ماه: مهر ۱۳۹۷

گزارشات وقف آب

بسم الله الرحمن الرحیم   گزارشات وقف آب وقف آب و قنات، سنت دیرینه کویرنشینان خراسان جنوبی سنت حسنه وقف یادگار اجداد ونیاکان خیراندیش و انسان های وارسته دیارخراسان جنوبی است.تحت تأثیرمجموعه عوامل فرهنگی و مذهبی موجود رقبات متعددی درطول زمان برمصارف خیریه وقف شده که به کمک درآمد همین موقوفات آثار و ابنیه های خیریه متعددی ساخته و در طول زمان حفظ شده است. به گزارش روابط عمومی اداره کل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی، نیاکان‏ ما با حفر قنات،آب را از دل زمین بیرون می‏آوردند و زندگی را در زمین های خشک و نیمه خشک کشور امکانپذیر می‏ساختند.قنات های وقفی یکی از سرمایه های اصیل جامعه است که کارکردهای گوناگون‏ داشته،به گونه‏ای که در همه ابعاد توسعه پایدار (اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی و زیست محیطی و مدیریّتی) نواحی خشک و نیمه خشک کشور،بسیار مؤثّر بوده است. قنات بلده فردوس؛ مفیدترین آب برای کشاورزی شناخته شده است حجت الاسلام و المسلمین محمد طاهر گرایلی مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی با اشاره به  وجود ۱۷ قنات وقفی استان گفت: قنات های زیادی  در استان وقفی است که هر کدام کارکردهای خاصی دارد. گرایلی با بیان اینکه بیشتر قنات های وقفی مربوط به شهرستان فردوس است، افزود: این قنوات شامل؛ قنات سعد آباد، قنات بلده، قنات برون، قنات امرودکان، قنات سرند، قنات افغو، قنات نارستانک، قنات فنود مهوید، قنات سعادت آباد مهوید و قنات آبدکی است. وی در توصیف قنات بلده فردوس گفت: قنات بلده که از کوه های شمالی فردوس سرچشمه می گیرد حدود ۳۵ کیلومتر را طی و دشت های تشنه و باغ های سرسبز را سیراب می کند و قسمتی از آن به سمت حیاض (آب انبارها) می رود و بخش عظیمی از آب مصرفی شهر را تامین می کند. گرایلی افزود: این مائده الهی همیشه جوشان در کنار کویر تشنه، آن چنان برکاتی را از خود به جای گذاشته است که امروزه حدود ۲ هزار و ۳۸۲ هکتار از زمین های منطقه فردوس از آب آن مشروب می شود و به دلیل داشتن گل و لای و خواص شیمیایی، بهترین و مفیدترین آب برای کشاورزی شناخته شده است و باغ های اناری که از این آب مشروب می شود مرغوبیت و شادابی بهتری دارد. مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان با بیان اینکه  آب قنات بلده  از اعصار گذشته و از زمان های بسیار قدیم از دل کوه های شمال شرقی فردوس جاری بوده، اذعان کرد: این امر طوری است که حدود هزار سال پیش مردم سد بزرگی را به نام «زبرگرا» یا «زبردرا» در بالای شهر احداث کردند که از بلخ و بخارا برای ساختن سد، گاو می آوردند و مردم از این آب برای کشاورزی استفاده می کردند. گرایلی با اشاره به اینکه که حدود ۴۰۰ سال پیش، تعداد زیادی از مالکان آب بلده جان خود را از دست دادند و حدود ۳ هزار فنجان آب، بدون مالک ماند، ادامه داد: شاه عباس صفوی در معیت شیخ بهاء که پیاده از اصفهان به سمت مشهد برای زیارت می رفت از تون گذشت و هنگام ورود او میرتونی که شخصیتی دانشمند و فاضل است از شاه خواست که این آب را وقف چهار طبقه (سادات، علما، فقرا و صلحا) کند و شاه عباس آب ها را بین همین ۴ طبقه وقف کرد. وی تصریح کرد: می گویند مرحوم شیخ بها در همین مسافرت، آب بلده را به ۲ نهر مساوی تقسیم کرد به طوری که در هر ۸ شبانه روز یک بار باغ ها مشروب شود. کل قنات های بلده ۲۷ رشته است ولی امروز فقط ۱۶ رشته آن فعال و از این ۱۶ قنات ۱۲ رشته اصلی و ۴ قنات دیگر فرعی است. مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی آب قنات بلده را متعلق به مردم فردوس، اسلامیه و باغستان دانست و گفت: مردم از این آب  برای کشاورزی و مشروب کردن باغ ها استفاده می کنند. گرایلی  افزود: در گذشته مالکان آب بلده به دلیل نبود امنیت، قبل از مردنشان آب را وقف می کردند که امروز از ۷ هزار و ۲۰۰ فنجان آب، حدود ۴ هزار و ۴۰۰ فنجان آب وقفی بوده و بعضی از این موقوفات دست اشخاص خصوصی و بعضی از آن ها در اختیار اوقاف شهرستان فردوس است. مزرعه قنات سعدآباد بزرگ‌ترین موقوفه مهم فردوس مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی در ادامه به معرفی قنات سعد آباد پرداخت و گفت: قنات سعدآباد دارای پنج هزار و۴۰۰ فنجان آب است که سه هزار و۶۰۰ فنجان آن موقوفه است.گرایلی اظهار کرد: مزرعه قنات سعدآباد یکی از بزرگ‌ترین موقوفات مهم و شاخص شهرستان فردوس است که این موقوفه دارای سه هزار و۶۰۰ فنجان آب و ۱۵۰ هکتار زمین است. وی افزود: در حال حاضر۱۰۰هکتار از اراضی موقوفه سعدآباد زیر کشت محصولات کشاورزی و متشکل از موقوفات متفرقه است که تعداد ۱۰۰ نفر مستاجر از آب و اراضی این موقوفه بهره‌مند هستند. وی تصریح کرد: عواید حاصل از موقوفه قنات سعدآباد در اجرای نیات واقفان شامل روضه‌خوانی در محرم و صفر، اطعام، قرآن‌خوانی، عیدغدیر و عید قربان هزینه می‌شود.وی با بیان این که برای مرمت قنات سعدآباد ۵۲ میلیون تومان هزینه شده است تصریح کرد:در این راستا ۴ کیلومترلوله گذاری و ۱۳۰۰ متر کول گذاری انجام گرفته است و برای اتمام کار آن در جهت تامین موتور پمپ ۳۰ میلیون تومان دیگر نیاز است. ۲ ایستگاه برداشت آب رایگان یادگاری از قنات علی آباد مدیرکل اوقاف استان همچنین با اشاره به وقفی بودن ۱۲ حلقه چاه در  دشت علی آباد گفت: هزار و ۴۲۰ سهم از هزار و ۴۴۰ سهم قنات علی آباد و نصف سهم قنات اسفهرود به صورت وقف در اختیار بنگاه ابلوله است که سهم قنات علی آباد وقف مردم بیرجند است و توسط ۲ ایستگاه برداشت آب واقع در پارک نیلوفر و شماره ۵ باغ علی آباد به صورت رایگان مورد استفاده مردم بیرجند قرار می گیرد. گرایلی قنات خیر آباد را از دیگر قنوات وقفی خراسان جنوبی معرفی کرد و گفت: در محله خیر آباد از آب کاریز روستایی به نام خیر آباد هم استفاده می شد. این قنات را «میرزا محمد علی» نامی که در اواخر سده سیزدهم شمسی مستوفی قاین بود  ساخت و مقداری از آب آن را برای حمام ، تکیه و مصلی و کاروانسرایی که ساخته بود، وقف کرد. وی در خصوص قنوات وقفی قاین نیز گفت: ازمجموع۱۱رشته قنات قاین حدود ۱۹ درصد کل سهام آن وقفی می باشد و به جرأت می توان گفت که یکی ازدلایل رونق محافل مذهبی و روحیه دینی تأثیر همین پدیده وقف بوده است. مثلاً ازمجموع۹٣٠سهم قنات شاهیک۲۱٠سهم آن وقف براولاد، مساجد، مدارس علمیه، مقبره شعراء، حوض و نخل است. مدیرکل اوقاف خراسان جنوبی خاطر نشان کرد: بررسی متون وقف‏ نامه ‏های مربوط به قنوات شهر قاین نشان می‏دهد که حدود ۴۰ نفر از واقفان سهامی از قنوات را وقف تعزیه‏داری سیدالشهدا(علیه السلام) کرده‏اند در برخی از این تعزیه‏داری‏ها دادن ولیمه و مهمانی به مستمعان عزاداران نیز قید شده است. در حقیقت به کمک همین منابع اقتصادی محافل مذهبی و مجالس وعظ در دو ماه محرم و صفر در شهر قاین رونق خاصی دارد. برگزاری این قبیل محافل و مجالس علاوه بر ثواب اخروی در ارتقای سطح فرهنگی، حفظ و تقویت روحیه‏ مذهبی تأثیر زیادی دارد. گرایلی  با بیان اینکه یکی از کارکردهای مهم وقف تقویت فرهنگ مذهبی در بین مسلمانان است، افزود: این کارکردها به طرق و روش‏های گوناگون توسط واقفان در نظر گرفته شده که یکی از مصادیق آن کمک به فقرا و نیازمندان است. وی یاد آور شد: به عنوان مثال در بخشی از وقف‏نامه‏ غلامحسین نوروزنژاد که مجری المیاه دو بل آب از قنات جاریه‏ فرخ‏آباد قاین را به انضمام دو قطعه زمین بر افطاری لیالی قدر ماه مبارک رمضان وقف کرده آمده است «که در هر شب از لیالی مذکوره چند نفر از روزه‏داران ظاهرالصلاح دعوت به افطاری نموده، فقرا و مستمندان را بر اغنیا و ثروتمندان ترجیح دهند.» وی با بیان اینکه بررسی متون وقف‏نامه‏ها به خوبی روشن می‏سازد که مسلمین با استفاده از این سیستم حسنه در پی «عدالت اجتماعی» به معنی واقعی در جامعه بوده‏اند افزود:به عنوان نمونه در وقف‏نامه‏ حاجی محمد حسین بیک که در سنه‏ ۱۳۳۹ ه.ق واقف، تمامی مایملک خود را از منازل، نقود، جواهرات، اسباب و اثاث، اجناس، و انعام وقف کرده است. یک سهم آب وقفی پشتیبان مسجد جامع دشت بیاض مدیر کل اوقاف خراسان جنوبی یکی دیگر از مصارف وقف، را احداث مساجد و بناهای عام‏المنفعه، تأمین نیازها و تعمیر این بناها در طول زمان  ذکر کرد و گفت: مقایسه‏ بناهای دارای موقوفات با بناهایی که فاقد موقوفه‏اند، در سطح شهرستان به خوبی نشان می‏دهد که بناهای دارای موقوفات در طول زمان هر چند بر اثر حوادث طبیعی دچار آسیب‏های جدی شده‏اند، باز به کمک درآمد موقوفات احیا گشته‏ اند. وی اظهار کرد: نمونه‏ عینی آن مسجد جامع دشت بیاض است که دارای یک سهم آب وقفی از قنات دشت بیاض است و از سال ۹۲۰ هجری که این بنا توسط امیر رفیع‏الدین ساخته و املاکی بر آن وقف شده، چندین مرتبه بر اثر زلزله تخریب و مجددا به کمک درآمد موقوفه‏ی مربوط بازسازی شده است. گرایلی با اشاره به نقش وقف قنات در رونق مدارس علمیه نیز گفت: در قاین حوزه‏ علمیه جعفریه دارای سابقه‏ نسبتا کهنی است، هر چند تاریخ دقیق احداث آن مشخص نیست، لذا  به استناد متون وقف‏نامه از قرن دوازدهم یک مرکز علمی فعال بوده و سهامی از قنوات شاهیک، کهناب، جعفرآباد، اسفشاد، پهنایی، جوباریک، بزن‏آباد، و غیره بر این مدرسه، در سنه‏ ۱۱۲۲ ه.ق وقف شده است. وی در ادامه از وجود وقف قنات برای  تلاوت کلام ا... مجید خبر داد و گفت: تعدادی از واقفان، درآمد املاک و مستغلات وقفی را وقف بر تلاوت کلام ا... مجید کرده‏اند که همه ساله افرادی صحیح‏القرائه با خواندن قرآن برای شادی روح واقف دعا کنند. این مورد مصرف وقف علاوه بر ثواب اخروی برای واقف، در ترویج فرهنگ قرآن و توسعه‏ فرهنگ دینی در جامعه می‏تواند تأثیرگذار باشد. تبدیل شدن مقبره بوذرجمهر قاینی به مکان تفریحی دستاورد وقف یک سهم  از قنات ابوالخیری مدیر کل اوقاف خراسان جنوبی وقف قنات بر سایر مصارف خیریه را نیز یاد آور شد و افزود: علاوه بر آن چه به طور مفصل درباره‏ مصارف وقف قنات ذکر شد، مصارف دیگری از قبیل وقف بر اولاد، رد مظالم، وجوه بر، گرفتن صوم و خواندن صلاة برای واقف و موارد دیگر در وقف‏نامه‏های مورد بررسی وجود داشت. به عنوان مثال در قنات شاهیک که هم اکنون از قنات‏های مهم و دایر شهر است، از مجموع ۲۱۰ بل آب وقفی ۶۲ بل وقف اولاد است که درآمد حاصل از آن بین کل اولاد و عمدتا اولاد فقیر تقسیم می‏شود. این املاک قابل فروش نیست و نیز در همین قنات ۳ بل آب وقف نخل مسجد جامع، ۱۳ بل وقف مقبره شعرا و بزرگان و یک بل وقف حوض وجوددارد. وی خاطر نشان کرد: از قنات ابوالخیری نیز یک سهم آن بر مقبره‏ بوذر جمهر که در دامنه کوه ابوذر قرار دارد، وقف است که حاصل این موقوفه صرف تعمیر این اثر باستانی می‏شود. گرایلی یاد آور شد: به کمک همین منبع درآمدی و رسیدگی به این مقبره این محل به یکی از نقاط تفریحی و توریستی شهر قاین تبدیل شده و همواره محل مناسبی برای گذران اوقات فراغت ساکنان این شهر بوده است.   ========================================= =========================================   وقف آب برای تامین قنات و کشاورزی سرپرست اداره اوقاف شهرستان کوهبنان از وقف 3حلقه چاه آب کشاورزی برای تأمین کمبود آب قنات در روستای جور این شهرستان خبر داد. به گزارش گروه استان های باشگاه خبرنگاران جوان از کرمان  ، رضا مطیع دولت سرپرست اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان کوهبنان گفت: "حاج اکبر اکبری "خیر 87 ساله اهل روستای جور در اقدام نیک و ماندگار ملک خود را وقف آب قنات روستا کرد. وی با اشاره به اینکه امروز هیچ منبع با ارزش و پایداری مانند آب مهم نیست، افزود: با توجه به خشک سالیهای اخیر وکمبود منابع آبی بخصوص در مصارف کشاورزی این واقف گرانقدر برای حل مشکل کمبود آب قنات روستا ملک خود را شامل قطعه زمینی به مساحت 350 متر مربع را به انضمام 3 حلقه چاه جهت هزینه های نگهداری و تأمین کمبود آب قنات روستا وقف کرد. مطیع دولت اظهار کرد: آب قنات روستا جهت آبیاری مزارع کشاورزی مصرف می شود که واقف تولیت موقوفه فوق را به متولیان قناتواگذار کرده است. سرپرست اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان کوهبنان گفت:با ثبت این وقف ارزشمند از ابتدای سال جاری به همت واقفین گرانقدر تا کنون 5 مورد وقف جدید دراین  ============================== ======================================== وقف آب کشاورزی در ابرکوه رئیس اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان ابرکوه گفت: 2 کشاورز روستای صفی آباد بخش مرکزی ابرکوه بخشی از آب کشاورزی خود را به ارزش 6 میلیارد ریال وقف کردند.   سیدمحسن ابطحی افزود: احمد و محمد علی دهقان هرکدام 12ساعت آب چاه کشاورزی خود را برای توسعه عمرانی و فرهنگی تکیه حضرت ابوالفضل (ع) روستای صفی آباد وقف کردند. وی اظهارکرد: یکهزار موقوفه در شهرستان ابرکوه به ثبت رسیده است که درآمد 65 درصد این موقوفه ها صرف مجالس روضه خانی، عزاداری سیدالشهدا(ع) و امور دینی می شود . ابطحی یادآور شد: در سال 1396، چهار مورد وقف شامل یکباب منزل مسکونی، یک قطعه باغ، 2 قطعه زمین جمعا به ارزش سه میلیارد ریال درسامانه ملی اوقاف در ابرکوه به ثبت رسیده است. رئیس اداره اوقاف و امور خیریه ابرکوه در خصوص طرح آرامش بهاری نیز گفت: با افزایش 10درصدی مسافران و گردشگران نوروزی در بقاع امامزادگان در ابرکوه، 48 هزار زائر در برنامه های فرهنگی پنج امامزاده واجب التعظیم و شاخص شهرستان ابرکوه شرکت کردند . شهرستان ابرکوه دارای یکهزار موقوفه است. منبع: ايرنا  ====================================== ====================================== ایجاد وقف‌های جدید با نیت تامین آب شرب تفاهم‌نامه همکاری مشترک بین اداره کل اوقاف و امور خیریه و شرکت آب و فاضلاب استان خراسان رضوی با هدف تامین آب شرب منعقد شد که در تشویق خیرین و ایجاد وقفهای جدید با نیت تامین آب شرب از مفاد این تفاهم‌نامه است. به گزارش ایسنا، به نقل از سازمان اوقاف و امور خیریه تفاهم‌نامه همکاری مشترک بین اداره کل اوقاف و امور خیریه و شرکت آب و فاضلاب استان خراسان رضوی با هدف تامین آب شرب منعقد شد. بر اساس این تفاهم‌نامه که در قالب ۹ بند به امضای حسین اسماعیلیان؛ مدیرعامل آبفا و حجت‌الاسلام محمد احمدزاده قناد؛ مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی به امضا رسید یک یا چند پروژه عام‌المنفعه تامین آب شرب در سطح استان تعریف و از طریق اوراق یا گواهی وقف اجرا خواهد شد. تشویق خیرین و ایجاد وقفهای جدید با نیت تامین آب شرب، جذب سرمایه خیران ایرانی و خارجی با نیت تامین آب شرب بهداشتی و تصفیه آب و فاضلاب، بررسی و احیای آب انبارها، قناتها و چاه‌های وقفی در قالب اقدام مشترک، ارائه مشخصات پروژه‌های سرمایه‌گذاری آبفا و یا دارای قابلیت جذب سرمایه‌گذار به اداره کل اوقاف استان، معرفی منابع آبی مازاد (وقف و غیر وقف) بر نیاز موقوفات به آبفا و ایجاد زمینه استفاده اداره کل اوقاف از پساب تصفیه‌خانه‌های موجود سطح استان از مفاد این تفاهم نامه است که مقرر شد با تشکیل کارگروهی مشترک، شرایط تبدیل مفاد تفاهم نامه به قرارداد قطعی فراهم شود. حسین اسماعیلیان؛ مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی ضمن تشریح وضعیت منابع تامین آب بر استفاده از منابع آب وقفی در بخش شرب تاکید کرد. وی تامین آب شهروندان را از مهمترین و حساس‌ترین اولویتها در استان خشک خراسان رضوی دانست و تصریح کرد: پدیده ۱۸ ساله خشکسالی و برداشتهای بیش از حد منابع زیرزمینی باعث بحران آب در بسیاری از شهرهای استان شده است. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی با بیان اینکه آب شرب مورد نیاز ۷۳ شهر تحت پوشش آبفای استان با یک میلیون و ۸۰۰ هزار نفر جمعیت از فواصل دور دست و با هزینه گزاف تامین می‌شود، از پایدار نبودن شرایط موجود اظهار نگرانی کرد و مهمترین راهکار در شرایط فعلی را بهره‌برداری بهینه از منابع آب موجود دانست. اسماعیلیان یکی از اقدامات گذشتگان را که ریشه در فرهنگ غنی ایرانی اسلامی دارد "وقف آب شرب" اعلام کرد و با اشاره به اجرای نخستین شبکه توزیع آب در شهر بیرجند توسط خیران در ۱۰۰ سال قبل خاطرنشان کرد: با توجه به تغییر نیازهای فعلی با گذشته، فرهنگ وقف آب در دو حوزه تامین کمی و کیفی آب قابل استفاده است. وی بر مشارکت واقفان در اجرای طرحهای آبرسانی به ویژه حاشیه شهرها و بازچرخانی آب و طرحهای استفاده از پساب فاضلاب تاکید کرد. حجت‌الاسلام محمد احمدزاده قناد- مدیرکل اوقاف وامور خیریه استان- سابقه وقف در حوزه آب را مربوط به صدر اسلام دانست و گفت: نخستین شبکه لوله‌کشی آب و آبرسانی در شهر مشهد از طریق وقف اجرا شده است. وی با اشاره به نصب دستگاه‌های برداشت آب سرد در سطح شهرها از محل وقف، از آمادگی این اداره کل برای واگذاری فعالیتهای حوزه آب، تحت نظارت و مدیریت آبفا در راستای نیات واقفان و اطلاع‌رسانی گسترده عمومی از وضعیت منابع آب در اماکن وقفی با استفاده از ظرفیتهای موجود ادارات اوقاف در سطح استان خبر داد. مدیرکل اوقاف وامور خیریه خراسان رضوی افزود: اداره کل اوقاف در راستای معرفی پروژه‌های عام‌المنفعه حوزه آب شرب به افراد خیر و واقفان به‌عنوان یک عمل ثواب، تلاش خواهد کرد. احمدزاده قناد تاکید کرد: دو هزار و ۵۰۰ منبع آب از جمله چاه، چشمه، قنات و حق آبه در سطح استان شناسایی و کار مستندسازی آنها با همکاری شرکت آب و فاضلاب، آب منطقه‌ای و جهاد کشاورزی استان آغاز شده که نتیجه کار منجر به افزایش تولید و جلوگیری از هدر رفت آب خواهد شد. . ========================================= ========================================= وقف قنات برای تهیه آب آشامیدنی عزاداران حسینی وقف قنات برای تهیه آب آشامیدنی عزاداران حسینی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان کرمان با بازخوانی پرونده های وقف قدیمی از وقف آب یک قنات در رفسنجان برای تهیه آب آشامیدنی عزاداران امام حسین (ع) خبر داد. به گزارش روابط عمومی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان کرمان، موقوفه ای در یکی از روستاهای شهرستان رفسنجان وجود دارد که نیات متعددی را برای پذیرایی از عزاداران حسینی مشخص کرده است. بنابر این گزارش سال 1327 هجری شمسی چهار دانگ از قنات آب روستای شهر آباد رفسنجان همراه شش دانگ از اراضی مزروعی آن دیار توسط خیر نیکوکار سید موسی غضنفری وقف شد. واقف درآمد حاصل از اجاره آب و املاک خود را برای انجام برنامه های اطعام، قرائت قرآن و تهیه آب یخ و توزیع آن بوسیله مشک بین عزاداران قرار داده است. این وقف بیش از گذشت شش دهه هنوز پابرجاست. موقوفات قدیمی زیادی در استان کرمان وجود دارد که پس از گذشت دهه ها و صدها سال هنوز نیت واقف به نحو امینانه اجرا می شود که مصداق بارزی بر زنده بودن و جاودانه بودن آدمی با وقف است. منتشر شده در صفحه کرمان ویچ . ================================= ================================= وقف آب انبار 800 میلیونی در شهرستان بستک بندرعباس- ایرنا- رئیس اداره اوقاف و امور خیریه بستک گفت: به مناسبت دهه وقف، آب انباری به ارزش 800 میلیون ریال در این شهرستان وقف شد. به گزارش خبرنگار ایرنا، رضا درخشنده یکشنبه اظهار داشت: این آب انبار 45 مترمربع مساحت دارد و در روستای هرنگ این شهرستان واقع شده است. وی بیان داشت: تاکنون بیش از دو هزار آب انبار برای تامین آب شرب مردم شهرستان بستک وقف شده است. درخشنده خاطرنشان کرد: سنت حسنه وقف یکی از مصادیق بارز احسان و نوع دوستی است و بر سایر مصادیق صدقه به جهت ماندگاری و ابدی بودن ارجحیت دارد. وی تصریح کرد: سنت اصیل اسلامی - ایرانی وقف با بهره گیری از تعالیم انبیاء و اهل بیت عصمت و طهارت(ع) از دیرباز در جامعه ایران منشاء خیر و برکت بوده و آثار آن را در سطوح مختلف فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی شاهد هستیم. دهه وقف از روز یکشنبه هفتم آذرماه آغاز و تا روز سه شنبه 16 آذرماه ادامه خواهد داشت. وقف و رسانه، وقف و ترویج فرهنگ اهل بیت(ع)، وقف و ترویج فرهنگ قرآنی، وقف و بقاع متبرکه و زیارت، وقف و حوزه های علمیه، وقف و محرومیت زدایی، وقف و سلامت، وقف و خانواده، وقف و اقتصاد مقاومتی و همچنین وقف و علم و فناوری، عناوینی است که برای نامگذاری دهه وقت انتخاب شده است. شهرستان بستک در 210 کیلومتری غرب بندرعباس مرکز استان هرمزگان واقع شده است. بازگشت به بالای صفحه 0 اشتراک گذاری نظر شما نام: ایمیل: * نظر:      

بزرگ‌ترین وقف آب کشور در بیرجند است

بسم الله الرحمن الرحیم  بزرگ‌ترین وقف آب کشور در بیرجند است وقف‌هایی که حیات می‌بخشند   خشکسالی‌های چندین ساله در خراسان جنوبی آب را برای اهالی ۴۰۰ روستای استان به رویایی دست نیافتنی تبدیل کرده که ترویج سنت حسنه وقف می‌تواند مرهمی بر لب‌های خشکیده مردم این روستاها باشد. به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا) از خراسان جنوبی به نقل از روابط عمومی سازمان اوقاف وامور خیریه  خراسان جنوبی از دیر باز با مشکلاتی اعم از قهر طبیعت دست و پنجه نرم می‌کند. اگر چه طی سال گذشته باران رحمت الهی بسیاری از کشاورزان را امیدوار و روستاییان را نیز شادمان ساخت، اما نتوانست زخم های کهنه ۱۸ سال خشکسالی بر تن استان را ترمیم کند. خکشسالی هایی که خالی شدن ۷۰۰ روستای استان را رقم زده و ۱۷۹ آبادی را نیز با تنش آبی و ۱۶۴ روستا را نیز با بحران آب رو به کرده است. بنا به گفته مسئولان طی سال های اخیر به دلیل کم شدن و یا خشک شدن منابع آبی اطراف روستا سرانه برخورداری و هزینه تأمین آب نیز افزایش یافته است. بدوش شک تامین آب بیش از ۴۰۰ روستا که در شرایط بد کمبود آب قرار داشته هزینه های هنگفتی را برای دولت به بار می‌آورد. از این رو چه خوب است که خیران این بار برای امر آبرسانی به صدها کودک تشنه به میدان آمده و دست یاری خود را به دولت برسانند. . خشکسالی ۳۸ شبکه آبرسانی را قطع کرد مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی درگفت وگو با خبرنگارمهر بیان کرد: در حال حاضر ۱۷۹ آبادی در تابستان با تنش آبی روبه رو هستند. علی اکبر بسکابادی با بیان اینکه ۳۸ شبکه آبرسانی براثر خشکسالی، آب آن‌ها قطع شده است، ادامه داد: ۱۶۴ روستای خراسان جنوبی فاقد شبکه آب هستند و در بحران آبی به سر می‌برند. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی گفت: با توجه به اینکه منابع آب اطراف روستاها کم شده است، هزینه تأمین آب افزایش یافته است. وی اظهار کرد: در گذشته قنات و یا چاه هایی را در اطراف روستاها حفر کرده و از آن به دیگر روستاها آبرسانی می‌کردیم. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی ادامه داد: اما امروز آب بسیاری از این چاه‌ها افزایش یافته و نمی‌توانیم از آن محل آبرسانی کنیم. . افزایش هزینه سرانه برخورداری از آب بسکابادی با بیان اینکه در بسیاری از روستاها منبع مطمئنی نداریم، گفت: مجبوریم برای آبرسانی به این روستاها از راه های دور و دشت‌ها آب تأمین کنیم. وی با بیان اینکه هزینه سرانه برخورداری در استان به شدت افزایش یافته است، گفت: هزینه سرانه برخورداری به ازای هر خانوار بین ۱۵ تا ۳۰ میلیون است که دولت باید هزینه کند. بسکابادی با بیان اینکه دولت به تنهایی قادر به حل مشکلات آب روستا های استان نیست، افزود: از خیرین خواستاریم در جهت رفاه مردم، ما را همراهی کنند. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی بیان کرد: یکی از بهترین منابع هزینه کرد سقا شدن است و از خیرین خواستاریم وقف خودرا در این زمینه هزینه کنند. وی ادامه داد: آمادگی داریم روستا را به میزان نیت خیران و به نام خودشان آبرسانی کنیم. . فعالیت خیران در میدان آبرسانی سیار بسکابادی با بیان اینکه در حال حاضرمردم به شیوه جهاد سازندگی ما را همراهی می‌کنند، افزود: در بسیاری از روستاها مردم کار حفاری را به عهده گرفته‌اند. مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب خراسان جنوبی بیان کرد: تا کنون بیش از ۲۰۰ کیلومتربا کمک مردم تأمین لوله شده است. وی با اشاره به دیگر کمک های خیرین، اظهار کرد: تاکنون آستان قدس رضوی یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان برای نصب ۲۵ دستگاه آب شیرین کن کمک کرده است. بسکابادی ادامه داد: همچنین بنیاد برکت تاکنون دو میلیارد تومان به آبرسانی روستاها کمک کرده است. . تأسیس مجمع خیرین آبرسان نائب رئیس مدیرعامل مجمع خیرین آبرسان خراسان جنوبی در گفت وگو با خبرنگار مهر بیان کرد: مجمع خیرین آبرسان در راستای کاهش هزینه‌ها و زمان برای آبرسانی به روستاهای استان راه اندازی شده است. حجت الاسلام حسینی با اشاره به عملکرد این مجمع گفت: مجمع خیرین آبرسان مردم را برای مشارکت در اجرای پروژه های آبرسانی در روستاها دعوت می‌کند. وی بیان کرد: همچنین این مجمع با دعوت از خیران برای مشارکت درپروژه های آبرسانی به دنبال کاهش هزینه‌ها و جلوگیری از اتلاف زمان است. حجت الاسلام حسینی بیان کرد: اگر مردم در عملیاتی مانند حفاری مشارکت کنند، کمک قابل ملاحظه ای به دولت می‌شود. دعوت به نذر آب امام جمعه درمیان با بیان اینکه یکی از موقوفات طراز اول، وقف برای سید الشهدا است، گفت: ما که برای امام حسین (ع) عزاداری می‌کنیم، باید برای شیعیان امام حسین که تشنه هستند نیز نذر کنیم. حجت الاسلام حسینی بیان کرد: اگر خیران و یا نذرکنندگان چیزها و جاهایی نذر کنند که اثر بخشی بیشتری داشته باشد، ثواب بیشتری نیز دارد. وی از کسانی که به مناسبت های مختلف بخشی از اموال خود را برای امام حسین (ع) نذر می‌کند، خواست در راستای رفع تشنگی مردم روستاهای استان به مسئولان کمک کنند. امام جمعه درمیان با بیان اینکه آب یکی از مهم‌ترین نعمت الهی است، اظهار کرد: لذت زندگی کردن در آب است. . بزرگ‌ترین وقف آب کشور در بیرجند است معاون فرهنگی اجتماعی اداره کل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی در گفت وگو با خبرنگار مهر بیان کرد: وقف آب در خراسان جنوبی سابقه ای دیرینه دارد. حجت الاسلام مومنی با بیان اینکه بیرجند دومین شهری است که آب لوله کشی داشته است، افزود: اولین بار در سال ۱۳۰۲، به صور خودجوش ۳۰ نفر دست به دست هم داده تا مشکل آب این شهر را رفع کنند. وی با بیان اینکه وقف آب در بیرجند در طول تاریخ نیز تکرار شده است، گفت: بزگترین وقف آب در کشور مربوط به بیرجند است. معاون فرهنگی اجتماعی اداره کل اوقاف و امور خیریه خراسان جنوبی بیان کرد: در حال حاضر افراد و خیرین زیادی در روستاهای خراسان جنوبی و شهرستان‌ها، آب قنات و یا چاه خود را در راستای ابرسانی وقف کرده‌اند. حجت الاسلام مومنی وقف آب را بسیار ارزشمند دانست وگفت: آب یکی از نیازهای روز جامعه کنونی بوده و باید وقفی‌ات را بر نیازهای زمان سوق دهیم. وی از وجود مراکز مشاوره وقف در استان خبر داد و گفت: این مراکز واقفان را با مهم‌ترین نیاز های استان اشنا می‌کند. سوابق نشان می هد که در هر امری که مردم و خیران ورود کرده‌اند، بخش اعظمی از مشکلات رفع شده است. چه خوب است که این بار برای نجات استان از بحران آب با یکدیگر دست یاری دهیم، باشد که کودکی را شاد و یا مادری را نیز به زندگی امیدوار کنیم

اثر گیاهان دارویی بر درمان افسردگی از منظر اسلام و علم پزشکی

بسم الله الرحمن الرحیم  اثر گیاهان دارویی بر درمان افسردگی از منظر اسلام و علم پزشکی محمدرضا نورمحمدی یحیی حاجی     متن کامل مقاله : pdf اثر گیاهان دارویی بر درمان افسردگی از منظر اسلام و علم پزشک

گیاهان دارویی از نگاه قران کریم و احادیث

بسم الله الرحمن الرحیم  گیاهان دارویی از نگاه قران کریم و احادیث   معصومه محمودی میمند  منصوره مظاهری    متن کامل : pdf گیاهان دارویی از نگاه قران و احادیث        

نقش پویای وقف در حفظ محیط زیست (۳)

بسم الله الرحمن الرحیم  نقش پویای وقف در حفظ محیط زیست (3) .   موضوع وقف در این روزگار باید به آن توجه داشت این است که نیازهای اساسی جامعه امروزی از جهاتی متفاوت از نیازهای مردمان دوران گذشته است؛ گسترش مسائل و مشکلات زیست محیطی و ضرورت حل آنها از بحث های مهم است. .   4.مواردی از کاربرد وقف در حفظ محیط زیست نکته مهمی که در موضوع وقف در این روزگار باید به آن توجه داشت این است که نیازهای اساسی جامعه امروزی از جهاتی متفاوت از نیازهای مردمان دوران گذشته است؛ گسترش مسائل و مشکلات زیست محیطی و ضرورت حل آنها را می توان از جمله نیازهای امروزی مردم دنیا دانست. پس لازم است با توجه به نیازهای امروزی جامعه بشری ظرفیت های وقف مورد بهره برداری قرار گیرد، و با برنامه های زیر بنایی فرهنگ وقف در جامعه ترویج شود. برنامه هایی مانند اختصاص فصولی از کتابهای درسی به مسأله وقف، تبلیغات گسترده در رسانه های جمعی و ارتقاء آموزش و آگاهی مردم با نهاد وقف، معرفی وقف های جدید و اطلاع رسانی منافع آن، ساخت فیلم و سریال های جذاب، معرفی و تجلیل از واقفان بخصوص واقفانی با کاربرد های جدید، اصلاح موقوفه های متروک و کارآمد کردن آنها و اصلاح ذهنیت مردم نسبت به وقف از جمله مثال های قابل ذکر در این زمینه اند. بدیهی است پس از مدتی می توان نیکو کاران را به این جهت سوق داد تا اموالی را به منظور رفع نیازهای روز جامعه بخصوص نیازهای جمعی مانند محیط زیست که منافع همه مردم در گرو آن است، وقف نمایند و مالهای وقفی گذشته که بهره وری آن منتفی شده و به اموال یا املاک متروکه ای تبدیل شده است، با اجازه از حاکم شرع، احیا شده و منافع آن در حفظ محیط زیست یا دیگر موارد جمعی مصرف شود. اکنون به چند مورد اشاره کوتاهی می شود. 4-1.وقف آب یکی از جمله موارد وقفی که از صدر اسلام بسیار رواج داشته است وقف آب در اشکال مختلف آن بوده است. امام علی ( علیه السلام ) چاه های زیادی را با دستان مبارک خویش حفر نمودند و آنها را وقف عامه مردم کردند تا برای شرب و آبیاری مزارع از آنها استفاده شود. هنوز هم برخی از آن چاهها در مدینه موجود بوده و در حال بهره برداری است که به « آبار علی » معروف است. بدون شک بیش از چهارده قرن است که گروهی از مردم مدینه از یک عمل خداپسندانه امام علی ( علیه السلام ) در آبیاری نخلستانهای خود بهره مند هستند و این نمونه ای از پویایی این نهاد در حفظ نخلستان ها و در عین حال محیط زیست مدینه است. شاید اگر این چاه ها موقوفه نبودند تاکنون از بین رفته بود یا حاکمان آن را به کار دیگری اختصاص داده بودند و چنین تأثیر همگانی از آن باقی نمانده نبود. در کشور ما نیز قنوات، چاه ها و آب انبارهای زیادی در گذشته توسط افراد خیر ایجاد و برای منافع عامه مردم و وقف شده است که برخی از آنها هنوز هم وجود دارند. لکن نیازهای این دوران اقتضا دارد تا شکل دیگری از وقف آب صورت پذیرد. با توجه به این که قرن بیست و یکم قرن « بحران آب » نام گذاری شده است و محیط زیست از این جهت در معرض تهدید بزرگی قرار دارد، لازم است تا مردم به مشارکت در اقدامات مربوط به آبخوانداری و آبخیز داری و رساندن آب به زمین های مزروعی به شیوه ای جدید و مکانیزه که از تبخیر بی مورد و هدر رفتن آب جلوگیری شود تشویق و راهنمایی شوند. همچنین هنوز هم روستاهای زیادی هستند که از آب آشامیدنی سالم بی بهره اند و لذا ایجاد شبکه لوله کشی آب شرب نیز می تواند جایگزین آب انبارهای وقفی باشد. 4-2.نمونه ای جالب در وقف آب شادروان حاج محمد نیازی قریب به شصت سال قبل دو یادگار به یاد ماندنی از خود در شهر شیراز باقی گذاشته است. وی که ساکن آمریکا بود با خود عهد کرده بود در صورت موفقیت در زندگی برای وطنش شیراز که مردمانش در آن زمان از بیماری های زیادی رنج می بردند بیمارستانی بسازد. هنگام مراجعه به شیراز مشاهده می کند که عدم دسترسی مردم به آب آشامیدنی سالم عامل اصلی بسیاری از بیماری ها شده است. لذا همزمان با ساخت بیمارستان به شهرداری وقت پیشنهاد لوله کشی آب برای شیراز را می دهد که در نهایت عمده مخارج آن به دوش خودش می افتد و حدود 20 کیلومتر برای شهر شیراز لوله کشی می کند که 12 هزار خانوار در آن زمان صاحب آب لوله کشی می شوند. در کنار این کار بزرگ اقدام به تأسیس مجموعه بهداشتی و آموزشی بیمارستان نمازی به عنوان محلی برای آموزش و درمان می کند و مهمتر آن که درآمد حاصل از شبکه آبرسانی را نیز وقف بیمارستان می کند تا به طور دائمی هزینه بیمارستان تأمین و مردم از بیماری نجات یابند ( ریاحی، 1387: 1). 4-3.اهمیت کاشت درخت و وقف آن اسلام برای گیاهان و درختان اهمیت بسیار فراوانی قائل شده است به گونه ای که در تعدای از آیات و روایات به منابع گیاهان و درختان اشاره شده است. در حدیث شریفی از پیامبر گرامی اسلام (ص) آمده است که فرموده اند:«اگر قیامت بپا شود و در دست یکی از شما نهالی باشد، اگر بتواند بر نخیزد تا آن را بکارد، پس این چنین کند» ( احسانبخش 1369: 293). (1) سیره عملی معصومین ( علیهم السلام ) نیز الگوی بارزی برای ماست تا با کاشتن چند درخت خود و آیندگان را از منافع آن بهره مند سازیم. بسیاری از نخلستان های مدینه توسط امام علی و دیگر امام معصوم ( علیهم السلام ) غرس و وقف شده است که هنوز هم وجود دارند. تاریخ وقف در ایران نیز بیانگر کثرت مزارع و باغات وقفی است که سالیان متمادی علاوه بر تأثیر مثبتی که در کل محیط زیست داشته، منافع عام یا خاص آن نیز استمرار داشته است که همه اینها الگویی زنده برای رفع مشکلات زیست محیطی ماست. این نکته در ادبیات غنی ما به وفور مشهود است و از کودکی در ذهن همه ما نهادینه شده است که می گفتند: «دگران کاشتند و ما خوردیم، ما بکاریم و دگران بخورند». فرهنگ کاشت درخت و وقف آن امروزه کمرنگ شده است. رسانه های جمعی باید با ترویج دائمی این عمل نیک و بسیار مؤثر در محیط زیست، آن را به یک عادت خوب خداپسندانه تبدیل کنند و در طول سال به تبلیغات یک روزه ای به نام «روز درختکاری » بسنده نکنند. با توجه به افزایش روز افزون آلودگی هوا و مشکلات ناشی از جنگل زدایی در مناطق جنگلی کشور و بروز برخی از حوادث طبیعی که منجر به آتش سوزی جنگل ها می شود، لازم است تا کاشت مداوم و وسیع درخت، متناسب با شرایط اقلیمی هر منطقه در قالب درختان وقفی برای عموم مردم ادامه یابد تا به یک فرهنگ تبدیل شود. تجربه ی برخی کشورها در این زمینه قابل ذکر است. به طور مثال، کاشتن درخت در یکی از مناطق اندونزی جزو شروط ازدواج تعیین شده است. به گزارش واحد مرکزی خبر به نقل از شبکه تلویزیونی العربیه شعار «درخت بکار، ازدواج کن » در استان جاوه ی اندونزی به یکی از شروط برای هر فردی تبدیل شده است که قصد دریافت مجوز ازدواج را دارد. این شرط طرفداران حفظ محیط زیست در اندونزی را خوشحال کرده است ( تابناک: 88/2/16). 4-4.منع قطع درختان در اسلام درخت موجود زنده ای است که همانند دیگر موجودات حق حیات دارد و جز به مقدار ضرورت نمی توان آن ها را قطع کرد. اهمیت این مسأله تا حدی است که حتی در زمان جنگ هم سربازان از بسیاری از کارهای خلاف انسانی از جمله قطع درختان منع شده اند که این بیانگر روح والای انسانی در نظام تربیتی اسلام است. حتی تعالیم اسلامی رعایت حقوق گیاهان و حیوانات و محیط زیست را در کنار حقوق انسان ها سر لوحه کار خود قرار داده است: 1.نباید دژها و منازل دشمن را منهدم کرد مگر در صورت ضرورت. 2.بریدن درختان و انداختن آتش و یا مسلط کردن آب بر دشمن مکروه است ( مگر به ضرورت و این که راه چاره دیگری نباشد ). 3.زهر آلود کردن یا ریختن سم و مواد شیمیایی به آبشخورها جایز نیست ( فارسی، 1359: 27). از امام صادق (ع) روایت شده است: «درختان میوه را قطع نکنید که خدای تعالی عذاب را بر شما بر می انگیزد» (2) (احسانبخش 1369: 292). امروزه قطع درختان و نابودی جنگل ها به معضلی جهانی تبدیل شده است، به طوری که بسیاری از کشورهای رو به توسعه مجبورند منابع طبیعی خود به ویژه جنگلها را از دست بدهند تا ارز لازم برای واردات ماشین آلات و دیگر کارخانه ها را تهدید نمایند. یک سیاستمدار برزیلی گفته است که: « اگر ما جنگلهای سرسبز خود را محافظت و نگهداری کنیم، آن وقت است که شکوفایی اقتصادی و صنعتی اروپا پایان پذیرفته است » ( لواسانی 1372: 16). 4-5.وقف و حیات وحش آنچه امروزه به عنوان حفظ محیط زیست در جهان مطرح می شود و پیروان و طرفداران بسیاری به ویژه در حوزه فکری و فرهنگی دارد و نوعی پاسخ گویی به نگاه دوره ی جدید در تسلط بر طبیعت است، ما در سنت موقوفه ی قدیم شاهد جلوه های زیبایی از آن بوده ایم. یک نمونه آن درباره پرندگان مهاجر است. کشور ما محل عبور پرندگان مهاجر است که در فصل سرما از مناطق سرد سیری به طرف جنوب ایران پرواز می کنند، در موقوفات ما در قرن ها پیش برای غذای این پرندگان پیش بینی لازم شده است. برای پرندگانی که زمستان ها را در تالاب های ایران می گذراندند از درآمد های زمین های موقوفه ی کشاورزی سهمی تعیین می شده تا در ماه هایی که دانه به سختی در اختیار آنها قرار می گرفت، دانه ها را بریزند و از تلف شدن پرندگان جلوگیری کنند ( مسجد جامعی 1383). در روستای عزآباد استان یزد موقوفه ای بوده است که منافع آن باید صرف طعمه سگ کور شود. سرمای شدید سال 1386 موجب شد تا حیوات زیادی برای تهیه علوفه به مناطق مسکونی و شهری پناه آورند. گرچه سازمان حفاظت محیط زیست اقداماتی در جهت تهیه دانه و علوفه برای آنان انجام داد، لکن همچنان این امر به عنوان یک ضرورت زیست محیطی قابل توصیه در امور وقفی مطرح است. 4-6.وقف و بیابان زدایی موقوفه برای جلوگیری از حرکت شن های روان که امروز مسأله ی اساسی بعضی از شهرهای جهان و کشور ماست از قدیم مورد توجه واقفان بوده است. ما موقوفاتی داشته ایم که نیکوکاران شهرها سرمایه ای را به کار انداخته اند و درآمد آن عاید کسانی می شود که کارشان توقف شن های روان و حتی برگرداندن شن های روان بیابان از شهرها بوده است (مسجد جامعی 1383 ). مناطق کویری وسیعی در کشور ما وجود دارد و دولت توان لازم در مبارزه با آن و مسأله بیابان زدایی را ندارد. پس منافع برخی از موقوفات می تواند با کاشت و درختان با شرایط اقلیمی هر منطقه از حرکت شن های روان جلوگیری کرده و در این زمینه به محیط زیست کمک کند. 4-7.وقف و آلودگی هوا افزایش آلودگی هوا به خصوص در شهرهای بزرگ به یک معضل بزرگ اجتماعی تبدیل شده است، به طوری که سالانه افراد زیادی در اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می دهند. درختان زیادی در شهرهای بزرگ بر اثر کثرت سرب و دوده از نفس کشیدن و تولید اکسیژن باز می مانند. مصرف آب برای انواع نیازهای خانگی، صنعتی و شهری رو به افزایش است و دهها مشکلات دیگر که برنامه های دولتی از حل آن عاجز است. لذا یک عزم ملی لازم است تا افراد درآمد های وقفی را به راه های گوناگونی در حل این گونه معضلات زندگی امروزی اختصاص دهند. به عنوان مثال در گذشته باغهای میوه ای را وقف می کردند تا میوه آن به استفاده افراد نیازمند یا عابران برسد، اما امروزه نیاز روز افزون شهروندان حتی فقرا و نیازمندان به فضاهای سبز به مراتب بیشتر از میوه درختان است. پس می توان با مساعدت های دولتی در ارائه زمین و تسهیلات دیگر مردم را تشویق کرد که به احداث و وقف پارک های مناسب در سطح شهر بپردازند. به علاوه، همان گونه که در گذشته موقوفاتی برای حمل و نقل حجاج، زوار یا در راه ماندگان وجود داشته است، امروزه نیز می توان درآمد موقوفاتی را به تهیه وسایل حمل و نقل عمومی اختصاص داد تا در کاهش آلودگی هوا و بهبود ترافیک شهری کمک کند. 5.مبارزه شدید اسلام با تخریب محیط زیست 5-1.نهی از فساد در روی زمین یکی از آیات بسیار زیبا در اهمیت محیط زیست و حفظ آن آیه 77 سوره قصص است که می فرماید: «در زمین فساد نکنید زیرا خداوند فساد کنندگان را دوست ندارد». (3) به طور کلی انسان از سه نوع رابطه در زندگی خود برخوردار است: رابطه انسان با خدا، رابطه انسان با دیگر انسان ها و رابطه انسان با طبیعت. هر یک از این روابط حتی رابطه با طبیعت تأثیر بسزایی در تصمیم گیری های روزمره انسان خواهد داشت. پر واضح است که منظور این آیه شریفه تنها فساد اخلاقی در تمامی ابعاد آن نیست، بلکه دخالت های نابجای انسان ها در طبیعت که موجب نابودی منابع طبیعی و به هم خوردن زیست بوم می شود و حتی در بعضی موارد نابودی و انقراض برخی از گونه های گیاهی یا جانوری را به دنبال دارد نیز از مصادیق بارز فساد در زمین محسوب می شود، چرا که از دیدگاه اسلام تمامی موجودات حق حیات دارند و انسان در چارچوب معینی مجاز به استفاده از آنها است و تباهی آن تا حدی مذموم است که عاملان آن از دوستی خداوند محروم می شوند. بدیهی است هر که را خداوند دوست نداشته باشد، چه سرنوشتی خواهد داشت. نکته دیگر اینکه از دیدگاه اسلام وقتی همه امور از جمله مسائل زیست محیطی به زیر بناهای اعتقادی گره می خورد، خود بخود یک ضمانت اجرایی درون سیستمی و وجدانی بوجود می آید که بدون حضور هر گونه ناظر خارجی، افراد را از اقدام به چنین کارهایی باز می دارد. همچنین آیه ی دیگری بیان می کند که اگر تغییری در نعمت های الهی مشاهده می کنید، نتیجه عملکرد خود انسان است. (4) 5-2.توصیه به عمران و آبادانی اسلام تأکید و توصیه فراوانی به کار و تلاش بخصوص در زمینه های کشاورزی، زراعت و عمران و آبادانی در روی زمین و حفظ و نگهداری محیط زیست دارد. امام علی (ع) می فرماید: « کسی که آب و زمینی در اختیار داشته باشد و آنگاه از فقر و تنگدستی رنج ببرد از رحمت الهی دور خواهد بود » (5) ( حر عاملی ج 24: 12). عمران و آبادانی در اسلام به حدی مورد تأکید واقع شده که احیاء موات یکی از مصادیق تملک به حساب آمده است. یعنی اگر فردی زمین مواتی را احیا نماید، تا زمانی که بر روی آن کشت و کار می کند و از محصول آن استفاده می کند و آن را بی استفاده رها نکرده باشد، مالک آن زمین محسوب می شود و منافع حاصل از آن به وی تعلق دارد. همچنین امام علی (ع) به استاندار مصر می نویسد: باید به عمران و آبادانی زمین بیش از دریافت مالیات توجه کنی، زیرا تنها راه دست یابی بر مالیات زمین، عمران و آبادانی آن است و حکومتی که بدون کار عمرانی بر روی زمین به جمع آوری مالیات آن می پردازد در واقع به تخریب کشور و تباهی ملت پرداخته است و کار حکومت جز اندکی دوام نخواهد یافت ( نهج البلاغه: نامه 53). 6.وقف و تعلیم و تربیت موقوفات زیادی در ترویج تعلیم و تربیت بخصوص علوم دینی و مدارس علمیه و طلاب وجود دارد. لکن از جمله موارد که امروزه ضرورت دارد، اختصاص موقوفاتی برای آموزشهای عمومی در زمینه محیط زیست و نحوه تعامل مردم با آن است. همچنین لازم است محیط بانان زیست گاههای طبیعی از آموزش اختصاصی مستمر و یادگیری آخرین دانش ها و تکنولوژی های جهانی در حفظ و توسعه محیط زیست برخوردار شوند. 7.وقف و عدالت بین نسلی انفال و منابع طبیعی در اسلام از اهمیت فراوانی برخوردار است و اختصاص آن به خدا و رسول بر اساس آیه اول سوره مبارکه انفال حاکی از آن است که افراد نتوانند بصورت انحصاری استفاده از آنها را در اختیار خود گیرند و عامه مردم را از بهره مندی آن محروم سازند. در موضوع فی ء نیز حکمت اختصاص آن به موارد مشخص مذکور در آیه 7 سوره حشر مبارزه با گرد آمدن اموال در دست طبقه معدودی از جامعه یعنی اغنیا و ثروتمندان است. (6) اصل 45 قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز انفال و ثروتهای عمومی را در اختیار حکومت اسلامی قرار داده است تا بر طبق مصالح عامه نسبت به آنه عمل شود. وقف نیز از جمله مواردی است که موجب می شود تا نسلهای بعدی از بسیاری از مواهب الهی بهره مند شوند و به نوعی عدالت بین نسلی در مورد آنان اجرا شود و نسل حاضر نتواند به تنهایی این منابع را مصرف کرده و موجبات تباهی آن را فراهم سازد. 8.تجربه های مشابه در کشورهای دیگر حفاظت از محیط زیست جزو اهداف 400 موقوفه در کشور آلمان است. بنیاد صندوق جهانی طبیعت (World-Wide Fund for Nature) در آلمان در سال 1963 با اهداف زیست محیطی تأسیس شد. اهمیت این نهاد در حال حاضر مرهون فعالیت های آن در دهه 80 میلادی است که رئیس شرکت فولکس واگن سرپرستی آن را بر عهده داشت که امروزه یک از اهداف مهم سیاسی و اجتماعی حفاظت از محیط زیست را تعقیب می کند. همچنین « موقوفات زیست محیطی آلمان »، که در سال 1982 با توجه به تمایل روز افزون شهروندان به حفظ محیط زیست بنیاد نهاده شد، با حمایت مالی و کار داوطلبانه مردم همچنان در سطح گسترده ای به فعالیت خود ادامه می دهد. این نهادها در سال 1990 از حمایت مالی دولت نیز برخوردار شدند.. این موقوفه تاکنون از 2000 طرح زیست محیطی به ارزش کل یک میلیارد مارک حمایت کرده و سالانه « جایز آلمانی محیط زیست » را به مبلغ یک میلیون مارک اهداء می کند ( الیزابت اهلر 1385: 38). 9.مشارکت مردمی و محیط زیست تجربه تاریخی بسیاری از کشورها نشان دهنده نقش مؤثر مردم در حل بسیاری از معضلات اجتماعی است. در هر موردی که دولت ها به مردم اعتماد کرده و به آنها میدان داده اند، مردم به خوبی از عهده کار بر آمده و بدون کوچکترین چشم داشتی بزرگترین آثار را از خود به یادگار گذاشته اند. غیر از حماسه هشت سال دفاع مقدس که عملکرد ملت ایران به اسطوره ای در تاریخ تبدیل شد، باید به جهاد سازندگی اشاره کرد که خدمات شایانی برای محرومین انجام داد. از این تجربه می توان در حفاظت مردمی از محیط زیست استفاده مطلوب نمود. امروزه گروه های مردمی زیادی در کشورهای مختلف جهان به طور داوطلبانه در حفظ محیط زیست تلاش می کنند، که در اروپا گروههایی در این زمینه فعالند که به « حزب سبز » معروفند. در ویرجینیای غربی گروه حفاظت از رودخانه (River Coalition) که در حقیقت طرفداران پاکیزگی رودخانه ها هستند، برای حفظ و حراست 13 رودخانه از آلودگی و نگاهداری آنها به همان صورت طبیعی مبارزه می کنند. انگیزه این گروه تنها این نیست که از آلودگی جلوگیری کنند، بلکه کلوپ های زیادی تلاش می کنند تا منطقه سالمی را برای اوقات فراغت مردم فراهم سازند ( لواسانی 1372: 63). در کشور ما نیز انجمن ها و گروه ها و نهادهای مردمی و غیر دولتی زیادی در استان های مختلف وجود دارند که برای حفظ محیط زیست فعالیت می کنند. اما مسئله اساسی در این مورد تأمین مالی این نهادها است تا توان لازم برای استمرار فعالیت های داوطلبانه را داشته باشند که وقف می تواند منبع مالی مؤثری برای نیل به اهداف عالی آنان باشد. . نتیجه گیری و پیشنهادها امروزه توسعه اقتصادی در تمامی کشورها سرعت بسیار بالایی به خود گرفته است که خواه یا ناخواه تخریب و نابودی محیط زیست را در ابعاد مختلف به دنبال دارد. گرچه دولتها راهکارهایی را در پیشگیری یا جبران این خسارتها در برنامه های توسعه ای خود قرار داده اند، هزینه های گزافی که در اثر تباهی محیط زیست متوجه جوامع بشری می شود به حدی است که بودجه های دولتی توان مبارزه با آن را ندارد. یکی از بهترین راه هایی که می تواند در حفظ محیط زیست کمک نماید، مشارکت داوطلبانه مردمی در اشکال مختلف آن است. نهاد وقف به عنوان یکی از کارآمد ترین این روشها است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم نیازهای مالی لازم در این زمینه را تأمین می کند، زیرا وقف از ویژگی استمرار و دوام برخوردار است که نسل های آینده را نیز شامل می شود و منابع زیست محیطی را برای آنان حفظ می کند و این امر بیانگر نمونه ای از پویایی برنامه های اسلامی است. برای توسعه فرهنگ وقف و به کارگیری منافع آن در محیط زیست در راه های زیر پیشنهاد می شود: 1.باز تعریفی از وقف به عنون راهی مؤثر در رفع نیازهای روز جامعه و نوآوری در وقف 2.بازخوانی برخی از وقف نامه های مرتبط با حفظ محیط زیست و معرفی آن به مردم 3.اختصاص صفحاتی از کتب مدارس به معرفی و کارآمدی نهاد وقف 4.تبلیغات مداوم رسانه های جمعی و افزایش آگاهی عمومی به وقف و محیط زیست 5.تهیه فیلم و سریال های مناسب در نقش وقف و کارآیی آن در حفظ محیط زیست 6.تجلیل مناسب از واقفین مخصوصاً واقفین مربوط به محیط زیست 7.عمران موقوفات متروکه و اصلاح ذهنیت های موجود در عدم کارآمدی اوقاف 8.برگزاری اردوها و دوره های آموزشی حفظ محیط زیست برای داوطلبان 9.تهیه، چاپ و توزیع بروشورهای آموزشی حفظ محیط زیست در بین مردم 10.تدوین و تصویب قوانین مربوط به تسهیلات لازم برای کمک به توسعه وقف 11.زمینه سازی مشارکت در وقف های بزرگ و اشتراک در موقوفات در حد توان. ................................................................................................................ منابع - احسانبخش، صادق (1366) آثار الصادقین. قم: دارالعلم - اهلر، الیزابت (1385) « موقوفات و نهادهای عام المنفعه در آلمان ». مترجم: فرانک بحرالعلومی. مجله وقف میراث جاودان. سال 85، شماره 46. - حائری یزدی، محمد حسن (1380) وقف در فقه و نقش آن در شکوفایی اقتصاد اسلامی. مشهد: آستان قدس رضوی. - خمینی، روح ا... (1366) تحریر الوسیله. مترجم: علی اسلامی. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. - رضایی، امید (1387) « جلوه هایی از نوگرایی در مصارف موقوفه های دهه های اخیر ». مجله میراث جاودان. سال 16، شماره 62، ص 56. - سروش، محمد (1387) مجله وقف میراث جاودان، سال 87، شماره 2. - شمس، عبدا... (1387) قانون اساسی از فرمان مشروطیت تا امروز. تهران: انتشارات دراک. - فارسی، جلال الدین (1359) حقوق بین الملل اسلامی. تهران: انتشارات جهان آرا. - قرائتی، محسن (1376) تفسیر نور. قم: مؤسسه در راه حق. - مسجد جامعی، احمد (1383) « نقش موقوفات در خدمت رسانی فرهنگی و اقتصادی » هشتمین همایش سراسری وقف و امور خیریه. تهران: سالن اجلاس سران - لطیفی، میثم و دیگران (1387) پرتوی از سیمای وقف در ایران اسلامی. تهران: سازمان اوقاف و امور خیریه. - لواسانی، احمد (1372) کنفرانس بین المللی محیط زیست در ریو. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه. - میر،جرالد (1387) مباحث اساسی اقتصاد توسعه. مترجم: غلامرضا آزاد. تهران: نشر نی. - میر، جرالد - استیگلیتز، جوزف (1384) پیشگامان اقتصاد توسعه، آینده در چشم انداز. مترجم: غلامرضا آزاد. تهران: نشر نی. -حلی، ابن ادریس (1410) السرائر. قم: مؤسسه النشر الاسلامی. - قرآن کریم. - قمی، حاج شیخ عباس (1384) سفینة البحار و مدینة الحکم و الاثار. تهران: بنیاد پژوهشهای اسلامی. - مجلسی، محمد باقر (1403 ق) بحار الانوار ج 44. لبنان، بیروت: مؤسسة الوفاء. - محدث نوری، میرزا حسین (1408 ق) مستدرک الوسایل و مستنبط المسائل ج 17. قم: مؤسسة آل البیت. - مکی العاملی، محمد بن جمال الدین. الروضة البهیئة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج 3. قم: دارالهادی للمطبوعات. - نهج البلاغه. مترجم: سید جعفر شهیدی (1368) تهران: سازمان انتشارات آموزش انقلاب اسلامی. www.rasekhoon.net-www.tabnak.ir .................................................................... پی نوشت ها 1.ان قامت الساعة و فی یداحکم الفسیله. فان استطاع ان لا تقوم الساعة حتی یغرسها، فلیغرسها ( محدث نوری، 1408، ج 13: 460). 2.عن ابی عبدالله (ع) انه قال: لا تقطعوا الثمار فیبعث الله علیکم العذاب صبا. 3.«ولا تبغ الفساد فی الارض ان الله لا یحب المفسدین » (قصص/77). 4.«ذَلِکَ بِأنَّ لَمْ یکُ مُغَیرًا نِّعْمَهً أنْعَمَهَا عَلَی قَوْمِ حَتَّی یغَیرُواْ مَا بِأنفُسِهِمْ وَ أنَّ اللهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ » (انفال/53). 5.من وجد ماء و ترابا ثم افتقر فابعده الله. 6.«کی لا یکون دولة بین الاغنیاء منکم » (حشر/7). ............................................................................ پایگاه اطلاع رسانی حوزه - راسخون

نقش پوياي وقف در حفظ محيط زيست (۲)

بسم الله الرحمن الرحیم  نقش پوياي وقف در حفظ محيط زيست 2  . محیط زیست دریایی نیز در اسلام از اهمیت فراوانی برخوردار است که علاوه بر استفاده حمل و نقل دریایی و کشتیرانی، وجود برخی از آبزیان به عنوان تأمین غذای انسان و دیگر موجودات نقش مؤثری در زیست بوم دارد. اسلام دیدگاه بسیار دقیق و همه جانبه ای نسبت به محیط زیست و حفظ آن و رعایت حقوق دیگران در استفاده آحاد مردم از این منابع خدادادی دارد و در قرآن کریم به آن تأکید شده است. 3.نقش وقف در محیط زیست 3-1.تعریف وقف وقف در اصطلاح فقهی به معنی «تحبیس الاصل و اطلاق المنفعة» است؛ یعنی اصل مال و ریشه آن را ثابت نگهداشتن و منفعت آن را رها نمودن تا دیگران از آن بهره مند شوند (مکی العاملی، ج 3: 163). به عبارت دیگر واقف اصل مال را از ملک خود خارج تا دیگرانی که این مال برای آنان وقف شده است (موقوف علیهم ) از منافع آن بهره مند شوند. لذا واقف پس از اجرای عقد وقف، حق هر گونه تصرفی در این مال از قبیل بیع، هبه، وصیت و امثال آن را از خود سلب می نماید و این به معنی ثابت کردن اصل مال است. 3-2.وقف در قرآن کریم در قرآن کریم به طور صریح ذکری از موضوع وقف نشده است، بلکه عموم آیاتی که بر صدقه دادن، نیکی به مردم و انجام کارهای خیر وعام المنفعه تأکید می نماید. به عنوان یک عمل صالح وقف را نیز در بر می گیرد. از جمله آیات ذیل: یک. «هرگز به نیکوکاری نخواهید رسید تا از آنچه دوست دارید انفاق کنید و از هر چه انفاق کنید قطعاً خدا بدان داناست.»[1] دو. «و هر خیری را که برای خود پیشاپیش بفرستید، آن را نزد خدا خواهید یافت و آن را پاداش بهتر است و پاداشی بزرگ تر است و از خدا آمرزش بخواهید، زیرا خدا آمرزنده و مهربان است».[2] سه. «نیکو کاری آن نیست که روی خود را به سوی مشرق و [ یا ] مغرب بگردانید، بلکه نیکی آن است که کسی به خدا و روز بازپسین و فرشتگان و کتاب [ آسمانی ] و پیامبران ایمان آورد، و مال [ خود ] را با وجود دوست داشتنش، به خویشاوندان و یتیمان و در راه ماندگان و گدایان و در [ راه آزاد کردن ] بندگان بدهد، و نماز را بر پای دارد، و زکات را بدهد، و آنان که چون عهد بندند، به عهد خود وفادارانند و در سختی و زیان، و به هنگام جنگ شکیبایانند آنانند کسانی که راست گفته اند، و آنان همان پرهیزگارانند».[3] در آیه سوم، ایمان به خدا و ارتباط با مردم محروم و مستضعف و تعاون اجتماعی در حوادث و گرفتاری ها در کنار هم مطرح شده است. این آیه نیکو کار مؤمن و واقعی را کسی می داند که هم حقوق واجب ( زکات ) خود را بپردازد و هم انفاق مستحب را انجام دهد ( قرائتی 1376 ج 1: 349). تعبیر دیگری که در قرآن کریم آمده و از آن موضوع وقف هم استنباط می شود تعبیر به «الباقیات الصالحات» است. این واژه دو بار در قرآن کریم آمده است: یک. «مال و پسران زیور زندگی دنیایند، و نیکیهای ماندگار از نظر پاداش نزد پروردگارت بهتر و از نظر امید [ نیز ] بهتر است».[4] دو. «و خداوند کسانی را که هدایت یافته اند بر هدایتشان می افزاید، و نیکیهای ماندگار نزد پروردگارت از حیث پاداش بهتر و خوش فرجام تر است».[5] این دو آیه مردم را به انجام کارهایی دعوت می کند که نتیجه و تأثیر خیر آن مستمر و دائمی باشد و وقف به خوبی این ویژگی را در بر دارد. چرا که همچون چشمه جوشانی برای سالهای متمادی فیضان کرده و محرومان و نیازمندان در یک بازه زمانی بلند مدت از آن بهره مند می شوند، در حالی که ویژگی صدقه این گونه نیست و غالباً تأثیر آن مقطعی و در کوتاه مدت است. 3-3.وقف در احادیث روایات و احادیث بسیاری در اهمیت این کار خیر و مردمی وجود دارد که تنها به ذکر یک مورد بسنده می شود: بعد از مرگ انسان به جز سه خصلت هیچ پاداشی در پی او نخواهد بود: 1.صدقه ای که در زمان حیاتش جاری ساخته است که تا روز قیامت جریان دارد. 2.فرزند درستکاری که برای او دعا کند و طلب آمرزش نماید. 3.سنت حسنه ای که او پایه گذاری کرده باشد که بعد از او به آن عمل شود[6] ( محدث نوری 1408، ج 12:320). وقف سنت حسنه و صدقه جاریه ای که خیرات و برکات آن برای همیشه یا لااقل تا زمانی که مال موقوفه باقی است و مردم از منافع آن بهره مند می شوند و به حساب می رسد و ثواب آن در پرونده وی ثبت می شود. این ویژگی موجب ترغیب دیگران به انجام این کار خیر می شود تا پس از مرگ و کوتاه شدن دست آنان از این دنیا ثوابی به حساب آنان باشد. 3-4.شرایط وقف در کتب فقهی برای وقف شروطی ذکر شده است که به ذکر آن از کتاب تبصره بسنده می شود: القبول: یعنی اگر موقوف علیهم افراد مشخصی باشند باید وقف را بپذیرند ولی اگر گروه مشخصی نباشد، حاکم شرع باید قبول کند. التقرب: وقف باید به نیت تقرب به خدا و رضای او انجام شود. (برخی آن را واجب نمی دانند) الاقباض: اگر مال وقفی برای مصالح عمومی وقف شده باشد، متولی یا ناظری که از طرف واقف تعیین شده است باید مال موقوفه را قبض نموده و در اختیار بگیرد. و التنجیز: یعنی وقف نباید معلق به شرط یا وصفی باشد، مثل طلوع آفتاب، بلکه از همین الآن که صیغه را جاری می کند، وقف نماید. الدوام: یعنی وقف باید دائمی باشد. پس اگر مدتی برای وقف قرار دهد دیگر به آن وقف نمی گویند، بلکه حبس خواهد بود. و اخراجه عن نفسه:[7]: یعنی برای خود وقف نکند بلکه وقف برای دیگران باشد (علامه حلی، 1410: 123). 3-5.انواع وقف وقف از جهات گوناگون قابل تقسیم بندی است. از یک نظر وقف به دو دسته تقسیم می شود: یک. وقف انتفاع: که نظر واقف از وقف تحصیل درآمد مادی نیست. مثل احداث و وقف مسجد، آب انار و امثال آن. دو. وقف منفعت: که هدف واقف تحصیل درآمد و مصرف درآمد کسب شده در موارد خاص یا عام است. بدیهی است آن چه بیشتر از همه در حفظ محیط زیست می تواند راهگشا باشد تشویق نیکوکاران به وقف نمودن اموال خود به شکل وقف منفعت است تا از کارآمدی بیشتری برخوردار باشد. 3-6.تأثیر پویایی وقف در اسلام وقف از دو ویژگی مهم برخوردار است که هر دو مورد موجب تقویت این نهاد مردمی و اجتماعی می شود: اولین وجه اهمیت وقف « دائمی بودن » وقف است. به همین جهت است که فقهای عظام بر مبنای احادیث شریف، بیع وقف، هبه، وصیت، صلح و هرگونه تصرف دیگری که مال موقوفه را از جایگاه اصلی خود خارج نماید، ممنوع اعلام کرده اند، مگر در موارد استثنایی که وقف از مصلحت اصلی خود خارج شده یا رو به نابودی باشد و اجرای قصد و نیت واقف و رعایت منافع و مصالح موقوف علیهم در فروش مال موقوفه و تبدیل به احسن آن با اجازه حاکم باشد که همین امر نیز تأییدی بر پویایی این نهاد مردمی است. مرحوم امام خمینی (ره) در تحریر الوسیله باب وقف می فرماید: «ظاهراً وقف ابدی موجب زوال ملکیت واقف است و اما وقف منقطع الآخر هم این طور باشد محل تأمل است، به خلاف حبس که مالک حابس بر آن محبوسه باقی است و اگر حابس از دنیا بعد از تمام شدن مدت آن ملک به ارث می رود، و خود او نیز می تواند در آن ملک تصرفات غیر ناقله و غیر منافی با منافع محبوس علیه بنماید، اما تصرف ناقله ( از قبیل فروختن و بخشیدن ) جائز نیست، بلکه ظاهر این است که حتی آن را رهن هم نمی تواند بگذارد، ولی در بعضی از صور حبس بقاء ملک حابس محل منع است» ( امام خمینی 1366 ج 3: 5). به عبارت دیگر، اسلام در این عمل پویایی خود را در یکی از برنامه ریزی های اقتصادی و اجتماعی به منصه ظهور گذاشته است. چرا که با یک سرمایه گذاری اولیه مردمی، سود سرشار دائمی را به نفع عموم مردم یا گروه خاصی از آنان تضمین نموده است و با طراحی این نوع الگوها افق بلند مدتی در پیش روی مسلمانان گشوده است تا خود را در چارچوب زندگی کوتاه مدت دنیوی محصور نکرده باشند، بلکه اهداف متعالی و بلند مدتی را در چشم انداز آخرت برای خود ترسیم نمایند. امام حسن مجتبی ( علیه السلام ) می فرماید: « اعمل لدنیاک کانک تعیش ابدا و اعمل لاخرتک کانک تموت غذا » ( مجلسی 1403 ج 138: 44). این استراتژی موجب می شود که مؤمنان در زندگی دنیوی خود با تمام توان و نیروی همه جانبه به کار و تلاش و تولید بپردازند و به در آمد اندک و حداقل های زندگی برای خود و خانواده بسنده نکنند. کما اینکه درآمد حاصل از دسترنج امام علی (علیه السلام ) و دیگر امامان بسیار زیاد بود، ولی در راه خدا صرف می کردند. لکن اسلام هشدار می دهد که مال دنیا انسان را از یاد آخرت غافل نکند و هر لحظه آماده سفر به جهان آخرت باشد و دنیا را گذرگاهی برای زندگی ابدی تلقی نموده و به آن ایمان بیاورند. آنجا که می فرماید: «الدنیا مزرعة الاخرة» (مجلسی، ج 65: ص 318). بدیهی است ایمان و اعتقاد قلبی به چنین امری، به طور خود جوش به عنوان موتور محرکی انسانها را به سوی کارهای خیر و عام المنفعه نیز سوق می دهد و این تفکر، همانند یک ضمانت اجرایی درون سیستمی، عامل تداوم و بقای آن نیز خواهد بود. از سوی دیگر عدم جواز بیع وقف یا هرگونه تصرف دیگری در آن از این هدف والا نشأت می گیرد که اموال ما به یک تعبیر ملک شخصی ما نیست، بلکه در واقع امانتی الهی است که برای مدتی حق تصرف مشروع در آن به ما داده شده است، لکن محرومان و درماندگان در آن حق معلومی دارند که باید ادا شود و اصل آن نیز باید به مالک اصلی آن که خداست بازگردانده شود. یعنی در راه هایی که او تعیین نموده است مصرف شود. پس با وقف این امانت به صاحبش بازگردانده شده است و دیگر ملک ما نیست که حقی تصرفی برای خود قائل باشیم. « خدا به شما فرمان می دهد که سپرده ها را به صاحبان آنها رد کنید».[8] و امام صادق ( علیه السلام) فرمودند: « ولکن المال مال الله یضعه عندالرجل و دایع» ( قمی، ج 1: 615). دومین وجه اهمیت وقف «استقلال وقف» است. مدیریت وقف شرایطی دارد که واقف در وقف نامه ذکر کرده است و غالباً برای مال موقوفه متولی خاصی تعیین می کنند تا از منافع مال وقفی در جهتی که وقف شده حمایت و بر مصرف آن نظارت کند، مگر مواردی که متولی خاصی ندارد و تولیت وقف به حاکم واگذار شده است. لذا وقف مستقل از چارچوب و مقررات دولتی و حکومتی از جمله مالیات است و دولت حق تصرف در منافع یا تغییر محل مصرف آن را ندارد. به عبارت دیگر وقف دارای یک شخصیت حقوقی است که همچون نهادی حقوقی دیگر ویژگی ویژگی خاص خود را دارد که می تواند جایگاه خود را در جامعه حفظ نماید. تجربه تاریخی نیز نشان داده است که حتی حکومت های غیراسلامی نیز در موقوفات کمتر دخل و تصرف کرده و به این امر احترام گذاشته اند. مرحوم دکتر سید جعفر شهیدی به واسطه ای نقل کرده است که در دانشگاه سوربن فرانسه بخشی است که در آن هیأت بطلمیوس و فلسفه ارسطو تدریس می شود و کشیشی تدریس آن را بر عهده دارد و دو سه تن در درس او حاضر می شوند. کسی از مسئول دانشگاه پرسیده بود: سود این درسی که علم اساس آن را بر هم زده است چیست؟ او گفته بود: ما هم متوجه این نکته هستیم، لکن هزینه این کلاس از موقوفه تأمین می شود. اگر ما آن ها را به هم بزنیم واقف هایی که می خواهند موقوفه آنان پایدار باشد دیگر بدین کار رغبت نخواهند کرد (سروش 1387). 3-7.نمونه هایی از نوآوری در وقف بررسی وقف نامه های گذشته و حال کشورمان نشان می دهد که بخشی از عایدات حاصل به طور عام وقف امور خیریه شده است و بخشی دیگر به موارد خاصی مانند تأسیس یا تعمیر و نگهداری مساجد، مقابر، تکایا و حسینیه ها، پلها و جاده ها، کاروانسراها، مدارس و حوزه های علمیه، تأسیس آب انار و حمام و دیگر اماکن عام المنفعه اختصاص یافته است. همچنین موارد دیگری مانند عزاداری حضرت سید الشهداء ( علیه السلام ) و دیگر مراسم مذهبی، اطعام فقرا، تهیه لباس و مسکن، کمک به در راه ماندگان، روشنایی مساجد و معابر و امثال آن در وقف نامه ها به چشم می خورد. لکن همان گونه که ذکر شد، نیازهای جدیدی در جامعه امروزی مشاهده می شود که مساعدت های مالی مردمی از قبیل منافع دائمی وقف می تواند در رفع آنها بسیار راهگشا باشد. برای نیل به این هدف ضروری است که در نهاد وقف نوآوری هایی صورت گیرد تا مردم با حفظ اشتیاق در موقوفه های متعارف، نیم نگاهی نیز به معضلات جدید جامعه داشته باشند. . موقوفات گرچه در سالهای اخیر شاهد برخی موقوفه ها با مصارف خاصی هستیم که به چند مورد اشاره می شود: یکم. مدرسه سازی. خیرین مدرسه ساز در سالهای اخیر کمک شایانی به آموزش و پرورش نموده اند و امروزه به گروه بسیار فعالی تبدیل شده اند (لطیفی، 1387: 16). دوم. تعمیم زبان فارسی و تکمیل وحدت ملی. دکتر محمود افشار یزدی املاک و باغات زیادی را وقف نموده اند که از جمله مصارف آن عبارت است از: تألیف، ترجمه و چاپ کتاب و رساله مربوط به ادبیات فارسی و تاریخ و جغرافیای ایران. سوم. کمک به امور متعدد علمی فرهنگی. مؤسسه خیریه فرهنگی علوی زاهدان در سال 1385 املاکی در پاساژ زاهدان را وقف نموده تا در موارد متعددی مصروف شود، از جمله: احداث و راه اندازی مراکز دینی، مذهبی، علمی فرهنگی، خدماتی، درمانی، ورزشی، تجاری، مسکونی، اداری و خیریه، پرداخت وام دانشجویی، ازدواج، مسکن، برگزاری طرح های تابستانی، برگزاری دوره های مربیگری، برپایی اردوهای علمی - فرهنگی، حمایت از مؤلفان و مترجمان برای چاپ و ترجمه و نشر کتاب و مقالات علمی تحقیقی (رضایی، 1387: 56). چهارم. کمک به مبتلایان بیماریهای خاص. شخص در سال 1386 ملکی را برای درمان این بیماران وقف کرد. پنجم. کمک به نمایشنامه نویسی، فیلم و تئاتر دینی. وقفی در فسا برای مصارف مذکور سال 73. ششم. توسعه هتل های روستایی و جلب توریست. وقفی در فسا برای مصارف مذکور: سال 73. هفتم. در سالهای اخیر در ارومیه وقفی صورت گرفته که برخی از مصارف آن عبارتند از: سرمایه گذاری در امور کشاورزی و دامداری، ایجاد و توسعه هتل های روستایی برای جلب توریست، ایجاد مراکز صنایع دستی، مساعدت به روستاییان و کشاورزان بی بضاعت و پرداخت وام ضروری به آنان و. .. (رضایی 1387: 56). هشتم. در سال 1387 در نیشابور ملکی وقف شده است تا منافع آن جهت اهداء جوایز به ورزشکاران محل و مسجد صرف شود. (رضایی 1384: 56). نهم. همچنین به عنوان نمونه ای جدید در این دوران می توان به بنیاد علمی آموزشی قلم چی اشاره کرد که جهت گسترش دانش و آموزش در سراسر کشور با اولویت دانش آموزان بی بضاعت در سال 1384 وقف شده است (میراث جاودان 1385: 46). دهم. موارد دیگری از وقف های متفاوت: محافظت از موزه ها و آثار باستانی، تهیه زیور آلات و طلا برای نو عروسانی که توانایی تهیه آن را ندارند، درمان کردن حیوانات و پرندگان و نگهداری و مراقبت از مرغان اهلی، ایجاد بوستان ها و باغهای ویژه رهگذران تا از سایه و میوه های آن بهره مند شوند، ایجاد سرویس های بهداشتی عمومی، تهیه وسایل خنک کننده مانند پنکه برای آسایش بیماران در فصل گرما، تهیه دانه پرندگان در زمستان، وقف درخت گردو تا گردوهای آن به عنوان تشویق به کودکانی داده شود که تازه به مسجد آمده اند، وقف زمین در جهت گسترش فن آوری صلح آمیز هسته ای (لطیفی 1387: 16). یازدهم. در لبنان موقوفه ای است که از عواید آن باید دو نفره هر روزه در بیمارستان بر سر بالین بیماران حاضر شوند و در حالی که با هم نجوا می کنند، به طوری که بیمار صدای آنها را بشنود (اما تصور کند آنها به او توجه ندارند) جملاتی را در مورد بهبودی او رد و بدل کنند و بدین وسیله او را روان درمانی نمایند (حائری 1380: 431). مواردی که ذکر شد چند نمونه امیدوار کننده در تاریخ وقف بخصوص در سال های اخیر است که می تواند الگویی عملی در کاربرهای جدید وقف برای مصارف زیست محیطی و توسعه آن باشد. گرچه در وقف نامه های گذشته نیز مواردی از این قبیل یافت می شود. ................................................................................................................................. پی نوشت ها:   [1] «لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون و ما تنفقوا من شیء فان الله به علیم» (آل عمران/92). [2] «. .. وما تقدموا لانفسکم من خیر تجدوه عند الله هو خیرا و اعظم اجرا و استغفروا الله ان الله غفور رحیم» (مزمل/20). [3] «لیس لبر تولوا وجوهکم قبل المشرق و المغرب و لکن البر من آمن الله و الیوم الاخر و الملائکه و الکتاب و النبیین و ءاتی المال علی حبه ذوی القربی و الیتامی و المساکین و ابن السبیل و السائلین و فی الرقاب و اقام الصلوه و ءاتی الزکوة و الموفون بعهدهم اذا عاهدوا و الصابرین فی الباساء و الضراء و حین الباس اولئک الذین صدقوا و اولئک هم المنقون» (بقره/177). [4] «المال و البنون زینة الحیوة الدنیا و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر املا» (کهف/46). [5] «و یزید الله الذین اهتدوا هدی و الباقیات الصالحات خیر عند ربک و خیر مردا» (مریم/76). [6] عن ابی عبدالله علیه السلام انه قال: لیس یتبع الرجل بعد موته من الاجر الا ثلاث خصال: صدقة اجراها فی حیاته فهی تجری له بعد موته، او ولد صالح یدعو له، او سنة هدی استنها فی بها بعده. [7] ...و شروطه: القبول و التقرب و الاقباض والتنجیز والدوام و اخراجه عن نفسه. [8] «ان الله یامرکم ان تؤدوا الامانات الی اهلها» (نساء/58).

“منابع طبیعی در کلام وحی”

بسم الله الرحمن الرحیم   "منابع طبیعی در کلام وحی" . عبدالعلی بحرانی مقدمه : بنظر آمد در این سال -1393 -  و در آستانه فرا رسیدن هفته منابع طبیعی که توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیه الله خامنه ای )دامت برکاته( بسیار مورد تاکید قرار گرفته و همواره معظم له در ترویج فرهنگ حفظ و حراست از منابع ملی تاکید نموده اند ؛ و از جمله در تاریخ 14/12/1377 در اهمیت محیط زیست می فرماید : « مساله محیط زیست یا حفظ منابع طبیعی، برای ما مساله ای تجملاتی و درجه دو نیست؛ یک مساله حیاتی است. در تلاش ما برای توسعه کشور، اولویت باید در این بخش باشد.»  و اینکه امسال را سال « اقتصاد و فرهنگ، با عزم ملی و مدیریت جهادی » نامیده اند،  بهانه ای باشد تا گامی هر چند کم و کوتاه در راستای ترویج و تعالی و عمومی سازی فرهنگ حفظ و حراست از منابع طبیعی این نعمت عظمای ملی و تجدید شونده و اقتصادی و ارزشی  که خداوند از فضل و کرم خویش بر ما ارزانی داشته است ، برداشته و بتوانیم در سال فرهنگ و اقتصاد و مدیریت جهادی در این حوزه دخیل و انشاءالله سبب آشنایی بیشتر مردم شریف با اهمیت و جایگاه منابع ملی، خصوصا جنگل ها و مراتع از منظر قرآن کریم و اهل بیت عصمت و طهارت ( س) گردیم . مقاله در پیش رو  باختصار به بررسی جایگاه منابع ملی و اهمیت آن از دید قرآن کریم و معصومین (س) پرداخته و سعی می کند، ضرورت نگرش عمیق و تکلیف الهی و قرآنی فرد فرد جامعه در مقابل نعمت های خدادادی و زمینی ، خاصه منابع ملی را گوشزد و احساس وظیفه همگان را در برابر آنها برانگیزد. لذا امیدواریم مرضی حضرت حق تعالی قرار گرفته و به فضل الهی دربهبود وضع منابع ملی کشور و امعان نظر بیشتر مردم شریف و مومن و ولایتمدار کشور امام زمان (عج) به این موضوع بی اثرنبوده و مثمر ثمر واقع گردد. دفتر نمایندگی ولی فقیه در اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس – دیماه 1393 ....................................................................................................... فهرست                                                               صفحه   مقدمه                                                                                                                         1 پیشگفتار                                                                                                                     3 اصول بهره گیری از مواهب الهی                                                                                 4 مشروعیت تحصیل و نحوه درآمد افراد و ورع در کسب منابع                                       5  ورع در لغت                                                                                                                5 ورع در اصطلاح دینی                                                                                                   5 رعایت اعتدال و بهره وری صحیح و اصولی از منابع طبیعی                                         6 رعایت عدالت و انصاف در بهره گیری از منابع عمومی و ملی                                     7 شکر نعمت جنگل ها و مراتع                                                                                      7 حفظ منابع طبیعی وظیفه عمومی است                                                                    8 انفال چیست و به چه کسانی تعلق دارد؟                                                                10 اهمیت منابع طبیعی و محیط زیست در قرآن کریم                                                    11 تخریب منابع طبیعی فساد است                                                                              11 تخریب در تعریف قانونی                                                                                           14 توجه به کاربری هر زمین                                                                                          14 عذاب وغضب الهی به دلیل طغیان وتجاوز به منابع طبیعی                                       15  طغیان چیست                                                                                                         16 منابع طبیعی مظهر زیبایی خداوند وحفظ حیات آن بر ما لازم و واجب است              16  اعتدال محصول هم زیستی مسالمت آمیز                                                              17  ضرورت حفظ تابلوی زیبای آفرینش                                                                         18 زیبایی عالم طبیعت امانت الهی در دست ما است                                                   18 زمین جلوه گری خداوند و موجب لبخند زندگی است                                                20 زیبایی زمین از منظر امام علی (ع)                                                                          21 منابع طبیعی مظهر و جلوه حضور خداوند در بخشش زندگی                                   21 منابع طبیعی نشانه و آیت حق تعالی برای اهل فکر و ایمان                                    22 بهره گیری آگاهانه و پاسداری از منابع طبیعی شکر گزاری از خداوند است              24  بصیرت نتیجه ذکر و ذکر محصول تقوی است                                                           25 ما درقیامت درقبال عمل و برخورد خود با منابع طبیعی مسئول و باید پاسخگو باشیم     26  نعمت های خداوند درروی زمین تنها حق ماانسانها نیست                                      28  داستان نماز باران سلیمان                                                                                      30 آبادانی زمین سیره همه انبیا و اولیاء الهی است و متابعت از آن بر ما لازم است     32  جامعه دینی و یگانی مردم و حکومت                                                                      33  ارتباط رفتار فردی و اجتماعی مردم با نظام آفرینش و نقش آن در نزول برکات الهی34 رابطه نظم آفرینش با عمل انسان                                                                            35 وظیفه شناسی در قبال برکات و نعمت های خداوند                                                38 (منابع طبیعی)جنگل و مرتع در روایات                                                                      42 درختکاری باقیات صالحات است مبارزه با آلودگی هوا و ضد عفونی کردن هوا                                                           49 جلوگیری از سروصدای محیط                                                                                  50 تلطیف و تعدیل آب و هوا و ایجاد فضای سبز و تفرجگاه                                           50 کنترل و کاهش فرسایش و رسوب و تولید خاک و جلوگیری از رانش زمین و وقوع بهمن   50 نقش اقتصادی جنگل ها و مراتع                                                                             51 درختان نبض زمین و مایه حیات انسان، حیوان و حتی بسیاری از گیاهان هستند    52 منابع                                                                                                                       54 .............................................................................................................................. . پیشگفتار :  جنگل ها و مراتع جزئی از منابع طبیعی محسوب که در زمره  انفال و خداوند رحمن آنها را به لطف و کرم خویش در اختیار انسان قرار داد تا در زندگی خود به عدل و اعتدال از آن بهره گیرد.  اهمیت طبیعت و به ویژه جنگل ها و مراتع در دین و حتی ادیان الهی برکسی پوشیده نیست و در شریعت مقدس اسلام ازجایگاهی ویژه برخورداراست. قرآن کریم  در سوره مبارکه جاثیه فرمود : « وَسَخَّرَ لَكُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِّنْهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لَّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ» (سوره جاثیه آیه 13) هرآنچه که در آسمان ها و روی زمین آفریده شده است برای انسان و مسخر او است. تسخیر ، عملی جز بهره گیری و جهت بخشی داده ها در مسیر و هدف معین نیست که انسان موظف است با استفاده اصولی و منطقی از منابع خدا دادی در چهارچوب برنامه ، برای بهبود و گذران زندگی خود و دیگران از آن سود ببرد . چرا که منابع طبیعی به عنوان نعمت تجدید شونده متعلق به همه انسانها و در همه قرون و اعصار است . خداوند ضمن اینکه انسان  را به اندیشیدن در مورد طبیعت و نظم و ترتیب و تعا دل در طبیعت دعوت کرده است ، او را  فرمان به استفاده و بهره مندی اصولی داده و او را در حفظ و حراست از نعم الهی نیز مسئول و موظف دانسته و باید پاسخگو باشد. همین طور که مولی الموحدین علی (ع) فرمود : « اِتَّقُوااللهَ فِی عِِبادِهِ وَ بِلادِهِ فَاِنَّکُم مَسئُولُونَ حَتّی عَنِ البِقاعِ وَ البَهائِمِ وَ اَطِیعوا اللهَ وَ لا تَعصُوهُ ». ( نهج البلاغه خطبه 167)  . اصول بهره گیری از مواهب الهی : بهره گیری از ارزاق و نعمت های خداوندی دارای اصولی است که توجه و رعایت همه جانبه آن مد نظر دین قرار دارد. اسلام  برای بهره گیری از مواهب حیات، قید و شرط فراوانی قرار داده است  که می توان  از جمله به موارد ذیل اشاره کرد. - مشروعیت تحصیل  و نحوه درآمد افراد و ورع در کسب منابع ورع در لغت : ورع در لغت به معنای پارسایی و پرهیزگاری و خود داری آمده است. ورع در اصطلاح دینی : ورع توقف در برابر شبهه و اجتناب از امور مشكوك و نزديك نشدن به حريم و پيرامون محرمات است. موارد شبهه يا مشتبهات نيز در فاصله بين حلال هاي مسلّم و حرامهاي مسلّم قرار دارند كه معلوم نيست حرامند يا حلال. و یا به عبارت دیگر؛ ورع به معنای پرهیز و خود داری از امور شبهه ناک و تنفر از گناه است و  یا تعاریف دیگری که از آن جمله: «ورع اجتناب از شبهات است به خاطر ترس از وقوع در محرمات.» «ورع ملازمت اعمال نیکو و پسندیده است.» «ورع ، ترک همه ی شبهات است و ترک سخنان و اعمال بیهوده.» «ورع عبارت است از این که نفس را اعمال نیکو ملازمت نماید و فتور و قصور راه ندهد.» «ورع ، کفّ از محرمات الهی است.»  - چگونگی و صحت مصرف     - ادب و آداب در به کار بردن منابع - پرهیز از تجاوز و طغیان در منابع - پرهیز از اسراف و تبذیر  « وكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ » « بخوريد و بياشاميد و زياده‏روى مكنيد كه او اسرافكاران را دوست نمى‏دارد.» ( اعراف آیه 31) اسراف و تبذیر از مذموم ترین اعمال به شمار می روند و خاصه هرگونه رفتار اسراف گونه درباره محیط زیست و منابع طبیعی، نوعی رفتار ناهنجار اجتماعی و اخلاقی به حساب می آید که با اصول ارزشی دین در تضاد و باید از آن پرهیزشود. البته نگهداری منابع طبیعی و محیط زیست و پرهیز از تخریب و تجاوز ، هیچ گونه تباینی با بهره وری اصولی از طبیعت  و داده های آن ندارد. - رعایت اعتدال و بهره وری صحیح و اصولی از منابع طبیعی در این بند منظور اصلاح شیوه های بهره گیری و یا استفاده بهینه است. گاهی اوقات استفاده ها ی ما اسراف و یا خارج از حد نیاز بوده و لازم نیست و لکن نحوه بهره گیری و برداشت از راه های غیر اصولی و علمی موجب وارد کردن ضایعات و خسارت های جبران ناپذیر بر پیکره طبیعت گشته و در نهایت منجر به تخریب و از بین رفتن آنها می شود. - رعایت عدالت و انصاف در بهره گیری از منابع عمومی و ملی  در این بند توجه به حقوق عمومی ، رضایت به حد و حدود خویش ، توجه به حقوق آیندگان ، توجه به مقررات و قوانین دینی و حکومتی و امانتداری ، قناعت ، مسئولیت پذیری و حق خواهی و ،و ،و ، و اموری هستند که باید مد نظر ما قرار داشته باشد.  بدانیم تصرفات زيانبار و بهره گیری های غیر اصولی و خود خواهانه که به موجودات دیگر و نظام هستی آسيب وارد سازد ، ظلم و در نتيجه حرام  و مرتکب آن مستوجب عقاب الهي است؛ زيرا خداوند ظلم نسبت به هيچ موجودي را بر نمي تابد؛ «...وَ مَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلمًا لّلعالمينَ».(آل عمران، 108) مقام معظم رهبرى در اين باره مى‏فرمايند: «هدف متعالى اسلام، برخوردارساختن همه نسلها از نعمتهاى الهى، و ايجاد جامعه‏اى سالم و به دور از فاصله طبقاتى، و مستعد براى رشد و شكوفايى است و الزامات شرعى، براى حفظ تعادل و توازن در استفاده از مواهب طبيعى، با پرهيز از زياده‏روى، و تعبّد به عدم اضرار به غير را، فراهم آورده است.» شکر نعمت جنگل ها و مراتع : از سوی دیگر ضمن دستور به شکر گذاری و پرهیز از کفران نعمت های خداوندی او را در صورت ناسپاسی تهدید به عذاب شدید کرده است .  شکر نعمت در حوزه منابع طبیعی چیست؟ شکر نعمت و عدم کفران چیزی جز استفاده اصولی از داده های خداوند در عین نگهبانی و حراست از آنها و ایجاد  زمینه و بستر مناسب برای حفظ و توسعه آنها درجهت تامین منابع آیندگان نیست. معصومین(س) ضمن سخن از فضیلت و ارزش پاسداری و پاسبانی از منابع ملی، خاصه درختان و جنگل ها به کاشت درخت فرمان و آن را در زمزه اعمال صالح قرارداده اند. پیامبر اکرم(ص) در اهمیت این موضوع فرمود: اگر عمر جهان پایان یابد و قیامت برسد و یکی از شما نهالی در دست داشته باشد، چنانچه به قدر کاشتن آن فرصت باشد، باید فرصت را از دست ندهد و آن نهال را بکارد.(مستدرک الوسایل جلد 13) حفظ منابع طبیعی وظیفه عمومی است: نباید فراموش کنیم که منابع طبیعی ثروت عمومی و متعلق به همه نسلها است که باید به مثابه ارث همگان باید آن را حفظ و حراست کنیم .  ضرورت حفظ و حراست از منابع ملی  خاصه جنگل ها و مراتع بر کسی پوشیده نیست هر چند بدلیل غفلت عده ای و نیز سوء استفاده زیاده خواهان وبه دلایل مختلف و ازهمه مهمتر بهره برداریهای غیر اصولی و نا بخردانه ما انسانها و بسیاری عوامل دیگر امروزه دچار مشکلات عدیده در حوزه جنگل و مرتع و به صورت عموم در حوزه منابع ملی هستیم ، اما با توجه به فرامین دینی و دستورات قرآنی  و به استناد قواعد شرعی چون قاعده « لاضرر» و قاعده « نفی عسر و حرج» در زمینه جبران خسارات ناشی از تخریب و تجاوز افراد به منابع طبیعی و ملی و نیز « حکم عقل و بنای عقلای عالم» و نیز تاکید و فرمان قانون اساسی نظام مقدس جمهوری اسلامی که در اصل 45 به آن اشاره دارد و می گوید: « انفال‏ و ثروتهای‏ عمومی‏ از قبیل‏ زمینهای‏ موات‏ یا رها شده‏، معادن‏، دریاها، دریاچه‏، رودخانه‏ ها و سایر آبهای‏ عمومی‏، کوه‏ ها، دره‏ ها ،جنگلها، نیزارها، بیشه‏ های‏ طبیعی‏، مراتعی‏ که‏ حریم‏ نیست‏، ارث‏ بدون‏ وارث‏، و اموال‏ مجهول‏ المالک‏ و اموال‏ عمومی‏ که‏ از غاصبین‏ مسترد می‏ شود در اختیارحکومت‏ اسلامی‏ است‏ تا بر طبق‏ مصالح‏ عامه‏ نسبت‏ به‏ آنها عمل‏ نماید. تفصیل‏ وترتیب‏ استفاده‏ از هر یک‏ را قانون‏ معین‏ می‏ کند.» زمین‌های موات، معادن، دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و سایر آب‌های عمومی، کوه‌ها، دره‌ها و جنگل ها و غیره همه در اختیار حکومت اسلامی است که بر طبق مصالح و زیرنظر ولایت فقیه پس از پیامبر و ائمه اطهار باید به آن ها عمل شود. و یا اینکه در اصل 50 آورده است: « در جمهوری‏ اسلامی‏، حفاظت‏ محیط زیست‏ که‏ نسل‏ امروز و نسلهای‏ بعد باید در آن‏ حیات‏ اجتماعی‏ رو به‏ رشدی‏ داشته‏ باشند، وظیفه‏ عمومی‏ تلقی‏ می‏گردد. از این‏ رو فعالیتهای‏ اقتصادی‏ و غیر آن‏ که‏ با آلودگی‏ محیط زیست‏ یا تخریب‏ غیر قابل‏ جبران‏ آن‏ ملازمه‏ پیدا کند، ممنوع‏ است‏.»    امید می رود علاوه براینکه دولت اسلامی وکارگزاران حکومت اسلامي با اقتدار در جهت توسعه منابع طبیعی و منابع ملی که مصداق اتم معروف ودر مقابله با تخريب ، قطع و تجاوز به انفال و منابع ملی که مصداق تمام منکر در جامعه اسلامی است به استناد و فرمان برآمده از آیه شریفه: «الَّذِينَ إن مَّکَّنّاهُم فِي الأرضِ أقَامُوا الصَّلَوه وَ ءَاتَوُا الزََّکَوهَ وَ أمَرُوا بِالمَعرُوفِ وَ نَهَوا عَنِ المُنکَرِ وَ لِلِه عاقِبَهُ الأُمُورِ».(حج، 41) به وظیفه شرعی و قانونی خود عمل خواهند کرد، ما هم باهمت و تلاش همگانی و با احساس وظیفه در قبال نسل های آینده و برای جلوگیری از هدر رفتن و تضییع و نابودی این منابع و از طرفی توسعه آن در حد توان در آگاهی بخشی عمومی اقدام و ضمن مبارزه جدی با تجاوز و تخریب و .... زمینه های حفظ و حراست از این منابع را فراهم آوریم. انفال چیست و به چه کسانی تعلق دارد؟ از منظر قرآن کريم انفال از آن خداوند و رسول مکرم اسلام (ص) است. «يَسئَلُونَکَ عَنِ الأنفَالِ قُلِ الأنفَالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ...». (انفال، 1) انفال ثروت هاي طبيعي چون زمين هاي موات يا رها شده، معادن، درياها، درياچه ها، رودخانه ها و ساير آب هاي عمومي، کوه ها، دره ها، جنگل ها، نيزارها، بيشه هاي طبيعي،مرتعي که حريم اشخاص نمي باشد را شامل مي شود و در اختيار حکومت اسلامي است تا براساس مصالح عامّه نسبت به آنها عمل کند. شناسايي مالکيت امام مسلمين و حکومت اسلامي بر منابع طبيعي مذکور علاوه بر تعادل اقتصادي جامعه ، کمک مي کند تا حکومت ثروت ناشي از بهره وري انفال را در کاهش فاصله طبقاتي، عدالت اقتصادي و اجتماعي به کار گيرد. اين امر در حفظ تعادل زيستمحيط نيز مؤثر است؛ زيرا حکومت با وضع مقررات و اعمال آنها در زمينه ي منابع طبيعي و موجودات زيست محيطي مي تواند از تجاوز به حريم طبيعت جلوگيري کند و با برنامه ريزي همه جانبه به توسعه ي محيط زيست مبادرت ورزد. لذا طراحي انفال در نظام اقتصادي اسلام براي حکومت اسلامي يک روش بنيادي براي حفظ محيط زيست قبل از آلودگي و تخريب تلقي مي شود. مواد 25 و 26 قانون مدني نيز بر مالکيت و تصرف دولت بر اموال عمومي بر اساس مصالح عمومي و منافع ملي اشاره دارد. بنابراين انفال در عصر غيبت در اختيار ولي فقيه و حکومت اسلامي قرار مي گيرد تا نحوه صحيح استفاده عموم را از آنها تعيين کند و بهره برداري از آنها را تحت نظم خاصي در آورد؛ از اين رو انفال در اختيار حکومت اسلامي است تا بر طبق مصالح عمومي از آن بهره برداري کند. اهمیت منابع طبیعی و محیط زیست در قرآن کریم 1 - تخریب منابع طبیعی فساد است.  قرآن کریم در کنار بیان حکم انفال و دستور به پرهیز از قطع درختان و بوته ها و حفاظت  جدی از آنها  ازتخریب  و پایمال کردن منابع ملی و خاصه در بحث ما جنگل ها و مراتع به فساد یاد کرده و آن را بسیار مذموم و ناپسند شمرده است. فرمود :  « وَلاَ تُفْسِدُواْ فِي الأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاَحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا إِنَّ رَحْمَتَ اللّهِ قَرِيبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِينَ » « ودر زمين پس از اصلاح آن فساد مكنيد وبا بيم و اميد او را بخوانيد كه رحمت‏خدا به نيكوكاران نزديك است. (ا عراف آیه 56) قطعا یکی از مصادیق افساد در زمین تخریب و قطع و سوزاندن منابع طبیعی از جمله درختان و گیاهان و جنگل ها و یا بهره گیری غیر اصولی و علمی و  غیر عادلانه است که سبب از بین رفتن دفعی و یا تدریجی آنها می شود. قرآن کریم در آیاتی فساد و تعدی و مصیبت را منسوب به انسان ذکر می کند. « وَمَا أَصَابَكُم مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ » « و هر [گونه] مصيبتى به شما برسد به سبب دستاورد خود شماست.» ( شوری آیه 30 ) در آیه دیگر فرمود: « ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» «به سبب آنچه دستهاى مردم فراهم آورده فساد در خشكى و دريا نمودار شده است تا [سزاى] بعضى از آنچه را كه كرده‏اند به آنان بچشاند باشد كه بازگردند.» (روم آیه 41) اهمیت این موضوع آنقدر است که حتی رسول الله (ص) در مواقع جنگ ودر جریان جنگ بدر همگان را از نابودی و قطع درختان منع نموده است. همین‌طورکه فرمود: «شکستن بال درختان همانند شکستن بال فرشتگان است.» خداوند متعال در سوره بقره آیه 205 فرمود: « وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيِهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللّهُ لاَ يُحِبُّ الفَسَادَ» « و از ميان مردم كسى است كه در زندگى اين دنيا سخنش تو را به تعجب وا مى‏دارد و خدا را بر آنچه در دل دارد گواه مى‏گيرد و حال آنكه او سخت‏ترين دشمنان است --   و چون برگردد [يا رياستى يابد] كوشش مى‏كند كه در زمين فساد نمايد و كشت و نسل را نابود سازد و خداوند تباهكارى را دوست ندارد.» آیه به اهمیت منابع طبیعی ونسل گیاهان،حیوانات ونگهداری از آن اشاره دارد. مرحوم علامه طباطبایی (ره) در بخشی از تفسیر آیه می نویسد: « منافق شدید الخصومه وقتی دستش برسد و قدرتی بدست آورد، سعی می کند فساد را در زمین بگستراند و فساد و افسادش به این است که حرث و نسل را نابود کند. پس معنای آیه این شد؛ که او از راه نابود کردن حرث و نسل در زمین فساد می انگیزد و در نابودی انسان می کوشد.» مراد اینکه آنان با نوعی مفسده جویی در نظام طبیعت موجب از بین بردن نسل جنگل ها و درختان وگیاهان شده و با تعدی و تجاوز به طبیعت زندگی انسانی و حتی حیوانی را مختل و ویران می کنند. تخریب در تعریف قانونی : هرگونه دخل و تصرف غیر قانونی که منجر به ایجاد تغییر در اراضی منابع طبیعی توسط افراد حقیقی و حتی حقوقی (از قبیل بوته کنی، قطع درختچه و درختان جنگلی، احداث تاسیسات، راه سازی و یا سایر امور مربوط به مخابرات، برق رسانی، آبرسانی و....) گردد تخریب تلقی می شود. توجه به کاربری هر زمین: از طرفی هر زمینی کاربری خاص خودش دارد که نحوه بهره گیری ما از آنها باید به شکلی تنظیم و مدیریت شود که خللی به به آنها وارد ننماید . همین طور که خداوند در قرآن کریم فرمود: « وَفِي الأَرْضِ قِطَعٌ مُّتَجَاوِرَاتٌ وَجَنَّاتٌ مِّنْ أَعْنَابٍ وَزَرْعٌ وَنَخِيلٌ صِنْوَانٌ وَغَيْرُ صِنْوَانٍ يُسْقَى بِمَاء وَاحِدٍ وَنُفَضِّلُ بَعْضَهَا عَلَى بَعْضٍ فِي الأُكُلِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ» (رعد آیه4) « و در زمين قطعاتى است كنار هم و باغهايى از انگور و كشتزارها و درختان خرما چه از يك ريشه و چه از غير يك ريشه كه با يك آب سيراب مى‏گردند و [با اين همه] برخى از آنها را در ميوه [از حيث مزه و نوع و كيفيت] بر برخى ديگر برترى مى‏دهيم بى گمان در اين [امر نيز] براى مردمى كه تعقل مى‏كنند دلايل [روشنى] است.» آیه به این موضوع اشاره دارد که هر نوع زمینی که خداوند تحت اختیار بشر قرار داده است، جایگاه خاصی برای یک نوع کاربری مشخص داردکه در بهره گیری از آن باید به آن توجه شود. هر درختی در هر جایی نمی روید. هر زمینی استعداد پرورش و روییدن هردرخت و گیاهی ندارد. این امر یک مقوله علمی و تخصصی است و باید از صاحبان فن بهره بگیریم. 2- عذاب  و غضب الهی به دلیل طغیان و تجاوز به منابع طبیعی « كُلُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَن يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى» « ازخوراكيهاى پاكيزه‏اى كه روزى شما كرديم بخوريد[و لى] در آن زياده‏روى مكنيد كه خشم من بر شما فرود آيد و هر كس خشم من بر او فرود آيد قطعا در [ورطه] هلاكت افتاده است. » ( طه 81) قرآن کریم ضمن اذن به بهره گیری از ارزاق نهفته در زمین به انسان او را از سرکشي و بهره وري غیر اصولی و طغیان نهي نموده است. طغیان چیست: تفسیر شریف نمونه در ذیل آیه می نویسد؛ « طغیان در نعمت ها آن است که انسان به جای این که : از آنها در راه اطاعت خدا و طریق سعادت خویش استفاده کند، آنها را وسیله ای برای گناه، ناسپاسی، کفران وسرکشی و اسرافکاری قرار دهد، همان گونه که بنی اسراییل چنین کردند، این همه نعمت های الهی را دریافت داشتند و سپس راه کفر و طغیان و گناه را پیمودند. » با توجه به آیه شریفه شکی در حرمت تخريب محيط زيست و منابع طبیعی باقی نمی ماند و طغیان و تجاوزی که موجب از بین رفتن آنها شده و یا زمینه بهره گیری دیگران را از آن از بین ببرد از جمله معاصی است که مشمول غضب خداوند مي گردد . امام صادق(ع) فرمود: « قطع بی‌رویه درختان میوه، عذاب سخت الهی را در پی دارد.» همین طور که فرمود: مومن پس از مرگ از چندین خصلت سود می‌برد که یکی از آنها درختی است که به دست او کشت شده است که طبیعی است از تمام بهره‌ای که این درخت می‌دهد، ثواب به  او خواهد رسید. 3- منابع طبیعی مظهر زیبایی خداوند وحفظ حیات آن بر ما لازم و واجب است: « الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ» «(خداوند)اوست داناى نهان و آشكار كه شكوهمند و مهربان است. همان كسى كه هرچيزى راكه آفريده است نيكو آفريده است.» ( سجده آیه 7) منابع طبیعی از حیث اینکه مخلوق خداوند است، دارای حسن و زیبایی منحصر به فرد خویش است و حق حیات دارد و حفظ زندگی با طراوت آن بر ما لازم است. « الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ » ( انعام آیه 1) وجود منابع محیط زیستی اعم از جنگلها و مراتع و غیره باید موجب حمد الهی باشد و ما بندگان، خداوند را برنعمت وجود آنها سپاس بگوییم. سپاس و حمد ما چیزی جز درک و فهم و شناخت حقوق متقابل و قبول مسئولیت بین خودمان و آنها نیست. امام علی (ع) فرمود: « از خدا نسبت به بندگان و شهرهایش پروا کنید زیرادارای مسئولیت هستید حتی نسبت به زمینها و حیوانات  خداوند را اطاعت کنید و از نافرمانی او بپرهیزید.» اعتدال محصول هم زیستی مسالمت آمیز : اعتدال در عالم هستی محصول هم زیستی مسالمت آمیز انسان با سایر موجودات و خاصه منابع طبیعی است. پیامبر اکرم (ص) فرمود: «بالعدل قامت السموات و الأرض» و این عدالت لازمه عالم هستی و به حق سبب قوام آن است. همین طور که قرآن فرمود:  « مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى وَالَّذِينَ كَفَرُوا عَمَّا أُنذِرُوا مُعْرِضُونََ»(احقاف، 3) « [ما] آسمانها و زمين و آنچه را كه ميان آن دو است جز به حق و [تا] زمانى معين نيافريديم و كسانى كه كافر شده‏اند از آنچه هشدار داده شده‏اند رويگردانند.» ضرورت حفظ تابلوی زیبای آفرینش حضرت علامه جوادی آملی در اثر شریف خود« اسلام و محیط زیست» می نویسد؛« گروهی دراثر اغوای شیطان که با ارائه کژراهه ها و اغرا و تمویه و تسفیه، بشر فریب خورده را وادار به عصیان می کند، به بهانه حفظ صنعت، سنت زیبای خلقت را به بدعت تبدیل و نظام با شکوه آفرینش را به هرج و مرج آلایش و آلودگی دگرگون می نمایند .»  زیبایی عالم طبیعت امانت الهی در دست ما است . معظم له اضافه می نماید؛ «پیام قرآن کریم در باره ناسپاسان زیست محیطی و فاقدان فرهنگ صیانت از محیط زیست، این است: « ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُم بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ » « به سبب آنچه دستهاى مردم فراهم آورده فساد در خشكى و دريا نمودار شده است تا [سزاى] بعضى از آنچه را كه كرده‏اند به آنان بچشاند باشد كه بازگردند.»( روم آیه 41) آنچه از دستور سپهری و فرمان آسمانی بر می آید، این است که تابلوی زیبای آفرینش ، امانت الهی به دست بشر است. ریشه اصلی تمامی مفاسد دوری از خداوند و فراموشی یاد او است. وقتی مردم از خدا دور شوند به فساد و گناه آلوده می شوند و قطعا عکس العمل خود را می بینند. امام صادق (ع) فرمود: « زندگی موجودات دریا به وسیله باران است، هنگامی که باران نبارد هم خشکی ها به فساد کشیده می شود، و هم دریا، و این هنگامی است که گناهان فزونی گیرد.» ( ازتفسیر نمونه در ذیل آیه ) نکته ؛ همه این عالم با تمام جلوه و آراستگی خدادادیش قلمرو آزمون و امتحان انسانها است و ما باید در این آزمون سربلند بیرون آییم. همینطور که درد و گرفتاریها  می تواند امتحان الهی باشد، داده ها و نعمت ها و از جمله درختان و گیاهان و مراتع و آب های روان و ... نیز نشئه آزمون الهی برای بشراست. خداوند فرمود: « إِنَّا جَعَلْنَا مَا عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَّهَا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا» « در حقيقت ما آنچه را كه بر زمين است  زینت و زيورى براى آن قرار داديم تا بوسیله اهل آن را بيازماييم كه كدام يك از ايشان نيكوكارترند.» ( کهف آیه 7) . زمین جلوه گری خداوند و موجب لبخند زندگی است: زیبایی های زمین سرور آور و نشاط آفرین است:  خداوند فرمود: « أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ مُخْضَرَّةً إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ » « آيا نديده‏اى كه خدا از آسمان آبى فرو فرستاد و زمين سرسبز گرديد آرى خداست كه دقيق و آگاه است.» (حج آیه 63) زمین درعالم خلقت ازجلوه گری های خداوند است که از باب لطف به بشر هدیه داده است. خداوند زمینی که آثارحیات در او نبود با فرستادن باران زندگی بخشید و در نتیجه این لطف سرسبز و موجب نشاط و سرور قلب هر بیننده ای نمود. «لطیف» در آیه به معنی کار بسیار ظریف و باریک است. یعنی مخضر وسرسبزی زمین کار ظریف ودقیق خداوند است که با ایجاد این زیبایی سرور آفرینی کرده است. او با فرو فرستادن باران و پرورش بذر ها در دل خاک در نهایت دقت و ظرافت و بر خلاف قانون جاذبه آنها را به بیرون فرستاده و در نتیجه تبدیل به انواع و اقسام مختلف و متفاوت گیاهان و درختان تنومند نمود تا روح و روان آدمی آرام و هر بیننده ای را خیره و مجذوب خود گردانده و به هر رهگذری سرور و شادمانی بخشد. متخصصین این فن که به بیان برکات و فوائد جنگل ها و گیاهان و آثار مترتب بر زندگی انسان پرداخته اند، به تفصیل به این پدیده و اثر طبیعی اشاره نموده اند و لکن آوردن آن به تفصیل در اینجا از حوصله این مقوله خارج است. همین طور که در آیه پنج سوره حج اشاره کرده و می فرماید: « وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاء اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ »  « و زمين را خشكيده مى‏بينى[ولى] چون آب بر آن فرود آوريم به جنبش درمى‏آيد و نمو مى‏كند و از هر نوع [رستنيهاى] نيكو مى‏روياند.» نکته: آنچه اقتضاء این لطف است، سپاسگزاری و شکر است. وظیفه داریم در قبال این مرهمت و عنایت الهی با پرهیز از تخریب و ویران سازی و دوری از استفاده های غیر اصولی و حتی با پرهیز و ممانعت از شکستن شاخه ای از درختان و یا پایمال کردن بوته ای از بوته ها و گیاهی از گیاهان، آن را بجای آورده  و بدین سبب رضایت خداوند را جلب نماییم. زیبایی زمین از منظر امام علی (ع) : در خلقت زیبای زمین فرمود: « زمین به وسیله باغ های زیبا، همگان را به سرور وشادی دعوت کرده، با لباس نازک گلبرگها که بر خود پوشیده، هر بیننده ای را به شگفتی واداشت. و با زینت و زیوری که از گلوبند گل های گوناگون، فخرکنان خود را آراست، هر بیننده ای را به وجد آورد،که فرآوردهای نباتی را، توشه و غذای انسان، و روزی حیوانات قرار داد. در گوشه و کنار آن، دره های عمیق آفرید، و راه ها و نشانه ها برای آنان که بخواهند از جاده های وسیع آن عبور کنند، تعیین کرد.»(نهج البلاغه ، ترجمع محمد دشتی ، خطبه 91)   4-منابع طبیعی مظهر و جلوه حضور خداوند در بخشش زندگی به ما است: منابع طبیعی از مظاهر و جلوه های رحمت الهی است. علاوه بر اینکه وجود آنها در رحمت خداوند منشاء دارد، موجب اشاعه و گسترانیدن رحمت الهی نیز هستند و با بودنشان سبب نزول رحمت خداوند بر دیگر موجودات و خاصه انسان می شوند . تبلور رحمت و برکت بودن آنها تطهیر و پاکیزه سازی طبیعت و تصفیه هوا و فضای محیط زیست است که در راستای این سخن توجه به توان اخذ و جذب گاز اندرید کربنیک هوا از سوی دریاها و گیاهان و جنگل ها  مقوله ای قابل توجه است. اگر این رحمت الهی شامل حال ما بندگانش نبود، نفس کشیدن بر ما غیر ممکن می شد. لذا گیاهان و درختان یکی از مظاهر رحمت و نیکی خداوند به بندگانش در زندگی دنیوی است و تخریب و از بین رفتن و از دست دادن آن از نشانه های عذاب الهی است که در نتیجه عمل خود ما بر ما و حیات مادی ما عارض می شود. در سوره مبارکه اعراف می خوانیم خداوند فرمود:  « وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاء وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَ كْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُم بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ» « و براى ما در اين دنيا نيكى مقرر فرما و در آخرت[نيز] زيرا كه ما به سوى تو بازگشته‏ايم فرمود عذاب خود را به هر كس بخواهم مى‏رسانم و رحمتم همه چيز را فرا گرفته است و به زودى آن را براى كسانى كه پرهيزگارى مى‏كنند و زكات مى‏دهند و آنان كه به آيات ما ايمان مى‏آورند مقرر مى‏دارم.»( اعراف آیه 156) 5- منابع طبیعی نشانه و آیت حق تعالی برای اهل فکر و ایمان است. قرآن کريم، طبيعت و محيط زيست از مصاديق نشانه های الهي ذکر کرده است. عالم هستی و طبيعت تجلي گاه خداوند متعال است که انسان می تواند با تفکر و اندیشه و شناخت شایسته آن از جاي جاي عالم حضور الهي را در یابد. «خَلَقَ اللهُ السَّمَوَاتِ والأرضَ بِالحَقِّ إِنَّ فِي ذَلِکَ لآيهً لِلمُؤمِنِينَ»( عنکبوت آیه 44) ازمهمترين حقايقي که با انديشه درطبيعت به دست مي آيد،  نقش منابع، خاصه جنگلها وگیاهان درایجاد زندگی و نگهبانی از حیات دیگر موجودات عالم است. همین طور که آلوده و از بین بردن منابع طبیعی و از جمله درختان و جنگلها موجب فنا سازی وتخريب حیات و تعدي به  حقوق الهی و تمامی انسان ها است. امروزه تخریب منابع ملی و یا قطع و سوزاندن درختان و از میان بر داشتن آنها آن هم با انگیزه های مادی و در جهت منافع شخصی، ظلم مضاعف به اصل زندگی و تجاوز به حدود و حقوق خدا وحق و حد بندگان او است. قرآن کريم آسمان ها و زمين را آيه و نشانه عظمت خداوند مي داند. لازمه و سبب اولیه درک و فهم نشانه الهی برای بهره گیری در جهت رسیدن به او شناخت  درست و بجای جایگاه و سبب وجود و مهمتر فهم اهمیت حق آنها است تا در راستای رعایت حقوقشان بتوانیم زمینه رعایت حقوق الهی را فراهم آوریم. همین طور که عدم توجه به حقوق و عدم نگهداری این منابع، گویای بی توجهی و خدای ناخواسته مبین حق ناشناسی ما در برابر خداوند است و با تجاوز و تعدی به آنها عین ناسپاسی خود به نعمت های خدا دادی و سرمایه های عمومی را نشان داده ایم. قدر ناشناسی و ناسپاسی قطعا موجب نزول بلا و عذاب الهی خواهد بود که باید حتما از آن پرهیز نماییم. 6- بهره گیری آگاهانه و پاسداری از منابع طبیعی شکر گزاری از خداوند است. « وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ » « و قطعا شما را در زمين قدرت عمل داديم و براى شما در آن وسايل معيشت نهاديم[اما] چه كم سپاسگزارى مى‏كنيد.» ( اعراف آیه 10) بهره گیری صحیح وآگاهانه ازمنابع طبیعی نشانه شکر گذاری از خداوند و نعمت های او است. خداوند تمکن و استعداد بهره گیری از طبیعت را در فطرت انسان قرار داده و زمین و منابع آن را مسخر و ذلول و تسلیمش قرار داده است و در این راستا انسان را  مامور به آباد سازی زمین و توسعه منابع آن با شکرگذاری است. شکرگزاری جز استفاده اصولی وعلمی از مواهب خداوند در روی زمین نیست. هرگونه بهره گیری و تجاوز به منابع که موجب تخریب و در نهایت از بین رفتن آن باشد، مصداق تمام نا سپاسی و ناشکری است. خداوند با نهادينه سازي ظرفيت علمي براي انسان او را خليفه ي خود در زمین قرار داده وضمن اینکه به انسان  اذن و فرمان به بهره گيري از مواهب و فضل خود در زمين داده است، آنجا که فرمود: « فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلَاةُ فَانتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَّعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ»(جمعه، 10) او را مامور به آباداني و عمران زمین کرده است، آنجایی که فرمود؛ « هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُّجِيبٌ»(هود، 61) از او نیز خواسته با علم و درایت ضمن حفظ و نگهبانی از این منابع، در احیاء  و پاسداری از آنها مسئول و پاسخگو باشد. بصیرت نتیجه ذکر و ذکر محصول تقوی است: شاید اینکه انتشار و ابتغاء و بهره گیری از زمین با ذکر کثیر خداوند توام شده است، دلیل اهمیت و ظرافت استفاده از مواهب الهی درروی زمین وامکان وسوسه های فراوان نفسانی و امیال حیوانی باشد که چه بسا به سبب تصرفات عدوانی و زیاده خواهی های مالی و مادی موجب تعدی و خدای ناخواسته تجاوز به حقوق خداوند و مردم شود و در این حال آنچه سبب تعدیل این امیال می شود و قطعا در مواقع بروز این خطرات مانع ومحافظ آدمی است، ذکرو یاد خداوند است. همین طور که خداوند  فرمود: « إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَواْ إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُواْ فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ» « در حقيقت كسانى كه [از خدا] پروا دارند چون وسوسه‏اى از جانب شيطان بديشان رسد [خدا را] به ياد آورند و بناگاه بينا شوند.» ( اعراف آیه 201) چون انسان در زمان وسوسه و حملات شیطانی و نفسانی مجهز و مسلح به سلاح کاربردی تقوا و پرهیزگاری که در نتیجه ذکر و عبادت عاید و در وجود آدمی ملکه می شود، گردد، در مواقع بحران متذکر و در نتیجه ی یاد خداوند به وظیفه خود بصیرت یافته و به وظیفه خویش عمل می کند و اینجاست که از آنچه مرضی و خواست خداوند نیست پرهیز و به میل شیطان و خواست خود تمکین نمی کند. در جای دیگر فرمود: « وَمِنْ آيَاتِهِ أَن يُرْسِلَ الرِّيَاحَ مُبَشِّرَاتٍ وَلِيُذِيقَكُم مِّن رَّحْمَتِهِ وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ.» « و ازنشانه‏هاى اواين است كه بادهاى بشارت‏آور را مى‏فرستد تا بخشى از رحمتش را به شما بچشاند و تا كشتى به فرمانش روان گردد وتا ازفضل او[روزى]بجوييد و اميد كه سپاسگزارى كنيد.»(روم آیه 46) 7- ما درقیامت درقبال عمل و برخورد خود با منابع طبیعی مسئول و باید پاسخگو باشیم. « إِذَا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزَالَهَا - وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا - وَقَالَ الْإِنسَانُ مَا لَهَا- يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبَارَهَا- بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحَى لَهَا»  « آنگاه كه زمين به لرزش [شديد] خود لرزانيده شود . - و زمين بارهاى سنگين خود را برون افكند - و انسان گويد [زمين] را چه شده است- آن روز است كه [زمين] خبرهاى خود را باز گويد- [همان گونه] كه پروردگارت بدان وحى كرده است.»(سوره زلزال)  قیامت روزی که انسان همه اعمالش را می بیند. انسان با دیدن صحنه بی سابقه و سخت آن متوحش گردیده و      می گوید« چه می شود که زمین این گونه به لرزه در آمده است؟!» مهمتر اینکه این روز، زمین تمام خبر خود را باز گو می کند و آنچه از خیر و شر بر او واقع شده است بر ملا می سازد. زمین از جمله شهود اعمال انسان در روز قیامت است. درحدیثی از پیامبر اکرم (ص) می خوانیم، فرمود: « آیا می دانید منظور از اخبار زمین در اینجا چیست؟ گفتند: خدا و پیامبرش آگاه تر است، حضرت فرمود: منظور از خبر دادن زمین این است که : اعمال هر مرد و زنی را که بر روی زمین انجام داده اند خبر می دهد، می گوید فلان شخص در فلان روز فلان کار را انجام داد، این است خبر دادن زمین.» (نورالثقلین ج 5 ص 649)  در آخر سوره فرمود: « فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ - وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» « سرانجام کار هر یک از گروه نیکوکاران و بدکاران را به هر اندازه که باشد، اگر چه به اندازه سنگینی ذره ای باشد به آنها نشان خواهند داد و آنان عمل خویش را اعم از خوب و بد خواهند دید.» پيامبر اکرم(ص) بر حرمت نهادن بر زمين تأکيد ورزیده و آنرا به منزله ي مادري که انسان از آن ارتزاق مي نمايد معرفي نموده اند که از اعمال نيک و بد انسان نيز خبر مي دهد؛ «تحفّظوا من الأرض فانّها امّکم و إنّه ليس من احدٍ عاملٍ عليها خيراً أو شرّاً الا و هي مخبِره به».(نهج الفصاحه، ص226) ازجمله اموري که زمين ازآن خبرخواهد دادکيفيت بهره وري وحفاظت انسان از عناصر و منابع آن و یا احیانا تعدی و تجاوز به آن به سبب سوء استفاده و یا تخریب و قطع و خراب کاری در آن است. همین طور که اگر بهره گیری ما موجب تعدی و تجاوز به حقوق دیگران شود به طریق اولی باید در آخرت پاسخگو بوده و نتیجه عمل خویش را ببینیم.  باید بدانیم رمز بهره وري از طبيعت وحفظ تعادل زيستي آن تنها از راه آگاهی و علم میسور است و تنها انسان هاي عالم به سنت هاي حاکم بر طبيعت و پايبند به تعهدات خويش،  می توانند از آلوده سازي طبيعت و بهره وري نادرست از آن اجتناب ورزند وتمامي همت خويش را در حفظ تعادل محيط زيست به کارگيرند و همانگونه که خداوند حافظ طبيعت و همه موجودات آن است و خود فرمود: «إِنَّ رَبِّي عَلَي کَلِّ شَيءٍ حَفِيظ»(هود، 57) آنان نیز تمام همت خود در حفظ و نگداری از منابع ملی و طبیعی بکار می گیرند. 8-نعمت های خداوند درروی زمین تنها حق ماانسانها نیست.  همه موجودات وحیوانات در آن بهره دارند و فهم این حقیقت فقط صاحبان عقل می کنند: « أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاء إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنفُسُهُمْ أَفَلَا يُبْصِرُونَ» « آيا ننگريسته‏اند كه ما باران را به سوى زمين باير مى‏رانيم و به وسيله آن كشته‏اى را برمى‏آوريم كه دامهايشان و خودشان از آن مى‏خورند مگر نمى‏بينند.» ( سجده ۲۷ ) همچنین در سوره مبارکه نازعات فرمود: « وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَلِكَ دَحَاهَا - أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءهَا وَمَرْعَاهَا - وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا - مَتَاعًا لَّكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ» « و پس از آن زمين را با غلتانيدن گسترد- آبش و چراگاهش را از آن بيرون آورد- و كوهها را لنگر و عماد آن گردانيد-[تا وسيله] استفاده براى شما و دامهايتان باشد»( سوره نازعات آیات 30 تا 33) « نپنداریم فقط ما انسانها روی زمین حق حیات داشته و منحصرا ما حق دخل و تصرف و برداشت از زمین و نعمت های آن از جمله جنگلها و درختان داریم.خداوند نعم زمینی رزق و روزی همه موجودات قرار داده است. ما درقبال حقوق دیگرموجودات نیز مسئولیم. برحسب روایات ما، حیوانات خود نیز بر این امر آگاه هستند و فهم رازقیت خداوند را دارا می باشند. بهره مندی ما از مواهب الهی در روی زمین نباید در تضاد و تعارض با حقوق دیگر موجودات و حیوانات باشد. زمین منبع جامع نعم الهی درمسیر زندگی انسان قرار دارد که باید همواره انسان با تدبیر امور و تدبر در رازهای خلقتش پاسدار و نگهبان آن بوده و از هر عملی که آرامش آن را به هم می زند و یا روند طبیعی آن را مختل و یا با عارضه روبرو می کند ، باید پرهیز نماید . همین طور که  خداوند برای جلوگیری از جزر و مدهای موجود در پوسته زمین که بر اثر جاذبه ماه و خورشید می تواند به وقوع بپیوندد و غیره،آن را به ایجاد کوه ها ثابت و استوار ساخت و فرمود»(والجبال ارساها ) امروز باید بشر به فکر کرده ها و پاسخ های خویش در فردای قیامت و در محضر رب العالمین باشد. فرمود: « يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الْإِنسَانُ مَا سَعَى- فَأَمَّا مَن طَغَى- وَآثَرَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا- إِنَّ الْجَحِيمَ هِيَ الْمَأْوَى» «آن روز(قیامت) انسان به یاد کوشش هایش می افتد. اما آن کس که طغیان کرده است جایگاهش قطعا دوزخ است.»(نازعات آیات 35 و 36 و 37) بدیهی است طغیان مصادیق مختلفی دارد و تجاوز و تعدی به عرصه منابع طبیعی و نعمت عظمای زمین که حق همه افراد جامع و همه موجودات عالم زیست است چنانچه موجب تخریب و نابودی آن شود ، از مصادیق قطعی و تمام طغیان و بهره گیری غیر اصولی و فقط با نگاه منفعت شخصی و سود فردی مصداق متابعت محض هوای نفسانی و امیال شیطانی است. داستان نماز باران سلیمان: « ابوالخطاب از امام کاظم(ع) روایت کرده که فرمود: در زمان سلیمان بن داود مردم به قحطی دچار شدند. از این رو به نزد سلیمان آمده و خواستند تا از خدا برایشان باران طلب کند. سلیمان بعد از خواندن نماز صبح به طلب باران رفت و همه مردم نیز با او رفتند. مقداری که راه رفت مورچه ای را دید که دستها را به آسمان بلند کرده و پاهای خود را به زمین نهاده می گوید: بار خدایا ما هم آفریده ای از آفریدگان تو هستیم و از روزی تو بی نیاز نباشیم. پس ما را به واسطه گناهان فرزندان آدم هلاک منما. حضرت سلیمان به مردم فرمود: برگردید که به وسیله دیگران باران نصیب شما خواهد شد. امام (ع) فرمودند: بارانی در آن سال برای آنها آمد که تا آن وقت مانندش نیامده بود.»( اصول کافی ج 8 ص 246 ح 344)  در جای دیگر فرمود: « الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِيهَا سُبُلًا وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّن نَّبَاتٍ شَتَّى - كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعَامَكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّأُوْلِي النُّهَى» « همان كسى كه زمين را برايتان گهواره‏اى ساخت و براى شما در آن راهها ترسيم كرد و از آسمان آبى فرود آورد پس به وسيله آن رستنيهاى گوناگون جفت جفت بيرون آورديم- بخوريد ودامهايتان رابچرانيد كه قطعا دراينها براى خردمندان نشانه‏هايى است.»( طه آیات 53 و54 ) درک عظمت خلقت زمین و رویانیدنی های آن و نیز درک و فهم اهمیت و جایگاه آن توسط صاحبان عقل و اندیشه است و صاحبان خرد هستند که جایگاه و ضرورت وجود آنها را آن را می شناسند و به حق آن پایبند هستند و الا نابخردان و جاهلان کی توان فهم این خلقت عظیم و رحمت وسیع و جمیع الشمول را دارند. گیاهان و درختان مختلف و گوناگون علاوه برتامین نیازهای ما وسایر موجودات ازقبیل مواد غذایی، تامین لباس و وسایل زندگی، در مجموع نظام بخش زندگی ما و بخصوص در حوزه سوخت و ساز محیط زیست نقش غایی ایفا می کنند و حفظ و حراست از آنها از اولویت های زندگی بشر بشمار می رود. کلمه « نُهی » در اصل از ماده « نَهی» مقابل امر گرفته شده است ولذا به معنی عقل ودانشی است که انسان رااز زشتی ها نهی می کند وبنا به آنچه در تفسیر نمونه آمده اشاره به این است که؛ هر گونه فکر و اندیشه برای پی بردن به اهمیت این آیات کافی نیست، بلکه عقل و اندیشه های مسئول می تواند به این واقعیت پی ببرد. 9-آبادانی زمین سیره همه انبیا و اولیاء الهی است و متابعت از آن بر ما لازم است: بشر موظف به آبادانی زمین است و در راستای اجرای فرمان الهی بشر مامور به تحقق این دستور، یعنی آبادانی زمین است، که در این راستا، حفظ و حراست از منابع طبیعی اصل اول بشمار می رود. خداوند فرمود: « هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا »  نباید فراموش کنیم بهره گیری از منابع و آبادانی زمین در عرصه های کشاورزی، دامداری، صنعت و غیره هیچ منافاتی با نگهداری از محیط زیست ودر راس آن منابع طبیعی ندارد.  بی اعتنایی از فرامین خداوند و رسولانش زندگی را سخت و رنج آور خواهد کرد. نباید فراموش کرد که تامین حقوق و خواسته های خودمان در گرو حفاظت از همه منافع و منابع زمینی آن هم برای همه مردم است. همین طور که حاکمان و کارگزاران نسبت به تامین سلامت محیط زیست و منابع عمومی وظیفه دارند ودر قبال بی مسئولیتی خودباید پاسخگو باشند ما توده مردم و تک تک عناصر جامعه هم مسئول هستیم .رسول گرامی اسلام (ص) فرمود:  « ایما امری ولی من امر المسلمین شیئا لم یحطهم بما یحوط نفسه لم یر رائحه الجنه » « هرکس سمتی را در دولت اسلامی به عهده بگیرد و مسئول بخشی از بخشهای حکومت دینی گردد، موظف است هر آنچه را که برای حفظ حیات، سلامت، حیثیت اجتماعی و مانند آن، نسبت به خود به کار می برد، برای توده مردم نیز تامین کند و الا از بوی بهشت محروم می شود.» (نهج الفصاحه ج 2 ص 692)  . جامعه دینی و یگانی مردم و حکومت : در جامعه دینی و ولایی مردم از حکومت جدا نیستند و همه افراد در قبال حقوق اجتماعی جامعه مسئولند. نباید ما مردم خود را از نظام اسلامی جدا ببینیم. امام علی (ع) در روایتی فرمود: « من وجد ماءا و ترابا ثم افتقر فابعده الله» مردمی که آب و زمین به اندازه لازم دارند، اما آبها را مهار نکنند و زمین های خود را آباد نگه ندارند و همواره نیازمند و محتاج باشند، ازرحمت خداونددورمی شوند.(وسائل الشیعه ج17ص40) این یک دستور همگانی است و هیچ یک از آحاد مردم را استثناء نکرده است. امروز به صورت قطع ومسلم مهار آب ها و آبادانی زمین بدون رعایت حوزه منابع طبیعی و اجرای طرح های آبخیزداری و از این مهمتر پرهیز از تخریب و تصرف غیر اصولی و بهره گیری غیر منطقی و بدون دید اصلاحی امکان پذیر نیست و این دستور قبل از هر امری تبلور در حفظ و حراست از منابع طبیعی، خاصه جنگل و مرتع دارد. امروز از نظر علمی نقش جنگل و مرتع در ایجاد آبخوانداریها و نفوذ آب به زمین و گسترانیدن سفره های زیر زمینی بر کسی پوشیده نیست که در این مقال جای تفسیر و تحلیل آن نیست و به جای خود انشاءالله بررسی می کنیم. 10- ارتباط رفتار فردی و اجتماعی مردم با نظام آفرینش و نقش آن در نزول برکات الهی : درک و شناخت وظیفه و حرکت در مسیر صحیح و مهمتر پایبندی و تعهد به عمل و وظیفه زمینه نزول برکات خداوند را فراهم می آورد و موجب افزونی برکات می شود. خداوند فرمود: « وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِن فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاء لِّلسَّائِلِينَ» « و در[زمين] از فراز آن كوهها یی قرار داد و در آن خير فراوان - منابع و منافع- پديد آورد و مواد خوراكى آن را در چهار روز اندازه‏گيرى كرد[كه] براى خواهندگان‏درست[و متناسب با نيازهايشان] است.» ( فصلت آیه 10) آیه بیانگرآفرینش کوه ها و معادن و برکات و منافعی است که خداوند در روی زمین برای بهره گیری انسان قرار داده است. در آیه دیگر یعنی؛ آیه شریفه 96 سوره اعراف فرمود: « وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُواْ وَاتَّقَواْ لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ وَلَكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ.» « واگر مردم شهرها ايمان آورده و به تقوا گراييده بودند قطعا بركاتى از آسمان و زمين برايشان مى‏گشوديم ولى تكذيب كردند پس به [كيفر] دستاوردشان [گريبان] آنان را گرفتيم» وقتی این دو آیه در کنار هم قرار می گیرد، توجه به نکاتی لازم می آید. بنا به نظر مفسرین « وَبَارَكَ فِيهَا» اشاره به معادن و منابع زیر زمینی و درختان و نهرها و منابع آب است که مایه برکت و استفاده همه موجودات زنده زمین می باشد. و در بحث ما جنگل ها ومراتع بعنوان موجبات فزاینده و ایجاد دیگر برکات و نگهداری از آنها نقش اول دارند. در این جا توجه به نقش منابع طبیعی در ذخیره آب به عنوان اولین مایه حیات و ... قابل توجه است. رابطه نظم آفرینش با عمل انسان  چون مسیر عمل آدمی صحیح باشد، روند نزول رحمت و برکت الهی منظوم ودر مدار طبیعی است. ابرها به موقع شکل گرفته و بارور شده، باران به وقت نازل و ... انجام می پذیرد. - اگر مردم طغیان و سرکشی کرده و به تکذیب نشانه های الهی بپردازند و خدای ناخواسته رو به سوی فساد و تخریب و عصیان بیاورند، مورد خشم الهی قرار گرفته و از برکات سماوی وارضی محروم می شوند. گفته شد؛ جنگل ها، مراتع، نهرها آثار قدرت خداوند و نشانه های جلوه گری حضرت حق جل و علا هستند. - توجه به رابطه مستقیم گناه و هوس رانی و زیاده خواهی و غرق شدن در بازی و لهو و لعب با نزول عذاب. چه عذابی در دنیا بالاتر از محرومیت آدمی ازبرکات آسمانی و زمینی است. استفاده می کنم تعدی وتجاوز وتخریب منابع طبیعی مصداق تمام هوس وزیاده خواهی است که موجب ایجاد حق الناس و حق الله برعهده انسان شده وغضب وعذاب خداوند درپی دارد. « أَوَ أَمِنَ أَهْلُ الْقُرَى أَن يَأْتِيَهُمْ بَأْسُنَا ضُحًى وَهُمْ يَلْعَبُونَ» « آيا ساكنان شهرها و آبادی ها ايمن شده‏اند از اينكه عذاب ما شامگاهان در حالى كه به خواب فرو رفته‏ و غرق در انواع بازی و سرگرمی ها هستند، به آنان برسد ؟! » ( اعراف 98) تقوی در حوزه منابع طبیعی، خاصه جنگل ها و مراتع، آیا چیزی غیر از پرهیز از زیاده خواهی، تخریب، تجاوز و تصرف عدوانی است؟ تعدی وتجاوز به عرصه های ملی وعمومی عین بی تقوایی است. - جامعه ایمانی و تقوایی آثار و نشانه هایی دارد که از جمله این آثار برکات و فراوانی نعمت و رحمت است. جامعه دینی و ایمانی باید درختانش زیاد و سرسبز و پرندگانش فراوان و چرندگانش فربه و چاق و مراتعش کثیر و پربار و کوه ها و  قله هایش پردوا و دره و نهرهایش جاری وساری و زمین های خشک و بیابانیش بسیار کم باشد و یا بیابانی نداشته باشد. - برکات جمع «برکت» و در اصل به معنی ثبات و مستقر است. یعنی هر نعمت و موهبتی که پایدار بماند. برکت در برابر موجودات فانی و زود گذر است. در مقابل موجوداتی که زود از بین می روند. ( برگرفته از تفسیر شریف نمونه ) - هر نعمتی از سوی خداوند است. همین طور که فرمود: « وَمَا بِكُم مِّن نِّعْمَةٍ فَمِنَ اللّهِ» ( نحل آیه 53) اما این انسان موجودی است که سبب تبدیل نعمت به نقمت است و این انسان است که بسیاری از نعمت های خود را ضایع می کند. « ذَلِكَ بِأَنَّ اللّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّرًا نِّعْمَةً أَنْعَمَهَا عَلَى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَأَنَّ اللّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ» « اين[كيفر] بدان سبب است كه خداوند نعمتى راكه برقومى ارزانى داشته تغيير نمى‏دهد مگر آنكه آنان آنچه را در دل دارند تغيير دهند و خدا شنواى داناست.» ( انفال آیه 53) انشاءالله ما با اصلاح رفتار و کردار خود بتوانیم از صالحان و سازندگان باشیم که در ایجاد و ازدیاد و فراوانی نعمت های الهی در روی زمین برای خود و دیگران موثر و سبب نزول رحمت الهی باشیم. وظیفه شناسی در قبال برکات و نعمت های خداوند: گفته شد کردار نیک و یا بد انسان در پیدایش و یا کاهش و از دست رفتن نعمت های خداوند دخیلند. عمل انسان در گستره جغرافیایی اطراف او موثر و متناسب با نوع عمل افراد سازنده و یا مخرب است. « وَضَرَبَ اللّهُ مَثَلًا قَرْيَةً كَانَتْ آمِنَةً مُّطْمَئِنَّةً يَأْتِيهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن كُلِّ مَكَانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللّهِ فَأَذَاقَهَا اللّهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا كَانُواْ يَصْنَعُونَ» « وخدا شهرى را مثل زده است كه امن وامان بود[و] روزيش از هر سو فراوان مى‏رسيد پس [ساكنانش] نعمتهاى خدا را ناسپاسى كردند و خدا هم به سزاى آنچه انجام مى‏دادند طعم گرسنگى و هراس را به [مردم] آن چشانيد.»( نحل آیه 112) از آیه استفاده می شود گاهی خداوند بندگانش را به نعمت های فراوان، اعم از امنیت و روزی های فراوان سخت امتحان می کند. اگر آنان قدرناشناس بوده و با تخریب و تعدی و تجاوز و خروج از حوزه اعتدال کفران ورزیدند، آنان را سخت گرفتار ناامنی و نداری و از دست شدن منابع و منافع زمینی می کند و حتی از نزول نعمت های آسمانی مانع می شود و لباس خواری و ذلت بر آنان می پوشاند. لذا وظیفه ما تقوی و پرهیز از معاصی و تعدی و تجاوز است. هر چند گاهی به دارایی نعم هم نباید مغرور ومطمئن شد، که چه بسا خداوند به سنت املا و استدراج ما را درنتیجه معاصی و حق ناشناسی و هوی پرسی خودمان به سوی عذاب ابدی سوق دهد. همواره باید در قبال نعمت های پروردگار شاکر و تسبیح گوی باشیم و به الطاف الهی حامد و سپاسگزار. تسبیح و تحمید هم تنها به گفتن« سبحان الله» و « الحمدلله» نیست، بلکه باید حمد و تنزیه ما عملی بوده و در زندگیمان تجلی داشته باشد و تجلی سپاس و تنزیه و پاک شمردن خداوند به عبادت و بندگی و استفاده درست از نعمت های او و دوری از اسراف، تخریب، تعدی و تجاوز و مهمتر بهره گیری هر چیز درجای خودطوری که مرضی حضرت حق باشد، انجام پذیرد. قرآن کریم به بشر می آموزد؛ چون بر مرکبی سوار می شود و از او بهره می گیرد، به این نعمت سپاسگزار و پروردگارش را تسبیح گوید؛ فرمود: « وَتَقُولُوا سُبْحانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ» « و بگوييد پاك است كسى كه اين را براى ما رام كرد و [گرنه] ما را ياراى [رام‏ساختن] آنها نبود.» به قرینه آیه بعد که فرمود:  « وَإِنَّا إِلَى رَبِّنَا لَمُنقَلِبُونَ» « و به راستى كه ما به سوى پروردگارمان بازخواهيم گشت.» (زخرف آیه 13 و 14) نه اینکه تسبیح و تحمید زبانی ما اجر و پاداش نداشته باشد، بلکه این تسبیح باید عملی باشد. چرا که برگشت به سوی خداوند و ضرورت پاسخگویی در محضرش به آنچه کرده ایم، مسلم است. مگر می شود عمل ما با گفتارمان در دو جهت باشد؟ فرمود: « وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ» « و بازداشتشان نماييد كه آنها مسؤولند.»( صافات آیه 24) این دستور منحصر به نعمت مرکب نیست. هرنعمتی باید توام با تسبیح و تحمید باشد و سپاس و تنزیه ما چیزی جز وظیفه شناسی در برابر نعمت های پروردگار نیست که ما حق نداریم از آنها در مسیر غیر رضایت خداوند استفاده کنیم و یا اینکه آنها را در جهت منافع و میل نفسانی خودمان تخریب، نابود و از بین ببریم. بدانیم هرخوبی در مقابل نعم الهی که انجام دهیم و هر حفظ و نگهبانی که از درختان و گیاهان و مراتع و آب ها و غیره کنیم، آثار مثبت آن در زندگی دنیوی و اخروی خودمان متبلور و ما خود از آن بهره مند هستیم. فرمود: « إِنْ أَحْسَنتُمْ أَحْسَنتُمْ لِأَنفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا» « اگر نيكى كنيد به خود نيكى كرده‏ايد و اگر بدى كنيد به خود[بد نموده‏ايد] .» ( اسرا آیه 7) نکته؛ فکر نکنیم انجام وظیفه در قبال عالم هستی و نیز شکرگزاری از نعمت های الهی که همانا بهره گیری علمی و منطقی و در راستای رضایت خداوند است، کار آسان و بی مشقتی است. نه، بهره گیری صحیح از زمین و حراست از داده های خداوند در روی زمین کار سخت و دشواری است که همت و تلاش بی وقفه، برنامه ریزی و مدیریت، فرهنگ آفرینی و ایجاد بینش جمعی و ایجاد شعور و درک اجتماعی می طلبد و همگان باید دست در دست هم با احساس مسئولیت محیط زیست خود را بسازند و زمین را آباد نگه دارند. حفظ و حراست از جنگل ها و مراتع و در کل منابع طبیعی وظیفه همگان و عزم ملی و همگانی می طلبد. خداوند فرمود: « لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ فِي كَبَدٍ»  درهرحال کارسخت ودشوار است ومدد همگانی وعنایت الهی می خواهد که چون ما همت کنیم، خداوند ما را در آبادانی زمین و بهره گیری از نعم آن کمک خواهد کرد. انشاءالله بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران در یک جمله بسیار ساده و معنی‌دار می‌فرمایند: « این جنگل‌ها مال ملت است نباید آنها را خراب کرد.» رهبر عظیم‌الشان انقلاب می‌فرمایند: « در تعلیمات دینی و در سنت انبیاء و اولیاء (علیهم السلام) درختکاری و آبادی زمین و غیره، همه این ها عبادت به حساب می‌آید.» (بیانات معظم له در تاریخ 15/12/ 1365)  همین طور معظم‌له در اسفند 66 فرمودند: « برای چنین اقدامی البته ابعاد گسترده فرهنگی و اهمیت افزایش آگاهی و آموزش عمومی نباید فراموش شود و ما باید فرهنگ منابع طبیعی را در کشور به طریقی متداول کنیم و ایشان می‌فرمایند؛ پیام من به همه مردم عزیز ایران این است که درختکاری، ایجاد فضای سبز، حفاظت از محیط زیست، حفظ جنگل‌ها و دیگر منابع حیاتی یک وظیفه اسلامی، انسانی و انقلابی می‌باشد.» .  ( منابع طبیعی )جنگل و مرتع در روایات : در روایات اهل بیت(علیهم السلام) نیز به شدت به مساله جنگل و مرتع و بطور کلی منابع طبیعی اشاره شده است و اهمیت آنها از حیث نگهداری و حراست و مهمتر توسعه و ترویج مد نظر قرار گرفته است. نمونه هایی جهت مزید اطلاع و تبرک در ذیل آیات می آوریم تا به اهمیت قضیه بیشتر واقف شویم. درختکاری باقیات صالحات است: از پيامبر اکرم (ص) نقل است که فرمود: « من سقي طلحه أو سدره فکأنّما سقي مؤمناً من ظلمأ». « يعني آبياري درخت مانند سيراب کردن مؤمن تشنه، داراي ثواب و پاداش ا ست و ثوابدرختکاري، جاري ساختن نهر، کندن چاه براي عمران آباداني در کنار تعليم دانش، ساختن مسجد و توريث قرآن و به جاي گذاشتن فرزندي که براي انسان، بعد از مرگش، استغفار کند، بعد از موت به انسان بازگشت مي نمايد. (نهج الفصاحه، ج1، ص497) همچنان توسعه فضای سبز، صدقه جاریه برای غارس بشمار آمده و زندگی بدون هوای پاک و تمیز، آب فراوان و زمین حاصلخیز وقابل کشت و زرع، زندگی ناگوار خوانده شده است. امام صادق (ع): « مومن پس از مرگش از شش خصلت سود می برد؛ فرزند صالحی که برایش آمرزش بطلبد، قرآنی که خوانده، چاه آبی که حفر کرده و درختی که کاشته است. (بحار الانوار ج 103 ص 64) قطع درخت موجب نزول عذاب است: همچنانکه از رسول اکرم (ص) نقل است که فرمودند: «درختان را قطع نکنيد که خداوند برشما عذاب مي فرستد». (حر عاملي، بي تا، ج19، ص39، کتاب المزارعه، باب 7، ح 1) آبادانی زمین یكی از مواردی است كه در نهج‌البلاغه بدان توجه شده است. امام‌ علی(ع)، میان گرفتن خراج و آبادنی ارتباط تنگاتنگی را لحاظ می‌كند؛ ايشان معتقد است گرفتن خراج باید به گونه‌ای باشد كه به زمین و كشت و محصول آسیب نرساند: « وَ تَفَقَّدْ أَمْرَ الْخَرَاجِ بِمَا یُصْلِحُ أَهْلَهُ فَإِنَّ فِی صَلاَحِهِ وَ صَلاَحِهِمْ صَلاَحا لِمَنْ سِوَاهُمْ وَ لاَ صَلاَحَ لِمَنْ سِوَاهُمْ إِلاَّ بِهِمْ لِأَنَّ النَّاسَ کُلَّهُمْ عِیَالٌ عَلَی الْخَرَاجِ وَ أَهْلِهِ وَ لْیَکُنْ نَظَرُکَ فِی عِمَارَةِ الْأَرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِکَ فِی اسْتِجْلاَبِ الْخَرَاجِ لِأَنَّ ذَلِکَ لاَ یُدْرَکُ إِلاَّ بِالْعِمَارَةِ وَ مَنْ طَلَبَ الْخَرَاجَ بِغَیْرِ عِمَارَةٍ أَخْرَبَ الْبِلاَدَ وَ أَهْلَکَ الْعِبَادَ وَ لَمْ یَسْتَقِمْ أَمْرُهُ إِلاَّ قَلِیلاً.»  « درباره مالیات چنان عمل کن که موجب بهبود حال خراجگزاران شود؛ چرا که با درستی خراج و سامان حال خراجگزاران، وضع دیگران نیز اصلاح می شود، و کار دیگران جز با بهبود آنان، سامان نمی پذیرد؛ چرا که همه مردم در گرو خراج و خراجگزارانند. امّا باید نظر تو[مالک] در آبادانی زمین بیش تر باشد تا گرفتن خراج؛ چون خراج بدون آبادانی به دست نمی آید و آن که بدون آبادانی خراج بخواهد، کشور را خراب و مردم را نابود می کند و حکومتش چند روز بیش نمی پاید.» ( نهج البلاغه نامه 53 – صفات الدافعین للزکاه)  نکته؛ حضرت در این نامه تنگدستی ساكنان زمین را باعث ویرانی آن می‌داند و در این میان، نقش والیان و كارگزاران را مهم و برجسته معرفی می‌كند وآنان را فرمان به مدارا با مردم در امر خراج در جهت آبادانی زمین و جلوگیری از تخریب و ویرانی آن می دهد. فقر عامل مهمی در ویرانی زمین و از بین رفتن منابع و برکات آن است که ویرانی و تخریب جنگل ها و مراتع می تواند از همین نوع و حتی در راس این خرابی و ویرانی قرار گیرد. علاوه بر این که فشار در کسب و اخذ مالیات از مردم (گرفتن جراج) آنان وادار به بهره گیری بیشتر از زمین کرده و حتی چه بسا موجب تعدی و تجاوز آنان به منابع ملی گردد، باید حکومت با ایجاد و فراهم آوردن اسباب بهره گیری از دیگر منابع مصرفی، از جمله منابع سوخت لازم برای تامین گرما و سرما ی مردم از قبیل گاز رسانی و ایجاد شبکه های خدمات الکترونکی و اسباب خانه سازی مدرن و فنی و غیره، راه های مصرف و استفاده های غیر اصولی و برداشت های بی رویه از منابع ملی را مسدود و بهره گیری مردم از جنگل ها و گیاهان و مراتع را به حد ضرورت و لازم تقلیل دهد. فلسفه هبوط آدم آبادانی زمین است : درجای دیگرحضرت فلسفة هبوط آدم را آبادانی زمین معرفی می‌كند: « هنگامى كه زمين را آمادة سكونت نمود و فرمان خويش را جارى ساخت، آدم‌(س) را از ميان مخلوقاتش برگزيد ... پس از توبه او را از بهشت ‏به زمين فرستاد تا با نسل خود زمين را آباد سازد و بدين وسيله حجت را بر بندگان تمام كرد». (نهج البلاغه خطبه 91 ترجمه مرحوم محمد دشتی) مسئولیت پذیری در کلام امام علی (ع) :  مسئولیّت پذیری درلسان روایات نیز همواره از اهمیّت بالایی برخوردار بوده است. امام علی(ع)آنچنان خود را در پیشگاه خدا مسئول می داند که حتّی در باره آنچه می گوید وجود خویش را ضامن قرار داده و می فرماید:  « ذِمَّتی بِما اَقُولُ رَهِینَةٌ وَ اَنا بِهِ زَعِیمٌ» « عهده ام در گرو درستی سخنم قرار دارد و نسبت به آن ضامن و پایبندم.» مولی الوحدین علی(ع) بارها پیروان خودرا به تقوی درقبال مسئولیّتهایی که بر دوش گرفته اند سفارش کرده و حتّی آنان را در مقابل زمین و حیوانات نیز مسئول دانسته و می فرمایند: « اِتَّقُوااللهَ فِی عِِبادِهِ وَ بِلادِهِ فَاِنَّکُم مَسئُولُونَ حَتّی عَنِ البِقاعِ وَ البَهائِمِ وَ اَطِیعوا اللهَ وَ لا تَعصُوهُ .....» « از خدا بترسید و تقوا را پیشه کنید، زیرا شما در پیشگاه خداوند، مسئول بندگان خدا، و شهرها و خانه ها و حیوانات هستید. خدا را اطاعت کنید و از فرمان خدا سرباز نزنید، اگر خیری دیدید برگزینید و اگر شرو بدی دیدید از آن دوری کنید. یعنی انسانها مورد سئوال واقع می‌شوند حتی در مورد زمين‌ها و چهارپايان.» (نهج البلاغه ، خطبه 167) امام امیر المومنین علی(ع) حتی در دعای طلب باران، به آبادانی و سرسبزی و گیاهان و حیوانات توجه مي‌‌كند: « خدواندا ! كوه‌های ما از بی‌آبی شكاف خورده و زمین ما غبار‌آلود و دام‌های ما در آغل‌های خود سرگردانند و چون زن بچه مرده فریاد می‌كنند ... خدایا بارانی ده كه بسیار ببارد تا زمین‌های بلند ما پر گیاه شود و در زمین‌های پست روان گردد و نعمت‌های فراوان در اطراف ما گسترش یابد تا با آن میوه‌ های ما بسیار، گله‌های ما زنده و فراوان، و سرزمین‌های دورتر از ما بهره مند گردند ... خدایا بارانی ده دانه‌درشت كه پیاپی برای سیراب شدن گیاهان ما ببارد...» جلای چشم در نتیجه نگاه به گیاهان : پیامبر اکرم (ص) : « نگاه به گیاهان سبز و خرم و آب را بسیار دوست می داشت.» (الفوائد المجموعه ص 241) امام موسی بن جعفر(ع)فرمود:« نگاه به گیاهان خرم وسرسبز چشم را جلا می دهد و بر روشنایی آن می افزاید. (تحف العقول) پاداش خداوندی در نتیجه درختکاری: پیامبر اکرم (ص): « هر کس درختی بکارد و ازآن محافظت کند تا ثمر دهد، خداوند به اندازه ثمر آن به وی پاداش خواهد داد.» (کنز العمال، علی المتقی الهندی ج 12 ص 341) امام صادق(ع) فرمود: « خداوند درخت را برای انسان آفرید، از این رو او باید درخت بکارد، آن را آبیاری کند و در حفظ آن بکوشد.(بحار الانوار ج 3 ص 86) اندیشه در گستردگی زمین: امام صادق (ع):« ای مفضل در باره گستردگی زمین بیندیش و اگرگستره زمین این گونه نبود، مسکن ومزرعه ها جنگل ها و مراتع و کانون تولید چوب ها و..... را بر نمی تابید. شاید برخی بگویند این بیابان های دهشتناک چه سودی دارد؟ پاسخ آن است که این بیابان ها زیستگاه و خانه امن و چراگاه چهارپایان و پرندگان است.» (توحید مفضل ص 90) انفال در روایت: امام صادق(ع):« دره ها، سرکوه ها، جنگل ها، معدن ها، و هر زمینی که بدون جنگ ازدشمن به دست آید ازانفال است ....» (وسایل الشیعه، کتاب الخمس) امام صادق(ع):« انفال ملک خدا و رسول خداست. از این رو، آن چه برای خداست برای رسول خداست و آن حضرت هر گونه مصلحت بدانند، آن را به مصرف می رساند و پس از رسول خدا(ص) از آن امام است. (وسایل الشیعه ج 6 ص 368 ح 10) قطع درختان موجب کاهش در عمر است: امام علی(ع):« پرهیز از قطع درختان سرسبز بر عمر انسان می افزاید. (بحار الانوار ج76ص 319) قطع درخت و لعنت خداوندی: پیامبر اکرم(ص)کسی راکه درخت سدر قطع کند لعنت کرده است و فرموده؛« خداوند او را با سر در آتش جهنم خواهد انداخت.» پیامبر اسلام(ص):« قطع بی رویه درختان میوه دار عذاب سخت الهی در پی دارد.» (وسایل الشیعه ج 13 ص 198) حتی در میدان جنگ و کارزار حق نداریم درختان را قطع کنیم. پیامبر اکرم(ص) فرمود:« مبادا به کشتن زنان، پیران و کودکان دست یازید. از قطع درختان بپرهیزید، مگر ضرورتی در میان باشد.(وسایل الشیعه ج 11 ص 43) نمونه فوائد منابع طبیعی، جنگل ها و درختان در زندگی بشر: منابع طبیعی اثرات قابل توجهی درزندگی ما انسانها دارد ودر واقع حیات ما به وجود این منابع وابسته است. جهت استفاده بیشتر برخی از عناوین و سرفصلهایی از این برکات و آثارکه اساتید و صاحبان فن و حرفه در مقالات و نوشتار خود آورده اند، مزید بر اطلاع و برای اینکه سبب گردد انشاءالله عموم مردم در فهم و آگاهی برآنها و اهمیتشان همت گمارند و آن راپیگیری نمایند، به اختصارو اکتفا به عنوان ذکر می کنیم.  - کنترل روان آبهای سطحی و نفوذ آن به داخل زمین وتغذیه ی سفره های آب زیرزمینی. جنگلها و مراتع به روان آب حاصل از بارندگی فرصت نفوذ در خاک را داده و ضمن تقویت سفره های آب زیرزمینی و آبخوانها باعث افزایش آبدهی قنوات و چشمه ها و رونق کشاورزی و کاهش اثرات خشکسالی شده و از جاری شدن سیلاب جلوگیری می کند. - مبارزه با آلودگی هوا و ضد عفونی کردن هوا: آلوده کننده های هوا شامل دود کارخانه جات،گردو غبار مواد سمی خارج شده از اگزوز ماشین ها و کارخانجات و ....     می باشند. - جلوگیری از سروصدای محیط: خودروهای سطح شهر، فرودگاه، کارخانجات و.... آلودگی صوتی دارند که باعث ناراحتی عصبی وروحی می شوند. کاشت درختان مخلوط سوزنی برگ وپهن برگ در دو اشکوب تاثیر قابل ملاحظه ای درکاهش سرو صدای محیط دارد. - تلطیف و تعدیل آب و هوا و ایجاد فضای سبز و تفرجگاه: بهترین مکان برای دورشدن از زندگی ماشینی ورفع خستگی ، تقویت افکار وبدن و روح ولذت بردن از زندگی، الهام گرفتن انسان ها، در مکانهای سرسبز است. - کنترل و کاهش فرسایش و رسوب و تولید خاک و جلوگیری از رانش زمین و وقوع بهمن: پوشش گیاهی اثر قابل توجه ای در گرفتن ضربه قطرات باران دارد واگر پوشش نباشد ضربات قطرات باران باعث کنده شدن ذرات خاک شده و با ایجاد روان آب و سیلاب، ذرات خاک کنده شده حمل می شود که خود خسارات عمده ای را به بار می آورد. بقایای نباتی کف جنگلها و مراتع مثل یک اسفنج آب حاصل از بارندگی را جذب وآن را کم کم در زمین نفوذ می دهند. پوشش گیاهی باعث کاهش سرعت باد و در نتیجه کاهش کنده شدن و حمل ذرات خاک می شود. از طرفی بعلت آرام بودن هوای داخل جنگل تبخیر بسیار ناچیز بوده و خطر خشک شدن که از شرائط مهم آغاز فرسایش است، از بین می رود. ریشه درختان با فرو رفتن در خاکهای حساس به لغزش مانند ستونهایی عمل کرده و با ایجاد شبکه متراکم ریشه ای از بهم پاشیدن قطعات یا بلوک های لغزش جلوگیری می کند. امام علی (ع) در نقش کوه ها در زمین فرمود: «.... و حرکت زمین را با صخره های عظیم و قله کوه های بلند نظم داد، و زمین به جهت نفوذ کوه ها در سطح آن، و فرورفتن ریشه کوه ها در شکاف های آن و سوار شدن بر پشت دشت ها و صحراها، از لرزش و اضطراب باز ایستاد.» (نهج البلاغه ، خطبه 91 ترجمه محمد دشتی) همچنین پوشش گیاهی مطلوب از نوع بوته ای و یا بالشتکی سطوح ناهمواری ایجاد کرده و خطر سقوط بهمن را کاهش می دهد. - نقش اقتصادی جنگل ها و مراتع : به عقیده کارشناسان نقش و ارزش جنگلها بسیار فراتر از ارزش اقتصادی آن به عنوان منبع تولید چوب است. به جنگلها واژه طلای سبزاطلاق می شود. در این حوزه آنقدر موضوع عمیق و بحث گسترده است که باید به صورت کتاب و یا جزوه ای مستقل تقدیم عزیزان گردد ودر اینجا از آن صرف نظر می کنیم . - درختان نبض زمین و مایه حیات انسان، حیوان و حتی بسیاری از گیاهان هستند. زیرا درختان با جذب گازهای سمی از جمله دی اکسید کربن و تولید اکسیژن که یکی از اساسی ترین نیازهای انسان و حیوان است، می شود و در این چرخش موجب دوام حیات خود درختان و گیاهان نیز می گردد. سایه و ریشه درختان در حفظ و رشد گیاهانی که نمی توانند ریشه خود را برای جذب آب به اعماق زمین بفرستند و یا طاقت تحمل تابش مستقیم نور خورشید را بویژه در فصل تابستان و گرما ندارند و یا نمی توانند در مقابل باد و باران های تند مقاومت نمایند، تاثیر بسزایی دارد. در مجموع: فوائد و آثار وجودی جنگل و درختان قابل احصاء نبوده واهمیت آن هم برکسی پوشیده نیست. اهمیت جنگل ها و درختان در تلطیف هوا، تولید اکسیژن، جذب دی اکسید کربن، تعدیل آب و هوا، تولید و برکات دارویی و صنعتی ( با بهره گیری و استفاده از محصولات جنگل و مرتع در تولید داروها، حداقل 25% از موارد نیاز صنایع دارویی از جنگل ها بدست می آید. واز طرفی نقش آنها درطب سنتی ونیز روایات متعدد ازاهل بیت(س) دربیان خواص دارویی برخی از گیاهان که باید به جای خود بررسی و به تفصیل به آن پرداخته شود)، جذب گرد و غبار، جذب پرتو ها و تولید اسیدهای آمینه، نقش جنگل درحوزه نظامی ودفاعی و تاثیر استراتژیک آن در زمان جنگ، ثمر بخشی آن در تقلیل میزان سرب موجود در هوا، جلوگیری از سیلاب و هزاران دلیل و اثر دیگر،  از جمله مقوله های مهم وحیاتی زندگی انسان بشمار می رود که به عیان و ضرورت وابستگی مشهود و معقول به حیات جنگل ها و در ختان و به طورکلی به منابع طبیعی دارد و هر یک باید به تفصیل توسط صاحبان فن و اساتید این دانش مورد بحث و تجزیه و تعمیق قرار گرفته و مردم را در راستای حفظ و حراست از این نعمت های خدادادی ارشاد و آگاه نمود . والسلام ................................................................. تهیه و تالیف : عبدالعلی بحرانی دیماه 1393 .....................................................................  از جمله منابع : -         قرآن کریم -         نهج البلاغه -         نهج الفصاحه -         تفسیر نمونه -         آیه الله جوادی آملی ، مفردات قرآن کریم -         حیدری، حسینی، محمد حسن، سید علی: طبیعت در سیره نبوی -         حیدری، حسینی، محمد حسن، سید علی: طبیعت در سیره رضوی -         حیدری، سلطانی، محمد حسن، محمد علی: طبیعت و وظیفه دینی ما -         خسرو شاهی، قوامی، محمد ، شهاب الدین: هشدار -         فاضل نیا، غریب : مقاله تبیین نقش ها ، اهمیت ها، ارزش ها و عوامل تخریب و نابودی جنگل ها و مراتع کشور -         چراغی ،ابراهیم: محیط زیست و حقوق آن از منظر قرآن -         نقیبی، ابوالقاسم: محیط زیست و حقوق آن از منظر قرآن کریم -          مرکز مطالعات و تحقیقات حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی: طبیعت و کشاورزی -         سایت درام: منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری -         سایت راسخون: اهمیت جنگل ها و مراتع -         سایت های مختلف

نقش پوياي وقف در حفظ محيط زيست (۱)

بسم الله الرحمن الرحیم  نقش پوياي وقف در حفظ محيط زيست (1)   اسلام دیدگاه بسیار دقیق و همه جانبه ای نسبت به محیط زیست و حفظ آن و رعایت حقوق دیگران در استفاده آحاد مردم از این منابع خدادادی دارد و در قرآن کریم به آن تأکید شده است. محیط زیست دریایی نیز در اسلام از اهمیت فراوانی برخوردار است که علاوه بر استفاده حمل و نقل دریایی و کشتیرانی، وجود برخی از آبزیان به عنوان تأمین غذای انسان و دیگر موجودات نقش مؤثری در زیست بوم دارد.   مقدمه از حدود یک قرن پیش که انقلاب صنعتی به وقوع پیوست و جهان اندکی بیش از یک میلیارد جمعیت داشت، مردم جهان در این اندیشه بودند که با پیشرفت سریع صنعتی و رسیدن به پایان قرن بیستم دوران طلایی زندگی و رفاه و آسایش فراوان در انتظار آنهاست. لکن با آغاز قرن بیست و یکم نه تنها آن رؤیاها محقق نشد و رشد صنعتی به صورت فراگیر اتفاق نیفتاد، بلکه جمعیت جهان شش برابر شده و، به جز کشورهای معدودی، بقیه کشورها با فقر و تنگدستی دست و پنجه نرم می کنند و به رشد و توسعه ای که پیش بینی می شد نرسیده اند. در ابتدا محصول ناخالص داخلی (Gross Domestic Porduct = GDP) به عنوان شاخص توسعه یافتگی مطرح شد. لکن در دهه 50-60 میلادی ایراداتی بر این شاخص وارد شد، زیرا مشاهده شد چند کشور که GDP یکسان یا نزدیک به هم دارند از سطح توسعه یافتگی یکسان دارای GDP های متفاوتی هستند. اصولاً سه ایراد اساسی بر شاخص GDP عبارت ا ست از: 1.این شاخص نشان دهنده قدرت خرید یکسان است، اما آیا قدرت خرید یک دلار در هندوستان و آمریکا یکی است؟ قطعاً خیر. یک دلیل بر این امر آن است که خدمات در کشورهای در حال توسعه ارزانتر از بقیه کشورها است. 2.این شاخص نحوه توزیع درآمد را نشان نمی دهد، چرا که افراد از نظر درآمدی در یک سطح نیستند. 3.این شاخص معیار خوبی در تبیین سطح رفاه عمومی جامعه نیست. مواردی مانند بهداشت عمومی، کاهش نرخ مرگ و میر، افزایش امید به زندگی، سطح آموزش و نرخ سواد مردم، حفظ و توسعه محیط زیست و جنبه های دیگری از زندگی در این شاخص ملاحظه نمی شود. بنابراین اتکا به شاخص محصول ناخالص داخلی به عنوان تنها معیار سنجش توسعه و رفاه موجب گمراهی در تحلیل های اقتصادی خواهد شد، و ضروری است که افزون بر آن شاخص جامعتری که بیانگر توسعه انسانی، توسعه منابع طبیعی و پایداری محیط زیست باشد به کار گرفته شود. عملکرد چند دهه اخیر کشورهای رو به توسعه تسریع در رسیدن به رشد بالاتر بوده است، غافل از آن که این رشد سریع موجب تباهی منابع طبیعی و آلودگی همه جانبه محیط زیست آنها شده است. نگرانی از پیامد های زیست محیطی توسعه به معنی جلوگیری و توقف رشد سریع نیست، بلکه باید پیوند های مثبت میان توسعه و حفظ محیط زیست تقویت و پیوندهای منفی آن گسسته شود. وینود تاماس (Vinod Thomas) معتقد است که یکی از حیطه های سیاست که مورد غفلت قرار گرفته مدیریت زیست محیطی است. هیچ معیار استانداردی برای ارزیابی پایداری سیاست های زیست محیطی یک کشور وجود ندارد (میر 1384: 197). وی همچنین در خصوص مدیریت زیست محیطی اضافه می کند که تباهی زیست محیطی نتیجه فقر مداوم، فشار روز افزون جمعیت و رشد اقتصادی بدون توجه به پی آمدهای زیست محیطی است. هزینه های آلودگی زیست محیطی و بهره برداری بیش از حد از منابع بسیار بالا است و اتمام ذخایر در بسیار موارد اجتناب ناپذیر است. جبری در کار نیست که رشد به قیمت خرابی محیط زیست حاصل شود. سیاست های بهتر و ترکیب مطلوب تری از مشوق ها، سرمایه گذاری ها و نهادها می تواند رشد اقتصادی همراه با پایداری زیست محیطی را به واقعیت مبدل کند (میر 1384: 201). بدیهی است توسعه وقتی می تواند به طور همه جانبه موفق باشد که آحاد مردم در امر توسعه مشارکت همه جانبه داشته باشند. این مشارکت تنها به معنی دخالت بخش خصوصی در فعالیت های توسعه ای جامعه در کنار بخش دولتی نیست، بلکه ایجاد زمینه های لازم برای شکل گیری یک نهاد اجتماعی و حضور داوطلبانه مردم و تشویق آنان به مشارکت در توسعه و حفظ محیط زیست است. یکی از برنامه های تشویقی دین مبین اسلام که می تواند در این زمینه بسیار کارساز باشد موضوع وقف است. اعتقاد بر آن است که با نگاهی جدید به این توان بالقوه جامعه اسلامی و باز تعریف این نهاد داوطلبانه مردمی، می توان گام مؤثری در حفظ و توسعه محیط زیست برداشت. در ابتدا و به طور گذرا نگاهی به مشکلات زیست محیطی خواهیم داشت و پس از آن به نقش وقف در حفظ و پایداری محیط زیست می پردازیم. این مقاله به دنبال بیان تهدیدها یا فرصت های رسیدن به توسعه پایدار نیست، بلکه هدف آن است تا با ذکر چند نمونه بارز از تباهی محیط زیست و ترسیم دورنمایی از مشکلات موجود، راهکار وقف را در پیشگیری یا جبران معضلات زیست محیطی به عنوان فرصتی مغتنم برای کشور تبیین کند. . 1.نکاتی در باب توسعه و محیط زیست 1-1.تعریف توسعه پایدار برای مفهوم « توسعه پایدار » تعاریف متعددی مطرح شده است که کمیسیون جهانی محیط زیست و توسعه (World Commission on Environment and Development = WCED) از بین 60 تعریف ارائه شده به کمیسیون، تعریف زیر را برگزیده است: « توسعه پایدار توسعه ای است که احتیاجات نسل حاضر را، بدون لطمه زدن به توانایی نسل های آتی در تأمین نیازهای خود، برآورده نماید». بر اساس این تعریف، کمیسیون بر عدالت بین نسل ها و درون نسل ها و اولویت بالای نیازهای ضروری فقرا، تفکیک فعالیت های اقتصادی و اثرات زیست محیطی و انتقال میراث های سرمایه ای به نسل های آینده تأکید می نماید (WCED 1987: 43). 1-2.تقابل توسعه و محیط زیست وقتی از ضرورت حفظ محیط زیست سخن به میان می آید، در ابتدا این موضوع متبادر به ذهن می شود که به خاطر حفظ محیط زیست برخی از زمینه های توسعه ای با مشکل روبه رو خواهد شد؛ به بیانی دیگر، محیط زیست یک عامل محدود کننده توسعه به شمار می آید. اما واقعیت آن است که حامیان محظ محیط زیست چنین مسأله ای را مد نظر ندارند، بلکه هدف آن است که توسعه در بستری حرکت کند که از منابع طبیعی و محیط زیست استفاده صیانتی شود نه بهره برداری تخریبی. از لحاظ کاربری منابع می توان منابع طبیعی را به دو دسته «منابع تجدید ناپذیر» و «منابع تجدید پذیر» تقسیم نمود (احمدیان 1381: 1)، ضرورت استفاده صیانتی از منابع تجدیدناپذیر در مسیر توسعه بیشتر از منابع تجدید پذیر است. زیرا امکان تجدید آن وجود ندارد. با این حال از منابع تجدید پذیر باید به گونه ای بهره برداری کرد که حتماً تجدید شوند و به آستانه ی نابودی بی بازگشت نرسند. در هر صورت هر دو منبع مذکور یا محیط زیست در کل را باید جزو منابع کمیاب به حساب آورد. 1-3.سبز چیست؟ امروزه در راستای حفظ و صیانت از محیط زیست میزان هزینه هایی را که دولت ها در این راستا متقابل می شوند از ارزش پولی محصول ناخالص داخلی کسر می کنند، که به آن GDP سبز می گویند. هر قدر این هزینه ها بیشتر باشد، بیانگر اهتمام بیشتر آن کشور به حفظ محیط زیست است. 1-4.مشکلات زیست محیطی در جهان بانک جهانی بدون توجه به ارزش رفاهی محیط زیست سالم و تنها بر اساس مشکلات زیست محیطی که منجر به وارد کردن ضرر و زیانی به سلامت و بهره وری شمار وسیعی از مردم در کشورهای رو به توسعه می شود، مشکلات و مسائل زیست محیطی را به شرح زیر بیان می کند: 1.یک سوم مردم جهان از بهداشت مناسب محرومند و یک میلیارد نفر آب آشامیدنی سالم ندارند. 2.تعداد 1/3 میلیارد نفر از مردم جهان در معرض شرایط ناسالم ناشی از دود و دوده قرار دارند. 3.تعداد 300 تا 700 میلیون نفر زن و کودک از آلودگی ناشی از سوخت نامناسب برای آشپزی در منازل رنج می برند. 4.صدها میلیون نفر از کشاورزان، جنگل نشینان و مردمان بومی که تأمین معاش آنان به زمین و شرایط مساعد محیط بستگی دارد دچار مشکل اند. 5.یک چهارم همه زمین های مشروب دچار مشکل شوری آب است. 6.فرسایش خاک موجب زیانهای اقتصادی سالانه با طیفی از 0/5 تا 1/5 درصد محصول ناخالص ملی می شود. 7.جنگل های گرمسیری که منبع اصلی تأمین معاش حدود 140 میلیون نفر است، سالانه به میزان 0/9 درصد در حال نابودی است، به عبارت دیگر میزان تخریب جنگل ها حدوداً معدل یک زمین فوتبال در هر ثانیه است (جرالد میر 1384 به نقل از World Bank, World Development Report 1992: 44). 1-5.چه باید کرد؟ براین اساس هر گونه سیاستی که در راستای توسعه اقتصادی اتخاذ می شود باید در راستای حفظ منابع طبیعی و محیط زیست باشد. ترویج درختکاری و جنگل سازی، جلوگیری از فرسایش خاک، بیابان زدایی، جلوگیری از هدر رفتن آبها و تبخیر بیش از حد آنها، مبارزه با آلودگی آب، هوا و خاک و اتخاذ راه های صحیح بهداشتی در دفع پسماندها و پس آب ها، حفاظت از گونه های مختلف گیاهی و جانوری بخصوص پرندگان مهاجر از این نمونه سیاست ها است. رشد محصول ناخالص داخلی و افزایش در آمد ملی میتواند همزمان و توأم با حفظ محیط زیست باشد، مشروط بر آن که اتخاذ این دو سیاست مکمل هم باشند نه این که پیشرفت یکی به معنی عقب ماندن دیگری باشد. وینود تاماس با ارائه نموداری به تبیین این نکته پرداخته است: اقتصادی که محیط زیست را ارج می نهد، به دنبال ایجاد تعادل بین تسریع رشد و بهبود کیفیت محیط زیست بوده و در مسیر AD حرکت خواهد کرد. نمودار: اگر این اقتصاد رهیافت «اول رشد - سپس پاکسازی » را اتخاذ کند از A به C خواهد رفت و این امر با وخامت زیست محیطی هنگفتی همراه خواهد بود. یک گزینه بدتر شاید سیاستهایی را تعقیب کند که به رشد آهسته و خسارت محیط زیست فراوانی بیانجامد، یعنی از A به B بروند. اقتصادهای نقاط B و C خسارت های فراوانی به زیست بوم (ecosystem) وارد می کنند. این شکل نشان می دهد اقتصادهای C استطاعت آن را دارند که مدیریت زیست محیطی خود را بهبود بخشند و به طرف D حرکت کنند، در حالی که اقتصادهای A یا B باید بکوشند تا هم میزان رشد را بالا ببرند و هم محیط زیست را بهبود بخشند. به احتمال زیاد هزینه های پاکسازی بسیار بیشتر از هزینه های پیشگیری است و بسیاری از زیانها هم جبران ناپذیرند ( میر 1384: 208). 1-6.تعویق مشکلات زیست محیطی ممکن است این سؤال مطرح شود که آیا می توان مشکلات زیست محیطی را به تعویق انداخت و همان طوری که وینود تاماس گفت رهیافت «اول رشد - سپس پاکسازی » را اتخاذ نمود؟ پاسخ کاملاً روشن و واضح است که این سیاست نه تنها به نفع این کشورها نیست، بلکه ممکن است در مواردی به مشکلات جبران ناپذیری منجر شود یا هزینه های بسیار گزافی را تحمیل کند. که از تمام رشدی که داشته اند بیشتر باشد. شاهد یوسف و جوزف استیگلیتز معتقدند که بسیاری از این قبیل کشورها می تواند سیاستهای برد - برد را در پیش گیرند که موجب کاهش هزینه های زیست محیطی بدون کاستن از رشد اقتصادی می شود ( میر 1384: 277). 1-7.محیط زیست و حکومت ها متأسفانه یکی از مشکلاتی که به حکومت ها مربوط بوده و همواره خسارات جانی و زیست محیطی جبران ناپذیری را به دنبال داشته، مسأله جنگ بین کشورها است. مؤسسه بین المللی مطالعات استراتژیک هزینه های جنگ قرن بیستم را به شرح ذیل بر آورد کرده است: (میلیارد دلار آمریکا 1995) درگیریها هزینه ها جنگ جهانی اول 2850 جنگ جهانی دوم 4000 جنگ کره 340 جنگ سوئز 13 جنگ ویتنام 720 جنگ 6 روزه اعراب و اسرائیل 3 جنگ یوم کپور 21 جنگ افغاستان 116 جنگ ایران و عراق 150 جنگ جزایر فالکند 5 جنگ خلیج فارس 102 (Sources: International Institute for Startegic Studies, Finantial Times, April 9, 1999) 1-8.مهاجرت و محیط زیست یکی دیگر از مسائلی که موجب بروز مشکلاتی در محیط زیست هر جامعه ای می شود مسأله مهاجرت درون مرزی و برون مرزی یا بین المللی (international migration) است. کمبود آب، زمین زراعی مناسب، سرمایه و دیگر نهاده های تولید کشاورزی موجب می شود تا روستاییان و کشاورزان خانه و دیار را ترک کنند و به امید دستیابی به شغل مناسب تر، درآمد بیشتر و زندگی بهتر به شهرها روی آورند. افزایش جمعیت شهری تخریب محیط زیست و برخی مشکلات اقتصادی را به شرح زیر به دنبال دارد: 1.تولید کنندگان محصولات کشاورزی هر چند اندک، به مصرف کنندگان شهری این محصولات تبدیل می شوند. 2.با مهاجرت روستاییان به شهر مقداری آب، زمین کشاورزی، مراتع و دیگر امکانات طبیعی از دست می رود و زمین های کشاورزی به زمین های موات تبدیل شده و با عدم لایروبی قنوات، آب آنها نیز کم کم خشک می شود و در نتیجه بهره وری ملی تا حدی تنزل می یابد. 3.ساختار شهرهای کشورهایی چون کشور ما کاملاً صنعتی نیستند بلکه عمدتاً خدماتی اند و روستاییانی که به این شهرها مهاجرت می کنند اغلب سواد و دانش تخصصی لازم برای جذب در مشاغل صنعتی را ندارند و لاجرم جذب فعالیت های خدماتی سطح پایین و انگلی مانند کوپن فروشی و مانند آن می شوند. 4.تراکم جمعیت شهری موجب می شود تا هر روز به آمار بیکاران افزوده شود و این امر بار تکفل را افزایش می دهد، به طوری که میانگین بار تکفل خانواده ها در ایران به حدود 5/5 نفر رسیده است. در سطح بین المللی و مهاجرت بین کشورها نیز هر ساله بین 2-3 در سطح بین المللی و مهاجرت بین کشورها جابه جا می شوند، که آن هم به سهم خود مشکلات فراوانی مانندبیکاری، عدم بهداشت و انتقال بیماری ها، مشکلات فرهنگی، امنیتی و اجتماعی خاص خود را دارد. به ویژه مهاجرانی که به طور غیر قانونی مرزها را طی کرده و وارد کشور دیگری می شوند و از حداقل امکانات شهروندی محروم می شوند و دائماً در تعقیب و گریز نیروهای امنیتی بوده و گاه به بزهکاری روی آورده و دست به انواع خلاف ها می زنند. در مجموع مواردی که ذکر شد نمونه هایی بود که به عنوان عوامل تهدید کننده محیط زیست به شمار می آیند. البته پیشگیری و جبران یا اصلاح این معضلات، سیاست های زیست محیطی خاص خود را طلب می کند که موضوع این تحقیق نیست. . 2.اسلام و محیط زیست 2-1.محیط زیست در پرتو قرآن کریم اسلام دیدگاه بسیار دقیق و همه جانبه ای نسبت به محیط زیست و حفظ آن و رعایت حقوق دیگران در استفاده آحاد مردم از این منابع خدادادی دارد و در قرآن کریم به آن تأکید شده است: یک. «ماییم که هر چیزی را به اندازه آفریده ایم »[1] دو. «و هر چیزی نزد او اندازه ای دارد ».[2] نکته ای که در آیات متعددی به آن تصریح شده است توجه دادن انسان به این مسأله است که زمین و آسمان و دیگر منابعی که در اختیار ما قرار داده شده مخلوق خدا است و خداوند هر یک از آنها را به اندازه و مقدار لازم برای استفاده انسانها و نسل های متمادی در طول تاریخ حیات بشری آفریده است. بر این اساس و در سطح کلان مفهومی به نام کمیابی وجود ندارد. اگر در جایی کاستی و کمبودی مشاهده می شود، یا ناشی از تلاش ناقص انسان ها در کشف و بدست آوردن منابع است یا این که در توزیع و مصرف آن اعتدال را رعایت نکرده و با اسراف و تبذیر موجب محرومیت گروهی دیگر شده است. بدیهی است بهره برداری ناصحیح از محیط زیست نیز مشمول همین قاعده است. سه. «او شما را از زمین پدید آورد و در آن شما را استقرار داد»[3] این آیه شریفه بیانگر یک نوع خویشاوندی و قرابت بین انسان و زمین است که می فرماید خداوند شما را از زمین آفریده است. این احساس قرابت زمینه ای برای تقویت روحیه لازم در حفظ و آبادانی زمین است. انسان به هر چیزی که با او نسبتی داشته باشد انس و الفت بیشتری پیدا می کند و این حس در حفظ محیط زیست بسیار کارآمد است و به هیچ نیروی نظارتی خاصی نیز احتیاج ندارد. چهار. «و از آسمان آبی فرود آورد پس به وسیله آن رستنیهای گوناگون جفت جفت بیرون آوردیم».[4] پنج. «و هر چیز زنده ای را از آب پدید آوردیم آیا [ باز هم ] ایمان نمی آورند؟»[5] نکته دیگر در مورد آب و هوا است که در آیات متعددی از آن یاد شده است. آب مایه حیات است که زندگی تمامی موجودات به آن گره خورده است. اگر آب از چرخه حیات حذف شود یا هوا نباشد و موجودات زنده نتوانند تنفس کنند، در واقع کل حیات و محیط زیست نابود شده است. پس در موضوع حفظ محیط زیست مهمترین مسأله، مسأله آب و هوا است. 6.«صید دریا و مأکولات آن برای شما حلال شده است تا برای شما و مسافران بهره ای باشد، و [ لی ] صید بیابان - ما دام که مُحرم می باشید - بر شما حرام گردیده است. و از خدایی که نزد او محشور می شوید پروا دارید».[6] محیط زیست دریایی نیز در اسلام از اهمیت فراوانی برخوردار است که علاوه بر استفاده حمل و نقل دریایی و کشتیرانی، وجود برخی از آبزیان به عنوان تأمین غذای انسان و دیگر موجودات نقش مؤثری در زیست بوم دارد. در مجموع آیات متعددی به عناصر مختلف زیست محیطی اشاره دارد و به انسان توجه می دهد که هیچ یک از آنها بیهوده آفریده نشده اند. حتی موجودات ذره بینی هم در این جهان بر اساس حکمت بالغه الهی آفریده شده و هدف و وظیفه ای را تعقیب می کنند که باید در زیست بوم حفظ شده و هر اقدامی که موجب حذف یا کاهش گونه های آنها شود تباهی بخشی از محیط زیست را به دنبال خواهد داشت. .................................................................................. پی نوشت ها [1] «إِنّا کُلَّ شَیءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرِ» (قمر 49). [2] «و کُلَّ شَیءٍ عِندَهُ بِمِقْدَار» (رعد/8). [3] «. .. هُوَ أنشَأکُم مِّنَ الأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَکُمْ فِیهَا » (هود/61) [4] «. .. وَأنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أزْوَاجًا مَّن نَّبَاتٍ شَتَّی » (طه/53) [5] «وَ جَعَلْنَا مِنَ الْمَاء کُلَّ شَیءٍ حَی أفَلَا یؤمِنُونَ » (انبیا/30). [6] «اُحِلَّ لَکَمْ صَیدُ الْبَحْرِ وَ طَعَامُهُ مَتَاعًا لَّکُمْ وَ لِلسَّیارَهِ وَ حُرَّمَ عَلَیکُمْ صَیدُ الْبَرَّ مَا دَمْتُمْ حُرُمًا وَاتَّقُواْ اللهَ الّذِی إِلَیهِ تُحْشَرُونَ» (مائده/96). ................................................................................................... پایگاه اطلاع رسانی حوزه - راسخون

تجربه ای عجیب و آموزنده پیرامون احیای مراتع با چرای دام

بسم الله الرحمن الرحیم  تجربه ای عجیب و آموزنده پیرامون احیای مراتع با چرای دام    حفظ مراتع ، جنگلها و علفزارها  در دوران کنونی که آسیبهای محیط زیست و منابع طبیعی به شدت افزایش یافته است ، یکی از مسائل بسیار مهم و حیاتی به شمار می رود که با وجود تلاش فراوان کارشناسان همچنان یکی از بحرانها و چالشهای اساسی جامعه بشری محسوب می شود . زیرا گیاهان منبع اصلی غذای انسانها و حیوانات به شمار می روند و با نابودی آنها در واقع اصل حیات بر روی کره زمین در معرض نابودی قرار می گیرد . یکی از راههایی که تاکنون برای حفاظت از مراتع پیشنهاد و اجرا شده است خارج کردن دامها از مراتع است . اما در این تجربه جدید ثابت می شود که چگونه با چرای دامها بر اساس یک برنامه مدون می توان مراتع را حفظ و بلکه احیا و پربار کرد . عجالتا برخی آیات قرآن کریم را در باره مراتع و چرای دام در اینجا ذکر می کنیم و بررسی مفصل آن را به فرصتی دیگر واگذار می کنیم : . یکی از نعمتهای مهم الهی برای انسان ، حیوانات خصوصا حیوانات اهلی هستند که انسانها برای تداوم زندگی به آنها نیازمندند . زیرا دو دسته از چهار دسته غذاهای اصلی انسان یعنی لبنیات و گوشت – پروتئینها- از طریق این حیوانات تامین می شود . قرآن کریم بارها به این نعمت بزرگ الهی اشاره فرموده و فواید مختلف  حیوانات و جانوران  را تذکر داده است .  اما حیوانات برای زندگی به گیاهان احتیاج دارند لذا در همین رابطه قرآن کریم به فواید غذایی گیاهان اشاره می کند و از گیاهان به عنوان خوراک و غذای مشترک انسانها و حیوانات یاد می کند . زیرا  گیاهان در ابتدای زنجیره غذایی قرار دارند و اگر گیاهان نباشند حیوانات و به تبع آن انسانها نیز نمی توانند زندگی کنند . بنابراین گیاهان به عنوان خوراک دام نقشی کلیدی و اساسی در تامین امنیت غذایی جامعه دارند و از این لحاظ باید حفاظت، توسعه، بهره وری،  فراوری، تبدیل وغنی سازی گیاهان به عنوان خوراک حیوانات مورد توجه و عنایت خاص همه مردم و سیاستگذاران باشد . در همین رابطه حداقل شش آیه از قرآن کریم صریحا از گیاهان به عنوان خوراک و غذای دام یاد می کند :   الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْداً وَ سَلَكَ لَكُمْ فِيها سُبُلاً وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى (53) كُلُوا وَ ارْعَوْا أَنْعامَكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهى‏ (54) همان خداوندى كه زمين را براى شما محل آسايش قرار داد؛ و راه‏هايى در آن ايجاد كرد؛ و از آسمان، آبى فرستاد!» كه با آن، انواع گوناگون گياهان را (از خاك تيره) برآورديم. (53) هم خودتان بخوريد؛ و هم چهارپايانتان را در آن به چرا بريد! مسلّماً در اينها نشانه‏ هاى روشنى براى خردمندان است! (54) أَنَّا صَبَبْنَا الْماءَ صَبًّا (25) ثُمَّ شَقَقْنَا الْأَرْضَ شَقًّا (26) فَأَنْبَتْنا فِيها حَبًّا (27) وَ عِنَباً وَ قَضْباً (28) وَ زَيْتُوناً وَ نَخْلاً (29) وَ حَدائِقَ غُلْباً (30) وَ فاكِهَةً وَ أَبًّا (31) مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ (32) ما آب فراوان از آسمان فرو ريختيم، (25)سپس زمين را از هم شكافتيم، (26) و در آن دانه‏ هاى فراوانى رويانديم، (27) و انگور و سبزى بسيار، (28) و زيتون و نخل فراوان، (29) و باغهاى پردرخت، (30) و ميوه و چراگاه، (31) تا وسيله‏اى براى بهره‏گيرى شما و چهارپايانتان باشد! (32) أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعامُهُمْ وَ أَنْفُسُهُمْ أَ فَلا يُبْصِرُون‏ آيا نديدند كه ما آب را بسوى زمينهاى خشك مى‏رانيم و بوسيله آن زراعتهايى مى‏رويانيم كه هم چهارپايانشان از آن مى‏خورند و هم خودشان تغذيه مى‏كنند؛ آيا نمى بينند؟! (27) إِنَّما مَثَلُ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَ الْأَنْعامُ ... مثل زندگى دنيا، همانند آبى است كه از آسمان نازل كرده‏ايم؛ كه در پى آن، گياهان (گوناگون) زمين- كه مردم و چهارپايان از آن مى‏خورند- مى‏رويد ... وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها (30) أَخْرَجَ مِنْها ماءَها وَ مَرْعاها (31) وَ الْجِبالَ أَرْساها (32) مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ (33) و زمين را بعد از آن گسترش داد، (30) و از آن آب و چراگاهش را بيرون آورد، (31) و كوه‏ها را ثابت و محكم نمود! (32) همه اينها براى بهره‏ گيرى شما و چهارپايانتان است! (33) هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً لَكُمْ مِنْهُ شَرابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِيهِ تُسِيمُونَ‏ (10) او كسى است كه از آسمان، آبى فرستاد، كه نوشيدن شما از آن است؛ و (همچنين) گياهان و درختانى كه حيوانات خود را در آن به چرا مى‏بريد، نيز از آن است. (10) (البته آیات دیگری هم در مورد رزق و روزی حیوانات هست که جهت اختصار ذکر نشد) (قرآن کریم ؛ ترجمه آیة الله مکارم)   اینک مستندی جالب در همین رابطه را ملاحظه فرمایید : مستند تجربه ای عجیب و آموزنده پیرامون احیای مراتع با چرای دام  . [video width="432" height="240" mp4="http://mtkeslami.ir/wp-content/uploads/2018/09/چرای-دام-احیای-بیابان.mp4"][/video]

فهرست (عدم ویرایش)

بسم الله الرحمن الرحیم  .اصلاحیه سالنامه New Microsoft Word Document کتابناک عصر شیعه طبیعت در نهج البلاغه - موسسه معارف اهل بیت   سامانه نشریات موسسه امام خمینی مقاله کشاورزی   فهرست مجله پژوهش های معماری اسلامی کتاب    زنان و رشد اقتصاد خانواده    نور مگز  مقاله تاثیر جهان بینی و اعتقادات در اسلام بر اخلاق مهندسی، سلامتی، محیط زیست و توسعه پایدار دست ورزی ژنتیکی ازدیدگاه اسلام، مسیحیت و یهودیت ۳۷. جهان بینی فرهنگ و حقوق محیط زیست (مقاله کامل) سال انتشار ۱۳۸۲ محل انتشار: فصلنامه آموزش مهندسی ایران نویسنده: محمد تقی زاده تعداد صفحات: ۲۵ | زبان ارائه مقاله: فارسی قرآن و طبيعت قرآن و طبيعت عنوان : پيوند قرآن و طبيعت عنوان : قرآن، انسان و طبيعت عنوان : انسان و طبيعت در قرآن طبيعت و انسان (تاثير محیيط زيست بر انسان از ديدگاه علم و اسلام): [ديباچه‌اي بر اخلاق زيست محيطي] درختکاري و فضاي سبز در اسلام فهرست توصیفی دست نوشت‌های کشاورزی و فلاحت دوره اسلامی در کتابخانه‌های ایران و برخی کتابخانه‌های جهان اصول حاكم بر اختيارات حاكم اسلامى در توزيع منابع طبيعى   تمدن اسلامی بررسى عوامل مؤثر بر ايجاد اخلاق زيست‏ محيطى در شهروندان جهان فقه حكومتى و محيط‏ زيست محيط زيست و بحران آن؛ رويكردي قرآني شفا و درمان با میوه‌ها و گیاهان دارویی و طب پیامبر اسلام (ص) و ائمه معصومین حقوق حیوانات  از دیدگاه اسلام و غرب مبانی احکام دامپزشکی در آیات و روایات شگفتی های حیوانات در نهج البلاغه بسیج امام صادق ع اولویتهای تولید از دیدگاه قرآن و روایات موسسه اهل بیت علیه السلام  مدل حضرت رسول(ص) در کشاورزی، طی یک دهه انقلاب کرد/"دهاتی" با توطئه استعماری فحش شد توصیه‌های جالب امام رضا(ع) در مورد خوردن گوشت اولین کنفرانس بین المللی مطالعات اجتماعی فرهنگی و پژوهش دینی نقش آخرت‌گرایی در رابطة انسان و محیط‌زیست از دیدگاه نهج‌البلاغه معرفی کتاب ها و مقالات فقهی کتاب‌های فقه خانواده بایگانی - شبکه اجتهاد بررسی فقهی و حقوقی آلودگی محیط زیست و هوا دانلود کتابهای فقه و احکام - کتابناک حفاظت محیط زیست در اسلام مقاله اقدام و عمل در اقتصاد مقاومتی با توسعه گیاهان دارویی         نقش رسانه در آموزش و اطلاع رسانی درباره گیاهان دارویی و نقش آن در اقتصاد مقاومتی         مرکز پژوهشهای قرآن و علوم طبیعی اهمیت گیاهان دارویی درجایگاه اقتصادی کشور ادامه مطلب در تارنمای دانشگاه یزد: (http://imp.ac.ir/ASC/Home/Page/plants) نهادینه سازی فرهنگ زیست محیطی بر مبنای فرهنگ اسلامی حسابداری محیط زیست از منظر اسلام     ////// صلنامه انسان و محيط زيست، راهنمای تدوين و ارسال مقاله جهانبینی، فرهنگ و حقوق محیط زیست - فصلنامه آموزش مهندسی ایران همگرایی حقوق محیط زیست و حقوق بشر؛ با نگاهی به فقه اسلامی اخلاق مهندسی - فهرس تاریخ انتشار : ۱۷ مرداد ۱۳۹۵ علوم طبیعی در نهج البلاغه (۱)  ترجمه و شرح خطبه 185 نهج البلاغه؛ بخش سوم: آفرینش مورچه https://ketabnak.com/cat/171/فقه-و-احکاماولین همایش ملی میان‌رشته‌ای قرآن و انگاره‌های علوم زیستی برگزار می‌شود اهمیت زراعت از دیدگاه قرآن و حدیث - کتابخانه ملی کتاب    سیمای زراعت در قران و حدیث کنفراس  یاب کشاورزی 0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 کتاب مجموعه مقالات اولین همایش اسلام و محیط زیست   جهان‌بینی زیست‌محیطی اسلامی - دائره المعارف بزرگ اسلامی مطالعه‌ی تطبیقی رابطه‌ی انسان و محیط زیست در تفکر توسعه ...   ﻫﺎي ﺣﻔﻆ ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ ﺑﺎﯾﺴﺘﻪ در ﭘﺮﺗﻮ ﻗﻮاﻋﺪ ﻓﻘﻪ   لیست رویدادهای فقه و حقوق شامل : سمینار، کنگره، همایش و ...     حمایت از محیط زیست در مخاصمات مسلحانه از منظر اسلام و ... -  ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ و ﺑﺤﺮان آن؛ روﯾﮑﺮدي ﻗﺮآﻧﯽ - پرتال جامع علوم انسانی تبیین پارادایم توحیدی آموزش صیانت و محیط زیست از منابع ..     دانشگاه امام صادق (ع) - خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr  گزارش کامل شفقنا از همایش اسلام و محیط زیست در قم/ حضرت آیت الله موسوی اردبیلی: اصلاح و عمران زمین وظیفه موکد دینی و انسانی است/ عماد: حل مشکلات محیط زیستی نیازمند یک قرارگاه تاکتیکی است دانشکده کشاورزی  تربیت مدرس حجت‎الاسلام حسینعلی سعدی، مدیر دانشکده الهیات معارف اسلامی و ارشاد دانشگاه امام صادق علیه‌السلام در این همایش با تأکید بر اینکه مراجع تقلید حوزه علمیه ورود در مسأله محیط زیست کرده‎اند و صاحب تألیف هستند، افزود: من از متولیان و مدیران محیط زیست درخواست دارم از این ظرفیت عظیم استفاده شود. دانشگاه امام صادق علیه‌السلام ظرفیت بسیار ارزشمندی در حوزه فقه میان رشته‎ای دارد و این 000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 راهکارهای قرآن برای رونق اقتصادی راهبردهای قرآن مجید در علوم کشاورزی    کتاب «کتاب قرآن و دانش کشاورزی» در دفتر خبرگزاری تسنیم خوزستان رونمایی شد قرآن و كشاورزيناشر : نيماژ بررسي تخصصي آيات مرتبط با كشاورزي در قرآن كريم دانلود رایگان مجموعه کتابهای الکترونیکی فقه و احکام. دیگران این موارد را هم جستجو کرده‌اند دانلود کتاب فقه فلاح زادهلیست کتب فقهی شیعهدانلود کتاب اصول فقه دانلود کتب شیعه pdf"دانلود کتاب آیات الاحکام "دانلود کتاب علوم و تفسیر قرآن کتاب آیات قرآن مجید درباب سلامت روان ، تغذیه انسان و گیاهان ... تین انجیر - معارف گیاهی - قائمیه بازتاب طب و گیاهان دارویی در نهج البلاغه و ادب پارسی - پایگاه مجلات . بررسی اثرات چند گیاه دارویی ضد دیابت در طب سنتی و طب جدید 00000000000000000000000000000000000000000000000000000 اولین همایش ملی پژوهش های میان رشته ای قرآن و انگاره های علوم زیستی همایش علوم مهندسی در فرهنگ و تمدن اسلام و ایران New Microsoft Word Document نشریه برگزاری کنفرانس نقش کشاورزی در اقتصاد مقاومتی در دانشگاه رودهن برگزاری همایش «جایگاه کشاورزی دانش بنیان در اقتصاد مقاومتی: بهره‌برداری پایدار و اقتصادی موقوفات کشور» نظریه مسئولیت مداری انسان: رهیافت اخلاقی در کشاورزی و محیط‌زیست اعجاز علمی- علوم پایه و علوم طبیعی دانشنامه قرآن از نگاه علم حقوق متقابل انسان و طبیعت/اصلاح روابط با طبیعت؛ شاهراه سعادت فرد و جامعه

پر بازدید ترین مقالات

20211 7/9  21609  س1  21980 22601    22996...

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

شهریور ۱۳۹۷
ش ی د س چ پ ج
« مرداد   مهر »
 12
۳۴۵۶۷۸۹
۱۰۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵۱۶
۱۷۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲۲۳
۲۴۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹۳۰
۳۱