ ها معتقد است «ارزش ­های اجتماعی مطلق و ابدی نیستند و اساساً دگرگونی، ماهیت هر پدیده اجتماعی، از جمله ارزش هاست.گرچه ارزش ­های جدید همواره با سد محکمی روبه ­رو می شوند، این موانع زوال­ ناپذیر نیستند؛ تاریخ نیز شاهد نمونه­ های فراوانی از تحول ارزش هاست.» (نظرپور، ۱۳۷۸، ص۱۱۷) برای تغییر این ارزش ­ها یا ایجاد ارزش ­های جدید عواملی مانند ایدئولوژی و مذهب، آئین ­ها و کمپین­ ها و رسانه­ های ارتباط جمعی نقش ایفا می­ کنند. به دلیل اعتقاد دینی بخش عمده ­ای از جامعه ایران، نقش دین در می تواند بسیار با اهمیت است. به علاوه دعوت مردم به حفظ محیط زیست بدون استمداد از یک پشتوانه دینی، بی اثر و یا کم اثر خواهد بود و توصیه ­های حفاظت محیط زیست و پایداری توسعه اگر مبتنی بر اصول دینی باشند، از ضمانت اجرایی مستحکم تری برخوردار خواهند بود. (یوسفی، ۱۳۹۴، ص۴) خوشبختانه در دین ما اسلام و در سیره پیامبر اعظم (ص) توجه زیادی به محیط زیست شده است و در این باره کتاب ها و مقالات زیادی نیز نوشته شده است که از جمله آنها می­ توان به کتاب «اخلاق زیست محیطی در اسلام» نوشته فضل الله حسینی و محسن عمیق، «اخلاق زیست محیطی پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و اله»، نوشته  تقی متقی اشاره کرد. در نتیجه وجود پشتوانه دینی در آموزش محیط زیست می­ تواند یکی از ابزار­های ما برای تغییر باور­های جامعه نسبت به محیط زیست باشد. برای مثال در باب رفتار با حیوانات، گوستاولوبون در کتاب تمدن اسلام و عرب می ­نویسد: «در بلاد اسلامی جمعیت حمایت از حیوانات لازم نیست و این قطعه از دنیا را می­ توان بهشت حیوانات دانست، مسلمانان حقوق سگ و گربه و پرندگان را رعایت می کنند، مخصوصا در مساجد و معابر، پرندگان با کمال آزادی پرواز می کنند و در مناره­ ها لانه دارند، مسلمین در این باره به گونه­ ای هستند که باید ما اروپائیان خیلی چیز­ها را از آنان بیاموزیم» (ص۴۴۶) حال آنکه متاسفانه برخی رفتار ها در کشور ما نسبت به حیوانات نشان از عدم توجه به حقوق حیوانات دارد. علاوه بر نقش مذهب، آئین ­ها و کمپین­ ها نیز می­توانند به ایجاد ارزش ­ها کمک کند. انسا ن­ها در سراسر تاریخ فرهنگی خود از آئین ها برای شکل ­دادن و تحکیم هنجار­های خود استفاده کرده ­اند. آئین­ ها همسو با ارزش ­های ما، رفتار­ما و انتظارات­ ما از دیگران عمل می کنند. تعریف مشخصی از آئین­ ها وجود ندارد اما با مثال­ هایی می­ توان آن­ها را بهتر درک نمود برای مثال پوشیدن لباس سفید عروس یا قرار دادن شمع روی کیک تولد برخی از آئین­ های دنیای کنونی ما هستند. یکی از نکات مهم در اجرای آئین ­ها آن است که انجام گروهی آنها به ترویج و عمل به آن ها کمک می کند، حال آنکه اگر فردی به تنهایی آن را انجام دهد ممکن است حس انجام یک کار اشتباه را پیدا کند. سارا داروین و استفان کیو در مقال ه­ای با عنوان «سبز بودن ساده نیست، اگر اقناع منطقی نتواند مردم را با محیط زیست همراه کند، آیا با آئین­ ها و اندکی احساس گناه عملکرد بهتری خواهند داشت؟» معتقد است که بسیاری از افراد با دلایل منطقی از همراهی با محیط زیست شانه خالی می­ کنند.­ آنها معتقدند که آئین­ ها به دلیل عوامل عاطفی و اجتماعی خود می توانند انسان­ ها را در همراهی محیط زیست یاری کنند. آن ها همچنین سه عامل را برای اهداف آزمایش آئینی خود در نظر می گیرند. عامل اول قطع ارتباط انسان­ ها با طبیعت است. داروین و کیو معتقدند که انسان­ ها به دلیل جدایی از طبیعت و زندگی در شهر­های شلوغ حس همزیستی و تعلق خود به محیط زیست را از دست داده­اند. مثال واضح در این مورد، کمپین «۳۰ روز در حیات وحش» در بریتانیا است که طی آن افراد به مدت یکماه در طبیعت زندگی می­ کنند و جالب است بدانید که هنگامی که دو ماه بعد از رفتار شرکت کنندگان تحقیق شد، مشخص شد که این افراد در رفتار­های حفاظتی به نفع طبیعت مثل کاشت گیاهان دوستدار حیات وحش شرکت بیشتر دارند. دومین عامل موانع عاطفی مانند سرکوب، حس اضظراب و ناتوانی هستند که برای اقدامات زیست محیطی وجود دارند. آئین­ ها می ­توانند ما را در غلبه بر بسیاری از این احساسات کمک کنند. برای مثال آئین دوشنبه­ های بدون گوشت یکی از آئین ­هایی است که می ­تواند کمک زیادی به حفظ محیط زیست داشته باشد چرا که مصرف کمتر گوشت اثر قابل توجهی بر تولید گاز­های گلخانه­ ای، و این موضوع به کند­شدن سرعت جنگل ­زدایی کمک می­ کند. با وجود اینکه انجام این کار سختی زیادی ندارد اما چون به صورت آئینی و با همراهی دیگران انجام نمی شود، غیر ممکن به نظر می رسد، حال آنکه بسیاری از افراد برای امتحان گزیئه­ های گیاه­خواری منتظر تلنگر­های اینچنینی هستند و انجام این نوع از رفتار­ها به صورت گروهی و آئینی می ­تواند به راحتی انجام شود. سومین و دشوارترین مورد نیز شکستن عادت ­ها است. ترک کردن عادت ها معمولا کار سختی است. برای مثال همه ما می دانیم که استفاده کمتر از ماشین شخصی می تواند تاثیر زیادی بر کاهش آلودگی هوا داشته باشد اما به این دلیل که صبح دیر به اداره یا دانشگاه خواهیم رسید با ماشین شخصی به آنجا خواهیم رفت. اما آئین­ ها به ما کمک می کنند تا در انتخاب هایمان گزینه ­های سبز را انتخاب کنیم، چرا که ما معمولا برای چیزی که به آن عشق نمی­ ورزیم، تلاش نمی­ کنیم. در نظر گرفتن عواملی مانند ارزش ­ها، آئین­ ها و کمپین­ ها در آموزش محیط زیست می ­تواند کتابخانه­ ها را در این مسیر کمک کند. استفاده از مبانی و ارزش های دینی محیط زیست برای آموزش، همکاری با مدارس طبیعت برای آموزش محیط زیست در طبیعت و ترویج آئین ­ها و کمپین­ های زیست محیطی در محیط کتابخانه از جمله فعالیت ­هایی است که کتابخانه­ ها می ­توانند به واسطه آن رفتار زیست محیطی جامعه خود را تغییر دهند. . __________________________________________________________________________________ منابع ­ داروین، سارا و استفان کیو (۱۳۹۵). سبز بودن ساده نیست. ماهنامه سیاحت غرب،۱۴۶-۱۴۸(۱۲)، ص۱۱۷-۱۲۴٫ لوبون، گوستاو (۱۳۹۴). تمدن اسلام و عرب. ترجمه محمد تقی فخرداعی گیلانی. تهران: بدرقه جاویدان: جاویدان. نظرپور، محمد نقی (۱۳۷۸). ارزشها و توسعه: بررسی موردی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. یوسفی، آرش (۱۳۹۴). آموزش محیط زیست ویژه روحانیون. سازمان حفاظت از محیط زیست، دفتر آموزش محیط زیست.

سیره پیامبر در برخورد با محیط زیست

بسم الله الرحمن الرحیم سیره پیامبر در برخورد با محیط زیست . نویسنده و پژوهشگر مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما . پیامبر خدا(ص) عمران و آبادانی زمین را، تنها به عنوان بر آورنده نیازهای مادی و معنوی خود نمی‌دانست، بلکه به دلیل فرمان خداوند متعال، آن حضرت همواره در پی آن بود که شهرها و روستاهای در قلمرو حکومت اسلامی، سرسبز و خرم باشد. از این رو، همان طور که نقل شد از هر گونه قطع درختان و کندن گیاهان نهی می‌کرد. . اشاره دنیای صنعتی امروز با تخریب جنگل‌ها و نابودی فضاهای سبز و پژمردگی و مرگ گل و گیاه روبه روست. پیشرفت بی‌رویه صنعت، همان گونه که صفا، یک دلی و پیوندهای استوار خانوادگی را از مردم صنعت زده گرفته و روان‌شان را رنجور و افسرده ساخته است، آخرین روزنه‌های امید را نیز که جنگل‌ها و دشت‌های خرم و مزرعه‌های سرسبز بود، تباه ساخت و انسان را در میان آهن‌های خشن، دیوارهای بتونی و دود و آلودگی‌های گوناگون صنعتی، بی کس و تنها رها کرد. اکنون انسان‌های بی شماری به سرگردانی، پریشان حالی و افسردگی دچار شده‌اند که نتیجه شوم و ناخواسته جهان صنعتی است و آرام آرام به فاجعه‌ای انسانی تبدیل می‌شود. گفتنی است که دانشمندان، حوزه محیط زیست آفات صنعتی را بیش از بلاهای طبیعی دانسته‌اند. بر این اساس، احیای دوباره محیط زیست و برگرداندن سرزندگی و شادابی زمین به آن، عامل مهمی در ایجاد روحیه نشاط و امید در انسان هاست. ابعاد مختلف بحران محیط زیست که امروزه افکار جهانی را تحت تأثیر قرار داده، حاصل عصیان‏گری بشر در برابر نظام آراسته و صالح جاری در عرصه محیط زیست است. این‌گونه اقدامات فسادانگیز چه از ناحیه فرد باشد، چه از ناحیه حکومت، در تضاد با خواست خداوند است؛ چرا که خداوند فساد را دوست ندارد و هرگز در مشیت ازلی نیست که انسان‌ها فساد کنند. این‌ تخریب و فسادهای به وجود آمده بر روی محیط زیست در حالی است که راه‌های برون رفت از آن‌ها وجود دارد و از بهترین راه‌های برون رفت از مشکلات و معضلات زیست محیطی رجوع به منابع دینی و رفتارها و شاخصه‌هایی است که دین اسلام در مقام حفاظت از محیط زیست برای جامعه بشریت بیان کرده است. با اندکی تامل در سیره معصومان(ع) این نکته روشن می‌شود که این بزرگواران نهایت سعی و تلاش را در مقام احترام و حقوق به محیط زیست داشته‌اندوقوانین ومقررات الهی رابرای حفاظت ازمحیطزیست وضع کرده‌اندکه درذیل اشاره‌ای مختصربه شیوه رفتاری پیامبراسلام(ص) دربرخوردبامحیطزیست بیان می‌شود. برای آن که سیره پیامبر(ص)و اهمیت گفته‌های آن حضرت را درباره طبیعت و حفاظت از محیط زیست به درستی شناخته شود، مناسب است بیش از آن از شرایط، اوضاع، احوال، اندیشه و اعمال مردم حجاز آن روزگارمشخص شود. چه این که آشنایی با فضایی که سخنان و اعمال رسول خدا(ص) در آن فضا تحقق یافته است بر عمق شناخت و جامع بودن آن می‌افزاید. بررسی جامع و دقیق برخورد با طبیعت در جاهلیت فرصتی فراخ‌تر و تحقیقی گسترده می‌طلبد که این نوشتارآن را برنمی‌تابد و در این جا تنها به مهم‌ترین مشکلات محیط زیست آن روزگار می‌پردازیم. وضعیت فرهنگی زمان جاهلیت اعراب قبیله‌ای زندگی می‌کردند و زندگی قبیله‌ای فرهنگی خاص را اقتضا دارد فرهنگ‌هایی مانند: خوی تجاوز، جنگ طلبی، تعصب و رقابت و دشمنی‌های دیرینه با دیگر قبیله‌ها ازویژگی‌های آن بود و این موضوع‌ها تأثیر فراوانی بر کشاورزی و دامداری و حفظ مراتع و درختان در آن روزگار می‌گذاشت، به دلیل وجود دشمنی‌ها و جنگ‌های و یورشهای بیرحمانه به قبیلهها و در نتیجه سوزانیدن مزرعهها، پرکردن چاههای آب، در انحصار قرار دادن آن‌ها، نا امنی سرتاسر حجاز را فرا گرفته بود و مردمان همواره از آینده مزارع و دامهای خود بیم‌ناک بودند و هر از چندی شعلههای سوزان آتش کینه، دشمنیهای ریشه دار در قالب جنگها و یورشها جلوه می‌کرد و کشتزارها و نخلستان‌ها می‌سوخت، دام‌ها به یغما می‌رفت و چاهها و چشمهها ویران می‌شد از اینرو، ناامنی آفتی بود که در هر حال می‌توانست امید کشاورزان و دامداران را به یأس مبدل سازد و حاصل سالها زحمت و رنج شان را بر باد دهد. از سویی، اعراب جاهلی از دانش کشاورزی آن روزگار آن گونه که در ایران و امثال آن بود، بی‌بهره بودند و بر پایه خرافهها و باورهای بی اساس خود درباره درختان و گیاهان عمل می‌کردند. به عنوان نمونه، آنان به دلیل ترس از برخی از درختان آن‌ها را می‌پرستیدند؛ چه آن که آن درختان را کانون شر و بدی می‌دانستند و برای رهایی از شر آن‌ها راهی جز پرستش آن‌ها فرا روی خود نمی‌دیدند. به همین دلیل بود که دامداری در حجاز رواج بیشتری داشت اما همچنان ناامنی و تجاوز به حقوق دیگران، فرهنگ قبیلگی و اعتقاد به خرافات در خصوص دامپزشکی و مسائلی از این دست، به عنوان موانع‌ای بر سر راه رشد و شکوفایی دامداری. این نابسامانی‌ها پیامدهای ویرانگری بر زندگی مردم آن روزگار حجاز داشت که مهم‌ترین آن‌ها عبارت بود از: کمبود غذای کافی و مناسب، اختلال در حمل ونقل، مسافرت‌ها و تجارت‌های بین شهری، چه این که حمل و نقل و مسافرت‌های آن روزگار با حیواناتی از قبیل شتر، اسب، استر، و الاغ انجام می‌شد، که در مکه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود و نیز کمبود و گاهی عدم وجود مراتع مناسب و گسترش فقر و فساد و زورمداری و بی بندوباری از دیگر پیامدهای این وضعیت نامطلوب در کشاورزی و دامداری بود. شناخت عمیق پیامبر خدا (ص) رسول خدا(ص)از همه مسائل یاد شده به گونه‌ای عمیق و دقیق آگاه بود وعلتها و راه‌های حل مشکلات یاد شده را در پیشرفت کشاورزی و تعامل مطلوب با محیط زیست می‌دانست. او در مکه از مادر متولد شده و درهمان جا زیست و به دلیل مسافرت به شام و معاشرت با مردم به خوبی درد و درمان را می‌شناخت. او خود چوپان و تاجر و کشاورز‌بوده و تلخی مشکلات و مسائل یاد شده را چشیده بود. رسول خدا(ص) با توجه به شناخت عمیق خود نسبتبه فضای فرهنگی اجتماعی آن روزگار اقدامات گسترده‌ای   را برای مشکلات طبیعت، کشاورزی، دامداری و محیط زیست به  عمل آوردکه به مهم‌ترین آن‌هااشارهمی‌شود: فرهنگ سازی و انگیزه‌آفرینی پیامبر اسلام از سویی الگوی مسلمانان بود: «لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه[۲]» و آنان بر پایه آموزه‌های دینی می‌باید از او پیروی می‌کردند: «و اطیعوا الله و اطیعوا الرسول[۳]» ازطرفی، گفته‌های آن حضرت وحیانی و الهی بود ومسلمانان می‌بایست آن‌ها را به جان می‌خریدند و به عنوان قانون زندگی تلقی کرده و از آنها بهره می‌بردند: «و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی[۴]»آن انسان یگانه بی نظیر با سیره عملی و با گفته‌های خود با فرهنگ لبریز از جهل، خرافه، ستم به ستیز برخاست و فرهنگی نو و بر اساس علم و دانش، واقعیت و عدالت پدید آورد. اینک به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌شود: چوپانی و کشاورزی و درختکاری پیامبر خدا(ص) مدتی چوپانی کرد، در این مدت همواره کوشید به حقوق دیگران تجاوز نکند و با گوسفندان مهربان باشد. ایشن با دست خود درخت می‌کاشت و کشاورزی می‌کرد.در روایتی در این باره آمده است: «همه پیامبران خدا جز ادریس (که خیاط بود) کشاورز بوده‌اند[۵]» در روایت دیگری، از امام صادق ـ علیه السلام ـ چنین نقل کرده‌اند: «زراعت گرانبهاترین گوهر نایاب است[۶]» بر پایه گروهی از روایات آن حضرت به طور مستقیم در درختکاری شرکت می‌جست. از امام صادق(ع) در این باره چنین روایت کرده‌اند:«امیرالمؤمنان، علی ـ علیه السلام ـ بیل می‌زد و زمین را آماده می‌ساخت و رسول خدا(ص) با آب دهان، دانه‌ها و هسته‌ها را مرطوب می‌ساخت و در زمین می‌کاشت..[۷] »آن حضرت تماشای گیاهان سبز و خرم را بسیار دوست می‌داشت و از نگاه به سیب سرخ و ترنج سرسبز و خرم(به دلیل زیبایی آن‌ها) شگفت زده می‌شد. حضرت خرما را بسیار دوست می‌داشت، همواره از آن بهره می‌برد. از امام علی بن الحسین(ع) نقل شده است که همواره دوست داشت انسان خرمایی (خرما دوست) را ببیند، و این بدین سبب بود که پیامبر، خرما را دوست می‌داشت. روایات به روشنی نشان می‌دهد که آن حضرت در میدان عمل به کشاورزی اهمیت خاصی می‌داد و خود و نزدیک‌ترین یارانش عملا مردمان را به آن تشویق می‌کردند و این روش و سیره در توجه دادن مردم به کشاورزی اهمیت بسیار داشت.پیامبر خدا(ص) به درستی معتقد بود که انسان‌ها محور اصلی توسعه و شکوفایی جامعه اسلامی و سرسبزی و رونق کشاورزی هستند و بهترین، کوتاهترین و هموارترین راه برای شکوفایی کشاورزی و دامداری و سرسبزی جامعه اسلامی آن است که مردم از روی اعتقاد در این مسیر گام نهند و در پرتو تغییرات گسترده در اندیشه و باورهای مردم است که می‌توان به این هدف دست یافت. سخنان آن حضرت درباره اهمیت کشاورزی، درختکاری و دامداری سبب شد که بینش، اندیشه و باورهای مردم به طور گسترده در این‌باره زیر و رو شود، آنان به اهمیت کشاورزی، درختکاری، سرسبزی و خرمی جامعه اسلامی و اصولاً ارزش بسیار درختان و فواید و آثار مادی و معنوی آنها به طور عمیق پی‌بردند و در نتیجه در پی سرسبزی، خرمی و رونق کشاورزی جامعه اسلامی برآمدند. قطع درختان رسول خدا(ص) از قطع درختان، غرق کردن مزرعهها در آب و سوختن آن‌ها حتی در جنگ نهی می‌کرد و این عمل را در ردیف کشتن کودکان بیگناه و زنان بی‌دفاع می‌دانست.از ایشان در این باره چنین نقل شده است:«درختان را آتش مزنید، آنها را با آب ویران نکنید، درختان میوه دار را قطع نکنید و مزرعه ها را نسوزانید[۸]» بدین سان سیره رسول خدا(ص)این بود که در جنگ‌ها به شدت از نابودی کشتزاران، نخلستان‌ها و باغ‌ها بپرهیزد و مجاهدان را از آن باز دارد و وقتی در زمان جنگ این‌گونه باشد،در زمان صلح به گونهای روشنتر باید از درختان و مزرعه‌ها حفاظت شود و از نابودی آن‌ها پرهیزکرد. آب و خاک مشاهده سیره پیامبر (ص) نشان می‌دهد که ایشان برای خاک ارزشی خاص قائل بود و قدر آن را بسی گران می‌دانست تا آن جا که بر خاک سجده می‌کرد و آن را وسیله طهارت می‌دانست. و می‌فرمود:«زمین را برای من هم سجده گاه و هم وسیله طهارت قرار داده‌اند؛ هر کجا باشم بر خاک آن تیمم می‌کنم و نماز می خوانم سجده می‌کنم[۹]» آب را مایه حیات می‌دانست و همانند خاک به آن اهمیت می‌داد درباره ابرها، بادها، باران‌ها، رودها دریاها و اقیانوس‌ها، نوشیدن آب، تقسیم آب‌های کشاورزی، آب‌یاری و سهم عظیم آب در سبزی و خرمی و نشاط کره زمین سخن می‌گفت و آن را مایه حیات می‌دانست. «هر موجود زنده را از آب پدید آوردیم.[۱۰] » آگاه ساختن مردم از سودمندی‌ گیاهان مردم آن روزگار گرچه از گیاهان استفاده‌های بسیار می‌کردند اما از سودمندی‌های متعدد و متنوع آن آگاهی نداشتند. پیامبر(ص) باقرائت و تفسیر صدها آیه درباره طبیعت، کشاورزی و ابعاد مختلف آن مردم را از خواب غفلت بیدار ساخت. رسول خدا(ص) در پرتو این آیات با عظمت قرآن به مردمان فهمانید که گیاهان نعمت ناپیدا کرانه الهی هستند، که نه تنها بخش عظیمی از روزی آدمی را فراهم می‌آورند بلکه بر روان او نیز تأثیر فراوان دارد و آیت و نشانه هستی و قدرت و حکمت خدای متعال و نیز دلیل درستی معاد و رستاخیز بزرگ خدایند.پیامبر، در این باره زوایای جدیدی از دانش و فهم را به روی مردمان آن روزگار گشود، و این نیز بر انگیزه مردم برای کاشت درختان و حفاظت بیشتر از آنها و کوشیدن در مسیر کشاورزی و دامداری افزود. آبادانی زمین به عنوان وظیفه پیامبر خدا ـ صلی اللّه علیه وآله - عمران و آبادانی زمین را، تنها به عنوان بر آورنده نیازهای مادی و معنوی خود نمی‌دانست، بلکه به دلیل فرمان خداوند متعال، آن حضرت همواره در پی آن بود که شهرها و روستاهای در قلمرو حکومت اسلامی، سرسبز و خرم باشد. از این رو، همان طور که نقل شد از هر گونه قطع درختان و کندن گیاهان نهی می‌کرد. خدای متعال در قرآن می فرماید: «او خدایی است که شما را از زمین و خاک آفرید و برای آباد کردن زمین بر گماشت.[۱۱] » بدین سان خداوند متعال از آدمیان می‌خواهد در پی آباد کردن زمین باشند و نه در پی سلطه بر زمین و زمین‌یان آن هم به هر قیمت و لو به قیمت تخریب منابع طبیعی و محیط زیست، آن گونه که در روزگار ما روش سیاست‌مداران کشو‌رهای استکباری است. در زمان حکومت جهانی حضرت ولی عصر، آن حضرت که سیره‌اش مانند سیره رسول خدا(ص)است این راه و روش را احیا می‌کند. بر طبق روایات در زمان آن حضرت جهان سرسبز و خرم می‌گردد و کشاورزی و درخت کاری رونق خاص و گسترده‌ای می‌یابد. ایجاد امنیت از طریق قانون گذاری از دیگر اقدامات بسیار مهم رسول خدا(ص)ایجاد قوانین مرتبط با حوزه محیط زیست بود. قوانینی که از یک سو، امنیت را برای کشاورزان، دام‌داران، مرتع‌داران و باغ‌داران به ارمغان آورد و برای آنان آرامش و اطمینان به آینده و اعتماد به شغل خود پدید آورد و از سویی، سبب استقبال گسترده مردم از کشاورزی و دامداری شد. همان طور که پیش تر اشاره شد در سایه جنگ ها، شبیخون ها، اختلاف‌های مختلف و فراوان، عمیق و با سابقه میان قبیله ها رواج ستم و نبود عدالت و زورمداری میان سران قبیله ها و حکومت زور و زر بر مردمان، امنیت از کشاورزی، کشاورزان و دام‌داران سلب شده بود، آنان همواره از آینده چاه‌های آب، باغ ها، مزرعه ها، مرتع ها و دام های خود دل نگران بودند و نسبت به آینده شغلی خود مضطرب و نامطمئن. پیامبر خدا(ص)با ترویج عدالت و مخالفت شدید و مبارزه بی امان علیه ظلم و ستم، محترم شمردن مالکیت ها و ظلم دانستن هر گونه تجاوز به اموال و مزرعه های مردم و وضع قوانین متعدد و مختلف درباره زمین و آب، امنیت ماندگاری را برای کشاورزان و دامداران به ارمغان آورد که به طور فشرده در این بخش به آن اشاره می‌شود. «امام صادق(ع) فرمود: جدم رسول خدا(ص) منع فرمود که مازاد آب سد و حق آبه رودخانه رابفروشند.» آن حضرت فرمود: «کسى که در برابر سیلاب و یا رودخانه سدى ایجاد کند تا بهتر بتواند کشت و درختان خود را آب‌یارى کند، بعد از آبیارى نمى‏تواند مازاد آن را بفروشد، فقط مى‏تواند به همسایه خود عاریه دهد تا در نوبت‏هاى بعدى پس بگیرد.[۱۲] ». در جاى دیگر چنین فرمود: «قضاوت رسول خدا(ص) میان اهل مدینه درباره آب‌هایى که با آن درختان خرما را آبیارى مى‏کردند چنین بود که نباید مردم از استفاده از آب چاه‌‏ها محروم و ممنوع شوند؛ و میان اعراب بادیه‏نشین چنین قضاوت فرمود که نباید جلو استفاده مردم از اضافه آب چاه را گرفت تا در نتیجه نتوانند ازمرتع‏ها بهره‌برند و فرمود(در اسلام) ضرر و ضررزدن به دیگران جایز نیست.[۱۳] » . برچسب ها : اسلام،فقه اسلامی،فقه حکومتی،محیط زیست،امنیت زیست محیطی،تعامل با محیط زیست،سیره نبوی،تقی متقی نتیجه گیری از مطالب بالا این نکته فهمیده می‌شود که رفتار و سیره پیامبر با طبیعت و آن چیزی که در طبیعت است برخوردی با ملاطفت و مهربانی بوده و به طبیعت همانند موجودی زنده می‌نگریسته است. ایشان برای طبیعت حق و حقوقی وضع کرده‌اند که این رفتار برای برون رفت از چالش‌های زیست محیطی راه‌کارهای بسیار گره‌گشایی است. . _____________________________________________________________________________________ پانویس ها  [۱] - نویسنده و پژوهشگر مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما (متن پیش رو از کتاب اخلاق زیست محیطی پیامبر (ص) برگرفته شده است.) [۲] - احزاب، آیه ۲۱ [۳] - نساء، آیه ۵۷ [۴] - نجم، ۳_۴ [۵] - تهذیب الاحکام، ج۵، ص ۳۸۵ [۶] - وسائل الشیعه، ج ۱۹، ص ۵۴ [۷] - همان، ص ۳۷ [۸] - فروع کافی، ج۴، ص ۲۵۷ [۹] - صحیح بخاری، ج۱، ص ۹۱ [۱۰] - سوره انبیاء.آیه ۳۰ «و جعلنا من الماء کل شی ء حی» [۱۱] - سوره هود.آیه ۶۱  «هو أنشأکم من الأرض و استعمرکم فیها» [۱۲] - مرآه العقول، ج ۱۹، ص ۳۹۸ [۱۳] - اصول کافی، ج ۱، ص ۲۷۸     من لایحضره الفقیه،ج۳،ص ۹۹ . . . _______________________________________________________________________________________ منبع : فقه حکومتی وسائل

اخلاق زیست محیطی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله

بسم الله الرحمن الرحیم اخلاق زیست محیطی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله . مؤلف : تقی متقی ناشر : دفتر عقل . . زبان: فارسی رده‌بندی دیویی: ۲۹۷٫۹۳ سال چاپ: ۱۳۸۷ نوبت چاپ: ۱ تیراژ: ۳۵۰۰ نسخه تعداد صفحات: ۱۳۸ قطع و نوع جلد: رقعی (شومیز) شابک: ۹۷۸۹۶۴۲۷۶۱۲۶۵ . توضیح کتاب بررسی سیره عملی و نظری پیامبر اکرم (ص)، درباره طبیعت و اخلاق زیست‏ محیطی آن حضرت می‏باشد. در این پژوهش نخست تعریفی از طبیعت و محیط‏زیست و اهمیت آن در آموزه‏ های اسلامی ارائه شده، آنگاه تخریب طبیعت و بحران‏های زیست‏ محیطی در عصر کنونی مورد شرح و بررسی قرار می‏گیرد. در ادامه به مبانی و اصول مکتب زیست ‏محیطی اسلام اشاره شده و سیره عملی و نظری پیامبر اکرم درخصوص طبیعت بیان گردیده است. بررسی اهمیت آب، خاک، کشاورزی، گل، درخت و گیاه و حیوانات در آموزه‏ های نبوی و سیره پیامبر اسلام در برخورد با آنها و همچنین اخلاقی زیستی پیامبر درخصوص آلودگی محیط‏زیست و کشاورزی از مباحث مهم این نوشتار می‏باشد.

جایگاه محیط زیست در آموزه های اهل بیت

بسم الله الرحمن الرحیم جایگاه محیط زیست در آموزه های اهل بیت . علی حمیدیان  دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیز ، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران فریبا ابراهیمی آذرخواران  دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیز ، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران . آدرس کامل مقاله : https://civilica.com/doc/742148/ . چکیده  امروزه چالش ها و بحرانهای زیست محیطی به عنوان یکی مسیله جهانی مورد توجه سیاستگذاران و برنامه ریزان قرار میگیرند. در این زمینه راهکارها و رویکردهای متعدد بر اساس وضعیت اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی جوامع پیشنهاد گردیده-اند و به ندرت سیاستهای زیست محیطی دین و آموزه های دینی را مورد توجه قرار داده اند. حال آنکه آموزه های ادیان الهی سرشار از مفاهیم اخلاقی و آموزشی در زمینه محیط زیست هستند. در این میان دین اسلام و سیره اهل بیت منبعی بی بدیل در ارتقا اخلاق، آگاهی و مسیولیت پذیری زیست محیطی است. لذا در این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه ای با چارچوب مشخص به جمع آوری احادیث در زمینه محیط زیست پرداخته شده است. همچنین به ارتباط این آموزه های الهی و چالش های عصر حاضر در زمینه محیط زیست و ارایه راهکارهایی در جهت بهره مندی از این آموزه ها در سیاست گذاری و برنامه ریزی محیط زیست توجه گردیده است. نتایج بیانگر آن است که سیره اهل بیت، گنجینه ای ارزشمند از آموزه های زیست محیطی می باشد که میتواند در تغییر رویکرد بشر از تخریب به حفاظت و احیا سرمایه های طبیعی موثر واقع شود. امید است که نتایج این پژوهش گامی باشد در راستای ارتقای آگاهی و مشارکت تمام اقشار جامعه در زمینه حفاظت و صیانت از محیط زیست. . کلیدواژه ها : محیط زیست ، اسلام ، سیره اهل بیت ، آموزش . . . __________________________________________________________________________________ منبع : یازدهمین کنگره ملی پیشگامان پیشرفت

کتاب : اخلاق زیست محیطی در حکمت اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم کتاب : اخلاق زیست محیطی در حکمت اسلامی . مولف : علی کریمیان صیقلانی ناشر: شرکت چاپ و نشر بین الملل (وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی) . . رده سنی : بزرگسالان تاریخ نشر: ۱۳۹۴ نوع چاپ : ۲ آخرین چاپ : ۱۳۹۵ تعداد صفحه: ۳۲۸ شابک: ۹۷۸-۹۶۴-۰۰-۱۷۳۲-۶ قطع کتاب: رقعی نوع کاغذ: تحریر نوع جلد: شومیز . توضیح کتاب  اثر حاضر تلاش دارد تا ضمن دستیابی به مبانی و اصول اخلاق زیست‌محیطی در حکمت اسلامی، افزون از بعد علمی، با توجه به بحران‌های زیست‌محیطی کنونی که ناشی از ترابط نادرست بشر با طبیعت است، در جهت بهسازی رفتار اخلاقی انسان با محیط زیست گامی هر چند کوتاه برداشته و به برخی اصول و لوازم همزیستی اخلاقی با طبیعت توجه جدی کند.  

درآمدی بر سیر تاریخی پدیده قنات و نقش تمدنی آن در نجد ایران

بسم الله الرحمن الرحیم درآمدی بر سیر تاریخی پدیده قنات و نقش تمدنی آن در نجد ایران . غلامرضا برهمند عضو هیئت علمی تاریخ دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرری . متن کامل مقاله : PDF : درآمدی بر سیر تاریخی پدیده قنات . چکیده به احتمال زیاد، قنات در پیش از تاریخ و در نجد ایران ابداع شد. سپس در دوره حکومت های مقتدر ایرانی پیش از اسلام و دولت های بعد ازاسلام، سیر تکاملی پیمود و بیش از پیش مورد بهره برداری قرار گرفت؛ تا جایی که نقش تعیین کننده ای در زندگی مادی و معنوی ساکنان این سرزمین ایفا نمود. دیگران هم این شیوه آب رسانی را از ایرانیان فرا گرفتند. اما متاسفانه از چند دهه گذشته، با ورود فن آوری جدید غربی به کشور، ضربه سختی بر پیکر قنات وارد شد و عوارض زیان باری به دنبال آورد. در این مقاله، نویسنده کوشیده است ضمن شرح فراز و نشیب بهره مندی از این سازه بومی، بر جایگاه خاص آن در روند فرهنگ و تمدن دیرینه ایرانی تاکید ورزد؛ و سرانجام امیدوار است که شرایط برای احیای مجدد قنات در سطحی هماهنگ با مقتضیات زمان فراهم گردد. . واژگان کلیدی : قنات (کاریز) ، ایران پیش از اسلام، ایران اسلامی، تمدن کاریزی . . . ___________________________________________________________________ منبع : مسکویه دانشگاه آزاد ری زمستان ۱۳۸۶ و بهار ۱۳۸۷ شماره ۸

نقش آب و قنات در تحول منظر سرزمین های تمدن اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم نقش آب و قنات در تحول منظر سرزمین های تمدن اسلامی . سیدمحمدرضا خلیل نژاد  استادیار، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند . آدرس کامل مقاله : https://civilica.com/doc/978865/ . چکیده مطالعه حاضر در پی کشف و شناسایی نقش آب و سامانه های استحصال و انتقال آن در تحول منظر طبیعی سرزمین هایی است که در حوزه تمدن اسلامی طبقه بندی میگردند. هرچند موضوع آب و قنات در تمدن اسلامی مورد کنکاش قرار گرفته، این مقاله با نگاهی متفاوت و در بستر وسیعی از حوزه جغرافیایی اسلام سده های نخستین به بررسی نقش آب در تحول معماری منظر اسلامی پرداخته است. اسلام، تغییرات عمیقی را در منظری که سکنی گزیده بود، پدید آورد. مسلمانان با استحصال و انتقال استادانه آب، با واحه های سرسبز و انسانساختی که پدید آوردند موجب سرسبزی سرزمینهای خشک خاورمیانه و مناطق شمالی آفریقا شدند. این تحول منظر علاوه بر بعد اقتصادی که به محصولات کشاورزی بها میداد، دارای جلوه فرهنگی بود که به فرم بصری قدرتمند نیز اعتبار میبخشید. فنون مورد استفاده در فرایند دگرگون سازی منظر نامساعد و تبدیل آن به منظر کشاورزی، ریشه در تمدنهای ایران و روم باستان داشت. اما جوامع اسلامی از این فنون و تخصصها در بستری وسیعتر و متشکل از شبکه پیچیده ای از نوآوریها که علاوه بر بعد فنی، ملاحظات مالکیت زمین و نیروی کار، قوانین ارث، مالیات، رشد شهری، و تصور ایده آل از زندگی روستایی را در برمی گرفت، استفاده نمودند. با تکمیل تمهیدات فصلی یا سامانه های زیرزمینی، نظامهای آب و آبرسانی موجب شکوفایی واحه هایی سرسبز گردید که هم به لحاظ اقتصادی و تولیدی سودمندی و کارآیی داشت، و هم از نظر زیباییشناختی و بصری از جلوه دلپذیر و خوشایندی برخوردار بود. کارکرد اصلی آب، آبیاری محصولاتی بود که به عنوات کالای تجاری و بازرگانی به شهرها ارسال میشد. هدف ثانویه این بود که کاربردهای تفرجی آب در قالب آبنماها و حوضها که زینت بخش حیاطها بود، جلوه نمایی کرده و همچنین آب استخرهای غسل در گرمابه ها نیز تامین گردد. لذا حکام و جوامع اسلامی با اهداف سیاسی و اقتصادی در کنار اهداف تفرجی و عمرانی، استعمال آب را هدف گذاری نمودند. . کلیدواژه ها : آب ، قنات ، منظر ، معماری ، کشاورزی . . . ___________________________________________________________ منبع : چهارمین همایش ملی باستان شناسی ایران

مواریث مکتوب در تمدن آبی ایران

بسم الله الرحمن الرحیم مواریث مکتوب در تمدن آبی ایران . نادر کریمیان سردشتی عضو هیِت علمی دانشگاه میراث فرهنگی . متن کامل مقاله : PDF : مواریث مکتوب در تمدن آبی ایران . چکیده مواریث مکتوب و آثار قلمی حوزه تمدن آبی به طور پراکنده از پیش از دوره اسلام در یونان و برخی از کشورهای شرقی (در کتاب های مربوط به عملیات فلسفه و کتیبه ها) پدید آمده و دامنه آن تا دوره معاصر گسترده شده است. در دوره تمدن اسلامی نیز، مواریث فرهنگی و تالیفات در حوزه تمدن آبی رشد فزایند‌ه‌ای داشته است و از قرن دوم هجری با تدوین آثاری هم چون کتاب المطر و کتاب المیاه ابوزید انصاری تا قرن چهارم و پنجم با تدوین کتاب انباط المیاه الخفیه نباابوبکر کرجی ادامه یافته است. کتاب کرجی از برجسته ترین آثار تمدن آبی ایران محسوب می شود هر چند قبل از آن نیز کتابی با عنوان القنی و الانهار در دوره کاویان در زمینه احکام کاریزها تألیف و تدوین شده بود که نشان از سابقه ایرانیان در تالیف این گونه آثار داشت. از قرن پنجم تا قرن دهم هجری روند تالیف در باب آب، آب یاری، آب شناسی و کشاورزی در کنار سایر علوم متداول زمان دنبال می شد و آثاری هم چون کتاب الافراح فی باب الالواح، آثار احیای ماحیل الصبهانیین فی رفع الما، رساله آب بخشی هرات، دوازده باب در علم فلاحت کتاب نتیجه الدوله یا سه رساله و دو اثر برجسته هروی به نام ارشاد الزراعه و رساله طریق قسمت آب قلب پدید آمد. از قرن دهم هجری به بعد تالیف و تدوین کتاب های مربوط به حوزه آب یاری و کشاورزی رونق بیشتری یافت و در دوره قاجار ده ها اثر به ویژه در علم فلاحت تالیف و ترجمه شد. این مقاله در پی آن است که به ترتیب تاریخی از قرون اولیه اسلامی آثار و تالیفات مربوط به تمدن آبی را شناسایی و معرفی نماید و بنابراین می تواند برای جویندگان مطالعات تمدن آبی راه گشا باشد. . کلیدواژه : آب ، آب یاری ، انسان شناسی تاریخی ، انسان شناسی روستایی ، تمدن آبی ، فنون سنتی ، کشاورزی . . . ____________________________________________________________________________ منبع : نامه انسان شناسی ۱۳۸۱ شماره ۲

سبک زندگی در تعامل با آب با تکیه بر آموزه‌های قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم سبک زندگی در تعامل با آب با تکیه بر آموزه‌های قرآن . ام البنین سلیمانی باغشاه    کارشناس ارشد، دانشکده اصول الدین قم سید محمد موسوی مقدم  استادیار پردیس فارابی دانشگاه تهران . متن کامل مقاله : PDF : سبک زندگی در تعامل با آب با تکیه بر آموزه های قرآن . چکیده آب یکی از عناصر حیاتبخش در عالم می‌باشد. ترویج اندیشه سبک زندگی در تعامل با محیط زیست از منظر قرآن که کامل‌ترین دستور زندگی بشریت است، بهترین شیوه جهت فایق آمدن بر بحران موجود، مخصوصاً در حوزه آب است. در آموزه‌های قرآن اشارات گوناگونی به جایگاه آب شده و نکات ظریفی در آن دیده می‌شود. هدف این مقاله تدوین راهکارهایی قرآنی جهت تحول رفتاری انسان در حوزه سبک زندگی در تعامل با محیط زیست در حوزه آب می‌باشد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که اسلام دارای اصول اخلاقی و عملی ارزشمندی چون مسأله صرفه جویی، رعایت حقوق دیگران، و حرمت اسراف و آلودگی آن است. در این مقاله سعی شده است سبک زندگی در تعامل با آب با تکیه بر آموزه‌های قرآن مورد کاوش قرار گیرد. . کلیدواژه ها : آب  ، مصرف بهینه  ، اسراف ، تبذیر ، حفظ و حراست . . . _______________________________________________________________________________ منبع : فصلنامه مطالعات قرآنی، سال هشتم، شماره ۳۱ ، پاییز ۱۳۹۶

نقش نظام هستی شناختی قرآن در ارتقای اخلاق زیست محیطی

بسم الله الرحمن الرحیم نقش نظام هستی شناختی قرآن در ارتقای اخلاق زیست محیطی . نرجس ملک محمدی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته الهیات دانشگاه  فتح اله نجارزادگان استاد دانشگاه تهران  حسین معصوم بیگی  استادیار مرکز تحقیقات بهداشت نظامی دانشگده بهداشت و علوم پزشکی بقیه الله . متن کامل مقاله : PDF : نقش نظام هستی شناختی قرآن در ارتقای اخلاق زیست محیطی . چکیده  در نگاه قرآن کریم، تمام اجزای هستی دارای صفاتی همچون هدفمند، تسلیم، سنجیده، زیبا و قدسی، نشانه، تسبیح گو و سجده کننده در برابر پروردگار هستند. درک هر کدام از این اوصاف می تواند آثار قابل توجهی در ایجاد و ارتقای اخلاق زیست محیطی انسان - که خود نیز مشمول همین اوصاف است- فراهم آورد؛ چراکه این اوصاف گویای آن هستند که همه هستی دارای شعور و در پی کمال خویش بوده، دارای حقوق ویژه خود هستند. بین انسان که مانند سایر اجزای هستی هدفمند آفریده شده است و طبیعت که در مسیری هماهنگ با سیر کمال انسانی در حرکت است ارتباط معناداری حاکم است. بنابراین مراعات اخلاق زیست محیطی، هماهنگ شدن با جریان هستی در مسیر تکوینی آن است. . کلیدواژه : هستی شناختی قرآن ، محیط زیست ، اخلاق زیست محیطی ، انسان . . . ____________________________________________________________________________ منبع : پژوهش نامه اخلاق تابستان ۱۳۹۰ , دوره  ۴ , شماره  ۱۲

مدل ادب محیط زیست و تبیین اهداف آموزش محیط زیست بر اساس دیدگاه اسلامی «مادر بودن زمین»

بسم الله الرحمن الرحیم مدل ادب محیط زیست و تبیین اهداف آموزش محیط زیست بر اساس دیدگاه اسلامی «مادر بودن زمین» . عباس علیزاده شوشتری دانشجوی دکتری آموزش محیط زیست ، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی ، دانشگاه پیام نور تهران سید محمد شبیری استاد آموزش محیط زیست ، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی ، دانشگاه پیام نور تهران محمدصادق جمشیدی راد دانشیار فقیه و حقوق اسلامی ، دانشکده الهیات و علوم اسلامی ، دانشگاه پیام نور تهران ناصر محمدی دانشیار فلسفه تطبیقی ، دانشکده الهیات و علوم اسلامی ، دانشگاه پیام نور تهران . متن کامل مقاله : PDF : مدل ادب محیط زیست بر اساس دیدگاه اسلامی . چکیده هدف از این تحقیق، معرفی دیدگاه اسلامی مادر بودن زمین از نگاه پیامبر گرامی اسلام و معصومین علیهم السلام، شناسایی مؤلفه های ادب محیط زیست و تبیین اهداف آموزش محیط زیست بر اساس این دیدگاه بوده است. این تحقیق به شیوه ی کیفی و کمّی، با نمونه گیری هدفمند و تحلیل مضمون اسناد مرتبط از جامعه ی آماری شامل قرآن کریم، کتب روایی شامل کتاب شریف اصول کافی و مفاتیح الحیات و مقالات معتبر، انجام شد. تحلیل مضامین از طریق مطالعه ی عمیق و تجزیه و تحلیل، کدگذاری و تفسیر و استنباط همزمان داده ها و تحلیل و دسته بندی مؤلفه ها به شیوه ی قیاسی انجام گرفت. مصادیق آداب رفتار با مادر از دیدگاه اسلام استخراج شد و بر آن اساس، مصادیق آداب رفتار با محیط زیست استنباط و ذیل ۷ مؤلفه دسته بندی شد. براساس نتایج بخش کیفی، پرسشنامه ای با مقیاس ۵ گزینه ای لیکرت تهیه شد. روایی محتوایی این پرسشنامه توسط متخصصان و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ به میزان ۹۰۸/۰ تعیین گردید. میزان موافقت متخصصان حوزوی و دانشگاهی علوم و معارف اسلامی، علوم تربیتی و آموزش محیط زیست، با میزان تناسب مصادیق و مؤلفه های ادب محیط زیست، به وسیله ی این پرسشنامه، و بر اساس ۳۰ مورد پاسخ سنجیده شد. براساس یافته ها، مؤلفه های ادب محیط زیست عبارت بودند از: احترام، احسان، سازگاری، حمایت، خیرخواهی، قدرشناسی و رضایت. در نهایت مدل ادب محیط زیست و اهداف آموزش محیط زیست از دیدگاه اسلامی مادر بودن زمین ترسیم و ارائه گردید. ضرورت توجه به اخلاق، منش و ادب محیط زیست در آموزش و پرورش رسمی کشور، در عین توجه ویژه به تفاوت های این سه مفهوم، و طراحی، اجرا و اعتباریابی الگوهای آموزشی با هدف گسترش آموزش اخلاق، منش و ادب محیط زیست مورد تاکید قرار گرفت. . کلیدواژه : محیط زیست ، اخلاق محیط زیست ، ادب محیط زیست ، آموزش محیط زیست ، مادر زمین . . . ______________________________________________________________________________________ منبع: مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی سال چهارم زمستان ۱۳۹۸ شماره ۴ (پیاپی ۱۳)

محیط زیست و نظام اخلاقی آن در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم محیط زیست و نظام اخلاقی آن در اسلام . سعید فراهانی فرد  دانشیار دانشگاه علوم اقتصادی محمدعلی فراهانی فرد سطح سه حوزه و پژوهشگر اقتصاد اسلامی . متن کامل مقاله : PDF : محیط زیست و نظام اخلاقی آن در اسلام . چکیده شتاب گرفتن رشد اقتصادی کشور ها در عصر حاضر، موجب ظهور و گسترش تدریجی بحران هاى زیست محیطى در جهان شده است. این مقاله ضمن تحلیل اخلاقی این مشکل، از منظر دینی به بررسی دو دیدگاه متناقض می پردازد: برخی بحران حاضر را ناشی از فاصله گرفتن از تعالیم ادیان دانسته، راه حل را در افزایش زمینه های تربیت دینی و اخلاقی می دانند. عده ای دیگر با اتخاذ رویکردی غیردینی، آموزه های دینی همچون تقبیح دل بستگی به دنیا و در مقابل، تجویز استفاده بدون حد از منابع طبیعی را از جمله عوامل مؤثر در شکل گیری بحران بر می شمارند. این نوشتار، با نگاه برون دینی و درون دینی و با استفاده از روش «تحلیلی» به بررسی این دو دیدگاه می پردازد. فرضیه مقاله این است که این بحران را باید نتیجه فاصله گرفتن از ارزش های دینی دانست. یافته های تحقیق نشان می دهد: در نگاه ادیان و به ویژه دین اسلام، منابع طبیعی و سایر مواهب خداوند برای استفاده همگان خلق گردیده و محیط زیست از سوی شریعت محترم شمرده شده است و با تقویت مبانی دینی فردی و نهادهای اجتماعی مانند امر به معروف و نهی از منکر، محیط زیست محفوظ خواهد ماند. . کلیدواژه ها : محیط، زیست، عدالت، نسل، اخلاق، توسعه، تسخیر، اخلاق، اسلام . . . _______________________________________________________________________________ منبع : معرفت اقتصاد اسلامی سال چهارم، شماره دوم، پیاپی ۸، بهار و تابستان ۱۳  

محیط زیست قرآنی و کارکردهای آن با تائید بر دیدگاه مفسران

بسم الله الرحمن الرحیم محیط زیست قرآنی و کارکردهای آن با تائید بر دیدگاه مفسران . نفیسه فقیهی مقدس  استادیار گروه معارف قرآن و اهل بیت دانشگاه اصفهان . آدرس کامل مقاله : https://civilica.com/doc/845129/ . چکیده  این نوشتار با هدف تبیین محیط زیست قرآنی و کارکردهای آن نگارش یافته و با روش توصیفی تحلیلی آیات متعدد این حوزه را براساس دیدگاه مفسران اسلامی تحلیل و تبیین می نماید. براساس نتایج این پژوهش بخش قابل توجهی از آیات قرآن کریم درباره درختان و بستان ها است و بسامد آیات این حوزه، از جایگاه ارزشمند آن در زندگی انسان به عنوان بخشی از جهان هستی حکایت می کند. درختان میوه، به شکل خاص از اهمیت ویژه های در قرآن کریم برخوردارند و رویکرد به موضوع فضای سبز، حکایت از اولویت بخشی به درختانی است که با میوه های با برکت و مفید، حیات بخش زندگی آدمی است و آنان را در زندگی دنیایی، با نعم بهشتی همراه می سازد. جایگاه قرآنی درختان مثمر می تواند و بهتر است بگوییم باید، این موضوع را به اولویت های زیست محیطی جوامع اسلامی ارتقا بخشد، مهم انگاری فضای سبز قرآنی در چند حوزه قابل طرح است، نخست تاثیر آن در رشد و ارتقای بینش اعتقادی انسان در راستای مباحث توحیدی و معاد، دوم کارکرد آن در حوزه اقتصاد مقاومتی و بهره گیری از ظرفیت های ویژه آن در تولید و عرضه و مدیریت مصرف است و محور سوم نقش بی بدیلی که درختان مثمر در حفظ، گسترش و سالم سازی محیط زیست ایفا می کند. . کلیدواژه ها : درختان مثمر ، نبات ، محیط زیست ، فضای سبز . . . _____________________________________________________________________________________ منبع : دوازدهمین کنگره ملی پیشگامان پیشرفت

بررسی اهمیت دیدگاه اسلامی درباره محیط زیست در گفتمان پیشرفت

بسم الله الرحمن الرحیم بررسی اهمیت دیدگاه اسلامی درباره محیط زیست در گفتمان پیشرفت . فاطمه کرمی  کارشناسی، علوم قرآن و حدیث، موسسه آموزش عالی آل طه سیدمهدی رحمتی  دکتری علوم قرآن و حدیث، عضو هییت علمی موسسه آموزش عالی آل طه . آدرس کامل مقاله : https://civilica.com/doc/742271/ . چکیده  توسعه و پیشرفت در کشورهای اسلامی همواره موضوعی چالش برانگیز و در دوران معاصر، به ویژه در چند دهه ی گذشته یکی از مهمترین دغدغههای ذهنی نخبگان جوامع مختلف بوده است. امری که ارتباطی تنگاتنگ با کیفیت بهره وری بشر از محیط زیست و مدیریت بهینه ی منابع خداداد طبیعی آن دارد. از نظر اسلامی بهره برداری از طبیعت باید با در نظر گرفتن رشد و کمال و نیل به مراتب والای انسانی باشد، چراکه که اعمال و رفتار آدمی بر محیط پیرامونش تاثیرگذار است و حوادث عالم تا حدودی تابع اعمال انسانهاست. هنگامی که جامعه ی انسانی راه بندگی خدا را پیش گیرد درهای رحمت و برکات الهی بر روی آنان گشوده خواهد شد، و هنگامی که در مسیر گمراهی قدم گذارد فسادی پدید میآید که دامنه اش محیط زیست را فرا میگیرد. . کلیدواژه ها : محیط زیست ، توسعه ، پیشرفت ، اسلام ، حقوق. . . _______________________________________________________________________________________ منبع : یازدهمین کنگره ملی پیشگامان پیشرفت

امنیت غذایی و تغذیه سالم

بسم الله الرحمن الرحیم امنیت غذایی و تغذیه سالم . جمال فرزند وحی  دکترای علوم قرآنی و استادیار دانشگاه رازی علیرضا امیری  دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه رازی ژیلا گورانی  کارشناس سلامت و تندرستی آموزش و پرورش کرمانشاه . آدرس کامل مقاله : https://civilica.com/doc/742374/ . چکیده دستیابی به عرضه باثبات مواد غذایی و تامین امنیت غذایی جامعه یکی از مهمترین اولویت های راهبردی ملی است که باید با رویکردی نو مورد توجه قرار گیرد. بنابر تعریف سازمان ملل در سال ۱۹۸۶، امنیت غذایی را دسترسی همه مردم به غذای کافی در تمام اوقات برای داشتن یک جسم سالم می دانند. طبق این تعریف، موجود بودن غذا، دسترسی به غذا و پایداری در دریافت غذا، سه عنصر اصلی می باشد. عوامل متعددی میتوانند به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم بر مقوله امنیت غذایی تاثیرگذار باشند. در این میان، خودکفایی غذایی و واردات مواد غذایی از اهمیت بالایی برخوردارند. اصلاح الگوی مصرف و سرمایه گذاری موثر در بخش کشاورزی از جمله مهمترین راهکارهای رسیدن به امنیت غذایی پایدار به شمار می روند. دین اسلام همواره بر بهداشت جسم وجان تاکید فراوان دارد. در رابطه با تغدیه سالم که گامی مهم برای نیل به سلامت جسم وجان به شمار می آید، رهنمودها و آموخته های متعدد دارد.از آیاتی که در این رابطه وننزل شاخص است عبارت من استال قرآن از: ما هو شفاء رحمه اللمومنین یزیدوالظالمین الا خسارا ما از قرآن آنچه را برای مومنان مایه درمان و رحمت است نازل می کنیم، ولی ستمکاران را جز خسارت نمی افزاید ( اسراء . ۸۲/ ) . کلیدواژه ها : قرآن کریم ، امنیت ، امنیت غذایی ، تغذیه سالم ، ایمنی غذایی . . . _______________________________________________________________________________________ منبع : یازدهمین کنگره ملی پیشگامان پیشرفت

بررسی دستورات قرآنی در رابطه با کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم بررسی دستورات قرآنی در رابطه با کشاورزی . امین باقری دانش آموخته کارشناسی تولید و فرآوری گیاهان دارویی و معطر. دانشگاه جهاد کشاورزی مشهد طاهره مختاری  دانشجوی کارشناسی ارشد اصلاح نباتات. دانشگاه فردوسی مشهد . آدرس مقاله : https://civilica.com/doc/742570 . چکیده  کشاورزی و زراعت در قرآن و فرهنگ اهل بیت(ع) از اهمیت بسیار بر خوردار است .این کار نه تنها در قرآن ، کتب آسمانی و کلمات آن بزرگان مورد بیشترین تاکید قرارگرفته، بلکه اکثر پیامبران الهی، پیشوایان معصوم و بندگان صالح عملا به این کار پرداخته و به آن افتخار کرده اند. آن بزرگان، کشاورزان را انسان هایی ارزشمند، متوکل، نیکوکار، صاحب پاک ترین و حلال ترین شغل ها و سودمند به حال جامعه معرفی کرده،در جهان آخرت، صاحب بهترین مقامات دانسته اند . با فراز آمدن خورشید مهرگستر اسلام، پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم هماره بر اهمیت کشاورزی پای فشرد و منزلت کشاورزان را به مردم نمایاند و امامان معصوم علیهم السلام این راه را به فرجام رساندند و با تعبیرهایی رسا و بی مانند ارزش کشاورزی را برای شاگردان و مردم باز گفتند و این گهر گفته ها انقلابی عظیم در شیوه ها، کمیت و کیفیت کشاورزی در جهان اسلام پدید آورد که شهره شد و همه آنان که از سر انصاف تاریخ تمدن اسلامی را هر چند گذرا نگاشته اند دست کم بدان اشاره کرده اند. در این مقاله، آیاتی که به مساله کشاورزی پرداخته اند، مورد بحث و بررسی قرار گرفته تا بتواند چراغ راه متولیان فرهنگی کشور برای ترغیب جوانان به این فعالیت خداپسندانه قرار گیرد. . کلیدواژه ها : قرآن کریم ، کشاورزی ، زراعت . . . __________________________________________________________________________________________ منبع : یازدهمین کنگره ملی پیشگامان پیشرفت

آسیب شناسی نظام قوانین آب در ایران و اصلاحات مورد نیاز جهت حرکت به سوی الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت

بسم الله الرحمن الرحیم آسیب شناسی نظام قوانین آب در ایران و اصلاحات مورد نیاز جهت حرکت به سوی الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت . سجاد انتشاری  دانشجوی دکتری عمران منابع آب دانشگاه صنعتی اصفهان وحید عرب کارشناسی ارشد کشاورزی مهندسی منابع آب دانشگاه صنعتی اصفهان محمدمهدی کمال دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه اصفهان . آدرس کامل مقاله : https://civilica.com/doc/845275/ . چکیده یکی از عرصه های اساسی برای تغییر وضع موجود بر طرف نمودن بحران آب، بهبود قوانین و فرآیند قانون گذاری است. در پژوهش حاضر تلاش شده است وضعیت حقوقی و قوانین مرتبط با مدیریت منابع آب ایران و روند طی شده طی دهه های اخیر بررسی و تحلیل گردد و نقاط خلا این قوانین تبیین گردد تا در راستای حرکت به سمت الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت مورد توجه قرار گیرد. طبق نتایج این تحقیق در سده های قبل مالکیت آب خصوصی بوده است و به همین دلیل عمده ی مشکلات آب در جوامع محلی و توسط خود مردم حل می شده ولی در طول زمان سیر قوانین سبب شده مالکیت آب عمومی گردد. از طرفی در کنار عمومی شدن آب، قوانین صحیحی برای مدیریت آن شکل نگرفته فلذا دولت ها در مدیریت آب ناکارآمد بوده اند. همچنین بررسی مقایسه خود قوانین نشان می دهد، قوانین حوزه ی آب به دلیل مشکلات متعدد از جمله نبود نظام تنقیح قوانین، تعدد مراجع قانون گذاری در زمینه آب، تورم قوانین، عدم سنجش جوانب مرتبط با آب عدم کسب نظر گروداران، ذکر احکام دایمی برای قوانین موقت، عدم تفهیم قوانین به مخاطبان، نبود نظارت بر اجرای صحیح قوانین و عدم پایش میزان اثربخشی قوانین، ناکارآمد شده اند. به نظر می رسد ضرورت دارد مرکز الگوی ایرانی اسلامی یپشرفت برای تدوین یک الگوی کامل به حوزه قانونگذاری آب در ایران ورود پیدا کند. . کلیدواژه ها : حقوق آب ، مشکلات قانونی ، قانون گذاری . . . _________________________________________________________________________________________ منبع : دوازدهمین کنگره ملی پیشگامان پیشرفت

خاک و بارورسازی آن در فلاحت دورۀ اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم خاک و بارورسازی آن در فلاحت دورۀ اسلامی . صادق حجتی دکتری تاریخ علم دورۀ اسلامی ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی . متن کامل مقاله : PDF : خاک و بارورسازی آن در فلاحت دوره اسلامی . چکیده بررسی میراث فلاحتی دورۀ اسلامی با تمرکز بر دو موضوع خاک و شیوه های بارورسازی آن و ردیابی و مقایسۀ آن با ریشه های کلاسیک یونانی و رومی، نمودار تلاش دانشوران و علمای کشاورزی اسلامی برای تکمیل و تنوع بخشی است. چه در کنار تکرار بخش بزرگی از آثار متقدمان، «علوم خاک» در حوزۀ نگاشته های فلاحتی دورۀ اسلامی در این سرفصلها، حاوی داده هایی جدید مرکب از توضیحات استقرائی و نظری، به همراه تجارب زراعی و مشاهدات شخصی است. چندان که این بخش را میتوان یکی از مهمترین محورهای نوآوری متون فلاحتی دورۀ اسلامی قلمداد کرد. از آن میان رساله های تدوین شده در اندلس و به طور مشخص آثار ابن بصال و ابن عوام زمینه ساز تعریف معیارهای جدیدی برای تشخیص کیفیت و مرغوبیت خاک و معرفی دسته بندی های جدیدی از آن گردید. به طوری که دسته بندی دهگانۀ مرسوم در متون رومی برای انواع خاکها، به دستکم ۲۵ نوع ارتقاء یافت. در گام بعدی این معیارها در ایران و در فلاحتنامه های فارسی با رویکردی کاملاً بدیع و اجتهادی و ناظر به کاربرد عملی آنها تدوین و ارائه شد. با این حال این تلقی های متفاوت ابتر بود و در قلمرو جهان اسلام و حتی در غرب لاتین پیگیری نشد و حتی برای پژوهشگران امروزی تاریخ علم دورۀ اسلامی نیز ناشناخته باقی مانده است. بررسی تطور متون فلاحتی با تمرکز بر این موضوع جزئی و ردیابی دلایل احتمالی تغییرات آن هدف این مقاله است. . کلیدواژه ها: خاک شناسی، فلاحت دورۀ اسلامی، فلاحت نامه های اندلسی و فارسی، میراث رومی در علوم اسلامی . . . . ___________________________________________________________________________________ منبع : تاریخ علم، دورۀ ۱۸ ، شمارۀ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۹  (پیاپی ۲۹)

برگزاری نخستین نشست علمی تخصصی «مبانی نظری کشاورزی در تمدن نوین اسلامی» در ساری

بسم الله الرحمن الرحیم برگزاری نخستین نشست علمی تخصصی «مبانی نظری کشاورزی در تمدن نوین اسلامی» در ساری . .نخستین نشست علمی تخصصی «مبانی نظری کشاورزی در تمدن نوین اسلامی» توسط دبیرخانه کارگروه کشاورزی اسلامی مستقر در حوزه نمایندگی ولی فقیه در سازمان جهاد کشاورزی مازندران همسو با رویکرد اهمیت کشاورزی اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب مقام معظم رهبری برگزار شد. . . به گزارش خبرگزاری فارس از شهرستان ساری، دبیرخانه کارگروه کشاورزی اسلامی مستقر در حوزه نمایندگی ولی فقیه در سازمان جهاد کشاورزی مازندران همسو با رویکرد اهمیت کشاورزی اسلامی در بیانیه گام دوم انقلاب مقام معظم رهبری؛ نخستین نشست علمی تخصصی «مبانی نظری کشاورزی در تمدن نوین اسلامی» را با حضور اساتید دانشگاه، محققان و کارشناسان بخش های مختلف کشاورزی برگزار کرد. در این نشست تخصصی چهار عنوان از موضوعات مهم و از الزامات مبانی نظری کشاورزی در تمدن نوین اسلامی شامل «وضعیت کشاورزی و افق آینده، تبیین خودسازی، تبیین جامعه پردازی و تبیین تمدن اسلامی در گام دوم انقلاب» مورد بحث و بررسی قرار گرفت. وضعیت کشاورزی و افق آینده رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران در این نشست به اهمیت کشاورزی مازندران در امنیت ملی غذایی اشاره کرد و گفت: طبق  برنامه ظرفیت تولیدات محصولات کشاورزی استان  باید از ۷میلیون و ۲۰۰ هزار تن کنونی به ۱۰ میلیون تن طی ۲  سال آینده افزایش یابد و این ظرفیت با ارتقا کمی و کیفی محصولات کشاورزی از روش سنتی به مدرن  محقق می‌شود. عزیزاله شهیدی‌فر با بیان اینکه تولیدات محصولات سالم، افزایش در واحد سطح،  تولید محصولات هایتک و دانش محور از برنامه های جهاد کشاورزی مازندران است: تصریح کرد: استان مازندران با برخورداری از تنها ۲ و نیم درصد از سطح زراعی کشور سالانه ۱۱ درصد از ارزش اقتصادی محصولات کشاورزی کشور را در اختیار دارد. وی اضافه کرد: تکمیل زنجیره تولید و توجه به بازار عرضه محصولات کشاورزی مازندران نیز همواره مورد اهتمام است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران گفت: زنجیره تولید یعنی این که همان اندازه که تولید می‌کنیم باید بازار را هم ببینیم و مسیر تا بازار مشخص باشد و در حال حاضر یکی از دغدغه‌های جدی کشاورزی دراستان که بیشتر خرده کشاورزی است این است که  وقتی تولید می‌کنیم نگران عرضه آن هستیم و این مقوله در طی سال‌های اخیر به ویژه سال گذشته بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. وی افزود: برای تحقق کامل زنجیره تولید باید بعد از مزرعه صنعت قرار داشته باشد و بعد از صنعت هم بازار دیده شود و اگر این سه پشت سر هم وجود داشته باشد  می‌توانیم بگوییم زنجیره ما درست است، اما اگر هر جا مشکل داشتیم و از مزرعه مستقیم به بازار رفتیم چرخه ناقص است و به سبک میدان بارهای خودمان عمل کرده‌ایم. وی توضیح داد:  اگر از صنعت بخواهیم بدون پشتوانه مزرعه به بازار برسیم، به سرنوشت استان‌هایی دچار می‌شویم که صنعت ایجاد کردند و ماده اولیه ندارند و این مقولات در کشاورزی مازندران در حال رسیدن به تعادل است. شهیدی‌فر گفت: همسو با این رویکرد ، پایانه‌های صادراتی محصولات کشاورزی به عنوان  تکمیل کننده زنجیره تولید در مازندران مورد توجه قرار گرفته است و امروز تمرکز شدن بر بهره برداری از پایانه های صادراتی اولویت نخست بخش کشاورزی استان قرار گرفته است. وی تصریح کرد: چهار پایانه صادراتی گل و گیاه، ماهیان خاویاری، برنج و مرکبات که از دیر باز در حال ساخت است، در سال ۹۸ بخش‌هایی از این پایانه‌ها به بهره‌برداری رسید. تبیین خودسازی در گام دوم انقلاب تیموری عضو هیأت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در سخنرانی با موضوع «تبین خودسازی در بیانیه گام دوم انقلاب» گفت: این که باید به اهمیت نگاه و تصمیم گیری کشاورزی امروز برای ۱۰۰سال آینده را ترسیم و الزامات آن را مورد تاکید قرار داد به این جهت است که باید از فرصت های مختلف کشور به ویژه بخش های مختلف کشاورزی به درستی استفاده کنیم. وی با ذکر این نکته که در طی ۴۲سال پس از انقلاب اسلامی همواره کشور با اتکا به موجودی کشور، راهبرد آزمون و خطا را انجام داده است، افزود: به هرحال باید بپذیرم که از این پس، راهبرد آزمون و خطا در کشور نباید ادامه پیدا کند، اگرچه توانسته ایم تولیدات کشاورزی را افزایش بدهیم اما بپذیریم که پیامدهای ناشی از آزمون و خطا به مراتب بیشتر از مزیت های آن بوده است. تیموری با بیان این که تا ۹۰ درصد اقتصاد مردم استان های مختلف کشور وابسته به بخش های کشاورزی است، اظهار داشت: در چهار دهه اخیر، هزاران راهبرد تشویقی در قالب پرداخت تسهیلات برای فعالیت های کشاورزی، عملیاتی شده است تا به هدف خوداتکایی محصولات استراتژیک نظیر گندم برسیم، یعنی اکنون سرانه مصرف گندم در کشور ۲۰۰کیلو گرم است در حالی که استاندارد این سرانه در کشورهای مختلف دنیا ۶۷ کیلو گرم است. این استاد دانشگاه به پیامدهای ناشی از مصرف بی رویه مواد غذایی از جمله گندم، برنج و دانه های روغنی اشاره کرد و اظهار داشت: بخشی از عوامل بروز انواع بیماری های قلب و عروق و سرطان ها، ناشی از فعالیت های کشاورزی آزمون و خطا با هدف رسیدن به خوداتکایی محصولات کشاورزی، زمین های کشاورزی و سلامت جامعه را با خطر مواجه ساخته و حتی به مرز نابودی کشانده است. تیموری با ذکر این نکته که زمین های کشاورزی کشور نیز در این چهار دهه به شدیدترین وضع مورد استفاده غیر علمی قرار گرفته و فرسایش خاک کشاورزی و آلودگی های ناشی از مصرف بی رویه سموم را به دنبال داشته است، گفت: برای حل همه این مشکلات در بخش کشاورزی، ابتدا باید طبق بیانیه گام دوم انقلاب به موضوع خودسازی  توجه شود. وی با بیان این که شناخت درست و علمی از نیازهای کشور اولین گام در خودسازی است، توضیح داد: مصرف محصولات کشاورزی باید واقعی شود، باید از کلی گرایی خارج شود، باید شناخت محلی و عمیقی را از بخش های مختلف کشاورزی بدست بیاوریم. عضو هیأت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری به مهمترین شعار انقلاب مبنی بر "کشاورزی، محور استقلال است" اشاره کرد و گفت: مقدمه تحقق این شعار خودسازی است؛ پس همه موارد را باید طبق روشهای علمی بشناسیم و عمل کنیم. تیموری با تأکید بر این که در خودسازی باید سختی های زیادی را تحمل کنیم، گفت: ممکن است یک نسل در رسیدن به خودسازی متحمل دشواری هایی شود، اما باید گفتمان سازی را با هدف پایداری جامعه گسترش بدهیم و در این راستا دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی باید پیشقدم شوند. وی از کشاورزی به عنوان یک شاخص  مهم در قدرت سنجی بین کشورهای مختلف دنیا نام برد و گفت:  در بیانیه گام دوم به اصل عدالت توجه جدی شده است، یعنی امروز سفره های خانواده های مختلف کشور از الگوی مصرف  درستی تبعیت نمی کنند، سفره  بسیاری از مردم مملو از محصولات انرژی زا است و سفره برخی نیز با فقر پروتئین مواجه است. وی به کشاورزی نوین و پیشرفته دنیا نیز اشاره کرد و گفت: امروز بسیاری از کشورهای پیشرفته، کشاورزی در ارتفاع و زیر زمین و کشاورزی بدون خاک را در حال انجام هستند، موضوعی که هنوز این مقولات در جلسات علمی «بررسی کشاورزی ایران» راه نیافته است. . . تبیین جامعه پردازی در بیانیه گام دوم انقلاب حجت‌الاسلام فلاح‌سلوکلایی مسؤول حوزه نمایندگی ولی فقیه در سازمان جهاد کشاورزی مازندران  نیز در این نشست  با ذکر این نکته که همواره باید جامعه را به لحاظ دانش و بینش نسبت به موضوع های مختلف آگاه کنیم، گفت: برای همین در بیانیه گام دوم، مقام معظم رهبری تأکید شده است تا مراقبت کنیم نگاه لیبرالیسم به کشاورزی اسلامی رخنه نکند. وی گفت: نوع حکومت و تمدن بر اساس نوع جهان بینی تعیین می‌شود. نمی‌شود با جهان بینی لیبرالی به دنبال تشکیل تمدن اسلامی بود؛ بنابراین حکومت و تمدن اسلامی بر اساس قواعد و مقررات مبتنی بر مبانی ارزشی و حقوقی و نیز با اهداف اسلام و جهان بینی اسلامی به وجود خواهد آمد. مسؤول حوزه نمایندگی ولی فقیه در سازمان جهاد کشاورزی مازندران مبانی حکومت اسلامی را توحید محوری و فرجام باوری دانسته و ادامه داد: در کشاورزی اسلامی عدالت اجتماعی و اقتصاد و رفاه اجتماعی همواره مورد تأکید است. فلاح‌سلوکلایی آمیختگی دین و سیاست، نظام امت و ولایت و قلمرو حکم ولایت فقیه را به عنوان ساختار حکومت اسلامی  نام برد و توضیح داد: طبق مبانی توحید محوری و عدالت اجتماعی باید در کشاورزی اسلامی به افزایش کمّی و کیفی  محصولات کشاورزی، اولویت بندی محصولات کشاورزی و صرفه جویی  را در مصرف، عملیاتی کنیم. وی برنامه ریزی در عملیاتی کردن کشاورزی اسلامی را بسیار مهم و از نکات برجسته گام دوم انقلاب ذکر کرد و گفت: افراد مسئول به ویژه روحانیون باید آیات و روایات کشاورزی اسلامی را از منابع مختلف به ویژه قرآن کریم و احادیث معصومین علیهم السلام، شناسایی و احصاء کنند و از طرفی انطباق یافته های علمی با منابع دینی در کشاورزی اسلامی نیز ضروری است. فلاح‌سلوکلایی افزود: منابع دینی ما مملو از راهکارهای عملیاتی کشاورزی است که باید به اجرا در آید. مسؤول حوزه نمایندگی ولی فقیه در سازمان جهاد کشاورزی مازندران گفت: امروز همه دنیا تولید غذای سالم را شعار قرار دادند، در حالی که قرآن کریم تولید غذای طیّب را مورد تأکید قرار داده ایت. غذای طیّب فراتر و والاتر از غذای سالم است و آن غذایی است که گوارای وجود انسان و متناسب با طبع و مزاج وی باشد. *مبانی نظری کشاورزی اسلامی در تمدن نوین اسلامی نعمت‌زاده عضو هیأت علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری نیز در این نشست، مهمترین موضوع در بحث کشاورزی اسلامی را  خودکفایی و عدم وابستگی به واردات محصولات غذایی دانست. وی با اشاره به اینکه تمام رفتار و اعمال انسان ریشه در جهان بینی او دارد، خاطرنشان کرد: دو نگرش در عالم هستی وجود دارد که تمام اعمال و رفتار انسان ریشه در آن دارد، یعنی انسان هر طور که فکر کند و هر سیری را که اندیشه کند در ذیل آن تفکر و اندیشه کشف علم خواهد کرد و هرگونه کشف علم کند به همان اندازه نظامات اجتماعی تعریف می شود و در ذیل نظامات اجتماعی سبک زندگی معنا پیدا می‌کند. نعمت‌زاده ادامه داد: سبک زندگی برخاسته از نگرش انسان نسبت به جهانبینی است و بر اساس آن، تمدن بوجود خواهد آمد. وی افزود: اگر می خواهیم به دنبال تمدن نوین اسلامی باشیم باید مسیر مطالعاتی خود را اصلاح و آن را با تمدن نوین اسلامی منطبق کنیم. این استاد دانشگاه، کشاورزی اسلامی، تمدن نوین اسلامی و انقلاب اسلامی ایران را سه مقوله کلیدی و راهبردی در بحث مبانی نظری تمدن نوین اسلامی دانست و خاطر نشان کرد: حدود ۷۰۰ سال است که تمدن اسلامی در حال انحطاط مفرد است و انقلاب اسلامی آمده تا بند این انحطاط را پاره کند تا دوباره به تمدن اسلامی که پیامبر گرامی اسلام(ص) سنگ بنای آن را گذاشته است، برگردیم. وی توضیح داد: امروزه تمدن را که با واژه civitization معرفی می کنند غلط است چرا که واژه لاتین civitzation به معنای تمدن سکولار که غربی‌ها آن را معرفی کرده اند، است. نعمت‌زاده با اظهار این که تمدن اسلامی برپایه خدامحوری است اما تمدن غربی بر پایه اندیشه طبیعیون، مادیون و دهریون است، افزود: در تمدن اسلامی خط سیر فکری و مکشوفات علمی و نظامات اجتماعی براساس خدا محوری است اما در تمدن غربی برپایه سکولاریسم و طبیعت گرایی معنا می شود، لذا درطول تاریخ دو جبهه استکبار و جبهه اسلام در تقابل با یکدیگر هستند. وی خاطرنشان کرد: کمتر انقلابی پیدا می کنیم که مانند انقلاب اسلامی ایران منجر به تمدن شده باشد چرا که انقلاب های دیگر نظیر انقلاب کبیر فرانسه، انقلاب شوروی یا انقلاب چین، ناشی از انقلاب فرهنگی رنسانس است و هیچ کدام از این انقلاب ها، انقلاب سیاسی نبوده است، اما تنها انقلابی که بعداز بعثت رسول اکرم(ص)، هم سیاسی بوده یعنی منجر به تغییر نظام شده و هم علمی بوده و منشاء تمدن شده و تمدن سازی کرده، انقلاب اسلامی ایران بوده است. این محقق برجسته کشاورزی، با اشاره به اینکه هر تمدنی مایه پیشرفت و توسعه نخواهد شد، افزود: تمدن غالب در دنیا، تمدن غربی است که منجر به ظلم و فساد و تباهی است، اما تمدن اسلامی که بر پایه حدود الهی است. همه علوم باید بر اساس معیار های اسلامی باشد تا منجر به امنیت، آرامش و پیشرفت گردد، لذا غرب برای اینکه بتواند جلوی تمدن اسلامی را بگیرد به مقابله با ایران از طریق جنگ و تحریم پرداخته است. وی همچنین استفاده از واژگان بومی و اسلامی به جای واژگان رایج لاتین و غربی در مباحث علمی و آکادمیک را بسیار مهم دانست و خاطرنشان کرد: بسیاری از واژگان موجود در کشور ما واژگانی نیستند که ما را به تمدن اسلامی برسانند، لذا باید در استفاده از این واژه گان تجدید نظر کنیم و از واژگان غنی فارسی استفاده نماییم. نعمت‌زاده با بیان اینکه موضوعیت ارزش هرچیز به وجود انسان است، ادامه داد: تمامی علوم در عالم هستی، علوم انسانی است چرا که هیچ علمی نیست که مربوط به انسان نباشد زیرا اگر انسان را از منظومه عالم هستی برداریم آن علم موضوعیت خود را از دست می دهد لذا همه علوم به انسان بر می گردد و انسان باید با شناخت درست، علم را در مسیر صحیح به‌کار گیرد. وی  در خصوص بیانیه گام دوم انقلاب یادآور شد: ما در گام اول انقلاب بسیاری از زیرساخت های تمدنی را آماده کرده ایم که در گام دوم باید تبدیل به تولیدات تراز اول در دنیا شود و بایستی در شئونات مختلف زندگی آنقدر توانمند شویم که نه تنها نیاز به غرب نداشته باشیم بلکه با تسخیرعلمی وتکنولوژی غرب را محتاج خود کنیم. . . . ____________________________________________________________________________________________ منبع : آموکس

آب ها در فقه اسلام و حقوق موضوعه ایران

بسم الله الرحمن الرحیم آب ها در فقه اسلام و حقوق موضوعه ایران . نادر پورارشد  عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد . آدرس کامل مقاله : https://civilica.com/doc/153395/ . چکیده  تا سال ۱۳۷۴ آب ها در زمره اموال مباح و از طریق حیازت قابل تملک بودند اما پس از آن با قانون آب ها و نحوه ملی شدن آن ها در ۰۷/۰۵/۱۳۷۴ همچنین اصل ۴۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی (۱۳۵۸) و قانون توزیع عادلانه آب ها مصوب ۱۶/۱۲/۱۳۶۱ آب ها به عنوان مال و دارایی عمومی و مشترک در آمده و از تملک و انحصار خصوصی خارج و تخصیص، بهره برداری و حفاظت بر آن ها تابع ضوابطی چون «مصالح عامه»، «توجیه اقتصادی»، مصرف معقول و مقررات دیگر شد. مقاله حاضر از منظر فقه و حقوق موضوعه ایران به بیان مهم ترین نکات پیرامون ماهیت حقوقی آب ها و ضوابط تخصیص، بهره برداری و حفاظت از آن ها پرداخته است. . کلیدواژه ها: آب ، انفال ، ملی ، مال عمومی ، مشترک عمومی . . . _____________________________________________________________________________________ منبع : همایش ملی انتقال آب بین حوضه‌ای (چالش‌ها و فرصت‌ها)

فقه محیط زیست

بسم الله الرحمن الرحیم فقه محیط زیست . حفاظت از محیط زیست از مباحث مهم و کاربردى روزگار است که به پردازش و تحقیق در حوزه‌هاى مختلف از جمله فقه اسلامى نیاز دارد. فقه مبناى قوانین اجتماعى و فردى است و از این رو بازشناسى ظرفیت‌هاى موجود در منابع فقهى اعم از کتاب، سنت، عقل و اجماع در این زمینه داراى اهمیت است. . فهرست مندرجات ۱ - سه عرصه مختلف ۲ - کلید واژه‌ها ۳ - مقدمه ۴ - مسئولیت همگانی در حفظ محیط زیست        ۴.۱ - تعریف عرف توسط علامه        ۴.۲ - راز بقای دین و انسانیت ۵ - مسئولیت حکومت اسلامی در حفاظت از محیط زیست        ۵.۱ - مهم ترین وظایف حکومت اسلامی درباره محیط زیست ۶ - احکام و قواعد فقهی        ۶.۱ - مقررات عام               ۶.۱.۱ - حرمت افساد در زمین               ۶.۱.۲ - وجوب حفظ توازن در طبیعت               ۶.۱.۳ - قاعده لاضرر               ۶.۱.۴ - قاعده عدالت               ۶.۱.۵ - قاعده (من له الغُنم)               ۶.۱.۶ - تضایف حق و تکلیف                      ۶.۱.۶.۱ - مسئولیت انسان درباره آبادانی زمین        ۶.۲ - مقررات خاص               ۶.۲.۱ - آلوده کردن محیط زیست               ۶.۲.۲ - اسراف و تبذیر               ۶.۲.۳ - ضرر رساندن به نفس               ۶.۲.۴ - حیوانات                      ۶.۲.۴.۱ - حقوق حیوان بر صاحب حیوان                      ۶.۲.۴.۲ - نهی دین اسلام از اذیت حیوانات               ۶.۲.۵ - نباتات ۷ - نتیجه ۸ - پانویس ۹ - منبع . ۱ - سه عرصه مختلف براى شناخت این امر سه عرصه مختلف وجود دارد: یکم. مسئولیت همگانى؛ دوم. مسئولیت حاکم اسلامى؛ سوم. احکام و قواعد خاص و عام فقهى. هرکدام از این سه در نوع خود مهم ترین ابزار حفاظت و جلوگیرى از تخریب‌هاى محیط زیست است. . ۲ - کلید واژه‌ها فقه، محیط زیست، مسئولیت همگانى، مسئولیت حاکم اسلامى، قواعد فقه، ضمان.. . ۳ - مقدمه بى شک براى بقاى بشر باید به حفاظت از محیط زیست اندیشید. اصطلاح محیط زیست در هیچ یک از کنوانسیون‌ها، معاهدات و بیانیه‌هاى مهم بین المللى تعریف نشده، اما با نگاهى کلى مى‌توان گفت محیط زیست به همه شرایط و عوامل فیزیکی، اقتصادی، [[|فرهنگى]]، اجتماعى و زیباشناختى اطلاق مى‌شود که اشیاء و اموال موجود در کره زمین در حیطه آن قرار دارد و بر مطلوبیت و ارزش آن اموال نیز کیفیت زندگى بشر اثر گذار است. اغلب فاجعه‌هاى زیست محیطى که هر از گاهى در گوشه و کنار این دنیای پهناور رخ مى‌دهد، حاصل فعالیت‌هایى است که بشر به ویژه از صد سال قبل در راه رسیدن به توسعه و رفاه، در طى فرایند صنعتى شدن به آنها دست یازیده و همگى باعث تخریب و آلودگى محیط زیست مى‌شود. مدت‌هاست که علاج این گونه نابسامانى‌ها که سلامتى بشر را به خطر انداخته، فکر انسان را به خود مشغول داشته و نشست‌هاى بین المللى متعددى را شکل داده است. امروزه بسیارى از کشورها، به سوى توسعه پایدار گام برداشته اند. لازمه هر توسعه پایدار برآوردن نیازهاى نسل فعلى است، بى آنکه به زیان رساندن به توانایى نسل‌هاى آینده براى برآوردن نیازها انجامد. از این رو براى ادامه توسعه فراگیر و پایدار ضرورى است در سیاست‌هاى کلان و خرد اقتصادى و فرهنگى تعدیل‌هایى صورت پذیرد و در حوزه قانونگذارى، اصول قانونى استوار با ضمانت اجرایى تمام وضع و آموزش‌هاى مربوط به حفاظت از محیط زیست فراگیر و عرفى شود، چنان که در بین عامه مردم رواج پیدا کرده باشد و آموزش که مقدمه فرهنگ سازى است، زمینه پیروى مستمر از قوانین محیط زیست را براى عموم مردم فراهم کند. البته عامل اساسى و محکمى که درباره فرهنگ سازى بسیار تأثیرگذار است، بایدها و نبایدهاى دین و دستورهاى دینى و فقهى اسلام است که مهم ترین عامل ضمانت اجرایى مسلمانان است. ازاین رو به نظر مى‌رسد مى‌توان میان فقه و محیط زیست تعاملى نقش آفرین ایجاد کرد و براى پیش برد فرهنگ سازى حفاظت محیط زیست از ظرفیت‌هاى نهفته در قرآن کریم و سنت معصومان (علیهم‌السلام) بهره برد. درباره شناخت ظرفیت‌هایى که مى‌توان در فقه اسلامى براى حفاظت از محیط زیست بدانها استناد کرد، به سه حوزه مختلف مسئولیت همگانى، حاکمیت، قواعد و اصول عام و خاص و آن گاه به تبیین رویکرد و اصول مدون در فقه و حقوق اسلامى باید پرداخت: . ۴ - مسئولیت همگانى در حفظ محیط زیست نظام اسلامى دیده بانى و مراقبت از یکدیگر را در جامعه با عنوان امر به معروف و نهی از منکر یاد مى‌کند و بى تردید محافظت و مراقبت از محیط زیست از شئون زندگى اجتماعى است و از این جهت مشمول این ادله مى‌شود. وَ لْتَکنْ مِنْکمْ أُمَّهُ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکرِ وَ أُولئِک هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛ [۱] باید از میان شما، جمعى دعوت به نیکى و امر به معروف و نهى از منکر کنند! و آنها همان رستگارانند. خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلین؛ [۲] با آنها مدارا کن و عذرشان را بپذیر و به نیکى‌ها دعوت نما و از جاهلان روى بگردان! . ۴.۱ - تعریف عرف توسط علامه علامه طباطبایی (عرف) را چنین معنا مى‌کند: واژه (عرف) به معناى سنت‌ها و سیره‌هاى زیبایى است که عقلاى جامعه آن را مى‌شناسند. در مقابل (عرف) (معروف) رفتارهاى نادر وغیر مرسومى است که عقل اجتماعى آنها را برنمى تابد که به آن در اصطلاح (منکر) گفته مى‌شود. [۳] به طورکلى بر آنچه در نزد عقل و شرع نیکو و پسندیده شناخته شده، در اصطلاح قرآن (عرف) نامیده مى‌شوند که انسان باید پیوسته در جامعه این روش پسندیده را در پیش گیرد و دیگران را به آن دعوت و سفارش کند. دستور قرآنى (وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ) [۴] و سایر آیات و احادیث در این زمینه تأکیدى است بر اینکه تنها انجام عمل نیک و صالح کافى نبوده، بلکه باید دیگران را به این روش دعوت کرد تا در جامعه عمل صالح گسترش پیدا کند، همگانى شود و در همه جا گسترش یابد. اگر انسان به قدرت ایمان و علم مجهز نباشد و از طرف دیگر، نظارت سایر انسان‌هاى مسئول بر وى ضعیف و سست گردد به آسانى به سوى فساد منحرف مى‌شود که این گونه فسادها مى‌تواند عرصه محیط زیست و بستر حیات انسانى را با بحران و معضلات عدیده‌اى‌ مواجه سازد. از این رو دعوت مردم به رفتارهاى هنجارى زیست محیطى در قالب (امر به معروف و نهى از منکر) ماهیتى زیست محیطى دارد که در حقیقت ضامن اجراى وظایف فردى و اجتماعى در قبال محیط زیست است و در حکم روح و جان آنها محسوب مى‌شود. . ۴.۲ - راز بقاى دین و انسانیت از نظر تعالیم الهى، ایستادگى دربرابر فساد راز بقاى دین و انسانیت تلقى شده است. قرآن کریم تباهى امت‌هاى گذشته را نتیجه عدم برخورد خردمندان با فسادانگیزى جامعه مى‌داند: فَلَوْ لا کانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِکمْ أُولُوا بَقِیهٍ یَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسادِ فِى الاْ ءَرْضِ إِلآ قَلیلاً مِمَّنْ أَنْجَیْنا مِنْهُمْ وَ اتَّبَعَ الَّذینَ ظَلَمُوا ما أُتْرِفُوا فیهِ وَ کانُوا مُجْرِمین؛ پس چرا از نسل‌هاى پیش از شما خردمندانى نبودند که ( مردم را) از فساد در زمین باز دارند؟ جز اندکى از کسانى که از میان آنان نجاتشان دادیم و کسانى که ستم کردند به دنبال ناز و نعمتى که در آن بودند رفتند و آنان بزهکار بودند. گفتنى است که مراد، فساد تکوینى و آن چیز نیست که در گردش زمان فاسد مى‌شود؛ چون انسان در پاره‌اى‌ از فسادها دست ندارند، بلکه مراد فسادهاى تشریعى است، یعنى فسادى که به دست بشر پدید مى‌آید. از جمله ملموس ترین فسادها درنعمت هاى خدادادى زمانى رخ مى‌دهد که بشر براى برآوردن خواسته‌هاى خود در طبیعت تصرف مى‌کند؛ تصرفى ویرانگر و بدون درنظر گرفتن قوانین حاکم بر طبیعت. البته مبارزه با فساد ابزارهاى مناسب خود را مى‌طلبد. پس ضرورى است که مسئله امر به معروف و نهى از منکر که مسئولیتى اجتماعى است و اسلام بر آن تأکید دارد، در رابطه با مسائل زیست محیطى نیز براى جلوگیرى از فساد و انحراف و در پیشبرد ارزش‌هاى متعالى و سلامت اجتماعى امرى جدى تلقى شود و از اهم واجبات و مصادیق امر به معروف و نهی از منکر دانسته شود. لذا در این باره باید موضوع شناسى کرد و فقیهان باید محدوده حریم هر کدام را تفقه کنند. اصل پنجاهم قانون اساسى صریح ترین حکم قانون گذار اساسى در این زمینه است: در جمهورى اسلامى، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل‌هاى بعد باید در آن حیات اجتماعى رو به رشدى داشته باشند، وظیفه عمومى تلقى مى‌گردد. از این رو فعالیت‌هاى اقتصادى و غیر آن که با آلودگى محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند، ممنوع است. . ۵ - مسئولیت حکومت اسلامى در حفاظت از محیط زیست بى تردید پرودگار متعال، طبیعت را به تسخیر انسان درآورد تا او از آن بهره بردارد و سود گیرد. آیاتى از قرآن کریم به صراحت بر این نکته تأکید دارند: وَ لَقَدْ کرَّمْنا بَنى آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِى الْبَرّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى کثیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضیلا؛ [۶] ما آدمى زادگان را گرامى داشتیم و آنها را در خشکی و دریا (بر مرکب‌هاى راهوار) حمل کردیم و از انواع روزى‌هاى پاکیزه به آنان روزى دادیم و آنها را بر بسیارى از موجوداتى که خلق کرده ایم، برترى بخشیدیم. از آنجا که زمین و آنچه در آن است، محیط زیست انسان را تشکیل مى‌دهد و جزء نعمت‌هاى عمومى است و آسیب به آن کل جامعه را به مخاطره مى‌اندازد، حاکم باید با تمهید قوانین لازم و ضمانت اجرایى آن، به حفظ محیط زیست مبادرت ورزد. همان طور که این روش در سیره حکومتى پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) و امام على (علیه‌السلام) وجود دارد و به نظر مى‌رسد این عهد بین خدا و حاکمان براى جلوگیرى از فساد در زمین بوده است. سیره عملى و قولى پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) بر چگونگى تشویق امت به حفاظت از دنیاى طبیعت و تحذیر از فساد در آن و گاه برخورد با عوامل آن دلالت مى‌کند. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) فرمودند: لاتقطعوا الثمار فیصب الله علیکم العذاب صبّا؛ [۷] درختان میوه را قطع نکنید؛ زیرا خداوند بر شما عذاب مى‌فرستد. به نظر مى‌رسد منظور از این نهى، حکومتى بوده که تخلف از آن عذاب الهى را در پى مى‌آورده است. بنابر روایتى از امام صادق (علیه‌السلام) سیره پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) و امیرمؤمنان (علیه‌السلام) این بوده که على (علیه‌السلام) با بیل زمین‌ها را مى‌کند و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) هسته خرما را با آب دهان تر مى‌کرد و در آن حفره مى‌گذاشت.[۸] حضرت علی (علیه‌السلام) نیز در نامه‌اى‌ به مالک اشتر، فرماندار مصر مى‌نویسد: ولیکن نظرُک فى عماره الأرض أِبلَغ من نظرک فی استجلاب الخراج لانّ ذلک لایُدرک اِلاّ بالعماره… ؛ [۹] اى مالک اهتمام تو به آباد کردن زمین بیش از همت گماردن تو به جمع آورى درآمد باشد؛ چون درآمد بدون آبادانى حاصل نمى‌شود. امیرمؤمنان مهم ترین وظیفه حاکم اسلامى را سازندگى دانسته نه فقط انباشتن خزانه کشور. از این رو حال که در نظام جمهورى اسلامى حاکمیت تحت نظر ولى فقیه قرار دارد، ضرورى است براى ممانعت از (افساد فى الارض) تمهیداتى اندیشید. . ۵.۱ - مهم ترین وظایف حکومت اسلامى درباره محیط زیست هدف اساسى دولت اسلامى در بخش محیط زیست، تأمین پایدارى و استفاده عادلانه و کارآمد از منابع طبیعى و انسانى است. بدین منظور دولت اسلامى، اقدامات متفاوتى را در چهار زمینه اصلى برنامه ریزى، قانون گذارى، نظارت و مالکیت عمومى منابع را به عهده مى‌گیرد. براساس این چهار زمینه مهم ترین وظایف حکومت اسلامى درباره محیط زیست عبارتند از: ۱. پى ریزى قوانین زیست محیطى بر پایه اصول و مقررات الهى؛ ۲. اجراى قوانین مبارزه با مفسدان زمین و تخریب گران طبیعت براى تأمین مصالح عمومى؛ ۳. توجه به مسائل محیط زیست و اخلاق زیست محیطى در تعلیم و تربیت اسلامى و فرهنگ سازى زیست محیطى بر اساس تعالیم آسمانى؛ ۴. بهره گیرى از افراد شایسته در هرم ادارى محیط زیست که با قدرت تمام توانایى مقابله با مفسدان را داشته باشند؛ ۵. بهره گیرى از شیوه‌هاى جدید زیست محیطى سازگار با نظام اسلامى؛ ۶. بهره گیرى از سیاست‌هاى کلان اقتصادى و فرهنگى براى توسعه پایدار توأم با حفاظت از منابع طبیعى و محیط زیست؛ ۷. ترسیم و ارائه راهکارهاى انتقال از وضعیت موجود محیط زیست به وضعیت مطلوب آن؛ ۸. تلاش براى توانمندسازى محققان و تولید اطلاعات پژوهشى و توسعه مدیریت شبکه‌اى‌ به منظور ارتقاى کمى و کیفى علوم انسانى و صنعتى و پزشکى و توسعه دانش فناورى‌هاى نوین با محوریت محیط زیست. . ۶ - احکام و قواعد فقهى کتاب، سنت، عقل و اجماع چهار منبع اصلى فقه هستند و از ظرفیت‌هاى بسیار بالایى براى وضع مقررات حفاظت از محیط زیست برخوردارند. به طور کلى در دو بخش عام وخاص مى‌توان در این جهت از فقه استعانت جست. ۶.۱ - مقررات عام آیات و روایات بسیارى به طور عام، ایجاباً و سلباً احکام محیط زیست را به گونه وجوب، حرمت، استحباب و کراهت، به صورت تکلیفى وضعى بیان مى‌دارند: . ۶.۱.۱ - حرمت افساد در زمین قرآن کریم بارها از فساد کردن در زمین نهى کرده است، از جمله: لا تُفْسِدُوا فِى الأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها ذلِکمْ خَیْرُ لَکمْ إِنْ کنْتُمْ مُؤْمِنین؛  [۱۰] و در روى زمین بعد از آنکه اصلاح شده است، فساد نکنید! این براى شما بهتر است اگر با ایمان هستید! وَ إِذا تَوَلَّى سَعى فِى الأَرْضِ لِیُفْسِدَ فیها وَ یُهْلِک الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللََّهُ لا یُحِبّ الْفَسادَ؛ [۱۱] (نشانه آن، این است که) هنگامى که روى برمى گردانند (و از نزد تو خارج مى‌شوند)، در راه فساد در زمین کوشش مى‌کنند و زراعت‌ها و چهارپایان را نابود مى‌سازند (با اینکه مى‌دانند) خدا فساد را دوست نمى‌دارد. از این آیات استفاده مى‌شود که مراد از فساد و افساد، فساد تکوینى نیست؛ چون در پاره‌اى‌ از فسادها دست کسى دخالت ندارد. عالم کون و فساد و نشئه تنازع در بقا منظور نیست، بلکه مراد از این فساد، فسادهاى تشریعى است؛ فسادى که به دست بشر پدید مى‌آید. [۱۲] همان گونه که (وَ یُهْلِک الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ) نیز در مقام بیان یکى از مصادیق افساد در زمین است که عبارت از نابود کردن نوع نبات و نسل موجودات عالم است و چون مطلق آمده، مى‌توان گفت شامل همه نسل‌هاى موجودات، حیوانات و گیاهان و جنگل‌ها و مزارع است و در نوع انسانى اطلاق ندارد. بنابر این مى‌توان گفت از بین بردن هر نوع حرث و نسل اعم از حیوانى و گیاهى و نباتى جزء مصادیق این آیه است و افساد محسوب مى‌شود و مى‌توان حکم حرمت فقهى براى آن صادر کرد. چنان طورى که با استناد به کلام (إن الله لایحب الفساد) چنین فسادى مبغوض خداوند است، بیان چنین حکمى آسان مى‌نماید و مى‌توان نتیجه گرفت که افساد در زمین مطلقاً حرام است. ۶.۱.۲ - وجوب حفظ توازن در طبیعت این حقیقت در برخى از آیات یادآورى شده است: قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکلّ شَیْءٍ قَدْراً؛ [۱۳] خدا براى هر چیزى اندازه‌اى‌ قرار داده است! وَ الأَرْضَ مَدَدْناها وَ أَلْقَیْنا فیها رَواسِیَ وَ أَنْبَتْنا فیها مِنْ کلّ شَیْءٍ مَوْزُونٍ وَ جَعَلْنَا لَکمُ فِیهَا مَعَیِشَ وَ مَن لَّسْتُمْ لَهُ بِرَازِقِینَ وَ إِن مّن شیَءٍ إِلأ عِندَنَا خَزَائنُهُ وَ مَا نُنزَّلُهُ إِلآ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ؛ [۱۴] و زمین را گستردیم و در آن کوه‌هاى ثابتى افکندیم و از هر گیاه موزون، در آن رویاندیم و براى شما انواع وسایل زندگى در آن قرار دادیم، همچنین براى کسانى که شما نمى‌توانید به آنها روزى دهید! و خزائن همه چیز، تنها نزد ماست ولى ما جز به اندازه معیّن آن را نازل نمى‌کنیم! براساس این آیات، اراده خداوند بر حفظ توازن و هماهنگى در نظام خلقت بوده و به همین دلیل خداوند نیز از انسان خواسته است تا توازن را پاس بدارد و آن را با عملکردش به هم نزند. از آنجا که اراده تکوینی با اراده تشریعی خداوند هماهنگ است، مى‌توان استنباط کرد هر رفتارى که موجب بر هم زدن طبیعت باشد عدم هماهنگى بین اراده تکوینى وتشریعى را به همراه دارد. لذا به موجب این ناهماهنگى مى‌توان حکم فقهی مصادیق آن را در قالب حرمت و کراهت بیان داشت. ۶.۱.۳ - قاعده لاضرر گرچه درباره قاعده (لاضرر) سخن بسیار رفته و احتمال‌هاى گوناگونى مطرح شده، هریک از آنها معناى اصلى قاعده را که بر عدم مشروعیت ضرر و اضرار در اسلام دلالت مى‌کند، وسعت مى‌بخشد. این قاعده که در مسئله حفاظت از محیط زیست و جلوگیرى از تخریب آن کاربرد دارد، مبناى فقهى استوارى براى قانون گذارى و اجراى قانون به شمار مى‌رود. و بنابرآن هرگونه تصرف و تغییر در جامعه انسانى و طبیعت که موجب تضییع حقوق دیگران شود از نظر اسلام ممنوع و مردود است. بسیارى از مسائل زیست محیطى را مى‌توان در قالب قاعده لاضرر بررسى کرد، مانند: ـ بیرون ریختن زباله‌هابه خصوص زباله‌هایى که تجزیه نمى‌پذیرند؛ ـ بهره بردارى غیر مجاز از جنگل‌ها و حریم دریاها که در جریان سیل و دیگر مشکلات زیست محیطى تأثیرى بسزا دارد؛ ـ اشغال خیابان و پیاده رو توسط مغازه داران، فروشندگان و دیگران؛ ـ استفاده از خودروهاى دودزا و کارخانه‌هاى غیر استاندارد؛ ـ ایجاد آلودگى صوتى به وسیله مجالس جشن و عروسی، بوق زدن‌هاى بى جاى اتومبیل‌ها، سروصداى غیر طبیعى، حتى صداى بلندگوی مساجد و هیئت‌هاى مذهبى. [۱۵] ۶.۱.۴ - قاعده عدالت عدالت ناموس بزرگ الهى است و مدار آفرینش نظام تکوین و پیدایى نظام تشریع بوده است. در قرآن آمده است: وَ السَّمَاءَ رَفَعَهَا وَ وَضَعَ الْمِیزَانَ أَلآ تَطْغَوْاْ فیِ الْمِیزَانِ وَ أَقِیمُواْ الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لَا تخُْسِرُواْ الْمِیزَانَ؛ [۱۶] و آسمان را برافراشت و میزان و قانون (در آن) گذاشت تا در میزان طغیان نکنید (و از مسیر عدالت منحرف نشوید) و وزن را بر اساس عدل برپا دارید و میزان را کم نگذارید! پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) در ذیل این آیه، فرمود: بِالعدلِ قامَت السمواتُ و الارضُ؛ [۱۷] استوارى آسمانها و زمین به عدل و داد است. عدل در نظام هستى به معناى قرار گرفتن هر چیز در جایگاه مناسب خود است و عدالت آن است که حق هر موجودى، چنان که شایسته اوست، ادا شود؛ (اعطاءُ کلّ ذى حق حقَه) و رکن رکین عالم هستى به شمار مى‌آید. لذا به منظور حفظ این رکن، خداوند متعال انسان را به برپایى عدالت سفارش مى‌کند و پیامبران خود را نیز به همین منظور براى انسان‌ها فرستاده است. عدالت اقتضا مى‌کند که تصرفات انسان در محیط اطراف خود تصرفات ظالمانه نباشد و حقوق امت‌هاى آینده را در نظر بگیرد. چنان که حقوق سایر هم نوعان خود را در تمام اطراف عالم در نظر داشته باشد. نکته اول: طبق آیات و روایات بر هر فردى واجب است در رفتار و منش خود اصل عدل و انصاف را رعایت کند و براى رسیدن به قله‌هاى عدالت، انصاف در بهره مندى از طبیعت خدادادى طرف انصاف را بگیرد و همان گونه با محیط اطراف خود و نعمت هاى الهى برخورد کند که دوست دارد آن گونه با او رفتار شود؛ نکته دوم: همان طور که احکام دین اسلام جهانى و جاودانه بوده، شامل انسان‌هایى که هنوز پا به عرصه وجود نگذاشته اند نیز مى‌شود. برخوردارى از مواهب طبیعى نیز به یک نسل اختصاص ندارد، یعنى افزون بر عدالت درون نسلى، عدالت بین نسلى نیز جایگاه خود را دارد. بر این اساس، هرگونه استفاده‌اى‌ از منابع طبیعى که به نابودى آنها بینجامد یا سبب آلوده سازى محیط زیست شود و زندگى را براى دیگر انسان‌ها مشکل سازد، به دور از عدالت و مخالف انصاف است و از نظر منطق اسلامى ممنوع و ضمان آور است. ۶.۱.۵ - قاعده (من له الغُنم) بنابر روایاتى که در باب رهن رسیده، قاعده (من له الغُنم فله الغُرم) استفاده مى‌شود. همچنین روایت نبوی مشهور (الخراجُ بالضّمان) [۱۸] بر آن دلالت دارد. [۱۹] طبق این قاعده هر که از چیزى فایده مى‌برد باید جبران خسارات آن را بر عهده گیرد. بر اساس این اصل، هر فردى که از فعالیتى بهره مند مى‌شود، باید خسارت‌هاى ناشى از آن را نیز بپذیرد. بنابراین از آنجا که بهره برداران از محیط زیست، از جمله احداث کنندگان تأسیسات و کارخانه‌هاکه به نوعى با بهره مندى از منابع طبیعى به تولید محصولات مى‌پردازند، مشمول این حکم از ضمانت شرعى هستند، مکلف به جبران مافات مى‌شوند و براى جبران ضرورت دارد که حکومت اسلامى قوانینى براى این ضمان‌ها وضع و با ابزار حکومتى رفتار کند. فقیهان نیز باید با شناسایى موضوع حکم ضمان چنین افرادى را بیان کنند. ۶.۱.۶ - تضایف حق و تکلیف مقصود از حق در اینجا حق در برابر تکلیف است؛ چیزى که به نفع فرد و بر عهده دیگران است و تکلیف، چیزى است که بر عهده فرد است و به نفع دیگران. به بیان دیگر، حق براى فرد حق گزار و حق طلب و تکلیف براى فرد مکلف است. درباره مسئله حق و تکلیف، دانشمندان اسلامى مباحث بسیارى درافکنده اند و آثارى مستقل و ارزشمند را به آن اختصاص داده اند. علامه در قواعد (کتاب النکاح)، محقق قمی در جامع الشتات (کتاب الطلاق)، صاحب جواهر در کتاب النکاح، شیخ انصاری در کتاب البیع به آن پرداخته اند و نیز شیخ‌هادی تهرانی (۱۲۵۳ـ۱۳۲۱ ق)، سیدمحمد آل بحرالعلوم (۱۲۶۱ـ۱۳۲۶ ق)، میرمحمدتقی مدرس اصفهانی (۱۲۷۶ـ۱۳۳۳ ق) و شیخ محمدحسین غروی اصفهانی (متوفاى ۱۳۶۱ ق) رساله مستقلى در این زمینه به یادگار گذاشته اند. [۲۰] طبق این اصل حق وتکلیف به منزله دو روى یک سکه اند، به گونه‌اى‌ که هر کجا فقه حقوقى را براى کسى تعریف مى‌کند، در کنار آن تکلیف و بایسته‌هایى را نیز تبیین کرده است. به عبارت دیگر، حق بدون تکلیف فرض پذیر نیست و وجود تکلیف نیز بدون وجود حق تصور نمى‌پذیرد. با توجه به این اصل که خداوند طبیعت و محیط زیست را براى انسان آفریده و انسان حق تصرف و استفاده از آن را داده، این حق براى همه انسان‌ها و در همه زمان‌ها وجود دارد. خداوند متعال این اصل مسلّم را در قرآن کریم تصریح نموده است: هُوَ الَّذى خَلَقَ لَکمْ ما فِى الأَرْضِ جَمیعا؛ [۲۱] او خدایى است که همه آنچه را (از نعمت‌ها) در زمین وجود دارد، براى شما آفرید. وَ الأَرْضَ وَضَعَها لِلأنام؛ [۲۲] زمین را براى خلایق آفرید. بر مبناى این آیه، زمین و محیط زیست حق همگانى است و همه حق دارند از آن بهره مند شوند. بنابراین استفاده از این حق باید به گونه‌اى‌ باشد که امکان استفاده و بهره بردارى از آن براى نسل حاضر و نسل‌هاى آینده حفظ شود. در قرآن کریم، همان طور که حق بهره بردارى از محیط زیست و طبیعت براى انسان ذکر شده، مسئولیت و تکلیف عمران و آبادانى زمین نیز بر عهده او گذاشته شده است. هُوَ أَنْشَأَکمْ مِنَ الأَرضِ وَ اسْتَعْمَرَکمْ فیها؛ [۲۳] اوست که شما را از زمین آفرید و آبادى آن را به شما واگذاشت. ۶.۱.۶.۱ - مسئولیت انسان درباره آبادانى زمین بنابر این آیه محافظت، عمران و آباد کردن محیط زیست از وظایف انسان بوده و هر عملى که با آبادانى محیط زیست منافات داشته باشد، ممنوع است. واگذارى عمران و آبادانى زمین بر عهده انسان در این آیه جالب توجه است. پس انسان مسئولیت عمران و آبادانى زمین را بر عهده دارد [۲۴] و مفهوم آیه این است که تخریب محیط زیست و نابودى آن، مخالف عمران و آبادانى است، پس باید از آن پرهیز نمود؛ همان گونه که در آیه‌اى‌ دیگر به صراحت از فساد در زمین نهى فرموده است: وَ لا تُفْسِدُوا فِى الأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها؛ [۲۵] و بر روى زمین، بعد از آنکه اصلاح شده است، فساد نکنید. بنابراین انسان‌ها با وجود اینکه حق استفاده از محیط زیست را دارا هستند، باید این حق را براى دیگران نیز قائل باشند تا مبادا با سوء استفاده از حق خود، حق دیگران را در بهره مندى از محیط زیست سالم پایمال کنند. چنان که مقام معظم رهبرى دراین باره مى‌فرمایند: تخریب محیط زیست معلول نابرابرى‌هاى اجتماعى و استفاده غلط از طبیعت و یکى از عوامل تضییع حقوق انسان‌هاست…. نگاه اسلام به طبیعت و محیط اعم از جان دار و بى جان عاطفى، اخلاقى، معنوى و هدایت گرانه است و برخوردارى از مواهب طبیعى نیز برپایه اصولى متین، عادلانه، حکیمانه، متوازن و سازنده استوار گردیده است. هدف متعالى اسلام برخوردار ساختن همه نسل‌ها از نعمت‌هاى الهى و ایجاد جامعه‌اى‌ سالم و به دور از فاصله طبقاتى و مستعد براى رشد و شکوفایى است و الزامات شرعى براى حفظ تعادل و توازن در استفاده از مواهب طبیعى با پرهیز از زیاده روى و مقید به عدم اضرار به غیرفراهم آورده است. [۲۶] ۶.۲ - مقررات خاص ظرفیت‌هایى بسیار در آیات و روایات اسلامى درباره مقررات خاص وجود دارد، به گونه‌اى‌ که مى‌توان از آنها در زمینه‌هاى مختلف محیط زیست از جمله آب، هوا، خاک و رشد و نمو حیوانات و نباتات و پایدارى نسل‌ها… موارد بسیار کمک گرفت. در ادامه به برخى از آنها اشاره مى‌شود: ۶.۲.۱ - آلوده کردن محیط زیست اسلام انسان‌ها را در برابر زیستگاه خود مسئول شناخته است. در عبارتى از سخنان امام على (علیه‌السلام) آمده است: اتقُوا لله فی عبادهِ و بِلاده فإنّکم مسئولونَ حتى عن البُقاع والبهائمِ؛ [۲۷] بترسید از خدا در مورد بندگان او و سرزمین‌هایشان، شما در مورد زمین‌ها و چهارپایان نیز مسئول هستید. پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) از آلوده کردن حتى سرزمین مشرکان نیز نهى مى‌فرمود: نهى رسولُ الله صلّى اللهُ علیهِ وآلهِ أن یلقى السُّمَ فی بلاد المشرکینَ؛ [۲۸] رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) از آلوده کردن سرزمین مشرکین به سموم نهی فرموده اند. بنابر این بیان از تخریب وآسیب به محیط زیست مردم و بلاد مختلف اعم از زمین‌ها و ساختمان‌ها و چهارپایان نهى شده است و این گونه نهى‌ها، اطلاق در حرمت دارد، مگر آنکه دلیلى بر کراهت آنها باشد. در اسلام از آلودن محیط بسیار نهى کرده است. نجس کننده‌هااز عوامل آلوده کننده، به شمار مى‌روند، که مؤمنان باید از آن بپرهیزند. روایات از نجس کردن محیط زندگى نهى کرده اند؛ مکان‌هایى چون اطراف مساجد، کنار رودخانه ها، باغ هاى میوه و زیر درختان میوه، جلو و اطراف خانه‌هاى مردم، گذرگاه‌هاو ادار کردن داخل آب‌هاى جارى و ایستاده. [۲۹] ۶.۲.۲ - اسراف و تبذیر در معناى کلى به هر گونه تجاوز از حد و اندازه (اسراف) گفته مى‌شود، اما غالباً این کلمه در خصوص مصرف و هزینه‌هابه کار مى‌رود. تبذیر نیز به معناى ریخت وپاش است. خداوند متعال در قرآن کریم بارها از اسراف برحذر داشته است: وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یُحِبّ الْمُسْرِفینَ [۳۰] و اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست ندارد! روایات بسیارى نیز، مؤمنان را از اسراف کردن برحذر داشته اند. ابان بن تغلب در روایتى مى‌گوید روزى امام صادق فرمود: ابَانِ بن تَغلِبَ قالَ قالَ ابوعَبدِاللّه (علیه‌السلام)… وَلَکنَّ المالَ مَالُ اللّه یَضَعُهُ عِندَ الرَّجُلِ وَدَائِعَ وَجَوَّزَ لَهُم أن یَأکلُوا قَصدا ویَشربوا قَصداً وَیَلبَسُوا قَصداً وَیَنکحُوا قَصداً وَیَرکبُوا قَصداً وَیَعودا بِمَا سِوَى ذَلِک عَلَى فَقَراءِ المُؤمِنینَ وَیَلُمّوا بِهِ شَعَثَهُم فَمَن فَعَل ذَلِک کانَ مَا یَأکلُ حَلالاً وَیَشرَبُ حَلالاً وَیَرکبُ وَیَنکحُ حَلالاً ومَن عَدَا ذَلِک کانَ عَلَیهِ حَرَاماً؛[۳۱] اموال همه از آن خداست که در نزد ما انسان‌ها ودیعه گذاشته شده است و اجازه تصرف در آنها به شرطى به انسان داده شده است که بخورند، بنوشند، بپوشند ازدواج کنند و سوار بر مرکب‌ها شوند اما مقتصدانه و معتدلانه، و مازاد نیاز را به فقرا دهند، مقدارى را نیز براى اصلاح امور زندگى و حل مشکلات ذخیره کنند. بنابراین هرکس چنین کند همه آنچه خورده و نوشیده و سوار شده و ازدواج کرده بر او حلال خواهد بود، در غیر این صورت بر او حرام مى‌شود. در حدیث آمده است پیامبر از راهى عبور مى‌کرد که یکى از یارانش بنام سعد را دید. او مشغول وضو گرفتن بود و آب زیاد مى‌ریخت، حضرت فرمود: چرا اسراف مى‌کنى اى سعد؟ عرض کرد: آیا در آب وضو نیز اسراف است؟ فرمود: نَعَم واِن کنتَ عَلى نَهرٍ جارٍ؛ [۳۲] آرى هرچند در کنار نهر جارى باشى. در روایت آمده است حضرت علی (علیه‌السلام) کودکانى را دیدند که میوه را نیم خورده دور مى‌ریختند. حضرت آنان را بازخواست کرد که: سبحانَ اللّه إن کنتُم استغنیتُم فَإن ّ الناسَ لَم یَستَغنُوا أطعِمُوهُ مَن یَحتاجَ إلیه؛ [۳۳] اگر شما سیر شده اید مردمانى هستند که نیازمندند پس به کسانى که نیاز دارند بدهید. امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: أدنَى الإسرافِ هِرَاقهُ فَضلِ الإِناءِ وَابتِذالُ ثَوبِ الصَّونِ وَإلقأُ النَّوَى؛ [۳۴] کمترین اندازه اسراف عبارت است از دور ریختن آب باقى مانده در ظرف، بخشیدن لباسى که براى پوشش مورد نیاز است و به دور انداختن هسته میوه. ۶.۲.۳ - ضرر رساندن به نفس قرآن کریم از تضعیف و ضرر رساندن به بدن نهى فرموده است: وَ لا تُلْقُوا بِأَیْدیکمْ إِلى التَّهْلُکه؛ [۳۵] خود را به دست خود به هلاکت نیفکنید. از دستورهاى مهم اسلام حفظ و حراست از سلامتى بدن است که بدین منظور در زمینه‌هاى مختلف، از خوردن، خوابیدن و پوشیدن گرفته تا کار و فعالیت، آداب و برنامه‌هایى براى انسان آورده که رعایت آنها در رشد و سلامتى و بالندگى جسمى و طول عمر انسان‌ها و بهره مندى بیشتر از نعمت‌هاى خدادادى تأثیر حیاتى دارد و همه اینها وابسته به محیطى سالم و عارى از هرگونه آلودگى است. ۶.۲.۴ - حیوانات برانگیخته شدن حیوانات در روز قیامت، از جمله مسائلى است که قرآن کریم بدان اشاره کرده است: وَ ما مِنْ دَابَّهٍ فِى الأَرْضِ وَ لا طائِرٍ یَطیرُ بِجَناحَیْهِ إِلاّ أُمَمُ أَمْثالُکمْ ما فَرَّطْنا فِى الْکتابِ مِنْ شَیْءٍ ثُمَّ إِلى رَبّهِمْ یُحْشَرُون؛ [۳۶] هیچ جنبنده‌اى‌ در زمین و هیچ پرنده‌اى‌ نیست که با دو بال خود پرواز مى‌کند مگر اینکه امت‌هایى همانند شما هستند. ما هیچ چیز را در این کتاب فرو گذار نکردیم، سپس همگى به سوى پروردگارشان محشور مى‌گردند. درباره حشر حیوانات احتمالات مختلفی گزارش شده است. برخی ازمفسران به حشر آنها معتقدند و برخی عقیده دارند که حیوانات چون تکلیف ندارند پس حشر هم ندارند و برخی نیز معتقدند که حشر حیوانات مختص آنهایی است که مورد ظلم واقع شده اند و برای احقاق حق محشور می‌شوند [۳۷] مرحوم طبرسی درباره آیه پیشین مى‌نویسد: مراد خداوند این است که حیوانات نیز روز قیامت محشور مى‌شوند و به حقوق خود مى‌رسند همان طور که در روایتى از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) نقل شده است که فرمود: یُقْتَصّ لِلْجَمَّاء مِنَ الْقَرْنَاء؛ [۳۸]  حیوان شاخ دار در مقابل بى شاخ قصاص مى‌شود.در آموزه‌هاى دین، حقوق حیوانات نیز در نظر گرفته شده است. براى مثال هر گاه مصرف آب براى وضو یا غسل سبب شود در پى آن حیوانى از بى آبى تلف شود، آب را به حیوان بدهید و تیمم کنید. ۶.۲.۴.۱ - حقوق حیوان بر صاحب حیوان از نظر اسلام حیوانات از حقوقى برخوردارند، خصوصاً حیواناتى که انسان به گونه مستقیم با آنها در ارتباط است. درحدیثى از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) شش حق براى چهارپایان بیان شده است: لِلدَّابَّهِ عَلَى صَاحِبِهَا خِصَالُ سِتّ یَبْدَأُ بِعَلْفِهَا إِذَا نَزَلَ وَ یَعْرِضُ عَلَیْهَا الْمَاءَ إِذَا مَرَّ بِهِ وَ لَا یَضْرِبُ وَجْهَهَا فَإِنَّهَا تُسَبّحُ بِحَمْدِ رَبّهَا وَ لَا یَقِفُ عَلَى ظَهْرِهَا إِلا فِى سَبِیلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا یُحَمّلُهَا فَوْقَ طَاقَتِهَا وَ لَا یُکلّفُهَا مِنَ الْمَشْیِ إِلا مَا تُطِیقُ. [۳۹][۴۰] ـ هرکجا وارد شدید اول به فکر خوراک آن باشید؛ ـ هرگاه به آب رسیدید، آب را به آن عرضه کنید؛ ـ به صورت حیوان نزنید؛ زیرا حیوان تسبیح خدا مى‌گوید؛ ـ تنها در راه خدا بر پشت آن سوار شوید؛ ـ بر پشت حیوان بیش از حد توانش، بار نگذارید؛ ـ حیوان را به پیمودن مسیرهایى که در حد توانش نیست، وادار نکنید. موارد یاد شده تنها درباره حیوانات باربر است. درخصوص حیوانات وحشی و اهلى دیگر در روایات معصومان (علیهم‌السلام) موارد زیادى از حقوق حیوانات ذکر شده است. ۶.۲.۴.۲ - نهی دین اسلام از اذیت حیوانات در اسلام از آزار و اذیت مخلوقات الهى به شدت نهى شده تا جایى که براى آزار حیوانات مجازات‌هاى اخروى در نظر گرفته شده و انسان‌ها به بردبارى در برابر نافرمانى‌هاى حیوانات و آزار ندادن آنها تشویق شده اند. همچنین در برابر اذیت و آزارى که از حیوانات بدان‌ها مى‌رسد شکیبایى مى‌ورزند، وعده پاداش داده شده است. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) در حدیثى از تحریک حیوانات و به جان هم انداختن آنها نهى فرموده اند: نَهَى رَسُولُ اللَّهِ (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) عَنْ تَحْرِیشِ الْبَهَائِمِ. [۴۱] کتاب ثواب الاعمال روایاتى از امامان (علیهم‌السلام) درخصوص ثواب هایى ذکر کرده که خداوند براى نگاهدارى و حفاظت از حیوانات به بندگان خود عطا مى‌کند و گناهانی را از او مى‌بخشد. [۴۲] اسلام به جز در موارد خاص اجازه صید و شکار حیوانات را نمى‌دهد. صید حیوانات هنگام عبادت حج و نیز در محدوده حرم مکه از محرمات شمرده شده، براى آن کفاره نیز تعیین شده است. پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلم) فرموده است: مَنْ قَتَلَ عُصْفُوراً عَبَثاً عَجَّ إِلَى اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ وَ یَقُولُ یَا رَبّ عَبْدُک قَتَلَنِى عَبَثاً وَ لَمْ یَقْتُلْنى لِمَنْفَعَهٍ [۴۳] هرکس پرنده‌اى‌ را بى جهت بکشد، پرنده روز قیامت به خدا شکایت مى‌کند و مى‌گوید خدایا بنده تو، مرا بیهوده کشت بدون اینکه از من فائده‌اى‌ ببرد. ۶.۲.۵ - نباتات آبیارى درختان نیز براساس روایات اسلامى با سیراب کردن انسان تشنه‌اى‌ برابرى مى‌کند. امام صادق (علیه‌السلام) در این زمینه فرموده اند: مَنْ سَقَى طَلْحَهً أَوْ سِدْرَهً فَکأَنَّمَا سَقَى مُؤْمِناً مِنْ ظِمَاء؛ [۴۴] هرکس درخت خرما یا سدر را آب دهد مانند آن است که مؤمن تشنه‌اى‌ را سیراب کرده باشد. مسئله مهم دیگرى که امروز بیش از همه محیط زیست را به خطر انداخته، قطع درختان واز بین بردن مراتع وجنگل‌هاست. این عمل از نظر اسلام بسیار زشت و موجب عذاب الهى دانسته شده است. امام صادق (علیه‌السلام) به شدت از بریدن درختان نهى کرده فرموده است: لَا تُقَطّعُوا الثّمَارَ فَیَصُبَّ اللَّهُ عَلَیْکمُ الْعَذَابَ صَبّاً؛[۴۵] هرگز درختان را قطع نکنید که خداوند عذاب شدیدى را برشما فرود مى‌آورد. شاید در زمان امام صادق (علیه‌السلام) مردم از شنیدن این گونه گفتارها شگفت زده مى‌شدند و دلیل آن را نمى‌دانستند، اما امروز که نقش درختان در پالایش هوا، کاهش آلودگى، بازدارندگى سیلاب‌ها، ایجاد نشاط روحى و بسیارى از فواید دیگر شناخته شده و درمقابل، آثار خطرناک و ویران کننده قطع و کاهش درختان و سرسبزى طبیعت آشکار شده، نقش حیاتى و زیست محیطى تأکید و هشدار امام (علیه‌السلام)، به خوبى روشن مى‌شود. جالب اینکه در سیره و گفتار بزرگان دین مشاهده مى‌شود که علاوه بر مقابله با قطع درختان، در صورت لزوم قطع درختى، خود را به کاشت درختى دیگر به جاى آن پایبند مى‌دانستند. بزنطى مى‌گوید از امام رضا (علیه‌السلام) در مورد قطع درخت سدر پرسیدم که حضرت فرمود: امام موسی کاظم (علیه‌السلام) وقتى سدرى را قطع کردند به جاى آن درخت انگور کاشتند.[۴۶] . ۷ - نتیجه با نگاهى گذرا به منابع فقهى پى مى‌بریم که در فقه اسلامى ظرفیت‌هاى بسیارى براى قانون گذارى و اجراى قوانین محیط زیست وجود دارد که مى‌توان با بهره بردارى از این ظرفیت‌ها به پى ریزى قوانین اجتماعى براساس احکام اسلامى یارى رساند. همچنین، باید مکلفان با عنایت به احکام شریعت اسلامى خود را در معرض تکلیف حفاظت از محیط زیست و اجتناب از تخریب آن ببینند. افزون بر این براساس فقه اسلامى اگر فعالیت بخش دولتى و خصوصى در دریا، هوا، خاک و زمین موجب ایجاد عارضه و آسیب زیست محیطى گردد، آسیب رسان ضامن است و باید از عهده جبران خسارت‌هاى رسیده برآید و اگر این فعالیت به دولت و یا سازمان‌هاى دولتى به دلیل کوتاهى در نظارت و یا به دلیل سوء مدیریت و یا ضعف برنامه ریزى قابل انتقال باشد، از نظر فقهى مسئولیت به صورت تضامنى و یا به صورت جداگانه قابل طرح و پیگیرى است و اساساً ضمانت درباره پدیدآورنده ایجاد عارضه است و هر کسى در این زمینه کوتاهى کرده باشد، خلافکار محسوب مى‌شود و شرعاً ضامن است. . ۸ - پانویس ۱. ↑ آل عمران /سوره۳، آیه۱۰۴.     ۲. ↑ اعراف/سوره۷، آیه۱۹۹.     ۳. ↑ المیزان، ج۸، ص۳۸۰.     ۴. ↑ اعراف/سوره۷، آیه۱۹۹.     ۵. ↑ هود/سوره۱۱، آیه۱۱۶.     ۶. ↑ اسراء/سوره۱۷، آیه۷۰.     ۷. ↑ وسائل الشیعه،ج ۱۳، ص۱۹۸.     ۸. ↑ حلیه الأبرار، بحرانى، ج۱، ص۳۶۲. ۹. ↑ نهج البلاغه، نامه ۵۳. ۱۰. ↑ اعراف/سوره۷، آیه۸۵.     ۱۱. ↑ بقره/سوره۲، آیه۲۰۵.     ۱۲. ↑ المیزان، ج۲، ص۹۶.     ۱۳. ↑ طلاق/سوره۶۵، آیه۳.     ۱۴. ↑ حجر/سوره۱۵، آیه۱۹ ۲۱.     ۱۵. ↑ اخلاق زیست محیطی در اسلام، محسن عمیق وسید فضل الله حسینی، ص۱۱۶. ۱۶. ↑ رحمن/سوره۵۵، آیه۹ ۷.     ۱۷. ↑ تفسیر الصافی، ج۵، ص۱۰۷.     ۱۸. ↑ عوالی اللئالی، ابن ابی جمهور احسائی، ج۱، ص۵۷.     ۱۹. ↑ حاشیه مکاسب، یزدی، ج۲، ص۵۶.     ۲۰. ↑ جوادی آملی، مقاله (مبانی کلامی حق و تکلیف)، فصل نامه اندیشه نوین دینی، شماره ۱، ص۹. ۲۱. ↑ بقره/سوره۲، آیه۲۹.     ۲۲. ↑ رحمن/سوره۵۵، آیه۱۰.     ۲۳. ↑ هود/سوره۱۱، آیه۶۱.     ۲۴. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۹، ص۱۵۱.     ۲۵. ↑ اعراف/سوره۷، آیه۸۵.     ۲۶. ↑ مقام معظم رهبری، پیام به اولین همایش حقوق محیط زیست، روزنامه ایران، ۲۲/۳/۱۳۸۲. ۲۷. ↑ نهج البلاغه، خطبه ۱۶۶، ص۵۴۶. ۲۸. ↑ کافی، ج۵، ص۲۸.     ۲۹. ↑ وسائل الشیعه، ج۱، ص۳۲۴.     ۳۰. ↑ انعام/سوره۶، آیه۱۴۱.     ۳۱. ↑ بحار الانوار، ج۷۲، ص۳۰۵.     ۳۲. ↑ مسند احمد بن حنبل، ج۲، ص۲۲۱. ۳۳. ↑ بحار الانوار، ج۶۳، ص۱۱۸.     ۳۴. ↑ بحار الانوار، ج۷۲، ص ۳۰۳.     ۳۵. ↑ بقره/سوره۲، آیه۱۹۵.     ۳۶. ↑ انعام /سوره۶، آیه۳۸.     ۳۷. ↑ المیزان، ج۷، ص۷۳.     ۳۸. ↑ بحارالانوار، ج۶۱، ص۷.     ۳۹. ↑ خصال، ج۱، ص۳۳۰.     ۴۰. ↑ بحارالانوار، ج۶۱، ص۲۰۱.     ۴۱. ↑ من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۶۰.     ۴۲. ↑ ثواب الاعمال، ص۱۹۰.     ۴۳. ↑ بحارالانوار، ج۶۱، ص۳۰۶.     ۴۴. ↑ بحارالانوار، ج۶۳، ص۱۱۳، ح ۷.     ۴۵. ↑ وسائل الشیعه،ج ۱۳، ص۱۹۸.     ۴۶. ↑ بحارالانوار، ج۱۰۰، ص۶۶، ح ۱۲.     . . . _____________________________________________________________________________ منبع : ویکی فقه - برگرفته از مقاله فقه محیط زیست - مجله فقه -دفتر تبلیغات اسلامی-شماره ۵۹

مقاله ها

بسم الله الرحمن الرحیم مقاله ها . شیر حیوانات از منظر قرآن سیویلیکا متعادل‌سازی قیمت کود در استان گلستان | مشکل تامین نداریم همراه با قرآن: ابر، باد، باران - گیسوم اسراری از قرآن: طور سیناء و جایگاه والای حضرت علی (ع) احقاف یا ابر (جلد ۲) گیسوم دریا در قرآن و حدیث گیسوم تکراری همراه با قرآن: کوه گیسوم دریا در قرآن گیسوم دریا در قرآن، حدیث و فقه اسلامی - همراه نور تفسیر باران: نگاهی دیگر به قرآن مجید (جزء ۳۰) (جلد ۱۴) - گیسوم حرکت خورشید و زمین از دیدگاه قرآن گیسوم خورشید تابان در علم قرآن     . کلیپ کوه ها [aparat id="LGwIO"] [aparat id=""] [aparat id="GJj0c"] . حرکت کوه ها از منظر قرآن کریم و علم زمین شناسی اشاره های قرآن مجید به جایگاه کوه ها، چگونگی بوجود آمدن آنها و اهمیت آنها در آرامش پوسته زمین، با نظری به یافته های زمین شناسی اعجاز علمی قرآن در بُعد اسرار آفرینش کوه ها کوه در نهج البلاغه با نظری بر یافته های زمین شناسی حفظ منابع طبیعی در روایات(مورد مطالعه: ایران) کوه قاف، اسطوره یا واقعیت؟ (ارزیابی جایگاه کوه قاف در احادیث تفسیری و متون روایی) بررسی قداست کوههای مکه و مدینه در دوره رسالت اسلام بررسی کوه ها از دیدگاه علم زمین شناسی و قرآن کریم مراد قرآن از اینکه کوه ها را میخ زمین اعلام نموده، چیست؟ - ... رابطه کوه با خودشناسی و خداشناسی در قرآن کریم چگونگى آفرینش کوهها از منظر قرآن - مکارم شیرازی مقصود قرآن از اینکه کوه‌ها همچون میخ هستند چیست؟ - quran.al ... . آب ها ی زیر زمینی مبنای قرآنی و روایی ذخیره سازی آب در زیرزمین چیست؟ منابع آب (قرآن) معجزات قرآنی؛ آب های زیرزمینی (۷) مدیریت منابع آب از دیدگاه قرآن کریم تکراری سفره آب های زیرزمینی نقش آب و قنات در تحول منظر سرزمینهای تمدن اسلامی تکراری قنات نماد استفاده ی خردمندانه از انرژی، آب و محیط زیست در ایران باستان واقعیتی مغفول در نظام آموزشی قنات میراث پایدار تامین آب نگاهی به سیر تحول در بهره برداری از آب های زیرزمینی ایران . آبی : بارگزاری شده قرمز : تکراری صورتی : نیاز به بررسی اخلاق حرفه‌ای کشاورزان در حفاظت از خاک اخلاق زیست محیطی مروجان کشاورزی تکراری تبیین اخلاق کشاورزی تکراری مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکتی و اخلاق کسب‌وکار در بخش کشاورزی آرمان‌گرایی اخلاقی و نگرش نسبت به حیوانات اخلاق زیستی در مهندسی ژنتیک امنیت غذایی و اخلاق زیستی در کشاورزی پایدار چشم اندازهای اخلاقی عدالت زیست محیطی درکشاورزی ارگانیک و عملی اخلاق حرفه‌ای در تعاونی‌های کشاورزی اخلاق و مشارکت در حفظ منابع طبیعی جنبش مصرف اخلاقی: نگرانی ها و رفتارهای اخلاقی مصرف کننده تحلیل عاملی اخلاق حفاظت چوب درودگران نقدی بر جهان‌بینی‌های چهارگانه اخلاق کشاورزی بر اساس دیدگاه وندل بری تحلیل رابطه میان ابعاد اخلاق زیست‌محیطی دانشجویان کشاورزی جغرافیای پزشکی، پیوند اخلاقی انسان با محیط زیست شناسایی پیشران‌های قصد خرید سبز با تأکید بر رعایت اخلاق زیست‌محیطی سرمایه اجتماعی و اخلاق زیست محیطی کشاورزان پیش بینی اخلاق زیست محیطی براساس ارزش ها و هنجارهای زیست محیطی . کنفرانس ملی زیست شناسی کاربردی و سبک زندگی درخشش ایران در المپیاد زیست شناسی زیست شناسی و آسیب شناسی دینی انسان پی دی افش عکسه مروری بر جنبه های اخلاقی کاربرد حیوانات آزمایشگاهی در پژوهش و آموزش زیست شناسی ارزش ابر و باد در قرآن‏ - استاد حسین انصاریان بادها در قرآن - راسخون ابر در قرآن - ویکی فقه اعجاز علمى قرآن در مورد ابرها و نزول باران - آیت الله العظمی ... آیاتی وجود دارد که جابجایی ابرها و نزول باران و ... - islamquest تسخیر ابرها (قرآن) - ویکی فقه در کدام آیه قرآن در مورد «برف» صحبت شده است - مشرق نیوز قرآن و بارش تگرگ از کوههای یخ آسمانی! - آیت الله العظمی مکارم ... تگرگ از آیات خدا (قرآن) - ویکی فقه بررسی نحوه تشکیل تگرگ از منظر قرآن - خبرگزاری تسنیم باران در قرآن - ویکی فقه باران در قرآن و روایات - ویکی فقه آیات باران واژه باران در آیات وحی و روایات معصومین(ع) - IQNA استدلال از حیات بخشی آب به رستاخیزی در معاد - سیویلیکا رابطه‌ حوادث طبیعی با اعمال انسان از منظر آیات و روایات عنوان عربی: المطر و تجلیاته فی شعر امرﺉ القیس و عبید بن الأبرص (عنوان فارسی: بازتاب باران در شعر امروالقیس و عبید بن ابرص) علل نباریدن باران از نگاه روایات و احادیث - باشگاه خبرنگاران ... باران در قرآن و روایات واژه باران در آیات وحی و روایات معصومین(ع) - IQNA اسطوره اب و باران در ادیان ایران باستان و هند مقاله جستاری پیرامون روایات خواص آب نیسان - سیویلیکا مقاله سیر تطور مراسم باران خواهی در منطقه دشت خاک زرند استدلال از حیات بخشی آب به رستاخیزی در معاد - سیویلیکا مدیریت منابع آب از دیدگاه قرآن کریم - سیویلیکا باران - پرتال جامع علوم انسانی .................................. . آیات قران درمورد زیست شناسی تکراری بررسی اعجاز زیست شناختی قرآن اعجاز و شگفتی قرآن در زیست شناسی جانوری - سیویلیکا تکراری قرآن و علوم زیست شناسی مطابقت های علم زیست شناسی روز با آیات قرآن «اعجازها و شگفتی‌های از قرآن» در «زیست جانوری» | خبرگزاری فصل سوم: قرآن و زیست شناسی - گروه نرم افزاری آسمان   بارگزاری نشود سامانه زیستی موجودات با تکیه بر قرآن کریم و تورات - SID اعجاز علمی قرآن در زیست شناسی   --    ببینید تکراری نباشد تکراری کتاب زیست‌شناسی در قرآن [چ۱] - گیسوم پژوهشی در اعجاز علمی قرآن : علوم زیست شناسی و پزشکی (جلد دوم)   - کتاب دین و زیست شناسی ایات قرآن راجب به علوم شیمی زیست فیزیک زمین شناسی - ..  بارگزاری نشود مقاله نشریه: رفتارشناسی پرندگان از منظر قرآن و زیست شناسی   .......................................................................................................... ماهیت و دیدگاه های اخلاق زیست محیطی با تاکید بر دیدگاه اسلامی تحلیل رابطه میان ابعاد اخلاق زیست محیطی دانشجویان کشاورزی جستجوی مفاهیم اخلاق زیست محیطی در آموزه های اسلامی انسان محوری در اخلاق زیست محیطی با تاکید بر نگرش اسلامی مسئله حیات و روح در زیست شناسی اسلامی | بینش نو روایات تفسیری شیعه، گونه شناسی و حجیت پاسداری از محیط زیست در آیات و روایات مصرف بهینه منابع طبیعی و زیست محیطی از دیدگاه قرآن تحلیل گونه شناسی روایات تفسیری معصومین (علیه السلام) بهداشت محیط زیست از منظر قرآن و روایات جایگاه محیط زیست در آموزه های اهل بیت عناصر محیط زیست در قرآن و روایات تاثیر انسان شناسی، جامعه شناسی و فلسفه تاریخ در اسلام بر اخلاق حرفه ای و مهندسی، سلامتی، محیط زیست و توسعه پایدار آسیب شناسی روایات تفسیری زیست‌شناسی دریا (جلد ۱) زیست‌شناسی دریا با نگرش اکولوژیک       . تحلیل مفهومی، کارکردی و زیباشناختی عناصر محیطی آب و گیاه با تأکید بر جنبه کالبدی باغ های / ایرانی گیاهان دارویی و بانک مقالات شروع رنسانس علمی از کتب دانشمندان اسلامی / تمدن تفاهم‌نامه همکاری برای ایجاد باغ موزه گیاه‌شناسی منعقد شد / گیاه دارویی کاربری میراث علمی و فنی تمدن اسلامی در عصر حاضر / تمدن قش مسلمانان در انتقال تمدن اسلامی به اروپا|تمدن اسلامی||خانه کتاب | / معرفی کتاب پیدایش و سیر تحول مطالعات گیاه‌شناسی در تمدن اسلامی: همراه با مطالعات واژگانی تا قرن سوم هجری / تمدن / گیاه  تکراری سیر تحول گیاه شناسی و گیاھان داروئی در تمدن اسلامیcivilica.com / گیاه و تمدن بررسی خواص دارویی گیاه ھندوانه ابوجھل Citrolus colocynthus L   ......................................... نظر قرآن در باره انواع غذاها گیاهان قرآنی (زنجبیل) گیاهان قرآنی(عدس) قرآن و اسرار آفرینش سیمای گیاهان زراعی در قرآن کریم لقاح (زایا کردن گیاهان و ابرها) معجزه علمی قرآن اعجاز علمی قرآن قرآن و علوم زیست شناسی گیاهان قرآنی (پیاز) گیاهان قرآنی(سیر) گیاهان قرآنی (خیار) اهمیت زراعت از دیدگاه قرآن و حدیث بررسی مقاله «کشاورزی و گیاهان در قرآن» تکراری نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی: دایره المعارف اسلامی کشاورزی و محیط زیست تدوین می شود آیت الله نوری همدانی: از بین رفتن زمین‌های کشاورزی و مسکونی شدن آنها فاجعه‌ای بزرگ است منابع طبیعی در فقه و حقوق موضوعه آب و شگفتی های آن از دیدگاه قرآن آیت الله جوادی آملی: به برکت انقلاب اسلامی نیاز به واردات در کشور کمتر شده است سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله درباره طبیعت، کشاورزی و محیط زیست پایداری محیط زیست از دیدگاه اسلام . طِبُ‌‌الاجساد (اصلاح و مداوای فلزات) و بازخوانی رابط طب و کیمیا در دوره اسلامی سنگ درمانی در طبّ ایرانی- اسلامی: مطالعه ای مروری مروری بر کاربردهای درمانی زنجبیل از دیدگاه علم نوین و طب سنتی اسلامی بررسی خواص تغذیه ای و درمانی خرما در قرآن، احادیت، طب سنتی و طب نوین تشخیص، درمان و گزارش‌های همه‌گیری‌های طاعون در دوران تمدن اسلامی مفردات دارویی ارائه شده در متون طب سنتی اسلامی جهت افزایش قوه باروری مردان بررسی تطبیقی کاربردهای درمانی سداب و کاسنی در احادیث و روایات ، اشعار فارسی و پژوهش‌های معاصر انگیزه‌های خودمراقبتی از منظر آیات و روایات انار: دیدگاه قرآن کریم و مروری بر اثرات سلامت‌بخش آن از نظر علم تغذیه گیاهان دارویی مؤثر در درمان بیماری‌های کلیه و مجاری ادراری از دیدگاه طب اسلامی بررسی اثر بخشی داروی گیاهی حصا-آ در بیماری دژنرسانس وابسته به سن ماکولا نقش تغذیه در سلامت با رویکرد آموزه وحیانی بررسی «طب قرآنی» از دیدگاه علم مدرن بررسی تاریخی - تحلیلی ریخت شناسی اندام برگ در ایران اسلامی (از دینوری تا قزوینی) بابونه در متون طب سنتی ایران و اسلام معرفی "الگوی تغذیه رضوی" مبتنی بر رساله ذهبیه امام رضا (ع) تعیین فعالیت ضد اکسیدانی پنج نوع میوه ذکر شده در قرآن مجید و احادیث بررسی تطبیقی علم النفس از منظر قرآن کریم، حکمت اسلامی، روانشناسی و عصب شناسی . آثار گیاه شناسی تالیفی و ترجمه ای در قرن هفتم هجری در تمدن اسلامی تاریخ ریخت شناسی اندام برگ در دانش گیاه شناسی ایران اسلامی انتشار کتاب پیدایش و سیر تحول مطالعات گیاه شناسی در تمدن اسلامی فصل تازه‌ای در گیاه‌شناسی تکراری تاریخچه گیاه‌شناسی و گیاه‌شناسان مسلمان تکراری ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﮔﯿﺎﻫﺎن در آﺛﺎر ﮔﯿﺎه ﺷﻨﺎﺳﯽ و ﭘﺰﺷﮑﯽ دورۀ اﺳﻼﻣﯽ تکراری گیاه‌شناسی و جانورشناسی در سده‌های میانی تمدن اسلامی تکراری تمدن اسلامی و گیاه شناسی و طبیعیات تکراری  تاثیر کتاب دیسقوریدس بر نگارش منابع طب سنتی اسلامی و ... .   خواص گیاه دارویی سیر در طب سنتی، اسلامی و قرآنی مروری بر خواص درمانی سیر و پیاز در منابع طب سنتی و روایات ...  تکراری خواص درمانی سیر از نگاه امام رضا علیه السلام - قدس آنلاین خواص سیر از دیدگاه رسول اکرم(ص) و امام صادق(ع) - الو دکتر خواص سیر در روایات و طب اسلامی سیر خوردن و محاسن و مضرات آن با نگاهی به طب اسلامی و سنتی ... طبع سیر + خواص، مضرات و مُصلح سیر از منظر طب سنتی ایرانی طبّ گیاهی و خواصّ میوه ها در کلام امام باقر(ع) - پرتال جامع علوم ...   ظاهرا تکراری - بررسی شود سیر | مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی گیاهان در قرآن (سیر) - باشگاه خبرنگاران جوان فواید سیر از منظر روایات - مهدی الامم ٢٠ حدیث از رسول اکرم(ص) درباره ٢٠ خوراکی   آلوئه ورا و خواص گیاه آلوئه ورا - موسسه قرآن و نهج البلاغه بررسی خواص درمانی صبر زرد در آیینه روایات و تجربه بررسی خواص درمانی صبر زرد در آیینه روایات و تجربه خواص اعجاب‌انگیز کرفس در احادیث و روایات - مشرق نیوز خواص شگفت انگیز کرفس در احادیث و روایات - تیترشهر آشامیدنی های مفید/ کرفسطب المعصومین - مدرسه فقاهت خواص شگفت انگیز کرفس در احادیث و روایات - قطره فواید خوردن مویز در روایات و احادیث +معرفی شربت امام صادق ... خواص مویز در روایات ؛ فواید و خواص درمانی مویز در احادیث خواص مویز در روایات ؛ فواید و خواص درمانی مویز در احادیث زیتون، درخت مبارک - پرتال جامع علوم انسانی کدو نعمت خداوند برای پیامبرش یونس(ع)/ خواص کدو در روایات خواص کدو در آموزه های پزشکی امام رضا علیه السلام - قدس آنلاین کدو - مدرسه فقاهت خواص اعجاب‌انگیز کرفس در احادیث و روایات - مشرق نیوز فواید کاسنی و کاهو در کلام امام صادق(ع) - خبرگزاری دانشجو نمک در احادیث، تفاوت دستور دین و احادیث در مورد مصرف نمک با ... خواص درمانی نمک از نگاه امام رضا(ع) - باشگاه خبرنگاران جوان خواص درمانی کندر در روایات - تبیان خواص درمانی کندر از نگاه امام رضا (ع) - باشگاه خبرنگاران جوان کندر طب المعصومین، ص۳۳۷ - روایات کندر - مدرسه فقاهت     . گیاهان دارویی خوزستان شناسایی گیاهان دارویی استان همدان شناسایی موانع توسعه کشت گیاهان دارویی در نواحی روستایی شهرستان نهاوند با رویکرد تحلیل مضمون نقش گیاهان دارویی در مدیریت مراتع بحرانی توسعه صنعت گردشگری با تولید گیاهان دارویی مطالعه موردی خراسان رضوی نقش گیاهان دارویی و طب سنتی در توسعه صنعت توریسم استفاده از گیاهان دارویی در طراحی فضای سبز شهری اشارات قرآن در زمینه تغذیه میوه ها و گیاهان دارویی بررسی نقش گیاهان دارویی در توسعه صنعت اکوتوریسم استان خوزستان بررسی مشکلات اقتصادی گیاهان دارویی در ایران بررسی عوامل بازدارنده کشت، صنعت و تجارت گیاهان دارویی در ایران نقش گیاهان دارویی بر امنیت غذایی و سلامت افراد بررسی اثرات مفید چای سبز در پیشگیری و درمان برخی بیماری ها مروری بر بررسی تاثیر گیاهان دارویی در درمان افسردگی بررسی تاثیر مصرف گیاهان دارویی بر سبک زندگی سالم عناب , یاقوت کویر ایران بررسی تاثیر عناب بر شاخص های گلایسمیک و تاثیر آن در پیشگیری و درمان دیابت مروری بر کاربردهای عناب در علوم دامی و دامپزشکی مروری گذرا بر خواص آنتی اکسیدانی و ضد میکروبی گیاه عناب مروری بر رایحه درمانی در طب سنتی گیاهان دارویی: مطالعه ی گیاهان داروئی در قرآن مقدس - SID.ir  تکراری بررسی جایگاه و ارزش گیاهان در آیات قرآن و روایات - SID.ir  تکراری بازتاب گیاه شناسی و گیاهان دارویی ایران باستان در احادیث ... تکراری طبّ گیاهی و خواصّ میوه ها در کلام امام باقر(ع) - پرتال جامع علوم ... تکراری نقش تغذیه ای و دارویی گیاهان از نظر قرآن | حبیب اله حلیمی ... گل و گیاه، رویشی همیشگی براساس آیات قرآن کریم - IQNA مصوبه سند ملی گیاهان دارویی و طب سنتی - مرکز پژوهشها تکراری گیاهی که تنها داروی حضرت علی (ع) بوده است - باشگاه ... خواص گیاهان دارویی | مؤسسه منتظران منجی گل و گیاه در قرآن وعلم - بام تاریخ   ................................. ژنتیک بایگانی - شبکه اجتهاد  -------- شامل مقالات زیر: رد برخی ادعاهای فقهی درباره مهندسی ژنتیک فصول بیست‌گانه‌ فقه مهندسی ژنتیک روش‌شناسی تفریع فروع فقه زیست ‌فناوری و تفصیل مسائل آن منطق مساله‌شناسی فقه مهندسی ژنتیک/ جنگ شناختی؛ جدیدترین شیوه جنگاوری سیر و ساختار دروس فقه مهندسی ژنتیک درس آنلاین خارج فقه «مهندسی ژنتیک و جنگ بیولوژیک» ........... فقهِ مهندسی ژنتیک بررسی اعتبار ظن در مساله ضرر محصولات تراریخته ایذاء غیر معتنابه نمی‌تواند ملاک جواز مهندسی ژنتیک حیوانات باشد پرونده‌ای در تشریح موضوع «تراریخته» و بررسی فقهی آن حکم شرعی محصولات تراریخته با استفاده از «ادله لا ضرر» همایش "موضوع شناسی فقهی و اخلاقی در بیوتکنولوژی " در قم برگزار شد ********************************************************* مقالات تراریخته دیدگاه قرآن درباره اصلاح ژنتیکی - سیویلیکا نظر اسلام در مورد تولید گیاهان یا موجودات تراریخته | شهر جواب مقدمه ای بر مهندسی کروموزوم و مهندسی ژنتیک در سیمای قرآن  چالش های اخلاقی پیوند اعضای حیوانات تراریخته به انسان بررسی دیدگاه های اسلامی (شیعه) درباره مصرف محصولات تراریخته استلزامات اخلاقی در تراریخته آیت الله تبریزیان: مسئله تراریخته مصداق تغییر در خلقت ... حکم تکلیفی تولید محصولات تراریخته از منظر فقه امامیه - ... بررسی محصولات تراریخته از دیدگاه دینی و سیاسی - SID بررسی تطبیقی دیدگاه ادیان مختلف در مورد فناوری محصولات ... کتاب ژنتیک در اسلام [چ۱] - گیسوم بررسی فقهی محصولات تراریخته - سیویلیکا دستکاری ژنتیکی و ممنوعیت ضرر در اسلام (مقاله مروری) - SID.ir مروری بر مبانی علم ژنتیک در قرآن کریم - IQNA مستندات فقهی واردات وتوزیع محصولات تراریخته با نگاهی به منابع قرآنی و روایی مستندات فقهی تولید محصولات تراریخته با تاکید بر منابع قرآنی و روایی مهندسی ژنتیک ازدیدگاه فقه و حقوق موضوعه مبانی فقهی- حقوقی مشروعیت ژن درمانی در ادیان توحیدی مبانی فقهی مهندسی ژنتیک و محصولات تراریخته بررسی تطبیقی دیدگاه ادیان مختلف در مورد فناوری محصولات تراریخته شبیه سازی انسانی و چالش های دینی - فقهی بررسی میزان آگاهی و نگرش کارشناسان در مورد محصولات تراریخته بررسی جواز یا عدم جواز استفاده از تولیدات تراریخته از منظر قرآن کریم مبانی انسان‌شناختی تصرفات بشر (با تأکید بر مهندسی ژنتیک) ملاحظات اخلاقی در روش‌های تولید و کاربرد حیوانات تراریخته اصل خودداری از زیان‌رسانی در مهندسی ژنتیک مصادیق و راهکارها اخلاق زیستی و تولید محصولات تراریخته شبیه سازی انسانی و چالش های دینی - فقهی ایمنی زیستی و مسائل اجتماعی مرتبط با مهندسی ژنتیک بررسی دیدگاههای موافقان و مخالفان گسترش کشت گیاهان ... مزایا و مخاطرات زیستی گیاهان تغییر یافته ژنتیکی - ... فواید و مخاطرات محصولات تراریخته: آگاهی بخشی - SID.ir بررسی نگرش متخصصان بیوتکنولوژی مراکز دانشگاهی استان تهران در مورد کاربرد گیاهان تراریخته       . الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و سبک زندگی محیط زیستی تجارب کشورهای جهان در تامین امنیت غذایی، مدیریت آب و حفظ محیط زیست و منابع طبیعی (جلد سوم) تجارب کشورهای جهان در تامین امنیت غذایی، مدیریت آب و حفظ محیط زیست و منابع طبیعی (جلد دوم) تجارب کشورهای جهان در تامین امنیت غذایی، مدیریت آب و حفظ محیط زیست و منابع طبیعی (جلد اول) مفاهیم و شاخص‌های پیشرفت در حوزه آب، محیط زیست، امنیت غذایی و منابع طبیعی نظام بهره‌برداری از منابع و عوامل تولید در کشاورزی؛ اصول و الزامات توسعه پایدار اسلامی ایرانی از نظرگاه عدالت بین نسلی و محیط‌زیست آمایش سرزمین و نقش آن در تبیین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت     الگوی پایه محیط زیستِ اسلامی ایرانیِ پیشرفت - پرتال جامع ... ......................................................................................................................   شاخصه ها و ویژگی های تمدن اسلامی در آیات و روایات - پرتال علوم انسانی - متفکران مسلمان و شناسایی تمدن اسلامی - سیو . نقش نظام طبایعی در علم فلاحت دوره اسلامی - بانک مقالات پژوهشی در دانش بومی کشاورزی ایران با تکیه بر سه کتاب ...  بانک مقالات باغ | دانشنامه فرهنگ مردم ایران | مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی رساله در علم فلاحت و بعضی دیگر از اسرار حکمت - کتابخانه - کتاب رساله در علم فلاحت و بعضی دیگر از اسرار حکمت [چ۱] - معرفی کتاب ﻧﺨﺴﺘﯿﻦ ﻫﺎی ﺷﮑﻮﻓﺎﯾﯽ ﺗﻤﺪن اﺳﻼﻣﯽ در ﻗﺮون زﻣﯿﻨﻪ ﺑﺮرﺳﯽ بانک مقالات  شناخت خاک و روش های اصلاح آن برای کشت و کاشت بر اساس کتاب الشامل فی الصناعه الطبیه، اثرابن نفیس قرشی بانک مقالات ارتباط دانش های طب ایرانی و فلاحت در کتاب«الشامل فی الصناعه الطبیه»ابن نفیس قرشی(با بررسی موردی شناخت خاک و اصلاح آن)  بانک مقالات ..............   اسیب شناسی نظام قوانین آب در ایران و اصلاحات مورد نیاز جهت حرکت به سوی الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت بانک مقالات  بررسی دستورات قرآنی در رابطه با کشاورزی بانک مقالات امنیت غذایی و تغذیه سالم بانک مقالات بررسی اهمیت دیدگاه اسلامی درباره محیط زیست در گفتمان پیشرفت بانک مقالات جایگاه محیط زیست در آموزه های اهل بیت بانک مقالات محیط زیست قرآنی و کارکردهای آن با تا:ید بر دیدگاه مفسران بانک مقالات اخلاق زیست محیطی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله - قائمیه - معرفی کتاب محیط زیست و نظام اخلاقی آن در اسلام بانک مقالات سیره پیامبر در برخورد با محیط زیست - فقه حکومتی وسائل - بانک مقالات اخلاق زیست محیطی اخلاق زیست محیطی در حکمت اسلامی – مؤسسه انتشارات ... معرفی کتاب مدل ادب محیط زیست و تبیین اهداف آموزش محیط زیست بر اساس . بانک مقالات  نقش نظام هستی شناختی قرآن در ارتقای اخلاق زیست محیطی بانک مقالات فقه محیط زیست اخلاق و حل مسائل زیست محیطی چه عواملی در آموزش محیط زیست تاثیر گذار هستند؟ - وب‌سایت . بانک مقالات سبک زندگی در تعامل با آب با تکیه بر آموزه‌های قرآن بانک مقالات مواریث مکتوب در تمدن آبی ایران - SID.ir- بانک مقالات  ...............................   آب ها در فقه اسلام و حقوق موضوعه ایران - سیویلیکا - بانک مقالات ............ جایگاه کشاورزی در تمدن اسلامی با تکیه بر آیات قرآن مبانی نظری کشاورزی در تمدن نوین اسلامی» در ساری - مجله خاک و بارورسازی آن در فلاحت دوره اسلامی - پرتال جامع علوم ...          بانک مقالات     ۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ مفهوم صنعت در میان متفکران مسلمان - کتابخانه تخصصی ... . بسم الله الرحمن الرحیم عناوین قرمز : بارگذاری نشده                               زرد : بارگذاری باید شود                              بنفش : پرسیده شود                              مشکی : بارگذاری شده نقش آب و قنات در تحول منظر سرزمینهای تمدن اسلامی درآمدی بر سیر تاریخی پدیده قنات و نقش تمدنی آن در نجد ایران بررسی تمدن قنات | مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی نقش قنوات در هویت بخشی به شهرهای ایرانی – اسلامی – پژوهشی بررسی روند تاریخی پیدایش قنات در ایران – راسخون حفاظت قانونی از قنوات و منابع آبهای زیر زمینی – دکتر شکور … قنات کهریز چهر، یک سازۀ آبی نویافته از دوره تاریخی و اسلامی در منطقه بیستون، قنات‌ها: فنی برای دستیابی به آب دوره بین المللی قنات (کاریز) برای کشورهای اسلامی – ایکوموس …(جستجو نشود) …………………………………………………………….   حق آب، حق‌النّاس – محمد نصر اصفهانی (معارف کشاورزی  و معارف محیط زیست) حقابه – دانشنامه علوم اسلامی  (معارف کشاورزی) ………………………………………………………………………………. https://www.aparat.com/v/dElxa احترام حیوانات به قران ……………………………………………………………………………………. سیر تحول گیاه شناسی و گیاھان داروئی در تمدن اسلامی   اهمیت و جایگاه حفظ منابع طبیعی و مدیریت آن در منابع دینی ……………………… پایداری منابع طبیعی و آبخیزداری از دیدگاه اسلام ……………………………………………………… بررسی جایگاه و ارزش گیاهان در آیات قرآن و روایات ……………… نگرشی پویا به اقتصاد منابع طبیعی ( به دلیل نامربوط بودن ) …………………… بررسی خواص و کاربرد میوه ها و گیاهان در آیات قرآنی ………………………….. بهداشت محیط زیست از منظر قرآن و روایات ………………………… *************************************************************  مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت است.      سایت   . مرکز تحقیقاتی اندیشکده آب، محیط زیست، امنیت غذایی و منابع طبیعی     مالکیت زمین . مبانی حقوقی مالکیت زمین از منظر اسلام مالکیت زمین (قرآن) – ویکی فقه پایگاه جامع استاد شهید مرتضی مطهری : دانشنامه شهید مطهری … مالکیت زمین از نظر اسلام آیا از نظر اسلام با سند زدن می توان صاحب زمین های بدون مالک . با اینکه روایات و اجماع فقها دلالت دارد؛ هر فردی که زمین بایری نظریه عمومی اسلام درباره مالکیت زمین – Magiran ﺑﺮﺭﺳﻰ ﺭﻭﻧﺪ ﺗﺎﺭﻳﺨﻰ ﺻﺪﻭﺭ ﺳﻨﺪ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﻣﺴﻜﻮﻧﻰ ﺭﻭﺳﺘﺎﻳ قانون لغو مالکیت اراضی موات شهری و کیفیت … – مرکز پژوهشها پژوهشی در احکام فقهی زمین های بایر(قسمت اول) تعریف انواع زمین موات و بایر و دایر اراضی موات و تفاوت آن با انواع دیگر اراضی بایر و دایر – قانون زمین شهری – شهرداری تهران ( به دلیل نا مربوط بودن ) تبارشناسی حقوقی و تقنینی مالکیت زمین در ایران مالکیت زمین دراسلام – مجتمع آموزش عالی فقه کاوشی در حقوق زارع در برابر مالک زمین – آموزه های فقه مدنی تأثیر خشکسالی و قحطی بر وضعیت مالکیت زمین در ایران .. مروری بر نگاه اسلام به زمین و مسکن/ «همه» مالک هستند – ایام |     ************************************************************* ادامه مالکیت زمین . مسائل فقهی مالکیت و وراثت زمین در نظام های بهره برداران ایران با تکیه بر عقود و قوانین اسلامی   مالک و زارع در ایران؛ سیری در مسئله مالکیت زمین در تاریخ ایران نظام حقوقی مالکیت زمین در سایر کشورها و ارتباط آن با پدیده زمین خواری     ************************************* مطالعات تطبیقی مدیریت زمین در ایران و جهان و سازمانهای بین … مرکز پژوهشها – ” قانون نحوه واگذاری و احیاء اراضی در حکومت … تحلیلی بر اراضی موات و نحوه احیای آن در ایران از منظر فقه و … بررسی فقهی احیا زمین های موات – Magiran تعریف انواع زمین موات و بایر و دایر | شعار سال – Shoaresal.ir نظام حقوقی حاکم بر اراضی و انواع مالکیت آنها – امور فرهنگی … احیای زمینهای بایر | هدانا | HADANA.IR بررسی ضربات “اصلاحات ارضی” به اقتصاد کشور   ……………………………… مالکیت زمین (قرآن) – ویکی فقه   مبانى نظرى ساختار مالکیت از دیدگاه قرآن   مباحثی از مالکیت در قرآن – راسخون با اینکه روایات و اجماع فقها دلالت دارد؛ هر فردی که زمین بایری … آیا از نظر اسلام با سند زدن می توان صاحب زمین های بدون مالک … مبانی فقهی و منابع حقوقی تقدم منفعت عمومی بر حقوق مالکانه با نگاهی به قرآن   بررسی احکام و آثار مالکیت بر فضا و قرار زمین: مطالعۀ تطبیقی در فقه اسلامی و کامن‌لا مراد از این احادیث که؛ «تمام زمین متعلق به امام شیعیان است» چیست؟   پژوهشى در فقه اراضى احیاى موات(۲)   احیا و مالکیت از نگاه شهید صدر   بهره برداری از زمین از دیدگاه قرآن ،احادیث و روایات – سازمان امور …   زمین موات … و اگر مراد از استشهاد، ان باشد که تملک کتاب مالکیت زمین در اسلام [چ۱] -کتاب گیسوم   الگوی مالکیت و بهره برداری از زمین در نظام اقتصادی اسلام | …کتاب «زمین در اقتصاد اسلامی»   خرید و قیمت کتاب نظام های حاکم بر مالکیت و بهره برداری از … نگاهی نو به مساله احیای زمین های موات – SID.ir مقاله کشاورزی، احیا و مراقبت از زمین در اندیشه اسلامی : تی پی بین نظر اسلام در مورد حفظ زمین+ تصویر – خبرگزاری حوزه زمین – دانشنامه‌ی اسلامی … کنفرانس ″اسلام سازگار با محیط زیست″ در پاکستان آغاز … ( به دلیل مشکل صفحه )   کتاب اصول مالکیت در اسلام اثر علی احمد میانجی   ۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ بارگزاری شود «معجزه آبخیزداری»| دیدگاه آیت الله جوادی آملی درباره ذخیره سازی آب در زیرزمین در آیات و روایات بارگزاری شود «معجزه آبخیزداری»| آبخیزداری در تمدن اسلامی از زبان ناصر خسرو/ “در قدس درختان بی آب(دیم) نهایت ندارد” در تمدن اسلامی بارگزاری شود «معجزه آبخیزداری» |روایتی از خیانت انگلیس در نابودی باغ های میوه ایران در تمدن اسلامی بارگزاری شود   «معجزه آبخیزداری»|نهی مقام معظم رهبری از غرس درختان مضر/ درختان غیرمثمر چگونه باعث وقوع سیل می شوند؟ در امام و رهبری بارگزاری شود علوم مسلمانان – ویکی فقه در تمدن اسلامی بارگزاری شود   مالکیت بستر و حریم رودخانهها (متن کامل دارد) در مقالات بارگزاری شود   حریم رودخانه ها فقهی مبانی نگاهی به در بانک مقالات …………………………… موارد زیر فعلا بارگذاری نشود   احیاء بیابان‌ها و زمین‌های موات کشور جمهوری اسلامی ایران (جلد ۳)  – فعلا بارگذاری نشود اصلاح‌ قانون‌ “واگذاری‌ زمینهای‌ بایر و دایر که‌ بعداز انقلاب‌ به‌ …فعلا بارگذاری نشود لایحه قانونی مربوط به واگذاری زمین به کشاورزان مصوب ۸/۱۲ .—فعلا بارگذاری نشود بررسی فقهی بهره‌برداری از اراضی بایر (موات) با مطالعه موردی افغانستان…… در بانک مقالات احیای موات – ویکی فقه   ….       فعلا بارگذاری نشود طرح جدید مجلس برای ممنوعیت تغییر کاربری زمین +جزئیات … کاربردهای کنونی مقررات قانون مدنی در حیازت آبها با توجه به قوانین توزیع عادلانه آب تاثیر نظام زمین‌داری بر اقتصاد روستایی و زندگی کشاورزان ایران در عصر صفویه (از شاه‌عباس اول تا سقوط اصفهان) پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی مظاهری-احکام … در اینکه این نوع از زمینهای موات نیز جزء انفال است، مسئلۀ مالکیت و مالیات اراضی بایر در دورۀ قاجار موضوع شناسی حریم امالک بر پایه مبانی فقهی و حقوقی با … در بانک مقالات شرط اذن امام در احیاى زمین‏هاى موات…… در بانک مقالات پژوهشى در فقه احیاى اراضی موات-قسمت سوم – حقوق حیازت مباحات – ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد مبانی فقهی – حقوقی سلب مالکیت توسط دولت فقه فرهنگ | حق مالکیت برای خدا، ذاتی است اسلام مالکیت مختلط را به رسمیت می‌شناسد – روزنامه جوان انواع اراضی و زمین در ایران و موضوعات حقوقی و مالکیت در جلد .. مالک و زارع در ایران؛ سیری در مسئله مالکیت زمین در تاریخ … گفتار بیست و دوم: قوانین کشت زمین و مالکیت آن، در شریعت … آبادانی فراگیر، نظریه اسلام در توسعه پایدار – خبرگزاری حوزه مبانی حق بهره مندی از امنیت زیست محیطی در قرآن کریم تأکید ادیان الهی بر حفظ و نکوداشت مواهب طبیعی ﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺛﺮوت در ﺑﺎﯾﺴﺘﻪ زﯾﺴﺖ اﯾﻤﺎﻧﯽ و ﺳﺒﮏ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﯿﻌ مجموعه مقالات سومین همایش تمدن نوین اسلامی (جلد اول … – .. وضعیت و نقش دولت ادریسیان در تمدن اسلامی   … در تمدن اسلامی امام خمینی (س) – علم و تمدن در حکومت اسلامی  … در تمدن اسلامی نهضت شکوفایی علمی در تمدن اسلامی: – تاریخ فرهنگ وتمدن … جایگاه کشاورزی در پیشرفت: تأملی در الگوی پایه اسلامی …  در تمدن اسلامی گفتار بیست و دوم: قوانین کشت زمین و مالکیت آن، در شریعت … …………………………………………………………………………………………………………………… امنیت غذایی الگوهای فقهی در استاندارد گذاری و طراحی برنامه غذایی مردم ایران؛ اثر علمی شاخص در مسئله غذا با نگاه دینی وجود ندارد دومین همایش ملی قرآن و علوم زیستی با محوریت غذای سالم سند اجرایی پروژه های اقتصاد مقاومتی برنامه ارتقای توان تولید ملی امنیت غذایی و تولید محصولات راهبردی (ایلام) سند اجرایی پروژه های اقتصاد مقاومتی برنامه ارتقای توان تولید ملی امنیت غذایی و تولید محصولات راهبردی (لرستان) و سایر استانها …………………………………………………………………………………………………………………… ویدئو ——– کلیپ برگ درختان و نسبت طلایی ، معجزه قرآن کریم – آپارات ستارگان و درختان سجده می کنند – تفکر در کلام خداوند و حکمت آن درخت عجیبی که خود یک جنگل است (قرآن ابراهیم ع بتنهایی … درخت کاری عجیب و هنرمندانه با طراحی فوق العاده میکس تلاوت آفرینش خدا در درخت – آپارات شگفت انگیزترین و زیباترین درختان جهان – آپارات  فیلم/ چرا در کوچه‌ها و پارک‌ها درخت میوه نمی‌کاریم؟ – مشرق نیوز  https://cdn.mashreghnews.ir/d/2019/06/17/1/2536366_180p.mp4 خرما درخت زندگی -موسسه قرآن و نهج البلاغه …  دانلود ( بانک مقالات ) درختی که پیامبر بعدازاینکه ازطرف مردم… – تصاویر اسلامی … ثواب کاشت درخت – فیلم و انیمیشن – تبیان https://mov.tebyan.net/1397/07/animashen_ahadis_20150616_291588.mp4 تسبیح موجودات از نظر قرآن کریم/۱ – موسسه قرآن و نهج البلاغه - ( بانک مقالات )  با چوب دندان‌ هایتان را مسواک کنید – خبرگزاری مهر | اخبار ایران ..  ……………………………………………………….. کلیپ جدید شگفتی طبیعت همراه با آیات قرآن شگفتی های آفرینش همراه با قرائت قرآن نظم خاص در طبیعت _ معجزه قران زمین تخت یا کروی؟ _ معجزه قرآن  زنبور عسل _ معجزه قرآن طبیعت زیبا همراه با تلاوت قران قرآن و زمین شناسی(بخش دوم) – موسسه قرآن و نهج البلاغه (اگر تونستی براشون متنهای متناسب هم پیدا کن) ………. کلوا من طیبات… – خبرگزاری رسا https://rasanews.ir/Original/1395/07/08/VID14423185.mp4 فیلم/ راه‌های بدست آوردن امنیت غذایی – مشرق نیوز  https://cdn.mashreghnews.ir/d/2017/10/17/0/2082093.mp4 تهدید امنیت غذایی کشور با افزایش ضایعات کشاورزی  https://www.iribnews.ir/files/fa/news/1400/6/23/6983833_624.mp4 غذا در سبک زندگی اسلامی – آپارات روش تهیه غذای آسمانی (شیر گوشت) – آپارات                       ……………………………………………………………………………. گردو و خواص درمانی آن را بشناس یم – موسسه قرآن و نهج البلاغه ………………………………………………………………………………………………………………. خواص عسل در قرآن؛ ۲۳ خواص شگفت انگیز عسل از دیدگاه … – …       …………………………………………………………………………………………………………………… پربازدیدترین ویدئوی تلاوت قرآن در اینترنت + فیلم AGRICULTURE AND AGRIBUSINESS FROM THE PERSPECTIVE OF AL-QUR ́AN AND AL- SUNNAH Islamic Farming A Toolkit for Conservation Agriculture By Dr Muslim Contribution to Agriculture Developing Islamic Economic Production THE ETIQUETTES OF AGRICULTURE IN ISLAM The Marketing of Agricultural Produce in an Islamic Agricultural Economy Agribusiness and Financing Facility in Islam Guidelines on Islamic Financing for Agriculture Developing Islamic Economic Production Islam and Food and Agricultural Ethics . مقالات عربی ملکیه الأراضی الزراعیه فی الاقتصاد الإسلامی النظره إلى الزراعه والزراع وتطورها فی صدر الإسلام اﻝﺤرث واﻝزرع ﻓﻲ اﻝﻘرآن اﻝﻜرﻴم ملکیه الأرض فی الإسلام ودورها فی التنمیه المستدامه مقدمه عن ملکیه الأرض فی الإسلام سلامه کیله تحمیل الزیتون فی التراث الدینی بین النصوص المقدسه وکتب النّوازل النخلــــه فی القرآن الکریم والسنّه النبویّه الشریفه

تکنیک های کشاورزی از منظر قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم . تکنیک های کشاورزی از منظر قرآن . سعید خدابخشی میلاد بی ریا  مرضیه بختیاری فر دانش آموختگان کارشناسی ارشد مهندسی علوم خاک، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان  . متن کامل مقاله : PDF : تکنیک های کشاورزی از منظر قرآن . چکیده  قرآن کتاب هدایت انسان هاست و با شناخت دقیق آن می توان به سعادت رسید. در رابطه با دانش کشاورزی نیز این مسئله ممکن است. و انسان باید کمال استفاده را از این موهبت الهی که در اختیار او قرار داده شده است، ببرد. قرآن در آیات متعددی به تکنیک های موجود در کشاورزی اشاره کرده است. بسیاری از تکنیک ها و اصطلاحات رایج در کشاورزی فعلی ما، ریشه در دنیای غرب دارد. اما اگرچه فرهنگ زراعی ایران باستان بسیار غنی و کارآمد بوده، اما با کنکاش در کتاب آسمانی قرآن نیز می توان به اشاراتی در خصوص برخی راهکارهای کشاورزی پی برد. مسئله ی جالب در این رابطه آنست که بسیاری از روش هایی که در قرآن به آن اشاره شده، سال بعد با رنگ و رویی غربی و البته با واژگانی نامتعارف، به فرهنگ زراعی مسلمانان وارد شده است. از جمله الگوی کشت مخلوط ، تلفیق زراعت و دامپروی الگوی چندکشتی، دانش ژنتیک و.... که : در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. بنابراین با توجه به اینکه مباحث و تکنیک های کشاورزی در آیات قرآن کریم مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، می توان با تدبر در این آیات روحانی، روش های مناسب کشت و کار محصولات را شناسایی و از آن برای بهبود وضعیت موجود در کشاورزی بهره برد . . کلید واژه : قرآن، تکنیک کشاورزی، محصولات . . . . _____________________________________________________________________________________ منبع : اولین همایش ملی رهیافت های علوم کشاورزی در پرتو قرآن ، اسفند ۱۳۹۴

بررسی اهمیت و فرآورده های دام چراکننده در مراتع در زندگی انسان از منظر قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم . بررسی اهمیت و فرآورده های دام چراکننده در مراتع در زندگی انسان از منظر قرآن . منصوره قوام استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین دانشگاه کاشان . متن کامل مقاله : PDF : بررسی اهمیت و فرآورده های دام چراکننده از منظر قرآن . چکیده  قرآن کتاب هدایت و سعادت و خبرهاى راست از گذشته و آینده است. قرآن راهنماى نجات بشر از زشی تها و تاریکی ها و درد و رنجها و رساندن او به کمال و ابدى شدن است. . مراتع چمن زارهای سبز طبیعی است که متاثر از بارش باران و برف، فضای  مناسبی را برای دام و طیور فراهم می آورد تا در آن به چریدن و تغذیه مشغول شوند. واژه نعم یک بار و واژه انعام ۳۲ بار در قرآن کریم به کار رفته است. همچنین ششمین سوره قرآن «انعام» نامیده شده که شاید وجه این نامگذارى، بیان تفصیلى احوال چهارپایان در این سوره باشد. مقاله حاضر قطره ای است از دریای اعجاز قرآن در زمینه کاربردهای دام های چراکننده در مراتع . . واژگان کلیدی : قرآن، دام، انعام . . . . _______________________________________________________________________________ منبع : اولین همایش ملی رهیافت های علوم کشاورزی در پرتو قرآن ، اسفند ۱۳۹۴

مدیریت انسان بر منابع آب از منظر قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم مدیریت انسان بر منابع آب از منظر قرآن کریم . زهرا گودرزی دانشجوی کارشناسی ارشد آبیاری و زهکشی دانشگاه آزاد اهواز نرگس ظهرابی استادیار گروه آبیاری دانشگاه آزاد اسلامی اهواز . متن کامل مقاله : PDF : مدیریت انسان بر منابع آب از منظر قرآن کریم . چکیده: آب از عهد قدیم و از بدو پیدایش حیات نقش اساسی در ادامه زندگی و موجودیت انسان ایفا کرده است. در طول تاریخ آب عامل مهمی در شکل دادن به روش زندگی بشر، توسعه تکنولوژی و زبان وفرهنگ بوده است.  آب ومدیریت منابع اب به عنوان یک اصل اساسی در زندگی بشری همواره مطرح بوده و هست به شکلی که در ادیان الهی آب را اولین پدیده ای می دانند که خداوند خلق نموده است و معتقد است که سایر موجودات نیز به نحوی از آب ایجاد شده اند.  قرآن در آیات متعدد انسان را به تفکر در آب و شکرگذاری این نعمت بزرگ یادآور شده است. تسری این بینش به بدنه جامعهکاری بسیار ارزشممند گرانقدر خواهد بود. مطمئناً هرگونه تلاشی که برای برون رفت از بحران اب برای پایداری و حصول نتیجه بهتر انجام می گیرد یا در شرف انجام است لازم است با فرهنگ و اعتقادات عامه مردم عجین گردد. هدف از این مقاله بررسی اهمیت و ارزش اب ومدیریت انسان بر آن از نظر قرآن است که مروری اسنادی با استفاده از روش کتابخانه ای و با بهره گیری از قرآن، متون دینی و بررسی مقالات خواهد بود. . کلیدواژه ها : آب ، قرآن ، مدیریت منابع آب . . . __________________________________________________________________________________________ منبع : اولین همایش ملی آب، انسان و زمین ، شهریور ۱۳۹۶

توجه قرآن کریم به کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم توجه قرآن کریم به کشاورزی . میلاد بی ریا  کارشناسی ارشد مهندسی علوم خاک، دانشگاه شهید چمران اهواز سعید خدابخشی  کارشناسی ارشد مهندسی علوم خاک، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان مرضیه بختیاری فر  دانشجوی کارشناسی مهندسی علوم خاک، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان . متن کامل مقاله : PDF : توجه قرآن کریم به کشاورزی . کشاورزی یکی از منابع اصلی تغذیه انسان است و یکی از اهرم های استقلال اقتصادی هر کشور است، استقلال سیاسی نیز تا حد فراوانی به آن وابسته است. از این رو، دین اسلام به کشاورزی اهمیت زیادی داده و برای آن ارزش بالایی برشمرده است. قرآن بشر را از چهارده قرن پیش به اهمیت و ارزش منابع در زندگی انسان و از جمله کشاورزی توجه داده است. خداوند در آیات مختلف انسان ها را به کشاورزی تشویق و کسانی را که هر گونه فسادی را در این کار مقدس ایجاد می کنند، سرزنش نموده است. در چندین آیه از قرآن به زراعت و کشاورزی اشاره شده است. از جمله آیات ( زمر ، ۲۱ ) ، ( سجده ، ۲۷ ) ، ( واقعه ، آیات ۶۳-۶۵ ) ، ( نحل ، ۱۱ ) ، ( نبا ، ۱۱ ) ، ( یس ۳۴ - ۳۵ ) ، روم ، ۱۹ ) ، ( بقره ، ۲۹ ) ، ( انعام ، ۹۹ ) و ( اعراف ۵۷ و ۵۸ ) . از بررسی آیات می توان نتیجه گرفت که کشاورزی از اهمیت بالایی در قرآن کریم برخوردار بوده و در آیات زیادی به آن اشاره شده است. از دیدگاه قرآن آنچه مورد نیاز انسان برای ادامه زندگی است، در زمین مهیا می باشد . . واژگان کلیدی: قرآن، کشاورزی، انسان. . . . __________________________________________________________________________________________ منبع : اولین همایش ملی رهیافت های علوم کشاورزی در پرتو قرآن - دانشگاه رامین خوزستان

نگاه قدسی قرآن به کشاورزان و کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم . نگاه قدسی قرآن به کشاورزان و کشاورزی . فاطمه فیاض نیا فارغ التحصیل کارشناسی ارشد رشته زراعت دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان . متن کامل مقاله : PDF : نگاه قدسی قرآن به کشاورزان و کشاورزی . چکیده به منظور بررسی اهمیت کشاورزی از نگاه قرآن کریم، مطالعه ای با استفاده از مقالات، کتابها، سایت های اینترنتی و نیز با استفاده از آیات قرآن کریم انجام شده است... . کلید واژه : تقدس کشاورزی، اهمیت کشاورزان، اهمیت آبو قرآن کریم . . . ______________________________________________________________________________ منبع : همایش ملی رهیافت های علوم کشاورزی در پرتو قرآن

اهمیت و حقوق محیط زیست از نظر قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم . اهمیت و حقوق محیط زیست از نظر قرآن کریم . فاطمه فیاض نیا فارغ التحصیل کارشناسی ارشد رشته زراعت دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی رامین خوزستان . متن کامل مقاله : PDF : اهمیت و حقوق محیط زیست از نظر قرآن کریم . چکیده به منظور بررسی اهمیت محیط زیست و حقوق آن از نظر قرآن کریم، مطالعه ای با استفاده از مقالات، کتابها، سایت های اینترنتی و نیز با استفاده از آیات قرآن کریم انجام شده است. کلید واژه : اهمیت محیط زیست، حقوق محیط زیست، قرآن کریم . . . __________________________________________________________________________________ منبع : همایش ملی رهیافت های علوم کشاورزی در پرتو قرآن

سلامت از دیدگاه قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم . سلامت از دیدگاه قرآن . جواد جمشیدی  کارشناس ارشد ، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مذاهب اسلامی تهران حسین صادقی  کارشناس ارشد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه پیام نور آران و بیدگل . آدرس کامل مقاله : https://civilica.com/doc/562452/ . چکیده  بدون شک قرآن کریم برنامه سعادت انسان را در همه امور دنیوی و اخروی برای انسان مشخص کرده است از جمله اموری که به آن اهمیت داده شده است بحث سلامت جسمی و روحی انسان می باشد که در آیات مختلف قرآن کریم به آن اشاره شده است، که چه بسا ناتوانی جسمی و روحی در سعادت انسان اثر گذار می باشد. هدف در پژوهش حاضر بررسی موضوع سلامت اعم از جسمی و معنوی از دیدگاه قرآن کریم و بیان مبانی سلامت و بهداشت در آن می باشد، که با روش توصیفی و تحلیل محتوی و با استناد به منابع کتابخانه ای صورت گرفته است. یافته های پژوهش حکایت از آن دارد که در فرهنگ قرآن کریم موضوع سلامت بسیار مورد تاکید قرار گرفته است و آیات متعددی از قرآن کریم این مهم را مورد بررسی قرار داده است همچنین ازدیدگاه قرآن کریم، مهمترین رکن تغذیه، حلال بودن آن است. لذا در تهیه غذا باید تدبر و تأمل نمود تا بتوان بهترین غذا را تهیه کرد و مومنین هر غذایی را نباید استفاده کنند که در این مقاله به صورت مفصل مباحث فوق الذکر تبیین شده است. . کلیدواژه ها : قرآن کریم ، بهداشت ، سلامت ، جسم ، روح . . . ______________________________________________________________ منبع : همایش ملی سلامت از دیدگاه قرآن کریم

تأثیر تغذیه حلال بر اخلاق از دیدگاه قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم . تأثیر تغذیه حلال بر اخلاق از دیدگاه قرآن کریم . زینب محمودیان کارشناس ارشد، گروه تاریخ تشیع، دانشگاه پیام نور . متن کامل مقاله : PDF : تاثیر تغذیه حلال بر اخلاق از دیدگاه قرآن . چکیده همه موجودات جهان، نیاز به غذا دارند. یکی از شرایط مهم جهت سلامت انسان، تغذیه پاک است . در آیرات متعدد از قرآن کریم به امر تغذیه سالم و پاک اشاره شده است. انسان با تغذیه پاک به بخشی از آرامش های درونی می رسد، اما تجمل گرایی و زیاده خواهی در برخی افراد جامعه    می تواند منجر به عدم توجه به کسب لقمه حلال و پاک گردد که این امر بی تأثیر برر روی خلق وخوی آن افراد نیست. این مقوله ما رابر این داشت که با استناد به آیات متعدد قرآن کریم به بررسی نقش رزق و روزی حلال بر اخلاق انسان ها بپردازیم. . واژگان کلیدی: تغذیه، اخلاق، قرآن کریم، تغذیه حلال . . . ____________________________________________________________________ منبع : همایش ملی سلامت از دیدگاه قرآن کریم  

نگرشی بر قنات با محوریت آموزش و احیاء فناوری بومی، فرهنگ و معماری ایرانی

بسم الله الرحمن الرحیم . نگرشی بر قنات با محوریت آموزش و احیاء فناوری بومی فرهنگ و معماری ایرانی . الناز ابی زاده مربی معماری، دانشکده فنی- مهندسی، دانشگاه آزاد اسلامی زنجان .   . چکیده آب از دیرباز مهمترین عامل عمران و توسعه در جهان بوده است. توجه به وضعیت خاص منابع آب و توزیع ناهمگون بارندگی، خشکسالی های پی در پی، رعایت نشدن اصول مربوط به نگهداری و حفاظت منابع آب، در طول تاریخ ذهن خلاق بشر را به خود مشغول داشته، تا به شیوه های گوناگون در جستجوی کشف را هحل های بدیع و خلاقانه برای رفع این مسأله بوده و به فکر استفادۀ بهینه از فنون بهره برداری از آب های زیرزمینی و ترویج آموزش بیشتر در این زمینه باشد. استخراج آب های زیرزمینی به صورت قنات، به عنوان یکی از پدیده های شگفت انگیز دست ساختۀ انسان، توجه بسیاری از مورخان و پژوهشگران را نیز به خود جلب نموده و این سامانه های پایدار طبیعی و سازگار با محیط زیست، امروزه مورد توجه کشورهای پیشرفتۀ دنیا نیز قرار گرفته، و حتی یکی از موضوعات جذاب علمی و آموزشی در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی می باشد. قنات، میراث ماندگار پنهان درون خاک و یکی از گنجینه های علمی و فرهنگی ایرانیان محسوب می شود. در واقع، قنات ها از مهم ترین بناهای زادبومی ایران و ماحصل فرهنگ و هنر ایرانی، طی نسل ها به وجود آمده اند. پرداختن به موضوع قنات از دیدگاه صنعت گردشگری و پرداختن به امر آموزش، و همچنین برگزاری کارگاه های آموزشی در این زمینه نیز، علاوه بر آشکار نمودن گوش ههای مبهم روند فنآوری بومی در این سرزمین، خود می تواند بهانه ای برای پیشبرد توسع ۀ علمی، فرهنگی و اقتصادی در ایران به حساب آید. این مقاله، ضمن مطالعه و بررسی فنآوری پایدار قنات در فرهنگ ایرانی و تأثیر آن بر محیط زیست و منظر طبیعی، به امر ضرورت ترویج آموزش در این زمینه، چه از جنبه های فنی- زیست محیطی و چه از نظر دیدگاه تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی آن م یپردازد، و با هدف بسط دانش و فنآوری قنات و نگرشی نو بر آن و با گسترش فرهنگ گردشگری، چگونگی حفظ، احیاء و بهره برداری پایدار از این دستآورد عظیم بشری را مورد تجزیه و تحلیل قرار م یدهد. . کلیدواژه ها : فنآوری بومی، قنات، آب، منظر طبیعی، ترویج آموزش، فرهنگ ایرانی، تمدن کاریزی، صنعت گردشگری .  

پر بازدید ترین مقالات

تکنیک های کشاورزی از منظر قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم . تکنیک های کشاورزی از منظر ...

معجزات علمى قرآن کریم : 3- قرآن و حرکت زمین

بسم الله الرحمن الرحیم 3- قرآن و حرکت زمین : منظور از معجزات عل...

مدیریت جامع منابع آبی از دیدگاه IWRM با رویکردی دینی فرهنگی

بسم الله الرحمن الرحیم  مدیریت جامع منابع آبی از دیدگاه IWRM...

بررسی رابطه دینداری با نگرش و رفتار مصرف آب در بین شهروندان زنجان

بسم الله الرحمن الرحیم     بررسی رابطه دینداری با نگرش و ر...