ماه: مهر ۱۳۹۸

کشاورزی پایدار در قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم کشاورزی پایدار در قرآن .   اصل مقاله pdf عباس یداللهی* ؛ رضا شاه¬‌حسینی؛ عباس شمس؛ حسین خسروی -۱ استادیار گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزي، دانشگاه تربیت مدرس -۲ دانشجوي سابق کارشناسی ارشد گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزي، دانشگاه تربیت مدرس -۳ معاونت سابق نهاد نمایندگی مقام معظم رهبري در دانشگاه تربیت مدرس -۴ دانشجوي سابق کارشناسی ارشد گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزي، دانشگاه تربیت مدرس   چکیده و مَثَل (صدقات) کسانى که اموال خویش را براى طلب خشنودى خدا و استوارى روحشان انفاق می کنند، همچون مَثَل باغى است که بر فراز پشته‌ای (بلندی، ناهمواری) قرار دارد (که اگر) رگبارى بر آن برسد، دو چندان محصول برآورد و اگر رگبارى هم بر آن نرسد (بارانِ ریزى) براى آن بس است) و خداوند) به آنچه انجام می‌دهید بیناست (بقره، ۲۶۵). با توجه به کوهستانی و ناهمواربودن کشور و پراکنش نامناسب بارندگی، تخمین زده می‌شود  حدود ۶۵ درصد بارش‌ها در کشور به علت استفاده از شیوه‌های سنتی آبیاری هدر می‌رود. شرایط اقلیمی و توپوگرافی ایران از مهم‌ترین کارمایه‌ها برای توسعه باغات است. به دلیل اهمیت تامین آب برای درختان میوه و محدودیت منابع آب، در سیستم کشت دیم استفاده از روش هایی که به طور طبیعی از بارندگی موجود حداکثر بهره‌برداری را می نمایند بسیار حائز اهمیت هستند. در سیستم کشت دیم با توجه به بارندگی و آبیاری محدود، یکی از نقاط کلیدی در مدیریت باغ، افزایش حفظ توانایی خاک در نگهداری آب جذب شده می‌باشد. در نتیجه در این روش، هدف اصلی مدیریت نزولات آسمانی در جهت کاهش تبخیر و تعرق و افزایش راندمان جذب آب توسط گیاه می‌باشد. بیشتر منابع علمی موجود در کشور ترجمه‌هایی از کتب دانشگاه‌های اروپا و امریکا هستند که شرایط کاملا متفاوتی با اقلیم کشور ما دارند و عدم توجه به این موضوع باعث خسارت‌های هنگفت به صنعت کشاورزی مملکت شده است. در حالیکه توجه به قرآن کریم به عنوان یک رفرنس جهان‌ شمول و همیشه روزآمد می‌تواند مشکلات عدیده کشاورزی پایدار را کاهش دهد. به عنوان مثال مطابق نص صریح آیات الهی با انتخاب صحیح محل کشت، انتخاب گونه‌های مقاوم یا متحمل به خشکی (زیتون، انجیر، انگور و میوه‌های خشک) و استفاده بهینه از آب باران، می‌توان در مکان‌های شیب‌دار کم بازده اقدام به کشت باغ به صورت دیم نمود. لذا این تحقیق با هدف آشنایی با مفاهیم کشاورزی پایدار در قرآن کریم با استفاده از تکنیک Grounded Theory انجام شد. کلیدواژه‌ها آبیاری؛ کشت دیم؛ کارایی مصرف آب؛ کشاورزی پایدار؛ کشاورزی قرآنی ………………………………………………………………………………………………… منبع: دانش کشاورزی وتولید پایدار : مقاله ۹، دوره ۲۲، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۱، صفحه ۱۰۱-۱۱۱     …………………………………………………………………………………………………. عنوان مقاله [English] Sustainable Agriculture in Quran نویسندگان [English] Abbas Yadollah؛ Reza Shahhosseini؛ Abbas Sahms؛ Hossein Khosravi چکیده [English] Those who give their wealth for the satisfaction of God and his mental stability are like to the garden that is located on the stack. If fall rains thoroughly, its fruit will double and little rain is sufficient for it and Allah has knowledge of all the things you (Baghareh, 265). Because of Iran is mountainous and rugged and rainfall is Sporadic, Waste about 56% of rainfall Because of traditional irrigation. Iran’s climate and topography, Is suitable for the development of gardens. Because of importance of providing water for fruit trees and limited water, are important, in Dryland systems using methods that exploit the maximum available rainfall naturally, are very important. Because there is limited rainfall and irrigation in dryland, one of the critical points in the garden management, is keep increasing of Soils water uptake. Therefore, the main purpose is to manage rainfall in this way, is evapotranspiration loss and increasing efficiency of water uptake by plant. More Scientific references in our country are books that translated from universities in Europe and America that Have a different climate conditions with our country.And not considering this issue has much damaged to agriculture industry of Iran.Whereas according to the Goran, as a universal reference and always updated, can reduce problem of sustainable agriculture. For example, according to the Quran can be established dry garden in steep places, with selecting the correct location cultivation, selection of species resistant or tolerant and drought (Olives, Figs, Grapes and Dried Fruits) and the optimum use of rainwater. کلیدواژه‌ها [English] irrigation, Dry farming, Water Use Efficiency, Sustainable Agriculture, Agriculture in Quran

ایمنی غذا و مواد غذایی از دیدگاه طب سنتی ایران

بسم الله الرحمن الرحیم ایمنی غذا و مواد غذایی از دیدگاه طب سنتی ایران   یک دستیار تخصصی دانشکده طب سنتی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه غذای سالم از تدابیر پیشگیرانه و درمانی در طب سنتی است, ایمنی غذا و مواد غذایی از دیدگاه طب سنتی ایران را تشریح کرد.   به گزارش خبرنگار سلامت خبرگزاری تسنیم, محمد رضا مهری درباره ایمنی غذا و مواد غذایی از دیدگاه طب سنتی ایران اظهار داشت: امنیت غذایی یکی از موضوعات مهم در حوزه سلامت است که در پیشگیری و درمان بسیاری از بیماری‌ها نقشی بسزا دارد. به‌گفته وی از سوی دیگر منحصر دانستن دستور العمل‌های مربوط به امنیت غذایی، به مواردی که به‌عنوان راهکارهای رسیدن به امنیت غذایی از سوی سازمان بهداشت جهانی ارائه شده است، نمی‌تواند باعث اتخاذ راهکاری جامع و مانع در پیشگیری از بیماری‌های مرتبط با مصرف مواد غذایی باشد. این دستیار تخصصی دانشکده طب سنتی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد ادامه داد: از دیدگاه طب سنتی ایران، مواد غذایی مورد استفاده از بدو انتخاب به‌عنوان ماده غذایی، تا زمان فرآوری، طبخ، نگهداری و مصرف باید شرایطی داشته باشند تا به بهترین وجه تبدیل به اجزای بدن فرد شده و باعث تسریع در بهبود بیمار شوند. غذای سالم از تدابیر پیشگیرانه و درمانی در طب سنتی است. مهری عنوان کرد: موضوع تأمین غذای سالم، بخش زیادی از تدابیر پیشگیرانه و درمانی را در طب سنتی ایران شامل می‌شود و راهکارهایی همچون تدابیر ضروری در انتخاب نوع ماده غذایی، نحوه طبخ، فرآوری، ترکیب و آماده سازی مواد غذایی، تدابیر ضروری در هنگام خوردن مواد غذایی و ... به‌تفصیل در متون طب سنتی ایران آورده شده است. وی خاطرنشان کرد: توجه به اهمیت و فراگیری موضوع امنیت غذایی و نیاز به اتخاذ راهکارهای عملی و جامع در این رابطه، استفاده از تجارب گذشته بشر و به‌ویژه دستور العمل‌های حکمای طب سنتی ایران، می‌تواند در تأمین ایمنی غذا نقشی مؤثر ایفا کند.

كشاورزی ‏, امنیت غذایی و توسعه از دیدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)

بسم الله الرحمن الرحیم كشاورزی ‏, امنیت غذایی و توسعه از دیدگاه رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدظله العالی)     دستگاه كشاورزی برای كشور ما بسیار مهم است, چون امنیت غذایی برای كشوری بزرگ، پرجمعیت و دارای هدف های بلند بسیار مهم است، لذا بخش كشاورزی و دامداری ما یك بخش ویژه و استثنایی است و همه باید برای آن تلاش كنند. در اسلام هم آگاهانه و با توجه نسبت به كشاورزی تاكید شده است . حدیث بسیار پرمعنا و پرمضمونی درباره كشاورزان نقل شده است : ‹الزارعون كنوز الله فی ارضه› یعنی كشاورزان كسانی هستند كه گنجینه های خدا در زیرزمین را می دروند و استخراج می كنند. طلا و نفت وسیله ی به دست آوردن مایحتاج زندگی است اما محصول غذایی مهمترین مایحتاج زندگی است . ا ین را برای این عرض می كنیم كه همه ی دست اندركاران كشور و به خصوص مسوولان وزارت جهاد كشاورزی توجه كنند همان طور كه از اول انقلاب بارها تكرار شده است كه كشاورزی یكی از اساسی ترین محورهای توسعه در كشور ماست، یك چیزحاشیه ای نیست. توجه به صنعت كه لازم است نباید موجب عطف توجه از كشاورزی شود. در نظام جمهوری اسلامی  و به بركت انقلاب اسلامی همه ی تلاش ها سرعت و كارایی مضاعفی پیدا می كند. آنچه انقلاب اسلامی به مردم ما داد، فرهنگ جهادی  بود. فرهنگ جهادی در همه ی صحنه ها و عرصه ها به كار می آید و در زمینه ی كارهای زیربنایی كشاورزی و دامداری و  امثال این ها هم از اول انقلاب روح و فرهنگ جهادی وارد میدان شد.

حلیت از نظر اسلام یکی از شاخص‌های امنیت غذایی است

بسم الله الرحمن الرحیم حلیت از نظر اسلام یکی از شاخص‌های امنیت غذایی است   گروه سلامت: مدیرکل نظارت بر غذای دانشگاه علوم پزشکی مازندران با بیان اینکه سلامت و در دسترس بودن شاخصه‌های امنیت غذایی هستند گفت: این غذا ممکن است حلال نباشد لذا از نظر اسلام این غذا فاقد فاکتورهای سلامت است.   حسن مکرمی، مدیرکل نظارت بر غذای دانشگاه علوم پزشکی مازندران در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، با اشاره به اهمیت حلال در امنیت غذایی اظهار کرد: یکی از شاخصه‌های امنیت غذایی داشتن سلامت و فاکتور‌های آن است که برخی از مواد غذایی فاقد آن بوده و برخی دیگر نیز دارای این فاکتور‌ها هستند. مکرمی ادامه داد: برخی از فاکتور‌های سلامت کشف شده و برخی دیگر ممکن است هنوز کشف نشده باشند، اما آنچه واضح است؛ پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع)، با علم لدنی که داشتند از این فاکتور‌ها آگاهی داشتند به همین دلیل بحث حلال و حرام را مطرح کردند. وی ادامه داد: اگرچه یکی از ابعاد امینت غذایی در دسترس بودن غذا برای همگان است، اما این غذا ممکن است حلال نباشد و از نظر اسلام این غذا فاقد فاکتور‌های سلامت است لذا از نظر ما بحث حلیت نیز یکی از وجوه امنیت غذایی است. مدیرکل نظارت بر غذای دانشگاه علوم پزشکی مازندران عنوان کرد: در دسترس بودن یعنی اینکه همه مردم توانایی خرید آن را داشته باشد، تأمین سلامتی وظیفه وزارت بهداشت است، اما تأمین آن برای همه مردم وظیفه نهاد‌های دیگر است. مکرمی با بیان اینکه غذای سالم باید در اختیار مردم قرار گیرد گفت: بر اساس بودجه‌ای که دولت معرفی کرده و اقشار را بر اساس درآمد تقسیم بندی کرده‌اند ممکن است سطح دسترسی‌ها نیز بهتر شود و دسترسی به غذای سالم و ایمن برای همه به وجود آید. وی در ادامه به وضعیت سلامت مواد غذایی در ایران پرداخت و گفت: مواد غذایی که پروانه صنعتی دارند، دستگاه‌های نظارتی از همه آن‌ها نمونه برداری کرده و اگر مشکلی وجود داشته باشد، اطلاع رسانی شده و جمع آوری می‌شود، ادعا نمی‌‍کنیم که در این موارد مخاطره وجود ندارد، اما خوشبختانه به حداقل رسیده است. مدیرکل نظارت بر غذای دانشگاه علوم پزشکی مازندران: برای واحد‌های صنفی که بی شناسنامه هستند، سیاست وزارت بهداشت به گونه‌ای است که باید این‌ها را شناسنامه‌دار کرده و مواد مورد استفاده و فرمولاسیون آن کنترل کند.

زنگ خطر امنیت غذایی در کشور به صدا درآمده است/بالاترین میزان امنیت در چه سالی بود

بسم الله الرحمن الرحیم زنگ خطر امنیت غذایی در کشور به صدا درآمده است/بالاترین میزان امنیت در چه سالی بود   دکتر سید حبیب الله موسوی عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس   در سال 1397 شاخص امنیت غذایی خانوارهای کشور به طرز قابل تاملی کاهش یافته است و بیم آن وجود دارد که برای اولین بار پس از سال 1369، در سال 1399 شاخص امنیت غذایی به کانال زیر 85 درصد ورود نماید. خبرگزاری فارس؛ آمارهای جهانی گواه این مطلب است که هم اکنون (سال 2019) حدود 800 میلیون نفر در سراسر دنیا از انواع کمبودهای تغذیه‌ای رنج می‌برند. به بیان دیگر حدود یک نهم از مردم جهان برای سلامت و برخورداری از زندگی سالم و پر تحرک، دسترسی به غذای کافی ندارند. در حقیقت گرسنگی و سوء تغذیه خطر شماره یک سلامت جهانی است، خطری حتی بزرگ تر از ترکیب بیماری‌های مهلکی چون ایدز، مالاریا و سل. گرچه این واقعیت در ابتدای امر صرفا جلوه‌ای از کشورهای درگیر جنگ و کمتر توسعه یافته را در ذهن تداعی می‌کند ولی بسیاری از کشورهای جهان با این مسئله روبرو هستند. به بیان دیگر توزیع مکانی گرسنگی در سراسر جهان یکسان نیست و سهم اصلی این آمار بر دوش کشورهای آسیایی، آفریقایی و بخشی از کشورهای آمریکای جنوبی است.  با این توصیف، امنیت غذایی اساسی‌ترین و ابتدایی ترین نیاز بشر و ضامن توسعه‌ی پایدار است و لذا با توجه به اهمیت آن، از مسیر برنامه‌‌ریزی‌ بلند مدت برمبنای محوریت بخش کشاورزی قابل تحقق است. در ایران نیز مقوله‌ی امنیت غذایی در بستر قانون گذاری کاملا شفاف و مشخص است. تاکید صریح اسناد بالادستی کشور (بند 13 ام از اصل سوم و بند 9 ام از اصل چهل و سوم قانون اساسی، سند چشم‌انداز بیست ساله کشور و سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی) و تصریح و توصیف واژه‌ی "خود اتکایی" در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در خصوص تولید محصولات کشاورزی به عنوان رکنی اساسی در ایجاد امنیت غذایی در کشور موید این مطلب است. از این رو تلاش جهت ایجاد امنیت غذایی پایدار همواره در دستور کار دولت‌های مختلف بعد از انقلاب قرار داشته و ردپای آن در برنامه‌های مختلف توسعه‌ی کشور قابل مشاهده است. تردیدی نیست که این تاکیدات ریشه در عمق تفکر اسلامی و هنجارهای قرآنی و آموزه‌های مذهبی نیز داشته است، چرا که رد پای امنیت غذایی در متون مرتبط با شرع مقدس اسلام نیز به خوبی قابل مشاهده است. در بینش الهی اسلام مبداء پیدایش غذا از جانب خداوند است که جهت تندرستی، تداوم حیات و توانمندی در انجام تکالیف به انسان اعطا شده است. بیش از 250 آیه و حدیث در این زمینه قابل احصا و بیان است. آیات 10 تا 11 و نیز 112 تا 114 سوره‌ی مبارکه‌ی نحل، آیه 35 از سوره مبارکه رعد، آیات 26 و 126 از سوره مبارکه بقره و آیه 37 سوره مبارکه ابراهیم نمونه‌هایی از تاکید قرآن بر اهمیت غذا و امنیت آن به عنوان یک اصل در زندگی دنیوی جامعه‌ی بشری است. علاوه بر این، سه مرتبه همزمانی دو واژه‌ی "جوع" (گرسنگی) و "خوف" (ترس) در کلام وحی (سوره مبارکه بقره آیه 155، سوره مبارکه نحل آیه 112 و سوره مبارکه قریش آیه 4) خود تاکید مجددی بر ایجاد امنیت اجتماعی از مسیر امنیت غذایی و ارتباط ناگسستنی این دو مفهوم با یکدیگر است. با این توضیح ملت و جامعه‌ای که از امنیت غذایی به دور باشد، امنیت اجتماعی و ملی را نیز درک نخواهد نمود. با این توصیف و بر اساس چهارچوب قانونی و شرعی بیان شده، ایجاد بستری جهت تامین غذای مردم همواره یکی از رئوس اساسی و خط مشی عمل دولت‌های مختلف بوده و هست که خود نیازمند ارزیابی و نقد علمی منصفانه است. بدون شک آشکار سازی اقدامات سیاستی انجام شده در این خصوص مستلزم ارائه‌ی شاخصی است که همزمان، فراهم بودن، امکان دسترسی و نیز مطلوبیت و پایداری دریافت غذا را به خوبی به تصویر کشد. تاکنون شاخص‌های بسیاری همچون مقدار تولید، ضریب خود اتکایی و نیز نرخ وابستگی به واردات جهت بیان سطح امنیت غذایی به کار گرفته شده‌اند، با این حال هیچ یک از این شاخص‌ها به تنهایی امکان ایجاد تصویری جامع و کامل از وضعیت امنیت غذایی را فراهم نمی‌کند و لذا شاخصی جامع و روشنگر که حقیقا امنیت غذایی کشور را نمایندگی کند و نیز در راستای سیاست گذاری‌های آتی بستر و سنگ بنا باشد، نیازی است که باید بدان پرداخته شود. با توجه به این نیاز، مطالعه‌ای در دانشگاه تربیت مدرس انجام گرفت و پس از بررسی الگوی مصرف مواد غذایی خانوارهای ایرانی از سال 1362 تا 1397 شاخص خانواری امنیت غذایی به عنوان جامع ترین شاخص برای هر سال محاسبه گردید. بدین منظور اطلاعات مصرف خوراکی بیش از 900 هزار خانوار شهری و روستایی به صورت جامع مورد بررسی قرار گرفت و کلیه‌ی کالاهای مصرفی خوراکی این خانوارها در 18 گروه کالایی تجمیع شد و معادل انرژی دریافتی سبد مصرفی (حاصل از کربوهیدرات، چربی، قند و پروتئین موجود در غذا) با لحاظ کردن حداقل 2000 کالری روزانه جهت رفع نیاز هر فرد فارغ از سن و جنس مورد ارزیابی و محاسبه قرار گرفت. نمودار زیر آشکار کننده‌ی وضعیت امنیت غذایی و البته اقدامات سیاستی انجام شده در راستای این هدف است. توجه به این نکته ضروریست که مقدار عددی شاخص در دامنه‌های مختلف تعبیر متفاوتی خواهد داشت. مقادیر کمتر از 65 درصد شرایط وخیم، بین 65 تا 75 درصد شرایط نامطلوب و ضعیف، ما بین75 تا 85 درصد شرایط متوسط و بالاتر از 85 درصد شرایط مطلوب تامین غذا را نشان می‌دهد. همچنین عوامل موثر بر ایجاد امنیت غذایی همانند سطح حمایت از بخش کشاورزی، تورم کالاهای مصرفی و نیز نرخ واقعی ارز نیز به عنوان اصلی‌ترین پارامترهای اثر گذار بر امنیت غذایی تعیین و شدند و جهت شبیه سازی روند امنیت غذایی در سال 1398 مورد استفاده قرار گرفتند. روند امنیت غذایی خانوارهای ایرانی در 6 دوره قابل بررسی است و در مجموع بیم و امیدهایی در این زمینه قابل درک است. دوره‌ی اول مرتبط با جنگ تحمیلی و مشکلات ناشی از آن است که تا سال 1370 ادامه دارد. در این دوره هر چند وضعیت امنیت غذایی در سطح متوسط قرار دارد ولی دارای روندی رو به بهبود است. دوره‌ی بعد مرتبط با سال‌هایی است که در اصطلاح به آن دوران تعدیل ساختار اقتصادی نیز گفته می‌شود. این دوره سال‌های 1370 تا 1374 را شامل می‌شود. در این برهه از زمان شاهد نوسانات شدید و عمیقی در وضعیت امنیت غذایی خانوارهای کشور هستیم. برای اولین بار در این دوره در دو سال متمادی 1373 و 1374 امنیت غذایی روندی کاهشی را تجربه نموده است. این دوران البته متناظر با سال‌هایی است که کشور بیشترین تورم و نیز بالاترین ضریب جینی پس از انقلاب (ضریب جینی هرچه بیشتر باشد بیانگر عدم توزیع عادلانه‌ی ثروت در جامعه است) را نیز تجربه نموده است. تردیدی نیست که تحت این شرایط سفره‌ی غذایی مردم نیز تحت الشعاع قرار گرفته است. دوره سوم مرتبط با سال‌های 1374 تا 1389 است. در این ایام برنامه‌های دوم تا چهارم توسعه‌ی اقتصادی کشور توسط دولت‌های هفتم تا دهم اجرایی شد. در این دوران امید بخش، امنیت غذایی جامعه همواره با شیب ملایمی در حال افزایش بوده و نهایتا در سال 1384 اولین اوج خود را تجربه نموده است. این دوره متناظر با دوره‌ی رشد اقتصاد ایران در ابعاد گوناگون است. در همین زمان کلیه‌ی شاخص‌های حقیقی کشور اعم از تولید ناخلص ملی، درآمد ملی، خالص صادرات غیر نفتی، سرمایه گذاری خالص مستقیم خارجی در کشور، سطح ذخایر بین المللی و نیز شاخص توسعه‌ی انسانی دارای روندی رو به رشد و نرخ ارز دارای ثبات نسبی بوده است. علاوه بر این بیکاری، تورم و همچنین ضریب جینی روند مطلوب کاهشی خود را طی نموده‌اند. همگی این عوامل در مجموع موجب بهبود وضع معیشت و تغذیه خانوارهای کشور شده و در مجموع وضعیت مطلوب و با ثباتی در این زمینه حاصل شده است. دوره‌ی بعد مرتبط با سال‌های 1389 تا 1390 است. این دوره علاوه بر برخورداری از تمامی ویژگی‌های مطلوب دوره‌ی پیش از خود، از ویژگی متمایز کننده‌ای تحت عنوان هدفمندی یارانه‌ها نیز برخوردار است که در مجموع دوران رشد اقتصاد ایران بعد از انقلاب 1357 را به اوج بلوغ و اقتدار خود رسانیده و همگام با پرداخت جبرانی انجام شده عادلانه ترین سطح توزیع درآمد را نیز به همراه داشته است. این تجربه‌ی موفق همراه با مداومت در پی‌گیری برنامه‌های توسعه‌ی اقتصادی در مجموع بالاترین سطح شکوفایی اقتصاد ایران همراه با عدالت اجتماعی و نیز امنیت غذایی را در سال 1390 متجلی نموده است. امنیت غذایی در سال 1390 حداکثر مطلق خود را تجربه کرده و از این حیث کشور در زمره‌ی کشورهای توسعه یافته‌ی دنیا قرار گرفته است. علی هذا این روند رو به رشد در دوران پس از آن به دلایل مختلف حفظ و صیانت نشده است. دوره‌ی پنجم مورد بررسی سال‌های 1391 تا 1396 را شامل می‌شود. این دوره که در متن حاضر از آن تحت عنوان تحریم‌های دوره‌ی اول یاد شده است، مصادف با شدت یافتن تحریم‌های بین المللی و بویژه تحریم‌های حداکثری آمریکا علیه ایران است که در مهم‌ترین و اثر گذارترین بخش خود انتقال ارز به کشور محدود شد. این امر موجب افزایش قیمت دلار در بازار و کاهش ارزش نرخ ارز کشور گردید. عواقب این رویداد از مسیر افزایش قیمت‌ها در بازار، رکود در بخش تولید و نهایتا کاهش توان و قدرت خرید خانوارها رخ نمایی نمود. این مسئله باعث شد برای دومین بار بعد از دوران تعدیل اقتصادی (سال‌های 1370 تا 1374) افت امنیت غذایی برای بیش از دو سال و نیز برای اولین بار پس از انقلاب اسلامی به صورت متوالی برای 6 سال تجربه شود. با این حال، بالا بودن سطح اولیه‌ی امنیت غذایی خانوارها که خود تحت تاثیر سیاست‌های ساختاری دو دوره قبل از آن به وقوع پیوسته بود، موجب شد تا در مجموع این کاهش جلوه‌ای بحران آفرین نیابد. علی هذا وضعیت امنیت غذایی کشور در بحرانی‌ترین زمان‌های سپری شده یعنی دوران جنگ تحمیلی نیز هیچگاه روند کاهشی مستمر و پایداری را نشان نمی‌دهد. این مسئله نوعی از هم گسیختگی سیاستی در این زمینه را آشکارسازی می‌کند، چرا که یکی از وظایف ذاتی دولت‌ها تامین غذای مردم است.تردیدی نیست که کاهش قدرت خرید واقعی خانوارها، توزیع ناعادلانه‌ی درآمد در این دوره، عدم مهار به موقع تورم و نیز بی‌کاری ایجاد شده‌ی ناشی از رکود واحدهای تولیدی زیربنای این مسئله بوده است که البته هرکدام می‌بایست در جای خود توسط سیاست گذاران و مسئولین امر شناسایی و چاره جویی می‌شد. در نهایت آخرین دوره‌ی تحت بررسی که در متن حاضر تحت عنوان بازه‌ی تحریم‌های دور دوم از آن یاد شده است از اواخر سال 1396 تا کنون ادامه دارد. در این دوره علاوه بر تداوم یافتن تحریم‌های شدت یافته‌ی خارجی علیه کشور و نیز عدم برنامه‌ریزی منسجم داخلی جهت چاره جویی سیاستی در این خصوص، خروج آمریکا از معاهده‌ی هسته‌ای موسوم به برجام و عدم برآورده شدن انتظارات اجتماعی حاصل از این معاهده نیز مزید بر علت شد و شوک جدید و عمیقی به کشور وارد نمود، به صورتی که قیمت افزایش یافته دلار در دوره‌ی اول، مجددا سه برابر افزایش یافت و متعاقب آن سطح عمومی قیمت‌ها و بویژه قیمت مواد غذایی خانوارها رشد قابل ملاحظه‌ای نمود. این عوامل به همراه رکود تعمیق شده از دوره‌ی قبل، کاهش سطح دستمزدها و کوچک شدن سبد غذایی خانوار را در پی داشت. مطابق نمودار فوق در سال 1397 شاخص امنیت غذایی خانوارهای کشور به طرز قابل تاملی کاهش یافته است و پیش بینی‌ها برای سال آینده نیز ادامه‌ی روند شتابان کاهش شاخص امنیت غذایی را خاطر نشان می‌کند. تردیدی نیست که ایجاد امید در بین خانوارها و نیز پرهیز از دام جوع و خوف به تعبیر قرآن کریم، نیازمند عزمی راسخ، تدبیری واقعی، جدیت در سیاست گذاری، مبارزه با فساد و نیز تصمیات فکورانه و خرد ورزی مشفقانه است. جامعه‌ای که مدعی برخورداری از امنیت غذایی است می‌بایست دارای ساختارهای داخلی توسعه یافته باشد به نحوی که مانع از کاهش مصرف غذا به میزان کمتر از حد لازم شود. چرا که ادامه‌ی روند پیش رو در این خصوص به زودی موجب بطلان تلاش‌های سنوات پیشین شده و بیم آن وجود دارد که برای اولین بار پس از سال 1369، در سال 1399 شاخص امنیت غذایی به کانال زیر 85 درصد ورود نماید. بدون شک تبعات حاصله از افزایش شاخص‌های رفاهی و کاهش آنها در بین آحاد مردم یکسان و متقارن تلقی نخواهد شد. تردیدی نیست که قبول نا امنی غذایی برای ملتی که حدود 30 سال از وضعیت مطلوب امنیت غذایی برخوردار بوده به سادگی و به دور از حاشیه قابل تصور نخواهد بود.

حلال و طیب عالی ترین معیارهای بهداشتی مواد غذایی از دیدگاه قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم حلال و طیب عالی ترین معیارهای بهداشتی مواد غذایی از دیدگاه قرآن   مهندس فتح الله عالی پور*، فرنگیس مهدوی   دریافت مقاله: pdf چکیده: هدف و مقدمه: بسیاری از بیماری ها ناشی از عدم رعایت بهداشت مواد غذایی است. مصرف مواد غذایی سالم، ایمن و مرغوب نقش مهمی در تامین سلامت جامعه و توسعه کیفی سرمآیه انسانی دارد. از دیدگاه قرآن و حدیث دستورالعمل ها و توصیه هایی برای تولید و مصرف صحیح مواد غذایی ارائه شده است. لذا هدف از این مقاله شناخت اهمیت بهداشت مواد غذایی از دیدگاه قرآن است. روش مطالعه: این یک مطالعه مروری است که سعی نموده با بررسی متون علمی و منابع اسلامی یک تحلیلی علمی از دیدگاه قرآن در ارتباط با اهمیت بهداشت و ایمنی مواد غذایی ارائه دهد. نتایج و بحث: این مطالعه نشان داد که قرآن کریم در زمینه بهداشت و ایمنی مواد غذایی عالی ترین استانداردها را تحت عنوان حلال و طیب ارائه نموده است تا همه جنبه های کیفیت را از لحاظ: پاکی، بهداشتی، ایمنی، مقوی و مغذی را تامین نماید. اجرای چنین استانداردهای مترقی منوط به فهم صحیح قرآن، کسب دانش های مدرن، آموزش و ترویج عملی فرهنگ حلال و حرام و اجرای سیستم های تضمین ایمنی و کیفیت و حرکت به سمت تولید محصولات ارگانیک است. استانداردهای حلال و طیب در حال تبدیل شدن به یک برند جهانی است و اجرای این استانداردها، ضمن اینکه ارزش افزوده بسیار بالایی برای کشور از نظر تولید و عرضه مواد غذایی سالم، ایمن و مرغوب فراهم می نماید، در توسعه کیفیت سرمایه انسانی یعنی اصلاح باورها، اعتقادات، اندیشه ها و رفتارها، و شکوفا نمودن استعدادها و تقویت توانمندی ها، و تامین سلامت همه جانبه انسان و اعتلای انسان به سوی خدا نقش مهمی دارد. ................................................   واژه‌های کلیدی: قرآن، غذای حلال، بهداشت و ایمنی مواد غذایی، سلامت.

ابعاد معنوی ایمنی غذا مبتنی بر متون اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم ابعاد معنوی ایمنی غذا مبتنی بر متون اسلامی   رحمت اله مرزبند*، مصطفی معلمی، مرتضی دارابی نیا   دریافت مقاله: pdf چکیده: ایمنی غذایی  اصطلاحی است که انسان ها در یافت واحدی از آن ندارند. یکی از عوامل برجسته و اثر گذار در شکل دهی  مفهوم ایمنی غذایی،  اموزه های دینی است . هدف از این مطالعه  شناسایی مفهوم ایمنی غذا  در متون اسلامی  می باشد.. یافته ها نشان می دهد که نگرش به غذا به عنوان آیه ای در شناخت خدا ، باورمندی به رازقیت الهی، برخورداری از نیت الهی در مصرف، ادای حقوق نیازمندان به هنگام مصرف، تمیز نگداشتن غذا، استفاده از غذاهای متنوع، التزام به غذای حلال و پرهیز از غذای حرام  از مهمترین راهبردهای نگرشی و رفتاری ایمنی  بخش غذایی با نگاه اسلامی می باشد.  همچنین دستیابی به  ایمنی غذا  در آموزه اسلامی مبتنی  بر پیشایندهای از قبیل پذیرش  آموزه های دینی بعنوان منبع الهام ایمنی تغذیه ونیز اصالت دادن به سلامت روح در ایمنی تغذیه می باشد. علاوه بر این از مهمترین نتایج راهبردهای نگرشی و رفتاری ایمنی غذایی کرامت  جسمی و روحی  شمرده می شود. ............................................... واژه‌های کلیدی:  غذا، متون اسلامی، ایمنی غذا، غذای طیب، غذای حلال

اصول تغذيه سالم از ديدگاه اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم اصول تغذيه سالم از ديدگاه اسلام   فاطمه بمبئی رو   مقدمه غذا و تغذیه در آموزه های دینی همچون سایر موضوعات ، مورد توجه قرار گرفته است . مبداء پیدایش غذا از جانب خداوند است که جهت تندرستی ، تداوم حیات و توانمندی در انجام تـکـالیـف بـه انـسـان عـطا شده است . قریب به 250 آیه قرآنی و دهها روایت از معصومین عـلیـهـم السـلام بـر اهـمـیـت غـذا و تـغـذیـه دلالت مـی کـنـنـد. سـؤ ال ایـن اسـت که اسلام ، خوردن چه نوع غذاهایی را توصیه کرده است ؟ چه مقدار باید غذا خـورد؟ اسـلام چند وعده برای خوردن را توصیه می کند؟ و بالاخره آداب خوردن غذا چیست ؟ ایـنـهـا پـرسـشـهـایـی کـلید واژه ها: غذا، تغذیه ، رژیم غذایی ، گروههای غذایی ، وعده غذایی ، آداب خوردن .   اهمیت تغذيه   نیاز انسان به غذا، مهم ترین و حیاتی ترین نیاز روزمره اوست که از تولد تا مرگ وی را همراهی می کند، و حتی انبیا و اولیاء الهی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. رشـد، طـول عـمـر، تـنـدرسـتی ، آرامش اعصاب و روان ، خلق و خوی و رفتار، توانمندی و قدرت ، تکثیر نسل و تولید مثل و... همه به نوعی وامدار تغذیه سالمند. از این رو قریب به دویست و پنجاه آیه قرآنی و دهها روایت معصومین (علیهم السلام ) در مورد غذا و تغذیه وارد شده است . همچنین نام گذاری پنجمین سوره قرآن به مائده (سفره غذایی )، از صفات خـداوند، رزاقبودن ، سوگند خداوند به غذا "والتین والزیتون "، درخواست مائده آسـمـانـی تـوسـط حـضـرت عیسی (ع) و درخواست غذا توسط حضرت موسی (ع ) هر کدام مهر تاییدی بر اهمیت غذا و تغذیه می باشند. هـمـچـنین خداوند براهل مکه به دو چیز منت می نهد: "غذا" و "امنیت " :" الذی اطعمهم من جوع و آمنهم من خوفِ" . همان کس که آنها را از گرسنگی نجات داد و از ترس و نا امنی ایمن ساخت . امـام رضـا(ع ) فـرمـود: "سلامتی و پایداری بدن و همچنین بیماری آن به غذا و نوشیدنی است ."   تاثير تغذیه بر اخلاق و رفتار   خـداوند بین تغذیه کافران و مومنان تفاوت قائل شده است . در مورد کافران می فرماید: ((والّذیـن کـفـروا یـتمتعون و یاکلُون کَما تاکُل می خورند. توضیح آنکه حیوانات علف می خورند بی آنکه بدانند از کجا آمده ، حلال است یا حرام ؟ غصبی است یا مباح ؟ کافران نیز غـذا مـی خـورنـد بـی آن کـه بـه رجـس و پـلیـدی و حلال و حرام بودن آن توجه داشته باشند. لذا فرجام مشابه ای دارند. ولی مؤ منان که به تاثیر اخلاقی و معنوی غذا توجه دارند، مقید به رعایت غذای پاکیزه و حـلال مـی بـاشـند. مردی خدمت پیامبر(ص ) گفت : دوست دارم دعایم مستجاب شود، حضرت فرمود: "غذای خود را پاکیزه کن و از هر گونه غذای حرام بپرهیز". لذا بـه مـؤ مـنـان دسـتـور داده شـده فـقـط از غـذاهـای پـاکـیـزه و حـلال اسـتـفـاده کـنـنـد. و در برخی آیات ارتباط تنگاتنگی بین غذای پـاکـیزه و عمل صالح دیده می شود. " از غذاهای پاکیزه بـخـوریـد و عـمـل صـالح انـجـام دهـیـد." اصـحـاب کـهـف که دغدغه حفظ ایمان و معنویت خود را داشتند، وقتی از خواب طولانی بیدار شدند، به دنبال غذایی بودند که پاک و پاکیزه باشد و سبب خاموش شدن نور الهی در وجـود آنـان نـگـردد. بر خلاف غذاهای خبیث و حرام که موجب تاریکی قلب ، سنگدلی ، و از بـیـن رفـتـن نـور ایمان می شود. همچنين در آیـه ای دیـگـر خـوردن مـال حـرام را آتـش خـوردن مـعـرفـی کـرده اسـت "کـسـانـی کـه امـوال یـتـیـمان را به ستم می خورند (در حقیقت ) تنها آتش می خورند."و این بیانگر نقش غـذای حـرام و خـبیث است که به روح و روان و ایمان فرد خسارت می زند. امام حسین (ع ) با اشـاره بـه یـکـی از عـلل رفتار پست و ناهنجار کوفیان در کربلا می فرماید: "شکم های شما از حرام پر شده است". بـا تـوجـه بـه پـاره ای از روایـات آثار برخی غذاها بر اخلاق و رفتار آدمی به قرار زیر است : 1       اعتدال در خوردن گوشت موجب خوش اخلاقی ، اعتماد به نفس و شجاعت می شود و افراط در آن قساوت قلب می آورد. 2      شیر، موجب صبوری ، مهربانی ، آرامش و... می شود. 3      عسل ، موجب رشد حافظه ، صافی دل و شفا است . 4      انـگـور، غـم و انـدوه و افـسـردگـی را بـه شـادابـی تبدیل می کند. 5      خرما، موجب صبر و حلم وبردباری می شود. 6     زیتون ، حافظه را تقویت می کند. ü       7.سیب ، موجب تقویت اعصاب و زيبايي رنگ رخسار می گردد. 8     هلیم ، نشاط عبادت را افزون می کند. بـی تـردیـد تـغذیه سالم و منطبق با استانداردهای اسلامی نقشی بسزا در سلامت جسم و روح انسان دارد و او را در طی مسیر تکاملی اش یاری می دهد.   چه غذایی بخوریم ؟   عـده ای به رژیم گوشتخواری عقیده دارند، هر چند این رژیم بطور مطلق وجود ندارد ولی طرفدارانی دارد. عده ای بر گیاه خواری پای می فشرند و معتقدند انسان گیاه خوار آفریده شده است . ولی در آمـوزه هـای دیـنی هیچ یک از این نظریات به تنهایی پذیرفته نیست . اسلام بر اسـاس ‍ نـیـاز انـسـان و بـا تـوجـه بـه مـحـیـط، سـن ، شـغـل و... بـرای سـبـد غـذایـی او برنامه داده و با تعیین ملاک ها استفاده از همه گروههای غـذایـی را بـا اولویـت دادن به برخی گروههای غذایی توصیه کرده است . چه آن دسته غـذاهـایـی کـه پـس از آفـریـنـش ، طبیعی و دست نخورده وارد بدن می شوند. مانند میوه ها، سـبـزی هـا و چـه فـراورده هـای غـذایـی کـه بـا دست بشر تغییراتی پیدا کرده اند. مانند غذاهای گوشتی ، لبنیات ، پخت غذاها. مـلاک در اسـتـفـاده از مـواد غـذایـی مـطـابـق آمـوزه هـای دیـنـی ، غـذای طـیـب ، حـلال و حـسـن در مـقـابـل غـذای رجـس و خـبـیـث ، حـرام و سـوء دسـتـگـاه گـوارش هـمـاهـنـگـی کـامـل دارد، اطـلاق مـی شـود. لقـمـه پـاکـیـزه که وارد دهان می شود، تحت اراده خداوند، با اعـمـال هـضـم و جـذب تـرشـحـات دهـان و مـعـده بـه مـواد لازم و مـورد نـیـاز بـدن تـبـدیـل مـی گردد. طیّب یعنی سازگار، موافق ، نیکو، شایسته و لذت بخش که در قرآن کریم به جز غذای حلال در مورد همسر خوب ، زمین پاک ، سخن شایسته ،فرزند صالح ، زندگی پاکیزه و شجره طیبه به کار رفته است . غـذای حـلال غـذای پـاک تـشـریـعـی اسـت کـه خـداونـد آنـچـه را بـه مـصـلحـت انـسـان دیـده حـلال کـرده کـه بـا دسـتـگـاه هـاضـمـه هـمـاهـنـگ و مـتـعـادل اسـت . وقـتـی انـسـان غـذای حـلال را بـا نـام خـدا آغاز و با شکر الهی به پایان می برد، یقینا آن غذا موجب سلامتی ، شادابی و شفابخشی او خواهد شد. غالباً واژه حلال و طیب چون ایمان و عمل صالح با هم ذکر شده اند. غـذای حـسـن ، برتر از غذای طیّب و حلال است . خداوند از برخی غذاها مانند: انگور، شیر، عسل و... به وصف حسن یاد کرده و غذای شهیدان را غذای حسن دانسته است . در مـقـابـل غـذاهـای طـیـب ، حلال و حسن ، غذاهای رجس و خبیث ، حرام و سوء قرار گرفته که بـرای انـسـان ضرر و مفسده دارد. نه تنها سلامتی او را به خطر انداخته در خلق و خوی و ایمان او اثر منفی می گذارد. بـنـابـرایـن طـبـق آمـوزه هـای دیـنـی انـسـان مـی تـوانـد بـا رعـایـت غـذاهـای حلال و حرام از هر نوع غذایی که پاکیزه و حلال است ، اعم از غذای گوشتی ، پروتئینی و غیر آن بهره ببرد و از غذاهای حرام ، خبیث و مضر برای بدن پرهیز کند. چـون سـلول های اعضا و جوارح ، مانند مغز، قلب ، کلیه ، شش ، دست و پا، چشم ، گوش ، مـو، نـاخـن ، پـوسـت و... هـر کـدام نـیازمند غذای خاص خود است که تامین اینها از یک گروه غذایی مشکل است . آنـان کـه خـود را از بـرخـی غـذاهـا مـحـروم مـی کـنـنـد، هـمـیـشـه بـیـمـارنـد، چـون به نیاز سـلول هـای بـدن پـاسـخ نـمـی دهند. پیامبر(ص ) فرمود: " دو کس همیشه بیمارند، انسان تندرستی که رژیم می گیرد و از برخی غذاها پرهیز دارد و انسان بیماری که همه چیز می خورد." قـرآن انـسـانـهـایـی را کـه بـرخـی غـذاهـا را بر خود حرام می کنند، سرزنش می کند و می فـرمـایـد: "بگو چه کسی زینت های الهی را که برای بندگان خود آفریده ، و روزی های پاکیزه را حرام کرده است ؟" در آیـه دیـگـر مـی فـرمـایـد: " ای مـومـنـان ! غـذاهـای پـاکـیـزه را کـه خـداونـد بـرای شـمـا حلال کرده ، حرام نکنید".

جهت گیری بهداشت تغذیه با تاکید بر آموزه های قرآنی

بسم الله الرحمن الرحیم جهت گیری بهداشت تغذیه با تاکید بر آموزه های قرآنی   رحمت اله مرزبند، محمد علی افضلی   دریافت مقاله: pdf چکیده: سلامت در فرهنگ متعالی اسلام از ارزش والایی برخوردار است. تا جایی که خداوند، قرآن را کتاب هدایت و سلامت معرفی می‌کند. مطالعه در قرآن حکایت از رهنمودهای مختلف بهداشتی در مورد سلامت دارد. یکی از رویکردهای قرآن در حفظ و ارتقائ سلامت، توصیه‌های تغذیه‌ای در آیات متعدد است، هدف از این پژوهش، شناسایی جهت گیری بهداشت تغذیه در ارتباط با سلامت با تاکید بررویکرد قرآنی است. پژوهش حاضر مبتنی بر روش تحلیلی اسنادی و مفهومی است. در این راستا، ابتدا با مراجعه به منابع تفسیری و حدیثی، و نیز جستجو در بانک‌های اطلاعاتی از قبیل Sid, magiran, Noormags, iranmedex اطلاعات لازم مبتنی بر سوالات تحقیق گردآوری شد. در نهایت مطالب گردآوری شده با توجه به اهداف و سوالات پژوهش، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و در قالب یک جدول نیز ارائه شده است. آموزه‌های وحیانی، توجه به سلامت جسمی را با در نظرگرفتن اصول تنوع غذایی، ایمنی و طیب بودن مورد توجه قرار داده است و با دعوت به غذای حلال و پرهیز از غذای حرام و نیز پذیرش خداوند به عنوان رزاق حقیقی، معنویت در سلامت را جستجو می‌کند. این نگرش معنوی، شاخص‌های سلامت روان از قبیل آرامش، اخلاق مداری و عمل صالح را به نبال دارد امری که در قرآن بر آن تاکید شده است. توزیع عادلانه غذا در جامعه اسلامی، از دیگر آموزه‌های قرآنی است که با آن سلامت اجتماعی تامین می‌شود . لذا جهت گیری رهنمودها ی بهداشت تغذیه در قرآن، در راستای تحقق سلامت جامع نگر است. از آنجا که در آموزه‌های وحیانی، تغذیه سالم در بردارنده جهت گیری‌های جسمی، روانی ، معنوی و اجتماعی است. ضروری است که رویکرد تغذیه‌ای اسلام مورد توجه سیاست گذاران عرصه سلامت قرار گیرد تا سلامت واقعی یا جامع نگر در جامعه حاصل گردد. ........................................ کلیدواژه: معنویت، تغذیه، سلامت روانی، غذای طیب

الگوی اسلامی- ایرانی امنیّت غذایی روستاییان ایران

بسم الله الرحمن الرحیم الگوی اسلامی- ایرانی امنیّت غذایی روستاییان ایران   منصور شاه ولی، سمیرا بهروزه دریافت مقاله: pdf چکیده: خوردن، امری اخلاقی است و آنچه برای خوردن انتخاب می شود بازتابی از اعتقادات و ارزش های افراد است، ولی تاکنون چگونگی بهبود امنیّت غذایی با نگاه بومی، در داخل کشور انجام نگرفته است؛ لذا تحقیق حاضر با هدف تعیین الگوی اسلامی-ایرانی امنیت غذایی مناطق روستاهایی کشور بامطالعه در جنوب استان کرمان انجام گرفت. این تحقیق از نوع بنیادی-کاربردی است که با روش اسنادی به منظور تبیین مفاهیم کلیدی امنیت غذایی، به ویژه از منظر فرهنگ ایرانی و دین اسلام و همچنین با یک مطالعه میدانی با روش پیمایش انجام گرفت. از جامعه آماری خانوارهای روستایی جنوب استان کرمان؛ ۳۹۰ خانوار با نمونه گیری تصادفی طبقه ای با انتساب متناسب انتخاب شدند. نتایج تحقیق نشان داد، امنیّت غذایی افراد موردمطالعه در وضعیت «ضعیفی» قرار دارد که بیانگر توجه کم آن ها به ""الگوی اسلامی- ایرانی امنیّت غذایی روستایی"" است، که امنیت غذائی آنان با شناسایی راهبردهای تحقق آن میسر می گردد. راهبردهای مبتنی بر نتایج این تحقیق نشان داد که راهبردهای دوازده گانه مشخص شده در این تحقیق، در سه دسته ""فرهنگ تغذیه""، ""نگرش شناختی"" و ""تمایل به مصرف مواد غذایی"" برای تأمین امنیّت غذایی خانوارهای روستایی قابل شناسایی است. اجرای این راهبردها، مستلزم تعریف مأموریت های متناسب با آن ها است که برای تغییر وضعیت موجود امنیت غذایی خانوارهای روستایی به مطلوب ضروری است که در این مقاله مشخص شده است.

پر بازدید ترین مقالات

20211 7/9  21609  س1  21980 22601    22996...

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

شهریور ۱۳۹۸
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
 123456789101112131415161718192021222324252627282930