روز: شهریور ۷, ۱۳۹۸

مهار آب های سطحی و سیلاب ها در دوران تمدن اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم  مهار آب های سطحی و سیلاب ها در دوران تمدن اسلامی . شرح عکس: سد کبار، قدیمی ترین سد قوسی جهان- قرن هفتم هجری- قم . قرن ها مهندسان مسلمان در دوران تمدن اسلامی کوشیدند، آب ها را با ساختن سدهایی که سیلاب های خروشان و خانمان برانداز را مهار و آب مورد نیاز طی دوره های خشک را تامین می کند، تحت کنترل درآورند. پروفسور سلیم الحسنی، استاد موسسه علوم و تکنولوژی دانشگاه منچستر و دانشگاه ویکتوریای شهر منچستر در کتاب "1001 اختراع، میراث مسلمانان در جهان ما" درباره مدیریت آب در دوران تمدن اسلامی می نویسد: "... سلسله اغالبه در تونس طراحی و زیبایی شناسی را در ساختن سدی باشکوه در نزدیکی پایتخت خود، قیروان در قرن سوم هجری به خوبی درهم آمیختند.... در این منطقه تونس، بیش از 250 مخزن وجود داشته که هر یک دارای دو حوضه بوده است؛ از یکی برای رسوب زدایی و جداکردن مواد ته نشین شده از آب استفاده می شده و دیگری مخزن آب بوده است. گاهی در طرح های بزرگ، حوضه سومی هم برای آب رسانی وجود داشته است..." در واقع سدها و بندها و مخزن های آب به گونه ای طراحی و ساخته می شده که خود به خود لایروبی شده و نیازی به لایروبی جداگانه نداشته است. ابو نصر هروی، محقق و پژوهشگر قرن دهم هجری درباره سابقه مواجهه با آب های سطحی و سیلاب های فصلی در دوران تمدن اسلامی در کتاب ارشاد زراعه می نویسد: "... یکی از اموري که از مظاهر تمدن شمرده می شد، کنترل آب هاي جاري در سطح زمین و سیلاب ها به وسیله ساخت سد بوده است که از آب آن سدها براي آبیاري زمین هاي کشاورزي استفاده می کردند و هم از فرسایش و نابودي خاك حاصلخیز جلوگیري به عمل می آمده است ... " پروفسور سلیم الحسنی در کتاب "1001 اختراع، میراث مسلمانان در جهان ما" می نویسد: "...مهندسان مسلمان برای احداث چنین سازه های بزرگی از روش های مساحی پیچیده زمین، ابزارهایی چون اسطرلاب و نیز محاسبات مثلثاتی استفاده می کردند. آنان متناسب ترین مکان ها را برای سدسازی پیدا می کردند و می توانستند شبکه های کانال کشی پیچیده ای را طراحی کنند..." در قرون دوم و سوم هجری، مسلمانان شبکه آبیاري و آب بندها و پل هاي متعددي ساختند و میان رود دجله و فرات که حاصلخیزترین زمین هاي دنیا بود به امر کشاورزي پرداختند. در این دوران باغ ها و درختان توسعه پیدا کردند و منطقه "ارض سواد" به وجود آمد که از موصل تا آبادان و از قادسیه تا حلوان و سر پل ذهاب ادامه داشت. پروفسور سلیم الحسنی در همان کتاب "1001 اختراع، میراث مسلمانان در جهان ما" می نویسد: "... نیمی از سدهای ساخته شده دارای سرریز سیلاب بودند و بسیاری از آن ها برای سرریز کردن آب در فاصله ای دور از پای سد، دیواره هدایت آب به بخش های پایین تر داشتند... احداث سد در دوره اسلامی در اسپانیا بسیار گسترش یافت... پی محکمی برای این سدها لازم بود، زیرا رود رفتاری غریب داشت و در زمان سیلاب، حجم آب آن به بیش از صد برابر زمان عادی می رسید. این سدها می بایست در برابر تخریب آب، سنگ ها، تخته سنگ ها و درختان مقاومت کنند. هم اکنون پس از گذشت ده قرن، هنوز آنها به نیازهای آبیاری بلنسیه یا همان والنسیا پاسخ می دهند و به الحاق سیستم تازه نیازی ندارند..."   ابو جعفر محمد بن موسی خوارزمی، ریاضیدان، منجم و دانشمند بزرگ قرن دوم و سوم هجری در کتاب "مفاتیح العلوم" خود می نویسد: ".... مسلمانان در حفظ سدها و آب بند ها کوشش داشتند و افراد کارآمدي را بر آن ها گمارده بودند. حتی در این دوره وزارت آب تشکیل شد که نام آن را "دیوان الماة" گذاشته بودند و تعداد کارمندان آن از ده هزار نفر تجاوز می کرد. در آن زمان مقدار مالیات ها را به حسب نوع آبیاري تعیین شد. براي این منظور مسلمانان وسایل و ابزاري بر روي رودخانه ها نصب کرده بودند که سطح آب را مشخص می کرد... " در مجموع قرون دوم و سوم هجری،  عصر شکوفایی تمدن کشاورزي و پژوهش ها به شمار می رود. مسلمانان قنات ها را تعمیر کردند و نهر معروف "الرفیل" را در بغداد جاري ساختند. که بیش تر زمین هاي کشاورزي اطراف آن نهر سیراب می شد. همچنین نهر دیگري در شمال بغداد به نام "نهرالعراق" ساختند که هر دو به هم متصل می شد و در شرق بغداد به رود دجله پیوند می خوردند. کتابی هم اکنون از ابوبکر محمدبن الحسن الحاسب الکرجی درباره استخراج آب هاي زیرزمینی در دست است که در اوایل قرن پنجم به رشته تحریر درآمده و در آن بارها اشاره به بررسی چند کتاب از پیشینیان نموده است و این نشان از آن دارد که در عصر او نیز کتب متعددي در این رشته وجود داشته است .

مسأله آب و آینده آن در جهان اسلام – مسئله تمدنیِ «آب» در جهان اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  مسأله آب و آینده آن در جهان اسلام  مسئله تمدنیِ «آب» در جهان اسلام (بیشتر…)

پر بازدید ترین مقالات

20211 7/9  21609  س1  21980 22601    22996...

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

مرداد ۱۳۹۸
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
 123456789101112131415161718192021222324252627282930