دسته: امام و رهبری

ضرورت به‌کارگیری شرکتهای دانش‌بنیان در بخش کشاورزی – گزیده بیانات نوروزی ۱۴۰۱- (۱)

بسم الله الرحمن الرحیم ضرورت به‌کارگیری شرکتهای دانش‌بنیان در بخش کشاورزی گزیده بیانات نوروزی ۱۴۰۱- (۱) . https://idc0-cdn5.khamenei.ir/ndata/news/49885/14010101_60684_l.mp4   💠بخش کشاورزی، جزو وابسته ترین بخش های کشور است: بخش کشاورزی ما متأسفانه جزو وابسته‌ترین بخش‌های کشور به واردات است؛ جزو وابسته‌ترین بخش‌های کشور به واردات بخش کشاورزی است؛ و بیش از حد [هم] هست؛ که این حتما بایستی تعدیل بشود. 💠 به کارگیری دانش در کشاورزی: اگر ما در کشاورزی، شرکت‌های دانش‌بنیان را افزایش بدهیم و دانش را در مساله‌ی کشاورزی به‌کارگیری کنیم، می‌توانیم در امر اصلاح بذر، آبیاری نوین، شیوه‌های جدید تولید، بهره‌وری بهتر از آب و خاک، می‌توانیم حداکثر استفاده را بکنیم، بهره‌وری‌مان را افزایش بدهیم و این‌ها را اصلاح کنیم. 💠آثار و نتایج کشاورزی دانش‌بنیان: وقتی که در کشاورزی توانستیم این پیشرفت‌ها را به وجود بیاوریم و تحول جدی ایجاد بکنیم، این موجب می‌شود که اولاً امنیت غذایی کشور حاصل بشود؛ ثانیاً درآمد کشاورزان افزایش پیدا کند؛ خیلی خوب است که درآمد کشاورزان ما افزایش پیدا بکند و به کشاورزی دلگرم بشوند و ادامه بدهند، [که این] محصول فوق‌العاده باارزشی است؛ همچنین معضل کمبود آب را می‌شود حل کرد.  

ضرورت افزایش شرکتهای دانش‌بنیان در بخش کشاورزی برای تأمین کالاهای اساسی – گزیده بیانات نوروزی ۱۴۰۱- (۲)

بسم الله الرحمن الرحیم ضرورت افزایش شرکتهای دانش‌بنیان در بخش کشاورزی برای تأمین کالاهای اساسی گزیده بیانات نوروزی ۱۴۰۱- (۲) . https://idc0-cdn5.khamenei.ir/ndata/news/49885/14010101_60688_l.mp4 . 💠شرکت‌های دانش‌بنیان در کشاورزی باید افزایش پیدا کند: تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان در مقایسه‌ی با نیازهای کشور کم است و باید افزایش پیدا کند، به‌خصوص در زمینه‌ی کشاورزی و البته در همه‌ی زمینه‌های دیگر؛ مسوولان باید همّت کنند و همّت مسوولان هم به این است که حمایت کنند.  

بخش کشاورزی؛ از وابسته‌ترین بخشهای کشور به واردات – گزیده بیانات نوروزی ۱۴۰۱- (۳)

بسم الله الرحمن الرحیم بخش کشاورزی؛ از وابسته‌ترین بخشهای کشور به واردات گزیده بیانات نوروزی ۱۴۰۱- (۳) . https://idc0-cdn5.khamenei.ir/ndata/news/49885/14010101_60689_l.mp4    

کشاورزی دانش بنیان

بسم الله الرحمن الرحیم  کشاورزی دانش بنیان فرازهایی از سخنرانی نوروزی (۱۴۰۱) مقام معظم رهبری در باب کشاورزی . . دانلود عکس فوق - با کیفیت بالا . فرازهایی از سخنرانی نوروزی (۱۴۰۱) مقام معظم رهبری در باب کشاورزی 💠 اولویت، محصولات راهبردی است البته بنده نمی‌گویم هندوانه یا مثلاً فرض کنید که سبزی و گوجه و این حرف‌ها نکاریم؛ همه‌ی این‌ها لازم است، لکن ما بایستی از این امکاناتی که در کشور وجود دارد، در درجه‌ی اول مواد غذایی مهم و اساسی، کالاهای اساسی را [تولید کنیم]؛ بایستی بیشترین امکان کشور را از اینها بتوانیم تهیّه کنیم. 💠 بخش کشاورزی، جزو وابسته ترین بخش های کشور است بخش کشاورزی ما متأسفانه جزو وابسته‌ترین بخش‌های کشور به واردات است؛ جزو وابسته‌ترین بخش‌های کشور به واردات بخش کشاورزی است؛ و بیش از حد [هم] هست؛ که این حتما بایستی تعدیل بشود. 💠 مبارزه با منفعت‌طلبان کار سختی است مبارزه با این وابستگی هم خیلی کار سختی است؛ چون عده‌ای از این واردات مواد کشاورزی از خارج، منافع بسیار بزرگی دارند؛ می‌ایستند. [اما] باید ایستاد، یعنی کار سختی است اما این کار سخت را حتماً بایستی انجام بدهند. 💠 شرکت‌های دانش‌بنیان در کشاورزی باید افزایش پیدا کند تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان در مقایسه‌ی با نیازهای کشور کم است و باید افزایش پیدا کند، به‌خصوص در زمینه‌ی کشاورزی و البته در همه‌ی زمینه‌های دیگر؛ مسوولان باید همّت کنند و همّت مسوولان هم به این است که حمایت کنند. 💠 مهم‌ترین امکانات، نیروی انسانی است بله توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان امکانات لازم دارد لکن مهم‌ترین امکانات، نیروی انسانی است؛ ما از لحاظ نیروی انسانی خیلی دستمان باز است. تعداد زیادی‌ از عناصر تحصیل‌کرده‌های سطح بالای ما، یک درصد بالایی از کسانی که تحصیل‌کرده‌های سطح بالا هستند، در رشته‌های غیرتحصیلی خودشان مشغول کارند؛ چرا؟ می‌توان این‌ها را در آن رشته‌های خودشان مشغول کار کرد، به این‌ها کمک کرد، پشتیبانی کرد تا بتوانند شرکت‌های دانش‌بنیان را تشکیل بدهند. 💠 اشتغال‌آفرینی با شرکت‌های دانش‌بنیان به دست خواهد آمد اشتغال‌آفرینی با همین شرکت‌های دانش‌بنیان به دست خواهد آمد؛ یعنی اگر ما به معنای واقعی کلمه بتوانیم این شرکتها را تولید کنیم و به وجود بیاوریم که در این زمینه دچار خطاهایی که گاهی در گذشته شده‌اند نشویم، اشتغال هم زیاد خواهد شد. 💠 به‌کارگیری دانش در مساله‌ی کشاورزی یک ضرورت است اگر ما در کشاورزی، شرکت‌های دانش‌بنیان را افزایش بدهیم و دانش را در مساله‌ی کشاورزی به‌کارگیری کنیم، می‌توانیم در امر اصلاح بذر، آبیاری نوین، شیوه‌های جدید تولید، بهره‌وری بهتر از آب و خاک، می‌توانیم حداکثر استفاده را بکنیم، بهره‌وری‌مان را افزایش بدهیم و این‌ها را اصلاح کنیم. 💠 آثار و نتایج کشاورزی دانش‌بنیان وقتی که در کشاورزی توانستیم این پیشرفت‌ها را به وجود بیاوریم و تحول جدی ایجاد بکنیم، این موجب می‌شود که اولاً امنیت غذایی کشور حاصل بشود؛ ثانیاً درآمد کشاورزان افزایش پیدا کند؛ خیلی خوب است که درآمد کشاورزان ما افزایش پیدا بکند و به کشاورزی دلگرم بشوند و ادامه بدهند، [که این] محصول فوق‌العاده باارزشی است؛ همچنین معضل کمبود آب را می‌شود حل کرد.   .  

عنایت ویژه مقام معظم رهبری در بهینه کردن مصرف آب کشاورزی در منطقه رودخانه ارس

بسم الله الرحمن الرحیم عنایت ویژه مقام معظم رهبری در بهینه کردن مصرف آب کشاورزی در منطقه رودخانه ارس . رئیس سازمان جهادکشاورزی استان آذربایجان‌شرقی با تاکید به عنایت ویژه مقام معظم رهبری در بهینه کردن مصرف آب کشاورزی در منطقه رودخانه ارس گفت: با استفاده از صندوق توسعه ملی، مبالغی جهت بهینه کردن مصرف آب در منطقه اختصاص یافت که به واسطه آن ۲۰ هزار هکتار از اراضی منطقه طی سه سال گذشته به شبکه‌های آبیاری فرعی و اصلی تجهیز شد. . اکبر فتحی با بیان اینکه رسالت وزارت جهاد کشاورزی تامین امنیت غذایی کشور است، اظهار داشت: تامین امنیت غذایی به مفهوم تامین غذای سالم و کافی برای جامعه است و راهبری و متولی این امر وزارت جهادکشاورزی و سازمان‌های جهاد کشاورزی استان‌ها هستند. وی با تاکید بر نقش مهم کشاورزان در تامین امنیت غذایی افزود: ایجاد زیرساخت، تسهیل‌گری برای انجام امورات بخش کشاورزی توسط سازمان جهادکشاورزی، مدیریت شهرستان‌ها، مراکز خدماتی و ادارات تابعه سازمان جهاد کشاورزی استان‌ها همگام با کشاورزان در راستای تامین امنیت غذایی انجام می‌شود. وی با اشاره به سیاست‌های وزارت جهادکشاورزی در تعیین استراتژی‌های تامین امنیت غذایی گفت: هدایت و حمایت کشاورزان، دامداران و کلیه تولیدکنندگان بخش کشاورزی مهم‌ترین سیاست‌های وزارت جهادکشاورزی است که به ترتیب در غالب آموزش و ترویج کشاورزی در حوزه‌های مختلف از جمله زراعت، باغبانی، دامپروری، شیلات، زنبورداری و ... اتفاق می‌افتد. رئیس سازمان جهادکشاورزی استان در ارتباط با ترویج و آموزش به عنوان سیاست هدایتی یادآور شد: با توسعه علوم و فنون جدید نیاز است بخش کشاورزی به صورت علمی و با به‌کارگیری روش‌های نوین هدایت شود و در واحد تولیدی افزایش و بهبود عملکرد به دست آید. . . وی افزود: تامین امنیت غذایی با افزایش عملکرد در واحد سطح رابطه مستقیم داشته و به این منظور کارشناسان کشاورزی تا سطح روستاها در خدمت کشاورزان هستند و دانش و فنون روز دنیا را با تلفیق تجارب کشاورزان به زمین‌های کشاورزی انتقال می‌دهند تا با افزایش عملکرد در واحد سطح و حجم،  بخش اول استراتژی‌های وزارت جهادکشاورزی را محقق کنند. فتحی با بیان سیاست‌های حمایتی یا پشتیبانی وزارت جهادکشاورزی، تصریح کرد: اقداماتی همچون تامین تسهیلات، ایجاد زیرساخت‌های کشاورزی اعم از آبیاری تحت فشار، شبکه‌های آبیاری، احداث گلخانه‌ها، بیمه محصولات کشاورزی و ... در غالب سیاست‌های حمایتی، هر سال مطابق ابلاغیه وزارت جهادکشاورزی و سهمیه استانی به کشاورزان، دامداران و تولیدکنندگان بخش کشاورزی ارائه می‌شود تا بخش دوم استراتژی‌های وزارت جهادکشاورزی تحقق یابد، بنابراین با این هدایت‌ها و حمایت‌ها، رسالت وزارت جهادکشاورزی که همان تامین امنیت غذایی جامعه است، محقق می‌گردد. وی در ارتباط با وضعیت کلی کشاورزی استان یادآور شد: در حوزه آب، سه حوضه آبریز دریاچه ارومیه، رودخانه ارس و رودخانه سفید رود تامین‌کننده آب کشاورزی آذربایجان‌شرقی هستند که با توجه به بحران کمبود آب در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در طی سال‌های اخیر، ستاد احیای دریاچه ارومیه تشکیل شده و با برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات این ستاد، بدون کاهش میزان تولید محصولات در این منطقه تا ۴۰ درصد میزان مصرف آب کاهش یافته است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان افزود: خوشبختانه در ۲ حوضه آبریز دیگر مشکل اساسی وجود ندارد. فتحی با بیان اینکه آب در افزایش تولید تاثیر بسزایی دارد، گفت: از یک‌میلیون و ۲۰۶ هزار هکتار اراضی کشاورزی استان، ۸۰۰ هزار هکتار به صورت دیم، ۳۰۰ هزار هکتار به صورت اراضی زراعی آبی و ۱۰۶ هزار هکتار شامل باغات آبی می‌باشد. وی متذکر شد: آبیاری در ۳۰۰ هزار هکتار اراضی زراعی آبی استان به صورت آبیاری تکمیلی انجام می‌شود و با توجه به شرایط آب و هوایی گرم و خشک استان و خشکسالی پیش آمده در سال‌جاری، ظرفیت بالایی برای تولید محصولات آبی نداریم. وی با اشاره به شرایط آب و هوایی و چهار فصل بودن استان اذعان داشت: خوشبختانه انواع میوه‌های فصلی، گرمسیری و سردسیری و انواع محصولات گلخانه‌ای در استان تولید می‌شود و با توجه به وجود ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار مرتع، دامپروری استان در شرایط مطلوبی قرار دارد و به این ترتیب استان آذربایجان‌شرقی در زمینه تولید انواع محصولات دامی، محصولات باغی و برخی محصولات زراعی در کشور سرآمد است و به طور کلی در ۲۰ قلم محصولات کشاورزی و دامی رتبه‌های اول تا پنجم را به خود اختصاص داده است. رئیس سازمان جهادکشاورزی استان با ادای احترام به روح مقدس شهدای سنگرسازان بدون سنگر جهاد سازندگی، تاکید کرد: جهادسازندگی در دورانی سخت اما در مدتی کوتاه با مشارکت بی‌بدیل مردم اقدام به محرومیت‌زدایی اساسی کرد و محبوبیت زیادی بین مردم به دست آورد و امروز جهاد کشاورزی در تلاش است به تأسی از خون شهدا با همان روحیه جهادی بین همکاران، با اجرای کارهای فرهنگی  مشکلات و چالش‌های موجود در حوزه کشاورزی را با مدیریت جهادی حل و فصل کند و فرهنگ جهادی را در سازمان جهاد کشاورزی نهادینه کند. وی با بیان اینکه یکی ارکان تاثیرگذار در مدیریت جهادی، روحیه خود فرد در اجرای مسوولیت محوله می‌باشد، بیان داشت: دومین رکن مهم، میزان اعتماد مردم به مجموعه مربوطه است که در نهاد مقدس جهادسازندگی هر ۲ رکن وجود داشت. فتحی با اشاره به اینکه حدود ۹۸ درصد جهادکشاورزی از بخش‌های خصوصی تشکیل شده است، ابراز کرد: اگر اعتماد و همکاری بخش‌های خصوصی که شامل بهره‌برداران و تولیدکنندگان است با جهادکشاورزی وجود نداشته باشد، مسلماً در رسیدن به هدف با مشکلات اساسی مواجه خواهیم شد. وی ادامه داد: به عنوان مثال تا مادامی که کشاورز به بذر اصلاح شده اعتماد نکند و آن را کشت نکند مشخصاً پیشرفتی در افزایش تولید مشاهده نخواهیم کرد، بنابراین تولید زمانی افزایش خواهد یافت که تولیدکننده و بهره‌بردار پا به پای جهادکشاورزی حرکت کنند و خوشبختانه این حرکت منسجم و پایدار مردمی در خیلی جاها مثبت ارزیابی می‌شود. رئیس سازمان جهادکشاورزی استان در ارتباط با بیانیه مقام معظم رهبری  و اجرای گام دوم انقلاب در استان خاطرنشان کرد: با توجه به تاکید و اشاره مقام معظم رهبری بر اینکه آذربایجان‌شرقی می‌تواند در حوزه‌های مختلف سرآمد و الگوی سایر استان‌ها باشد و از طرفی وجود کلمه تکلیف‌آور جهاد در عنوان سازمان جهادکشاورزی استان، این سازمان با احساس تکلیف و قوت قلب بیشتر سعی در اجرای اقدامات بدیع و نوآورانه در کشور کرده است به طوری که آذربایجان‌شرقی همچنان سرآمد استان‌های دیگر باشد.  وی به تشریح این اقدامات پرداخته و افزود: احداث گلخانه‌ها برای صرفه‌جویی در مصرف آب با توجه به بحران کم‌آبی و خشکسالی که طبق ارزیابی‌ها، سازمان جهادکشاورزی استان جزو اولین‌ها می‌باشد به‌طوریکه در اوایل سال ۱۳۹۶ کل سطح زیرکشت گلخانه‌ها حدود ۶۰ هکتار بود که در حال حاضر و بعد از سه سال این سطح به ۳۰۰ هکتار رسیده و میزان تولیدات، اشتغال و ارزآوری به‌طور چشمگیری افزایش یافته است و حدود ۳۳۰ هکتار در مرحله احداث تا ۸۰ درصد تکمیل قرار دارد و تا انتهای سال‌جاری به بهره‌برداری خواهد رسید و احداث هر هکتار گلخانه موجب ایجاد اشتغال مستقیم ۹ نفر و اشتغال غیرمستقیم ۱۱ نفر می‌شود.  فتحی با تاکید به عنایت ویژه مقام معظم رهبری در بهینه کردن مصرف آب کشاورزی در منطقه رودخانه ارس ابراز کرد: با استفاده از صندوق توسعه ملی، مبالغی جهت بهینه کردن مصرف آب در منطقه اختصاص یافت که به واسطه آن ۲۰ هزار هکتار از اراضی منطقه طی سه سال گذشته به شبکه‌های آبیاری فرعی و اصلی تجهیز شد. وی در ارتباط با مکانیزاسیون و تجهیز کشاورزان به ماشین‌آلات جدید گفت: با طراحی خط اعتباری جدید اقدامات مناسبی در این راستا انجام شده و سالیانه حدود ۱۳۰ تا ۱۴۰ میلیارد تومان تسهیلات با نرخ کارمزد ۱۵ درصد با وارد کردن تراکتور، کمباین، ادوات دنباله‌بند و ... به چرخه تولید، در راستای افزایش ضریب مکانیزاسیون و به تبع آن افزایش بهره‌وری صورت می‌گیرد. وی، وضعیت حوزه دام و طیور در استان را مناسب ارزیابی کرد و گفت: اقدامات انجام شده در این حوزه در مقایسه با استان‌های دیگر بیشتر بوده و نتایج خوبی به دست آمده است. فتحی به اقدامات انجام شده دربخش صنایع تبدیلی و غذایی کشاورزی پرداخت و خاطرنشان کرد: در آذربایجان‌شرقی ۸۰۰ واحد صنایع تبدیلی کشاورزی وجود دارد که حدود ۵ میلیون تن محصولات کشاورزی را فرآوری، بسته‌بندی و نگهداری می‌کنند و توسعه این بخش منجر به حفظ و نگهداری محصولات کشاورزی شده و از کمبود آن جلوگیری می‌کند.  وی یادآور شد: رتبه اول فرآوری و بسته‌بندی محصول عسل و تخم‌مرغ به استان آذربایجان‌شرقی تعلق دارد به‌طوریکه از ۸ واحد کارخانه فرآوری تخم‌مرغ ( جدا کردن زرده تخم‌مرغ و بسته‌بندی آن) در کشور، سه واحد در آذربایجان‌شرقی مستقر هستند. رئیس سازمان جهادکشاورزی استان اضافه کرد: برخی واحدهای صنایع تبدیلی محصولاتی غیر از محصولات تولید شده در استان را فرآوری و بسته‌بندی می‌کنند و این در ارزش افزوده تولید شده برای استان تاثیرگذار است.  وی همچنین به صنایع تبدیلی شیر و محصولات لبنی در استان اشاره کرد و گفت: برای تولید یک میلیون تن محصولات لبنی صنایع تبدیلی متناسب وجود دارد و این از میزان مصرف استان فراتر است و پنیر لیقوان یکی از سرآمدترین برندهای تولید محصولات لبنی در کشور و نام شناخته شده در کشورهای دیگر است. مهندس فتحی در ارتباط با تولید و فرآوری محصول انگور در استان ادامه داد: با وجود اینکه آذربایجان‌شرقی در تولید انگور در کشور در رتبه ۴ یا ۵ کشور قرار دارد، در صنایع فرآوری این محصول عنوان نخست کشور را به خود اختصاص داده است و در صادرات محصولات تولید شده به کشور‌های دیگر  همواره پیشرو می‌باشد.  وی افزود: توسعه صنایع تبدیلی و غذایی کشاورزی در اشتغال جامعه نقش ویژه‌ای دارد و حتی اگر محصولی در استان تولید نشود با واردات مواد اولیه می‌توان صنایع فرآوری، بسته‌بندی و نگهداری ایجاد کرده و اشتغال را گسترش داد. رئیس سازمان جهادکشاورزی استان به فلسفه وجودی صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی اشاره کرد و تصریح کرد: از سال‌های خیلی دور انسان‌ها همه محصولات تولید شده را یکجا مصرف نمی‌کردند و مقداری را به روش‌های مختلف نگهداری می‌کردند در روستاها از قدیم شیر را به ماست، کره، پنیر و دوغ و محصولات دیگر تبدیل می‌کردند و در زمان‌های مختلف آن را مصرف می کردند. درحال حاضر با توجه به عدم کشت برخی محصولات و یا کمبود برخی منابع در طول سال، برای تنظیم بازار و جلوگیری از فاسد شدن محصولات، صنایع تبدیلی و تکمیلی اهمیت دارد. فتحی به حمایت وزارت جهادکشاورزی از کشاورزان تاکید کرد و اذعان داشت: همواره جهادکشاورزی شانه به شانه در کنار کشاورز حضور دارد و به عنوان مثال در زمان خشکسالی، در زمان نبود علوفه و سایر نهاده‌های دامی، در زمانی که محصول تولید شده به فروش نمی‌رود در زمان پرداخت اقساط تسهیلات و ... جهادکشاورزی با تامین نهاده‌های دامی، خرید تضمینی، استمهال وام کشاورزی و ... در کنار کشاورزان بوده و از آنها حمایت می کند. . . . __________________________________________________________________________ منبع : خبرگزاری فارس

چند نکته مهم درباره بیانات (۱۰ بهمن ۱۴۰۰) رهبر معظم انقلاب درباره بخش کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم چند نکته مهم درباره بیانات (۱۰ بهمن ۱۴۰۰) رهبر معظم انقلاب درباره بخش کشاورزی . رهبر معظم انقلاب در بیانات دهم بهمن ماه خود با تأکید بر جهش تولید، بر ضرورت جلوگیری از نابودی خاک و هدر رفت آب در بخش کشاورزی تاکید فرمودند. . رهبر معظم انقلاب در دیدار با تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی در بیاناتی با تاکید بر ضرورت جهش تولید، نکات بسیار مهمی درباره الزامات جهش تولید در بخش کشاورزی ایراد فرمودند: «یک مطلب دیگر هم درباره‌ی مسائل مربوط به کشاورزی است. خب اینجا کشت گلخانه‌ای را گفتند، تصویرهایی هم که نشان دادند، تصویرهای جالب توجّهی بود؛ مطالبی که گفته شد مطالب خوبی بود. البتّه این کشتهای گلخانه‌ای و مانند اینها مهم هم هست، لکن با کشت گلخانه‌ای کشور را نمی شود اداره کرد. ما خاک داریم، زمین داریم، آب داریم؛ بایستی نوع مصرف بهینه را پیدا کرد. از نابود شدن خاک باید جلوگیری کرد؛ از هدر رفتن آب باید جلوگیری کرد؛ آب هدر میرود. من می‌شناسم افرادی را که در همین زمینه‌ی استفاده‌ی از آب و خاک طرحهایی دارند که حدّاقلّش این است که قابل آزمودن است؛ باید به اینها گوش کرد؛ باید از اینها همکاری خواست تا ما بتوانیم کشاورزی کشور را رونق بدهیم؛ دانش‌بنیان کنیم کشاورزی را.» . درباره این بخش از بیانات مقام معظم رهبری نکات قابل ملاحظه ای تقدیم می شود: ΟΟاول: یکی از نکات بسیار مهمی که مقام معظم رهبری بدان اشاره فرمودند ضرورت جلوگیری از نابود شدن خاک در کشور است؛ متاسفانه سالانه بیش از ۶۰ هزار میلیارد تومان خاک کشور به دلیل فرسایش در معرض نابودی قرار می گیرد. خاکی که براساس بررسی‌های صورت گرفته تشکیل هر سانتی­متر آن در شرایط مختلف آب و هوایی از۱۰۰تا۱۰هزار سال طول می‌کشد و بیش از۹۵ درصد نیازهای غذایی انسان از طریق خاک تأمین می‌شود و این عنصر حیاتی، تأمین‌کننده ۷۰درصد مایحتاج و ابزار زندگی انسان است. با توجه نقش موثر خاک در امنیت غذایی کشور نباید اجازه داد به راحتی این سرمایه ملی هدر رود. کاهش تولید محصول در اراضی کشاورزی، هدررفت آب، پر شدن سدها از رسوب، به خطر افتاد سلامتی در میان افراد جامعه و آلودگی آب‌ها تنها برخی از خساراتی است که با نابودی خاک با فرسایش ایجاد می‌شود. ΟΟدوم: چالش دیگر بخش کشاورزی که رهبر معظم انقلاب در بیانات دیروز خود بدان اشاره فرمودند، هدررفت آب بود؛ طبق آمارهای وزارت نیرو میزان بارندگی سالانه ایران حدود ۴۰۰ میلیارد متر مکعب است که از این میزان حدود ۷۰ درصد آن به صورت تبخیر به هدر می رود و از دسترس خارج می شود و این در حالی است که کشورهای مختلف با روش های مختلف سعی در مدیریت این هدر رفت دارند که آبخیزداری از راه های موثر در مدیریت آب در این کشورها است. حال چنانچه بتوان با استفاده از آبخیزداری و آبخوانداری جلوی نیمی از تبخیر آب را گرفت، می توان حدود ۱۰۰ میلیارد متر مکعب دیگر به سرمایه آبی کشور اضافه کرد و این آب می تواند در چرخه تولید بخش های کشاورزی و صنعت قرار گیرد. ΟΟسوم: آبخیزداری و آبخوانداری را می توان مهمترین عامل برای مدیریت صحیح آب و خاک در کشور دانست. بهترین تعریفی که از آبخیزداری ارائه شده است در قانون رودخانه های مرزی بیان شده است در این قانون آمده است:«مدیریت منابع زیست محیطی یک آبخیز به نحوی که به بهترین وجه اهداف مدیریت طرح را برای بهره‌برداری پایدار و مداوم از این منابع برآورده سازد.» انجام عملیات آبخیزداری نه تنها موجب مدیریت صحیح آب و خاک شده بلکه می تواند از چالش های مختلف زیست محیطی مثل گردوغبار، فرونشست، زمین لغزش و سیل و خشکسالی پیشگیری نماید. آثار و دستاوردهای آبخیزداری در ماجرای سیل اخیر به اندازه ای قابل ملاحظه و محسوس بود که اجرای عملیات آبخیزداری بارها و بارها مورد مطالبه مردم مناطق سیل زده واقع شد و حجت الاسلام و المسلمین دکتر رییسی نیز بر انجام آبخیزداری و آبخوانداری تأکید کردند. ΟΟچهارم: یکی دیگر از عوامل مدیریت بهینه آب و خاک و جلوگیری از نابودی این سرمایه های ملی، استفاده از فناوری دانش بنیان بومی آبخوانداری یا پخش سیلاب است که می تواند تهدید سیل و هدررفت آب - این نعمت الهی- را به فرصت آبادانی تبدیل نماید و نمونه های مختلف آن نیز در سطح ملی به وفور یافت می شود. از جمله نمونه ها و تجربیات موفق آبخوانداری می توان به گربایگان فسا، آب باریک بم، مهریز یزد و غیره اشاره کرد. شایان ذکر است ۱۴ میلیون هکتار اراضی کشور مستعد انجام عملیات آبخوانداری است و در صورت اجرای آبخوانداری علاوه بر کاهش خسارات سیل، آب قابل متنابهی در سفره های زیرزمینی ذخیره خواهد شد و این مساله می تواند در جلوگیری از خسارات ناشی از خشکسالی در بخش کشاورزی، نقش بسزایی داشته باشد. ΟΟپنجم: یکی از مسائل مهمی که مورد اشاره رهبر معظم انقلاب در دیدار با فعالان اقتصادی و تولیدکنندگان قرار گرفت، جهش تولید بود. مسلما جهش تولید در بخش کشاورزی در گرو مدیریت صحیح آب و خاک در کشور است که این مساله نیز با آبخیزداری قابل انجام است. در واقع آبخیزداری و آبخوانداری را می توان پیشران بخش کشاورزی دانست که در سال گذشته نیز مقام معظم رهبری در دیدار با کارگران به این مساله تاکید کردند. ΟΟششم: قطعا جهش تولید در بخش کشاورزی با آبخیزداری و آبخوانداری و فراهم ساختن زمینه های خودکفایی در محصولات استراتژیک علاوه بر اینکه گامی بسیار بلندی در قطع وابستگی کشور به واردات محصولات استراتژیک کشاورزی و خارج شدن ارز – آن هم در شرایط جنگ اقتصادی - خواهد بود، به تعبیر رهبر معظم انقلاب رشد اقتصادی کشور، کاهش تورم و استقلال اقتصادی کشور را به دنبال خواهد داشت و زمینه عزت و اقتدار ملی، امنیت ملی و اعتماد به نفس ملی در گام دوم انقلاب اسلامی را فراهم می کند و اقتصاد کشور را در مقابله تکانه هایی که از بیرون تحمیل می شود، حفظ و حراست می کند. . . . __________________________________________________________________________ منبع : خبرگزاری تسنیم

نگاهی به ۴ دهه اهمیت کشاورزی در کلام رهبری به بهانه ساخت یک مستند

بسم الله الرحمن الرحیم نگاهی به ۴ دهه اهمیت کشاورزی در کلام رهبری به بهانه ساخت یک مستند . مستند «میوه‌ها روی درخت مانده‌اند» تلاش دارد با تمرکز بر علل و عوامل مشکلات موجود در کشاورزی ایران به بررسی ریشه‌ای این صنعت بپردازد. مقام معظم رهبری بارها در سخنرانی‌هایشان تاکید ویژه‌ای بر لزوم ارتقای صنعت کشاورزی داشته‌اند. . اشاره مستند «میوه‌ها روی درخت مانده‌اند» به نقیصه‌هایی که در صنعت کشاورزی وجود دارد پرداخته و ضمن گفت‌وگو با کارشناسان مختلف به دنبال پاسخ به این سؤال است که چگونه می‌توان در صنعت کشاورزی‌مان به بهره‌وری بالاتری رسید؟ «در پدید آمدن وضع موجود همه ما مقصریم»؛ این جمله انتهایی این مستند است که تلاش دارد با تمرکز بر علل و عوامل مشکلات موجود در حوزه کشاورزی ایران انتقادی از وضعیت موجود در این حوزه داشته باشد. این مستند برای اولین‌بار در مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری رونمایی شد. . . با این همه توصیفات، نکته بسیار مهمی که وجود دارد این است که مقام معظم رهبری در طی ۴ دهه گذشته بارها و بارها در صحبت‌ها و بیانات خود به اهمیت این بخش و به‌خصوص خودکفایی در «امنیت غذایی» اشاره کرده‌اند اما برخلاف این توجه ویژه از سوی ایشان مستندی در این حوزه ساخته نشده است. مستند میوه‌ها روی درخت مانده‌اند ریشه‌ها و دلایل متعدد عقب ماندگی بخش کشاورزی و به‌خصوص فریاد کشاورزان از سوء مدیریت و نقش دلالیسم در تعیین قیمت‌ها را به تصویر کشیده است. آمار زیر به خوبی نشان می‌دهد که چرا کشاورزی از منظر رهبر انقلاب این‌قدر اهمیت دارد و در مقابل، صنعت تصویر تا چه حد در زمینه نشان دادن این اهمیت کم‌کاری کرده است؛ «هلند یک‌چهلم مساحت ایران و یک اقلیم دارد؛ ایران ۴۰ برابر هلند مساحت و ۱۱ اقلیم از ۱۳ اقلیم و ۱۱ هزار سال سابقه کشاورزی دارد. در سال ۲۰۱۹ صادرات کشاورزی هلند ۱۰۳ و ایران ۵ میلیارد دلار بوده است؛ یعنی «۲۰برابر»! رهبر معظم انقلاب طی سالیان گذشته دست‌کم ۲۰ نوبت در این زمینه اظهارنظر کرده و به‌صراحت فرموده‌اند که ایران می‌تواند ۴ برابر جمعیتش، غذا تولید کند. خواسته رهبر انقلاب از یک دستور ساده فراتر بوده است. ایشان حتی در دولت اول هاشمی رفسنجانی از هیئت دولت می‌خواهند که با توجه به اهمیّت و اولویت بخش کشاورزی، همه کابینه کارشان را یک سال تعطیل کنند و در خدمت کشاورزی به فعالیت بپردازند و پس از رونق سریع این بخش به فعالیت‌های تخصصی‌شان برگردند و آن را ادامه دهند. در زیر به بهانه این فیلم مستند، ۴ فراز از ۴ دهه اهمیت کشاورزی در کلام رهبر معظم انقلاب نقل شده است تا صنعت تصویر نیز بیش از گذشته به اهمیت تصویرسازی درست و مناسب از اهمیت کشاورزی در توسعه پایدار کشور اهتمام ورزد: (۱) ۱۴ تیر ۱۳۶۸ ــ بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی  در مراسم بیعت اصناف و روستاییان اگر بخواهیم‌ کشورمان‌ به‌‌طور نسبی‌ به‌ استغنا و خودکفایی‌ و بی‌نیازی‌ از دیگران‌ نائل شود، باید در روستاها سرمایه‌‌گذاری‌ کنیم‌ و زحمت‌ بکشیم‌. پایه‌‌ اول‌ خودکفایی‌، خودکفایی‌ در امور تغذیه‌‌ مردم‌ است‌. این‌که‌ می‌گوییم‌ خودکفایی‌ نسبی‌، به‌ خاطر آن‌ است‌ که‌ یک‌ کشور نمی‌تواند به‌ طور کامل‌ از دیگر کشورهای‌ جهان‌ بی‌نیاز باشد. تبادل‌ میان‌ ملت‌ها و کشورها، امری‌ عادی‌ و معمولی‌ تلقی‌ می‌شود. عمده‌ این‌ است‌ که‌ یک‌ کشور بتواند روی‌ پای‌ خود بایستد و اساس‌ زندگی‌ خود را تأمین‌ کند... امیدواریم‌ ان‌شاءالله‌ همه‌ این‌ کارها به‌ نحو شایسته‌ و مناسبی‌ انجام‌ گیرد و در کنار کارهای‌ صنعتی‌، استعداد عظیمی‌ که‌ در کشور ما برای‌ فعالیت‌های‌ کشاورزی‌ نهفته‌ است‌، مورد توجه‌ قرار گیرد. (۲) ۹ اردیبهشت ۱۳۷۷ ــ بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار جمعی از کارگران و معلمان یکی از بزرگ‌ترین جرائم و گناهان رژیم محمّدرضا پهلوی، عبارت بود از اینکه کشور را از لحاظ فنّی، صنعتی و اقتصادی، وابسته نگه داشت و وابسته‌تر کرد. سرنوشت یک کشور را در نانش، در گندمش، در سیلوی گندمش، در وسیله‌ی آرد کردن گندمش، در مواد غذاییش و در همه‌چیزش، به خارج وابسته کرد! شما از این مواد غذایی و نان بگیرید، تا سایر چیزها، ایران به خارج از مرزها وابسته شد؛ به طوری که اگر دشمنان اراده کنند، بتوانند این ملت را از همه چیز محروم کنند. کسی که این‌طور کشوری درست کند و اداره نماید و به اینجا برساند، خیانتی مرتکب شده است که هیچ خیانت دیگری جز آنکه در همین سطح باشد، با آن قابل مقایسه نیست. . . (۳) ۱۴ دی  ۱۳۸۲ - بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با جهادگران و کشاورزان دستگاه کشاورزی برای کشور ما بسیار مهم است؛ چون امنیت غذایی برای کشوری بزرگ، پُرجمعیت و دارای هدفهای بلند، بسیار مهم است؛ لذا بخش کشاورزی و دامداری ما یک بخش ویژه و استثنایی است و همه باید برای آن تلاش کنند. در اسلام هم آگاهانه و با توجه، نسبت به کشاورزی تأکید شده است. حدیث بسیار پُرمعنا و پُر مضمونی درباره کشاورزان نقل شده است: «الزّارعون کنوز اللّه فی ارضه»؛ یعنی کشاورزان کسانی‌اند که گنجینه‌های خدا در زیر زمین را می‌دِروند و استخراج می‌کنند. مهم‌ترین گنجینه خدا در زمین و خاک عبارت است از موادی که مایه ادامه حیات بشر و حیوانات است؛ این از طلا و نفت مهم‌تر است. طلا و نفت وسیله به دست آوردن مایحتاج زندگی است؛ اما محصول غذایی، مهم ترین مایحتاج زندگی است. این را برای این عرض می‌کنیم که همه دست‌اندرکاران کشور و به‌خصوص مسئولان وزارت جهاد کشاورزی توجه کنند ـ همان‌طور که از اول انقلاب بارها تکرار شده است ـ که کشاورزی یکی از اساسی‌ترین محورهای توسعه در کشور ما است؛ یک چیز حاشیه‌ای نیست. توجه به صنعت ـ که لازم است ـ نباید موجب عطف توجه از کشاورزی شود. کشاورزی، پایه و زیربنا و اساس است. این کار، مقدماتی دارد؛ باید این مقدمات را طی و اجرا کرد. مسئولان در این زمینه تلاش‌های خوبی کرده‌اند. کشور ما مستعد است. دیدید سال گذشته بحمداللّه بارندگیِ خوبی شد و کشور تقریباً در تولید گندم خودکفا شد؛ این همان چیزی بود که من تأکید می‌کردم و بحمداللّه مسئولان، خودکفایی گندم را دنبال کردند. البته گندم یکی از چیزهای لازم ما است؛ در بقیه مواد لازم ـ مثل لبنیات، روغن و گوشت ـ هم باید کشور کاملاً خودکفا و غنی شود و بتواند این محصولات را صادر کند. ما باید این مسئله را دنبال کنیم، و این به نظر ما کاملاً ممکن است. ما دشت‌های وسیع و خوبی داریم. در همین منطقه بم دشت وسیع بسیار خوبی وجود دارد. در خوزستان دشت‌های وسیعِ عجیبی است که باید استحصال شود و به کار بیفتد. از لحاظ آمادگی برای کشاورزی، کشور مستعدی داریم؛ بنابراین باید همت کنیم. (۴) ۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ــ بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار کارگران یک مسئله‌ دیگری که خیلی مهم است و من این را هم باز با تعدادی از وزرای ذی‌ربط -چه وزرای کشاورزی، چه وزرای صنعتی و چه بعضی از مسئولین دیگر دولتی- مکرّر در گذشته درمیان گذاشته‌ام، [این است که‌] گاهی اوقات یک جنسی در داخل می‌تواند تولید بشود، [امّا] بعضی‌ها که از واردات آن جنس سودهای کلانی می‌برند می‌آیند جلوی این تولید داخلی را می‌گیرند؛ اگر شد با رشوه -آقا، این کارخانه را تعطیل کن یا نساز و این پول را بگیر- اگر زیر بار نرفت، با تهدید، با جنایت. من نمی‌خواهم حالا اسم کالاها را بیاورم؛ کالاهایی را می‌شناسیم که توان داخلی تولید در آنها است امّا وارد می‌شود به‌خاطر اینکه عدّه‌ای از واردات منتفع‌اند و نمی‌گذارند در داخل تولید بشود. . . . _________________________________________________________________________ منبع : خبرگزاری تسنیم

مروری بر بیانات رهبر انقلاب در دیدار پژوهشگران و مسئولان شرکت های دانش بنیان – (نمودار)

بسم الله الرحمن الرحیم مروری بر بیانات رهبر انقلاب در دیدار پژوهشگران و مسئولان شرکت های دانش بنیان (نمودار) . نمودار : PDF : بیانات رهبر انقلاب در دیدار با مسئولان شرکت های دانش بنیان . . . . ______________________________________________________________________________________________ منبع : دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت اله العظمی خامنه ای

افزایش بهره وری کشاورزی – در کلام مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم افزایش بهره وری کشاورزی در کلام مقام معظم رهبری . . حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به عقب‌تر بودن بعضی از بخش‌های تولید همچون کشاورزی از ویژگی‌های دانش‌بنیان افزودند: مسئله کشاورزی و دامداری بسیار مهم است و کشور باید در محصولات پایه غذایی همچون گندم، جو، ذرّت، خوراک دام و دانه‌های روغنی به امنیت کامل و خودکفایی لازم دست پیدا کند. ........................................................... منبع: سخنرانی نوروزی ۱۴۰۱

درخت کاری رهبری در ۱۵ اسفند ۱۴۰۰

بسم الله الرحمن الرحیم درخت کاری رهبری در ۱۵ اسفند ۱۴۰۰ . به مناسبت روز درختکاری و هفته منابع طبیعی، رهبر معظم انقلاب اسلامی صبح امروز (یکشنبه) دو اصله نهال میوه کاشتند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای سپس در سخنانی، با تبریک روز ولادت با سعادت حضرت اباعبدالله الحسین علیه‌السلام به ملت ایران، آن وجود شریف را کانون عشق ملت ایران و همه ملت‌های مسلمان اعم از شیعه و غیرشیعه دانستند. ایشان در ادامه، کاشت درخت را یک حرکت کاملاً دینی و انقلابی خواندند و افزودند: البته نگهداشت و حفظ درختان نیز کار بسیار مهمی است که باید رعایت شود. . . رهبر انقلاب، گیاه زنده را آسایش‌بخش روح و نگهدارنده جسم انسان و منبع رزق خدادادی و همه‌جانبه برای آحاد بشر دانستند و تأکید کردند: به همین علت تخریب جنگلها و محیط زیست و پوشش‌های گیاهی، تخریب منافع ملی است و ویران کردن بخشی از جنگلها برای ساخت و ساز جز در موارد اضطراری، قطعاً به ضرر ملت است. حضرت آیت‌‌الله خامنه‌ای با ردّ نگاه تزیینی و حاشیه‌ای به محیط زیست، این موضوع را از جمله اساسی‌ترین مسائل کشور برشمردند و گفتند: یکی از کارهای جدی در حفاظت از محیط زیست، حفاظت از دو ثروت عظیم و ذخیره حیاتی ملت‌ها یعنی «آب» و «خاک» و پرهیز از برخورد مسرفانه با آنها است که در این زمینه مسئولان باید به راهنمایی‌های متخصصان توجه کنند. . . «حفاظت از حیات وحش» مسئله دیگری بود که رهبر انقلاب اسلامی بی‌توجهی به آن را به ضرر منافع ملی دانستند و گفتند: در اسلام، شکار فقط در صورت نیاز به تغذیه مجاز است و در غیر این صورت، غیرمجاز و خلاف است و حتی سفر شکار سفر حرام شمرده شده است، بنابراین باید جلوگیری از شکار غیرقانونی را جدی گرفت و به موضوع حفظ حیات وحش اهتمام داشت. ایشان در ادامه سازمان محیط زیست و وزارت جهاد کشاورزی را موظف به جلوگیری از تبدیل زمین‌های کشاورزی دانستند و افزودند: این کار به ضرر منافع ملی است و زمین‌های کشاورزی باید توسعه پیدا کند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای همچنین با تأکید بر لزوم توسعه انرژی‌های پاک گفتند: توسعه انرژی‌های غیر فسیلی مانند انرژی هسته‌ای که استفاده از آن در دنیا روزافزون است و کشورهای منطقه ما نیز در حال حرکت به سمت آن هستند و نیز انرژی‌های بادی و خورشیدی، باید جدی گرفته شود. .     . ایشان در پایان آحاد مردم را به کاشت و نگهداشت درختان فراخواندند و گفتند: انجام همه کارهای مهم نیازمند پشتوانه ملی است و درختکاری نیز از جمله کارهایی است که همه مردم می‌توانند با کاشتن و حفظ درختان و جلوگیری از محو درختان و باغ‌های اطراف و درون شهرها، به گسترش پوشش گیاهی در کشور کمک کنند.

رهنمودهای مقام معظم رهبری در بخش کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم رهنمودهای مقام معظم رهبری در بخش کشاورزی . رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار رئیس‌جمهور و هیأت وزیران با ایشان (۱۳۹۴/۰۶/۰۴) با اشاره به ۶ راهکار مهم در بخش کشاورزی تأکید کردند: از فناوری روز در کشاورزی و از ظرفیت مهندسان جوان کشاورزی در استان‌های مختلف استفاده شود. . . به گزارش روابط عمومی سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی کشور، به نقل از پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری؛ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار، تلاش دولت برای خروج از رکود، طرح تحول سلامت، برنامه‌ریزی برای ادامه حرکت علمی کشور، مهار آب‌ها، و تلاش برای مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی و طرح‌های آبیاری را از دیگر اقدامات خوب دولت دانستند. مقام معظم رهبری در بخش دیگری از فرمایشات خود به دولتمردان تأکید کردند: هیچ برنامه‌ اقتصادی غیرمنطبق با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی در دستور کار قرار ندهید و برنامه‌ ششم توسعه را نیز سریع‌تر و بر همین مبنا تدوین کنید. ایشان استفاده از ظرفیت بخش‌های غیردولتی و بهره‌گیری از اقتصاددانان و فعالان اقتصادی را برای تحقق اقتصاد مقاومتی، ضروری ارزیابی کردند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای موضوع آب و صرفه‌جویی در آن و اصلاح آبیاری کشاورزی را مهم دانستند. رهبر انقلاب اسلامی سپس به لزوم توجه بیش از پیش به بخش کشاورزی اشاره کردند و با تأکید بر برنامه‌ریزی برای خودکفایی در کالاهای اساسی گفتند: باید ضمن استفاده از فناوری روز در کشاورزی از ظرفیت مهندسان جوان کشاورزی در استان‌های مختلف نیز استفاده شود. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای جلوگیری از واردات بی‌رویه‌ میوه را مهم خواندند و خاطرنشان کردند: باید بر روستاها و صنایع تبدیلی و استفاده از ظرفیت‌های صنایع روستایی، تمرکز جدی‌تر انجام شود. در پایان دیدار رئیس جمهور و هیأت وزیران، وزرا به ارائه گزارش عملکرد پرداختند . . مرور سریع فرمایشات مقام معظم رهبری در بخش کشاورزی ** لزوم مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی و طرح‌های آبیاری ( در مصرف آب و اصلاح آبیاری کشاورزی). ** لزوم توجه بیش از پیش به بخش کشاورزی با تأکید بر برنامه‌ریزی برای خودکفایی در کالاهای اساسی. ** استفاده از فناوری روز در کشاورزی استفاده از ظرفیت مهندسان جوان کشاورزی در استان‌های مختلف. ** جلوگیری از واردات بی‌رویه‌ میوه. ............................................................ ۱۳۹۴/۰۶/۰۴

امنیت غذایی ایران مرهون کیست؟

بسم الله الرحمن الرحیم امنیت غذایی ایران مرهون کیست؟ . مهم‌ترین بیانات مقام معظم رهبری درباره اهمیت و ضرورت خودکفایی در محصولات استراتژیک کشاورزی طی سه دهه اخیر . جمهوری اسلامی ایران که طی ۴دهه گذشته تحت شدیدترین تحریم‌ها بوده،در حوزه امنیت غذایی و تولید محصولات اساسی کشاورزی در مقایسه با خیلی از کشورهای دنیا عملکرد موفق‌تری داشته است که مهمترین عامل این موفقیت، راهبری مدبرانه رهبر انقلاب در این حوزه بوده است. . . اشاره تلاش در جهت امنیت غذایی، قطع وابستگی به بیگانگان در تأمین غذا و خودکفایی در تولید بخش زیادی از محصولات اساسی و استراتژیک کشاورزی را می‌توان از مهمترین دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران دانست. بررسی حوزه کشاورزی در سال‌های پیش از انقلاب نشان می‌دهد که به دلیل برخی برنامه‌ریزی‌های نادرست، این بخش رو به زوال بوده و بسیاری از محصولات استراتژیک مورد نیاز از طریق منابع وارداتی تأمین شده است و بنابر آمار موجود در بخش کشاورزی، تولید محصولات از ۲۹ درصد تولید ناخالص ملی در سال ۳۹، به ۹ درصد در سال ۵۶ کاهش یافت. در سال ۱۳۵۳، مجموع تولید محصولات کشاورزی ۱۷ میلیون و ۸۰۰ هزار تن بوده است، در حالی که اکنون تولید محصولات مختلف کشاورزی به ۱۲۰ میلیون تن در سال می‌رسد. در سال ۱۳۵۶، سهم بخش کشاورزی از تولید ناخالص داخلی ۱٫۲۹ درصد بود که هم اکنون به ۱۵ درصد ارتقا یافته است که این امر توجه به تولید داخل را نشان می‌دهد. گزارش فائو حاکی است: تولید غلات در ایران در سال ۱۹۷۸ حدود ۸ میلیون و ۴۷۴ هزار تن بوده است که این رقم در حال حاضر به بیش از ۲۲ میلیون و ۸۰۹ هزار تن رسیده است. بر اساس این گزارش، تولید غلات در ایران طی سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی با افزایش بیش از ۱۴ میلیون تنی و رشد ۱۶۹ درصدی مواجه شده است. سازمان جهانی خواروبار و کشاورزی اذعان می‌کند که ایران با تولید ۲۳ میلیون تُنی، نهمین تولیدکننده بزرگ غلات در قاره آسیا است. خوشبختانه طبق آمار، میزان امنیت غذایی بعد از انقلاب اسلامی تا ۹۰ درصد افزایش یافته است و این در حالی است که قبل از انقلاب اسلامی، کشور در تأمین محصولات اساسی مثل گندم و گوشت وابسته بود. طی دو سال گذشته که شاهد شیوع گسترده ویروس کرونا در دنیا و تأثیرگذاری شدید آن بر اقتصاد کشورهای جهان بودیم، حتی برخی کشورهای توسعه یافته هم دچار کمبود و بعضاً قحطی مواد غذایی و افزایش شدید قیمت‌ها بودند به گونه‌ای که شاهد خالی شدن خیلی از فروشگاه‌های بزرگ از مواد غذایی در این کشورها و صف‌های طولانی برای تأمین مواد غذایی بودیم، ولی در جمهوری اسلامی ایران هر چند افزایش قیمت‌هایی را شاهد بودیم، به لحاظ کمبود مواد غذایی در مقایسه با دیگر کشورها کمترین مشکل را داشتیم. سؤالی که اینجا مطرح می‌شود، این است که اقتصاد ایران که طی سال‌های گذشته تحث تأثیر شدیدترین تحریم‌ها بوده و برخی تصمیمات غلط و ناکارآمدی‌ها هم در دولت‌های مختلف بر عملکرد آن تأثیرگذار بوده، چطور در حوزه امنیت غذایی و تولید محصولات اساسی کشاورزی تا حد زیادی موفق عمل کرده و کشور دچار کمبود مواد غذایی نشده است؟ پاسخ به این سؤال را باید در راهبری‌های هدفمند و هدایت‌گونه حضرت امام خمینی(ره) در دهه اول انقلاب و مقام معظم رهبری در سه دهه اخیر به ویژه در حوزه اقتصاد جستجو کرد، آنجایی که تأکید بر خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی و امنیت غذایی جزو یکی از راهبردی‌ترین سیاست‌های کلی حوزه اقتصاد از سوی ایشان بوده است. جمهوری اسلامی ایران بر خلاف بسیاری از کشورهای دیگر که اقتصادشان شرایط عادی و طبیعی خود را داشته است، طی ۴ دهه اخیر با شدیدترین تحریم‌های دشمنان مواجه بوده. بر همین اساس، مقام معظم رهبری طی سال‌های متمادی گذشته بر قوی شدن اقتصاد برای مقابله با تکانه‌های خارجی به ویژه تحریم تأکید می‌کردند که یکی از مهم‌ترین شاخص‌های قوی کردن اقتصاد، خودکفایی در تولید محصولات اساسی کشاورزی و امنیت غذایی است. جالب است که هر موقع امام خامنه‌ای در یک سخنرانی در خصوص ضرورت خودکفایی به ویژه در حوزه تولید محصولات اساسی کشاورزی صحبت می‌کنند، یک هجمه هدفمند به ویژه از سمت رسانه‌های خارجی و معاند شروع می‌شود که بر درستی این سیاست صحه می‌گذارد. . در ادامه، مهم‌ترین بیانات مقام معظم رهبری درباره اهمیت و ضرورت خودکفایی در محصولات استراتژیک کشاورزی طی سه دهه اخیر را بازخوانی می‌کنیم: . ** پایه اول خودکفایی، خودکفایی در غذاست اگر بخواهیم‌ کشورمان‌ به‌‌طور نسبی‌ به‌ استغنا و خودکفایی‌ و بی‌نیازی‌ از دیگران‌ نایل‌ شود، باید در روستاها سرمایه‌‌گذاری‌ کنیم‌ و زحمت‌ بکشیم‌. پایه‌ی‌ اول‌ خودکفایی‌، خودکفایی‌ در امور تغذیه‌ی‌ مردم‌ است‌. این‌که‌ می‌گوییم‌ خودکفایی‌ نسبی‌، به‌ خاطر آن‌ است‌ که‌ یک‌ کشور نمی‌تواند به‌ طور کامل‌ از دیگر کشورهای‌ جهان‌ بی‌نیاز باشد. تبادل‌ میان‌ ملتها و کشورها، امری‌ عادی‌ و معمولی‌ تلقی‌ می‌شود. عمده‌ این‌ است‌ که‌ یک‌ کشور بتواند روی‌ پای‌ خود بایستد و اساس‌ زندگی‌ خود را تأمین‌ کند. (بیانات مورخه ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ در مراسم بیعت اصناف و روستاییان) ** وابستگی به مواد غذایی باید به صفر برسد کشاورزان و روستاییان، کار خود را که اصلی‌ترین پایه‌ی خودکفایی کشور است ـ یعنی تهیه و تأمین موادغذایی ـ قدر دانسته، افزایش محصول و بهبود کیفیت آن را هدف خود قرار دهند و وابستگی کشور به مواد غذایی وارداتی را به صفر برسانند. (پیام مقام معظم رهبری، مورخه ۲۳ تیر ۱۳۶۸) ** خودکفایی در گرو ایستادگی و فداکاری است زندگی راحت و مرفه، رفع مشکلات، رسیدن به خودکفایی، مشتعل شدن صنعت و کشاورزی و کار و ابتکار و خلاقیت در سرتاسر کشور، زنده شدن زمینهای مرده، زنده شدن استعدادهای مرده، زنده شدن منابع و معادن مرده و خرج شدن آنها در راه توسعه و زندگی خوب برای مردم، در گرو همان ایستادگی و همان فداکاری است. (بیانات مورخه ۴ مهر ۱۳۶۹) ** بزرگترین گناه پهلوی، وابسته کردن غذای کشور به بیگانگان بود یکی از بزرگترین جرائم و گناهان رژیم محمّد رضا پهلوی، عبارت بود از اینکه کشور را از لحاظ فنّی، صنعتی و اقتصادی، وابسته نگهداشت و وابسته‌تر کرد. سرنوشت یک کشور را در نانش، در گندمش، در سیلوی گندمش، در وسیله‌ی آرد کردن گندمش، در مواد غذاییش و در همه‌چیزش، به خارج وابسته کرد! شما از این مواد غذایی و نان بگیرید، تا سایر چیزها، ایران به خارج از مرزها وابسته شد؛ به طوری که اگر یک وقت دشمنان اراده کنند، بتوانند این ملت را از همه چیز محروم کنند. کسی که این‌طور کشوری درست کند و اداره نماید و به اینجا برساند، خیانتی مرتکب شده است که هیچ خیانت دیگری جز آنکه در همین سطح باشد، با آن قابل مقایسه نیست. (بیانات مورخه ۹ اردیبهشت ۱۳۷۷) ** نابودی خودکفایی کشاورزی؛ بزرگترین خیانت رژیم پهلوی همین وزیره‌ی امریکایی در همین سخنانش هم از رژیم شاه، تبلیغ و تعریفِ دروغ کرده است. میگوید رژیم شاه دیکتاتور و بد بود؛ منتها اقتصاد ایران را شکوفا کرد! این بزرگترین و خنده‌آورترین دروغی است که یک وزیر خارجه میتواند در شرایط فعلی بر زبان جاری کند! آیا اقتصاد ایران را آن‌ها شکوفا کردند؟! این نکته را مخصوصاً جوانان بدانند کسانی که در آن زمان بوده‌اند، وقایع را از نزدیک لمس کرده‌اند در ایران قبل از انقلاب، نه فقط از لحاظ اقتصاد زمان پهلوی، بلکه از لحاظ حتی پایه‌های اقتصادی که تا سالها بعد هم اثرش باقی ماند بزرگترین خیانت را رژیم پهلوی به اقتصاد ایران کرده است! ایران را به انبار کالاهای وارداتىِ کم ارزش و بیفایده‌ی غربی تبدیل کردند؛ ابزارهای بنجل و چیزهای زیادی و غیر لازم را با پولهای کلان خریدند! کشاورزی این کشور را که یک روز به‌کلّی خودکفا بود، به‌کلّی نابود کردند؛ به‌طوریکه بعد از گذشت سالها هنوز هم که هنوز است، کشاورزی ما به حال اوّل برنگشته است، چون سیل مهاجرتهایی که با تشویق آن‌ها به سمت شهرها به راه افتاد، چیزی نبود که به آسانی بشود جلوش را گرفت. ملت را از لحاظ کشاورزی، وابسته‌ی به بیگانه کردند. آن روز گندم ایران را از امریکا میخریدند؛ سیلوی گندم را هم شورویها میساختند! یعنی هم از لحاظ گندم، هم از لحاظ جای نگهداری گندم، وابسته بودند. آن روز روستاها را تخریب کردند. (بیانات مورخه ۶ فروردین ۱۳۷۹) ** خودکفایی کجا، پیش بردن کجا؟ من امروز بر آن سه نکته‌ای که به ایشان عرض کردم، مسأله کشاورزی را اضافه میکنم؛ همان چیزی که آقای حجّتی در این‌جا قولش را به من دادند و من توقّع داشتم که ایشان در مجلس هم آن را بگویند - که متأسفانه نگفتند - و آن این است که ما در مواد اصلی غذایی کشور، یعنی گندم و برنج و احتمالاً روغن، خودکفا شویم. ایشان به من قرص و محکم گفتند که میتوانیم خودکفا شویم؛ اما هرچه گوش تیز کردم ببینم ایشان در مجلس کلمه «خودکفایی» را می‌آورند، دیدم نه! ایشان گفتند ما میتوانیم اینها را پیش ببریم. پیش بردن کجا، خودکفایی کجا!؟ (بیانات مورخه ۵ شهریور ۱۳۸۰) ** در امر غذا نباید به بیرون مرزها احتیاجی باشد درباب کشاورزی و کشاورزان آنچه که در کشور ما بسیار مهم است، این است که این ملت عزیز و سربلند، در امر تغذیه و تهیه مواد غذایی اصلی خود، نباید به بیرون مرزها هیچ احتیاجی داشته باشد... ما برای گندم و برنج و روغن و لبنیات و خوراک دام و بقیه مصارف عمده و اصلی کشورمان نباید نیازمند دیگران باشیم. بحمداللَّه امکانات طبیعی و انسانی در کشور وجود دارد و من امیدوارم حرکت اساسی و صحیحی در این باره انجام گیرد، که البته مقدّمات آن شروع شده است. (بیانات مورخه ۱۲ دی ۱۳۸۰) ** کشور باید لبنیات، روغن و گوشت خودکفا شود کشور ما مستعدّ است. دیدید سال گذشته بحمداللَّه بارندگىِ خوبی شد و کشور تقریباً در تولید گندم خودکفا گردید. این همان چیزی بود که من تأکید میکردم و بحمداللَّه مسؤولان، خودکفایی گندم را دنبال کردند. البته گندم یکی از موادِ لازم ماست؛ در بقیه مواد لازم مثل لبنیات، روغن و گوشت هم باید کشور کاملاً خودکفا و غنی شود و بتواند این محصولات را صادر کند. ما باید این مسأله را دنبال کنیم، و این به نظر ما کاملاً ممکن است. ما دشتهای وسیع و خوبی داریم. در همین منطقه بم دشت وسیعِ بسیار خوبی وجود دارد. در خوزستان دشتهای وسیعِ عجیبی هست که باید استحصال شود و به کار بیفتد. از لحاظ آمادگی برای کشاورزی، کشور مستعدّی داریم؛ بنابراین باید همّت کنیم. (بیانات مورخه ۱۴ دی ۱۳۸۲) ** این کشور بیش از همیشه به امنیت غذایی احتیاج دارد بیش از همیشه به امنیت غذایی احتیاج دارد، تا برای نانش، برای خوراک روزمره‌اش، برای روغنش، برای گوشتش محتاج کشورهای دیگر نباشد؛ محتاج کسانی که میتوانند در مقابل این عطیه، شرف او را مطالبه کنند، نباشد؛ امنیت غذایی برای کشور ما خیلی مهم است. سال گذشته که اعلام شد کشور به خودکفایی در گندم رسیده است، به نظر من حقیقتاً یک عید بزرگ برای این کشور بود. بنده از کشاورزان، از مدیران بخش کشاورزی، از جوانان عالمی که در این کار کمک کردند، از اعماق دل متشکر شدم، مطمئناً ملت هم متشکر شد؛ این حادثه‌ی بزرگی بود. مردان و جوانانی همت کردند که این کار بشود، و شد. ما همان کشوری هستیم که در دوران طاغوت، پایه‌ی کشاورزی ما را متزلزل کردند، برای این که ما را وابسته کنند؛ برای این که بازار برای گندم خودشان و بقیه‌ی محصولات کشاورزی دیگران - بیگانگان - درست کنند. با این افزایش جمعیت - امروز کشورمان بیش از دو برابر اول انقلاب جمعیت دارد - اگر بنا بود ما مثل آن روزِ آنها از نظر گندم محتاج بیگانگان باشیم، برای هر تن گندمی که به ما میدادند، یک منت سنگین، یک بار سنگینِ تحقیر بر روی دوش این ملت سوار میشد؛ هر وقت هم که مایل بودند، میتوانستند این را قطع کنند؛ ** محصولاتی که باید خودکفایی تحقق شود اما ملت ما در گندم به خودکفایی رسید. عین همین قضیه باید در بقیه‌ی محصولات مهم و اساسی غذایی به وجود بیاید؛ در برنج، در روغن، در گوشت، در لبنیات، که نیازهای کشور است. باید کشور به دیگران اصلاً محتاج نباشد و مردم کشور بدانند که شما قشر کشاورز و دامدار با غیرت خود، با ایمان خود، با همت خود، غذای آنها را تأمین میکنید و مردم محتاج این نیستند که از دیگران درخواست کنند؛ هم پول بدهند، هم منت بکشند، هم دایم تَه دلشان نگران باشد که اگر یک مشکلی به خاطر یک مسأله‌ی سیاسی و غیره پیش آوردند، چه کنیم. (بیانات مورخه ۱۴ دی ۱۳۸۴) ** معنای خودکفایی در کشاورزی کشور در مسائل حیاتی و اساسی باید خودکفا باشد. نه اینکه از دیگران به‌کلّی بی‌نیاز باشد، نه؛ امّا اگر به کسی یا کشوری، در چیزی احتیاج دارد، طوری روابطش را تنظیم کند که اگر خواست آن را به دست آورد، دچار مشکل نشود؛ او هم چیزی داشته باشد که مورد نیاز آن کشور است؛ خودکفایی یعنی این. (بیانات مورخه ۱۸ آبان ۱۳۸۵) ** تفکر صرفه اقتصادی نداشتن خودکفایی غلط است یک فکر جدیدی، یک فکر تازه‌ای در یک بُرهه‌ای متأسّفانه وارد شد در دستگاه‌های تصمیم‌گیری ما که ما را از خودکفایی دور کرد؛ و آن «صرفه‌ی اقتصادی» بود، گفتند "تولیدگندمو خودکفاییگندمصرفه‌ی اقتصادی ندارد؛ صرفه‌ی اقتصادی به این است که گندمرا وارد کنیم."، خب، بله معلوم است، ممکن است یک وقت صرفه‌ی اقتصادی در این باشد؛ امّا وقتی جلویگندم شما را گرفتند، جلوی واردات را گرفتند، به شما گندم نفروختند، چه‌کار می‌کنید؟ کدام دولت عاقلِ دنیا این کار را می‌کند؟ گفتند "بروید مثلاً زعفران بکارید،گندمرا وارد کنید، چون زعفران گران‌تر در دنیا فروش می‌رود؛ صرفه‌ی اقتصادی این است". (بیانات مورخه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۸) ** باید در تولید گندم به خودکفایی رسید خوشبختانه از مسئولینی که در باب کشاورزی [بودند] خواسته شد تا به خودکفاییگندمبرسند، همّت کردند، الحمدلله شد، هم این یکی دو سال اخیر شده، هم قبلاً یک سال، دو سال خودکفاییگندمتأمین شد. در همه‌ی چیزها می‌شود به خودکفایی رسید، می‌شود کار کرد، می‌شود تلاش کرد و عمده هم این چیزهایی است که موادّ غذایی است: گندم، جو، دانه‌های روغنی، یا دامداری است؛ در این چیزها باید به خودکفایی رسید. (بیانات مورخه ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۸) **خودکفایی در تولید علوفه و دانه های روغنی لازم است یکی از کارهایی که در بخش کشاورزی حتماً بایستی انجام بگیرد، دنبال خودکفایی بودن در محصولات اساسی است؛ بله، گاهی اوقات ممکن است که قیمت خرید گندم [ارزان‌تر باشد]؛ البتّه امروز این‌جور نیست، امّا یک‌وقتی بود که قیمت خرید گندم از بیرون ارزان‌تر تمام می‌شد برای کشور تا تولید؛ امّا در همان شرایط هم تولید اولویّت دارد، کمااینکه در دنیا همین کار را می‌کنند؛ یعنی نمی‌گذارند که کشورشان از لحاظ گندم محتاج بیرون از کشور باشد، مثلاً فرض بفرمایید مثلِ امروزِ این عناصر خبیث آمریکا که یک چیزهایی را ممنوع کرده‌اند، آمدیم و طرف مقابل ممنوع کرد؛ خب می‌کنند دیگر؛ شما باید بتوانید کشور را اداره کنید. پس محصولات اساسی باید در داخل کشور حتماً تولید و خودکفایی بشود. البتّه امروز مشکل آب را نداریم بحمدالله. یک‌وقتی مدام می‌گفتند "آب نیست و مشکل آب داریم و کم‌آبی داریم"؛ خوشبختانه امروز مشکل کم‌آبی را نداریم، هم نسبت به دِیم، هم نسبت به کشت آبی، بنابر‌این، باید دنبال محصولات اساسی باشیم مثل گندم، مثل دانه‌های روغنی، مثل گیاهان دارویی، مثل علوفه، مثل آبزیان؛ اینها چیزهایی است که بایستی حتماً دنبالشان باشیم. (بیانات مورخه ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۹) ............................................................................................................................................................. تسنیم –  ۱۹بهمن ۱۴۰۰  

منابع طبیعی در کلام ولایت

بسم الله الرحمن الرحیم  کتاب : منابع طبیعی در کلام ولایت (متن کامل) بیانات امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب(مدظله‌العالی) در حوزه منابع‌طبیعی و محیط‌ زیست . تهیه کننده : سازمان جنگلها،مراتع و آبخیزداری کشور - دفتر روابط عمومی و امور بین الملل تدوین و گردآوری: رضا نیکدخت . متن کامل کتاب- pdf - منابع طبیعی در کلام ولایت  . . شمارگان : ۱۰۰۰۰ نسخه ناشر: نشر اسرار علم چاپ: صادق شابک : ۹۷۸-۶۰۰-۷۱۹۱-۷۴-۳

نهی مقام معظم رهبری از غرس درختان مضر

بسم الله الرحمن الرحیم نهی مقام معظم رهبری از غرس درختان مضر درختان غیرمثمر چگونه باعث وقوع سیل می شوند؟ . کاشت درختان غیر مثمر، دارای اثرات مخرب و زیانباری است که از جمله این آثار، وقوع سیل است. در این گزارش به آثار مخرب کاشت درختان غیرمثمر می پردازیم. . دیدگاه مقام معظم رهبری در مورد کاشت درختان مثمر و غیر مثمر کاشت درختان مثمر یکی از موضوعات مهم و اساسی در موضوع پروژه های آبخیزداری کشور به شمار می رود. این موضوع از آنجا بیشتر حائز اهمیت است که رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای در سال ۱۳۹۵ فرمودند:  «من غالباً هر سال، درخت های کاج یا سرو یا درخت چنار و مانند اینها می کاشتم، لکن یک نفری در این یادداشت‌های مردمی که برای من هر روز می‌آید، به من نوشته بود که چرا درخت میوه نمی کارید؟ لذا امسال ما درخت میوه کاشتیم.» (بیانات مقام معظم رهبری در تاریخ ۱۸ اسفند ۱۳۹۵) . . همچنین مقام معظم رهبری در سال ۱۳۹۷ با تأکید بر کاشت درختان مثمر و مضر برشمردن بعضی از گونه های درختی فرمودند: شنیده میشود در مورد غرس برخی از نهالهای مضر در بعضی از نقاط کشور بی‌توجّهی میشود؛ به این مسئله خیلی باید اهمّیّت داده بشود. شنیدیم در بعضی از مراکز کشور به‌خاطر جلوگیری از پیشرفت صحرا و بیابان‌زایی، برخی از نهالها و اصله‌هایی که مناسب نیست و مضر است، کاشته میشود! خیلی ضروری است که دستگاه‌های مسئول مراقبت کنند که چنین اتّفاقی نیفتد هشدار مقام معظم رهبری مبنی بر مضر بودن بعضی از گونه های گیاهی در حالی است که در سال های اخیر، به بهانه بیابان زدایی، کاشت اقسام درختان وارداتی مثل کهور، عرعر و غیره در دستور کار دستگاه های دولتی مرتبط بوده است که متاسفانه کاشت این گونه های گیاهی به خصوص کهور آمریکایی خسارات و آسیب های مختلف بهداشتی و زیست محیطی را به دنبال داشته است. . عوارض مخرب و زیانبار غرس درختان غیرمثمر و مضر، از نگاه کارشناسان درباره عوارض مخرب و خسارات بار کاشت درختان بی ثمر و مضر مثل کهور آمریکایی نرگس سادات نجفی پژوهشگر اسلامی محیط زیست و منابع طبیعی و نویسنده کتاب اقتصاد مقاوم تر، محیط سالم تر معتقد است: طبق تحقیقات انجام شده، درختان غیرمثمر باعث جاری شدن سیلاب می شوند. این درختان با سفت کردن خاک و کم کردن پوشش گیاهی باعث می شوند آب سطحی به زمین نفوذ نکند و در نتیجه باعث سیلاب های ویرانگر شود. با کم شدن گیاهان و بوته های اطراف خاک حاصلخیز شسته می شود و گیاهان خودرو رشد نمی کنند و درنتیجه آب های سطحی داخل زمین نفوذ نمی کند و رواناب در سطح زمین جاری شده و به صورت سیلاب هدر می رود. از دیگر اثرات مخرب و زیانبار کاشت درختان غیرمثمر مثل کهور، رشد نیافتن گونه های درختی مثمر یا گیاهان مزروعی است که نقش موثری در مقابله با ریزگردها و گردوغبار و حتی جاری شدن رواناب دارند. در این باره این پژوهشگر محیط زیست و منابع طبیعی اظهار می دارد: درختان غیر مثمر اجازه رشد هیچ گیاهی در کنار خود را نمی‌دهند و همچنین درختان و گیاهان بی ثمر باعث فراری شدن پرندگان و حیوانات می شوند در نتیجه زمین کود خود را از دست می دهد و گیاهان خودرو که نقش موثری در مقابله با ریزگرد دارند، کم می شوند. این در حالی است که می توان در کنار درختان مثمر گونه های مختلف گیاهی را کاشت که نقش موثری در حفظ رطوبت و نگهداری خاک و عدم وقوع ریزگرد دارند. برای مثال در کنار درخت نخل می‌توان سه طبقه درخت دیگر از نوع مرکبات را کاشت و همچنین درختان مثمر مثل نخل این توانایی را دارند که اجازه رویش گیاهان مرتعی در کنار خود را بدهند و این مساله در کاهش ریزگردها تأثیر فراوانی خواهد داشت. به گفته نویسنده کتاب اقتصاد مقاوم تر، محیط سالم تر از مضرات کاشتن درختان غیرمثمر کاهش حاصخیزی خاک است. برای نمونه چمن خاک حاصلخیز را از بین می برد و برای کاشت مجدد چمن هربار نیاز به تعویض کامل خاک است بر خلاف محصولات کشاورزی که با تناوب زراعی یا آیش می توان محصولات متنوعی کاشت. نمونه دیگر گونه درختان غیرمثمر، اوکالیپتوس است که این گیاه زمین را از حاصخیزی می اندازد خاک را فقیر واسیدی می کنند و نیتروژن خاک را می گیرند. این در حالی است که برخی گیاهان مانند شنبلیله و یونجود و نخود و باقلا نه تنها خاصیت حاصلخیزی خاک را کم نمی کنند که خود کود سبز نام گرفته اند و با زیست مسالمت آمیز با باکتری های مخصوصی نیتروژن هوا را جذب می کنند و باعث ازدیاد حاصلخیزی خاک می شوند. گزارش از: مهدی عرفانیان . . ________________________________________________________________________ منبع : خبرگذاری تسنیم  

آیا از نظر اسلام با سند زدن می توان صاحب زمین های بدون مالک شد؟

بسم الله الرحمن الرحیم آیا از نظر اسلام با سند زدن می توان صاحب زمین های بدون مالک شد؟ . پرسش اگر در شرایط فعلی در یک شهری یک قطعه زمینی بدون مالک و صاحبی باشد، سند زدن و صاحب شدن آن زمین از نظر شرعی چه حکمی دارد . پاسخ اجمالی زمین هایی که ممکن است در شهر یا روستا در بین مناطق مسکونی پیدا شود و مالک و صاحب آنها معلوم نباشد اصطلاحا به آنها اراضی مجهول المالک گفته می شود. این زمین ها قطعا مالک دارند ولی این که مالک آنها کیست معلوم نیست .بنا براین حکم اموال مجهول المالک را دارد و به همین جهت اشخاص دیگر (غیر صاحبان آنها ) نمی توانند تنها با صدور سند، آنها را تصاحب کنند. بلکه برای تصاحب آنها باید آنها را از حاکم شرع (ولی فقیه) خریداری نمایند و یا از او اجازه استفاده و تصرف (بدون خرید و فروش) بگیرد. . پاسخ تفصیلی از نظر احادیث و منابع معتبر اسلام، زمین ها به چند قسم تقسیم مى ‏شود: ۱). زمین دایرى که صاحب و مالک آن مشخص است که تکلیف چنین زمین هایی روشن است به این معنی که هر گونه خرید و فروش و دخل و تصرف در آنها باید با اجازه و رضایت مالک آنها باشد. ۲). زمین موات بالإصاله؛ یعنی زمین هایى که تا کنون احیاء نشده است. این قسم از موارد انفال و مال امام (ع) است. حضرت امام خمینی (ر ه) در باره این قسم فرموده اند:"  موات اصلى ملک امام (ع) است، لکن در زمان غیبت آن حضرت هر کس آن را آباد کند مالک مى‏شود، چه در سرزمین اسلام باشد یا کفر، و چه مثل عراق زمین خراج باشد یا نه، و چه آباد کننده مسلم باشد یا کافر."[۱] حضرت آیت ا... مکارم شیرازی نیز در باره ملکیت این قسم فرموده اند:" اراضى موات با ثبت دادن ملک کسى نمى‏شود، بلکه باید آن را احیاء کند؛ یعنى آماده براى کشت و زرع نماید."[۲] البته اگر در این زمینه قانونی و مقرراتی از سوی نظام جمهوری اسلامی وجود داشته باشد، رعایت آن لازم است. ۳). زمینى که مالک یا مالکانش از آن اعراض و صرف نظر کرده‏اند و یا به جاى دیگر کوچ کرده و رفع مالکیت از آن کرده‏اند و یا در اثر حوادث و بلا از بین رفته‏اند و نیز زمینى که قبلا احیاء شده و اینک رها شده و مجددا موات گشته است، به آن موات بالعرض اطلاق می شود، اینها از موارد انفال و مال امام (ع) است. حضرت امام خمینی (ر ه) فرموده اند:" موات عارضى اگر چنان چه مالکى ندارد، مثل زمین هایى که از ملل سابقه بوده و منقرض شده‏اند و اسم و رسمى از آنها نیست، حکمش حکم موات اصلى است.[۳] هم چنین ایشان فرموده اند:" موات عارضى اگر معلوم است که از مالک موجودى است لکن مجهول است و شناخته نمى‏شود و آن را مجهول المالک گویند، احتیاط در آن است که با اذن حاکم در آن تصرف کنند و آباد نمایند و از مالک آن تفحص نمایند، و در صورت یأس از پیدا شدن مالک، یا از حاکم شرع آن را بخرند و صدقه بدهند به فقراء و یا اجاره کنند و وجه اجاره را صدقه بدهند.[۴] بنابراین زمین هایی که ممکن است در شهر یا روستا در بین مناطق مسکونی پیدا شود و مالک و صاحب آنها معلوم نباشد اصطلاحا به آنها اراضی مجهول المالک گفته می شود. این زمین ها قطعا مالک دارند ولی این که مالک آنها کیست معلوم نیست.[۵] به همین جهت، اشخاص دیگر (غیر صاحبان آنها ) نمی توانند تنها با صدور سند آنها را تصاحب کنند. بلکه برای تصاحب آنها باید آنها را از حاکم شرع (ولی فقیه) خریداری نماید. حضرت آیت ا... خامنه ای (حفظه الله) در پاسخ این سؤال که:"در زمین مجهول المالکى یک منزل مسکونى بنا کرده‏ایم. آیا فروش زمین همراه با ساختمان موجود در آن با رضایت مشترى و علم او به این که مجهول المالک بوده و فروشنده، فقط مالک ساختمان آن است، جایز است؟"فرموده اند: اگر ساخت بنا در زمین مجهول المالک با اذن حاکم شرع باشد، مالک ساختمان فقط مى‏تواند مبادرت به فروش ساختمان بکند و حقّ فروش زمین را ندارد.[۶] . لازم به تذکر است هر نوع احیاء و آبادانی موجب مالکیت زمین های موات نمی شود بلکه احیاء و آبادانی باید دارای شرایط زیر باشد تا سبب مالکیت شود: الف) قبلاً زمین مورد احیاء در تصرف ید مسلمانی نباشد. ب) آن زمین، حریم ملک دیگران نباشد. ج) از سوی شارع مقدس، مکان عبادت معرفی نشده باشد مثل مشعر، منی و عرفات و ... . د) از زمین هایی که از قطاع امام معصوم (ع) است نباشد. هـ) قبلاً کسی آن را حیازت نکرده باشد.[۷] . . پی نوشت ها  [۱] نجاه العباد (للإمام الخمینی)، ص ۳۴۶، کتاب احیاء موات‏ مسأله ۱٫ [۲] توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج ‏۲، ص ۹۲۱، مسأله ۱۵٫ [۳] نجاه العباد (للإمام الخمینی)، ص ۳۴۶ ،کتاب احیاء موات،‏  مسأله ۲٫ [۴] نجاه العباد (للإمام الخمینی)، ص ۳۴۷، کتاب احیاء موات،‏ مسأله ۳٫ [۵] کفایه الأحکام، ج ‏۲، ص ۵۴۸، الرابعه: إذا لم یکن للأرض مالک معروف، فإن کانت الأرض حیّه فهی مال مجهول المالک یجری فیها حکمه‏. [۶] أجوبه الاستفتاءات (بالفارسیه)، ص ۳۴۴٫ [۷] انصاری، شیخ مرتضی، کتاب المکاسب، ج ۲، ص ۷۰ – ۷۱٫ . . _______________________________________________________________________ منبع : اسلام کوئست . نت

زکات در بیانات مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم  زکات در بیانات مقام معظم رهبری . (۱) ایتاء زکات، نخستین وظیفه مجاهدان پس از تشکیل حکومت اکنون که به همّت برخی عزیزان، چند سالی است موضوع زکات پیگیری میشود، لازم است مسئولانِ همه‌ی بخشهای مرتبط دولتی، همکاری همه‌جانبه‌ی خود را مبذول دارند. قرآن در ستایش مجاهدان راه حق، کارکرد آنان را پس از پیروزی، اقامه‌ی صلات و ایتاء زکات و امر‌ به معروف و نهی از منکر میداند و درحقیقت، نخستین و مهم‌ترین وظایف آنان را در هنگام تشکیل حکومت معیّن میکند.(۱) این جایگاه برجسته‌ی زکات است. پیام به اجلاس سالانه زکات ۱۳۹۶/۰۹/۰۹ . .................................................................................................................................... پاورقی : ۱ ) سوره مبارکه الحج آیه ۴۱ الَّذینَ إِن مَکَّنّاهُم فِی الأَرضِ أَقامُوا الصَّلاهَ وَآتَوُا الزَّکاهَ وَأَمَروا بِالمَعروفِ وَنَهَوا عَنِ المُنکَرِ ۗ وَلِلَّهِ عاقِبَهُ الأُمورِ ترجمه: همان کسانی که هر گاه در زمین به آنها قدرت بخشیدیم، نماز را برپا می‌دارند، و زکات می‌دهند، و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند، و پایان همه کارها از آن خداست! . *********************************************** ************************************** ************************** . (۲) تکرار مکرّر فریضه‌ی زکات کنار نماز در قرآن فراهم‌سازیِ همایش سالانه برای ترویج زکات را باید یکی از بزرگ‌ترین توفیقات الهی و نشانه‌ی فضل و رحمت پروردگار به جمهوری اسلامی دانست. اهمّیّت والای این فریضه‌ی بزرگ که مکرّراً در قرآن در کنار نماز از آن یاد شده است،(۱) ایجاب میکرد که بسیار پیش از این به اقامه‌ی آن پرداخته شود. ما مسئولان نظام جمهوری اسلامی باید از کم‌کاری خود در این باره آمرزش خداوند را طلب کنیم و به عفو او پناه بریم. . پیام به اجلاس سالانه زکات ۱۳۹۶/۰۹/۰۹ پاورقی: سوره مبارکه البقره آیه ۴۳ وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ وَارکَعوا مَعَ الرّاکِعینَ ترجمه: و نماز را بپا دارید، و زکات را بپردازید، و همراه رکوع کنندگان رکوع کنید (و نماز را با جماعت بگزارید)!  سوره مبارکه البقره آیه ۸۳ وَإِذ أَخَذنا میثاقَ بَنی إِسرائیلَ لا تَعبُدونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالوالِدَینِ إِحسانًا وَذِی القُربىٰ وَالیَتامىٰ وَالمَساکینِ وَقولوا لِلنّاسِ حُسنًا وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ ثُمَّ تَوَلَّیتُم إِلّا قَلیلًا مِنکُم وَأَنتُم مُعرِضونَ ترجمه: و (به یاد آورید) زمانی را که از بنی اسرائیل پیمان گرفتیم که جز خداوند یگانه را پرستش نکنید؛ و به پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و بینوایان نیکی کنید؛ و به مردم نیک بگویید؛ نماز را برپا دارید؛ و زکات بدهید. سپس (با اینکه پیمان بسته بودید) همه شما -جز عده کمی- سرپیچی کردید؛ و (از وفای به پیمان خود) روی‌گردان شدید.  سوره مبارکه البقره آیه ۱۱۰ وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ ۚ وَما تُقَدِّموا لِأَنفُسِکُم مِن خَیرٍ تَجِدوهُ عِندَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعمَلونَ بَصیرٌ ترجمه: و نماز را برپا دارید و زکات را ادا کنید؛ و هر کار خیری را برای خود از پیش می‌فرستید، آن را نزد خدا (در سرای دیگر) خواهید یافت؛ خداوند به اعمال شما بیناست.  سوره مبارکه النساء آیه ۱۶۲ لٰکِنِ الرّاسِخونَ فِی العِلمِ مِنهُم وَالمُؤمِنونَ یُؤمِنونَ بِما أُنزِلَ إِلَیکَ وَما أُنزِلَ مِن قَبلِکَ ۚ وَالمُقیمینَ الصَّلاهَ ۚ وَالمُؤتونَ الزَّکاهَ وَالمُؤمِنونَ بِاللَّهِ وَالیَومِ الآخِرِ أُولٰئِکَ سَنُؤتیهِم أَجرًا عَظیمًا ترجمه: ولی راسخانِ در علم از آنها، و مؤمنان (از امّت اسلام،) به تمام آنچه بر تو نازل شده، و آنچه پیش از تو نازل گردیده، ایمان می‌آورند. (همچنین) نمازگزاران و زکات‌دهندگان و ایمان‌آورندگان به خدا و روز قیامت، بزودی به همه آنان پاداش عظیمی خواهیم داد. سوره مبارکه المائده آیه ۵۵ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسولُهُ وَالَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمونَ الصَّلاهَ وَیُؤتونَ الزَّکاهَ وَهُم راکِعونَ ترجمه: سرپرست و ولیّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‌اند؛ همانها که نماز را برپا می‌دارند، و در حال رکوع، زکات می‌دهند. . *********************************************** ************************************** ************************** . (۳) هم شان بودن زکات با نماز در اغلب موارد در قرآن نماز در اغلب موارد در قرآن کریم همراه و هم‌شأن زکات آمده است(۱) فریضه‌ی عظیم زکات نیز همانند نماز به مجاهدتی خستگی‌ناپذیر و تلاشگرانی صادق و دلسوز نیازمند است. انتظار و امید آن است که شما عزیزان در این میدان جدید نیز گام نهید و همه‌ی کسانی که می‌توانند در ترویج و تبیین و تحقیق مسأله‌ی مهم زکات، خدمتی ارائه کنند. بی‌درنگ دامن همت به کمر زنند و از خود صدقه‌ی جاریه‌یی بر جای نهند. . پیام به هشتمین اجلاس سراسری نماز ۱۳۷۷/۰۶/۱۸ .................................................................................................................................... پاورقی ۱ ) سوره مبارکه البقره آیه ۴۳ وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ وَارکَعوا مَعَ الرّاکِعینَ ترجمه: و نماز را بپا دارید، و زکات را بپردازید، و همراه رکوع کنندگان رکوع کنید (و نماز را با جماعت بگزارید)! ۱ ) سوره مبارکه البقره آیه ۸۳ وَإِذ أَخَذنا میثاقَ بَنی إِسرائیلَ لا تَعبُدونَ إِلَّا اللَّهَ وَبِالوالِدَینِ إِحسانًا وَذِی القُربىٰ وَالیَتامىٰ وَالمَساکینِ وَقولوا لِلنّاسِ حُسنًا وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ ثُمَّ تَوَلَّیتُم إِلّا قَلیلًا مِنکُم وَأَنتُم مُعرِضونَ ترجمه: و (به یاد آورید) زمانی را که از بنی اسرائیل پیمان گرفتیم که جز خداوند یگانه را پرستش نکنید؛ و به پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و بینوایان نیکی کنید؛ و به مردم نیک بگویید؛ نماز را برپا دارید؛ و زکات بدهید. سپس (با اینکه پیمان بسته بودید) همه شما -جز عده کمی- سرپیچی کردید؛ و (از وفای به پیمان خود) روی‌گردان شدید. ۱ ) سوره مبارکه البقره آیه ۱۱۰ وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ ۚ وَما تُقَدِّموا لِأَنفُسِکُم مِن خَیرٍ تَجِدوهُ عِندَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعمَلونَ بَصیرٌ ترجمه: و نماز را برپا دارید و زکات را ادا کنید؛ و هر کار خیری را برای خود از پیش می‌فرستید، آن را نزد خدا (در سرای دیگر) خواهید یافت؛ خداوند به اعمال شما بیناست. ۱ ) سوره مبارکه البقره آیه ۱۷۷ لَیسَ البِرَّ أَن تُوَلّوا وُجوهَکُم قِبَلَ المَشرِقِ وَالمَغرِبِ وَلٰکِنَّ البِرَّ مَن آمَنَ بِاللَّهِ وَالیَومِ الآخِرِ وَالمَلائِکَهِ وَالکِتابِ وَالنَّبِیّینَ وَآتَى المالَ عَلىٰ حُبِّهِ ذَوِی القُربىٰ وَالیَتامىٰ وَالمَساکینَ وَابنَ السَّبیلِ وَالسّائِلینَ وَفِی الرِّقابِ وَأَقامَ الصَّلاهَ وَآتَى الزَّکاهَ وَالموفونَ بِعَهدِهِم إِذا عاهَدوا ۖ وَالصّابِرینَ فِی البَأساءِ وَالضَّرّاءِ وَحینَ البَأسِ ۗ أُولٰئِکَ الَّذینَ صَدَقوا ۖ وَأُولٰئِکَ هُمُ المُتَّقونَ ترجمه: نیکی، (تنها) این نیست که (به هنگام نماز،) رویِ خود را به سوی مشرق و (یا) مغرب کنید؛ (و تمام گفتگوی شما، در باره قبله و تغییر آن باشد؛ و همه وقت خود را مصروف آن سازید؛) بلکه نیکی (و نیکوکار) کسی است که به خدا، و روز رستاخیز، و فرشتگان، و کتاب (آسمانی)، و پیامبران، ایمان آورده؛ و مال (خود) را، با همه علاقه‌ای که به آن دارد، به خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان، انفاق می‌کند؛ نماز را برپا می‌دارد و زکات را می‌پردازد؛ و (همچنین) کسانی که به عهد خود -به هنگامی که عهد بستند-وفا می‌کنند؛ و در برابر محرومیتها و بیماریها و در میدان جنگ، استقامت به خرج می‌دهند؛ اینها کسانی هستند که راست می‌گویند؛ و (گفتارشان با اعتقادشان هماهنگ است؛) و اینها هستند پرهیزکاران! ۱ ) سوره مبارکه البقره آیه ۲۷۷ إِنَّ الَّذینَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ وَأَقامُوا الصَّلاهَ وَآتَوُا الزَّکاهَ لَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَلا خَوفٌ عَلَیهِم وَلا هُم یَحزَنونَ ترجمه: کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند و نماز را برپا داشتند و زکات را پرداختند، اجرشان نزد پروردگارشان است؛ و نه ترسی بر آنهاست، و نه غمگین می‌شوند. ۱ ) سوره مبارکه النساء آیه ۷۷ أَلَم تَرَ إِلَى الَّذینَ قیلَ لَهُم کُفّوا أَیدِیَکُم وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ فَلَمّا کُتِبَ عَلَیهِمُ القِتالُ إِذا فَریقٌ مِنهُم یَخشَونَ النّاسَ کَخَشیَهِ اللَّهِ أَو أَشَدَّ خَشیَهً ۚ وَقالوا رَبَّنا لِمَ کَتَبتَ عَلَینَا القِتالَ لَولا أَخَّرتَنا إِلىٰ أَجَلٍ قَریبٍ ۗ قُل مَتاعُ الدُّنیا قَلیلٌ وَالآخِرَهُ خَیرٌ لِمَنِ اتَّقىٰ وَلا تُظلَمونَ فَتیلًا ترجمه: آیا ندیدی کسانی را که (در مکّه) به آنها گفته شد: «فعلا) ً دست از جهاد بدارید! و نماز را برپا کنید! و زکات بپردازید!» (امّا آنها از این دستور، ناراحت بودند)، ولی هنگامی که (در مدینه) فرمان جهاد به آنها داده شد، جمعی از آنان، از مردم می‌ترسیدند، همان گونه که از خدا می‌ترسند، بلکه بیشتر! و گفتند: «پروردگارا! چرا جهاد را بر ما مقرّر داشتی؟! چرا این فرمان را تا زمان نزدیکی تأخیر نینداختی؟!» به آنها بگو: «سرمایه زندگی دنیا، ناچیز است! و سرای آخرت، برای کسی که پرهیزگار باشد، بهتر است! و به اندازه رشته شکافِ هسته خرمایی، به شما ستم نخواهد شد! ۱ ) سوره مبارکه النساء آیه ۱۶۲ لٰکِنِ الرّاسِخونَ فِی العِلمِ مِنهُم وَالمُؤمِنونَ یُؤمِنونَ بِما أُنزِلَ إِلَیکَ وَما أُنزِلَ مِن قَبلِکَ ۚ وَالمُقیمینَ الصَّلاهَ ۚ وَالمُؤتونَ الزَّکاهَ وَالمُؤمِنونَ بِاللَّهِ وَالیَومِ الآخِرِ أُولٰئِکَ سَنُؤتیهِم أَجرًا عَظیمًا ترجمه: ولی راسخانِ در علم از آنها، و مؤمنان (از امّت اسلام،) به تمام آنچه بر تو نازل شده، و آنچه پیش از تو نازل گردیده، ایمان می‌آورند. (همچنین) نمازگزاران و زکات‌دهندگان و ایمان‌آورندگان به خدا و روز قیامت، بزودی به همه آنان پاداش عظیمی خواهیم داد. ۱ ) سوره مبارکه المائده آیه ۱۲ وَلَقَد أَخَذَ اللَّهُ میثاقَ بَنی إِسرائیلَ وَبَعَثنا مِنهُمُ اثنَی عَشَرَ نَقیبًا ۖ وَقالَ اللَّهُ إِنّی مَعَکُم ۖ لَئِن أَقَمتُمُ الصَّلاهَ وَآتَیتُمُ الزَّکاهَ وَآمَنتُم بِرُسُلی وَعَزَّرتُموهُم وَأَقرَضتُمُ اللَّهَ قَرضًا حَسَنًا لَأُکَفِّرَنَّ عَنکُم سَیِّئَاتِکُم وَلَأُدخِلَنَّکُم جَنّاتٍ تَجری مِن تَحتِهَا الأَنهارُ ۚ فَمَن کَفَرَ بَعدَ ذٰلِکَ مِنکُم فَقَد ضَلَّ سَواءَ السَّبیلِ ترجمه: خدا از بنی اسرائیل پیمان گرفت. و از آنها، دوازده نقیب [= سرپرست‌] برانگیختیم. و خداوند (به آنها) گفت: «من با شما هستم! اگر نماز را برپا دارید، و زکات را بپردازید، و به رسولان من ایمان بیاورید و آنها را یاری کنید، و به خدا قرض الحسن بدهید [= در راه او، به نیازمندان کمک کنید]، گناهان شما را می‌پوشانم [= می بخشم‌]؛ و شما را در باغهایی از بهشت، که نهرها از زیر درختانش جاری است، وارد می‌کنم. اما هر کس از شما بعد از این کافر شود، از راه راست منحرف گردیده است. ۱ ) سوره مبارکه المائده آیه ۵۵ إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسولُهُ وَالَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمونَ الصَّلاهَ وَیُؤتونَ الزَّکاهَ وَهُم راکِعونَ ترجمه: سرپرست و ولیّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‌اند؛ همانها که نماز را برپا می‌دارند، و در حال رکوع، زکات می‌دهند. ۱ ) سوره مبارکه التوبه آیه ۵ فَإِذَا انسَلَخَ الأَشهُرُ الحُرُمُ فَاقتُلُوا المُشرِکینَ حَیثُ وَجَدتُموهُم وَخُذوهُم وَاحصُروهُم وَاقعُدوا لَهُم کُلَّ مَرصَدٍ ۚ فَإِن تابوا وَأَقامُوا الصَّلاهَ وَآتَوُا الزَّکاهَ فَخَلّوا سَبیلَهُم ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحیمٌ ترجمه: (امّا) وقتی ماه‌های حرام پایان گرفت، مشرکان را هر جا یافتید به قتل برسانید؛ و آنها را اسیر سازید؛ و محاصره کنید؛ و در هر کمینگاه، بر سر راه آنها بنشینید! هرگاه توبه کنند، و نماز را برپا دارند، و زکات را بپردازند، آنها را رها سازید؛ زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است! ۱ ) سوره مبارکه التوبه آیه ۱۱ فَإِن تابوا وَأَقامُوا الصَّلاهَ وَآتَوُا الزَّکاهَ فَإِخوانُکُم فِی الدّینِ ۗ وَنُفَصِّلُ الآیاتِ لِقَومٍ یَعلَمونَ ترجمه: (ولی) اگر توبه کنند، نماز را برپا دارند، و زکات را بپردازند، برادر دینی شما هستند؛ و ما آیات خود را برای گروهی که می‌دانند (و می‌اندیشند)، شرح می‌دهیم! ۱ ) سوره مبارکه التوبه آیه ۱۸ إِنَّما یَعمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَن آمَنَ بِاللَّهِ وَالیَومِ الآخِرِ وَأَقامَ الصَّلاهَ وَآتَى الزَّکاهَ وَلَم یَخشَ إِلَّا اللَّهَ ۖ فَعَسىٰ أُولٰئِکَ أَن یَکونوا مِنَ المُهتَدینَ ترجمه: مساجد خدا را تنها کسی آباد می‌کند که ایمان به خدا و روز قیامت آورده، و نماز را برپا دارد، و زکات را بپردازد، و جز از خدا نترسد؛ امید است چنین گروهی از هدایت‌یافتگان باشند. ۱ ) سوره مبارکه التوبه آیه ۷۱ وَالمُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُ بَعضُهُم أَولِیاءُ بَعضٍ ۚ یَأمُرونَ بِالمَعروفِ وَیَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ وَیُقیمونَ الصَّلاهَ وَیُؤتونَ الزَّکاهَ وَیُطیعونَ اللَّهَ وَرَسولَهُ ۚ أُولٰئِکَ سَیَرحَمُهُمُ اللَّهُ ۗ إِنَّ اللَّهَ عَزیزٌ حَکیمٌ ترجمه: مردان و زنان باایمان، ولیّ (و یار و یاور) یکدیگرند؛ امر به معروف، و نهی از منکر می‌کنند؛ نماز را برپا می‌دارند؛ و زکات را می‌پردازند؛ و خدا و رسولش را اطاعت می‌کنند؛ بزودی خدا آنان را مورد رحمت خویش قرارمی‌دهد؛ خداوند توانا و حکیم است! ۱ ) سوره مبارکه مریم آیه ۳۱ وَجَعَلَنی مُبارَکًا أَینَ ما کُنتُ وَأَوصانی بِالصَّلاهِ وَالزَّکاهِ ما دُمتُ حَیًّا ترجمه: و مرا -هر جا که باشم- وجودی پربرکت قرار داده؛ و تا زمانی که زنده‌ام، مرا به نماز و زکات توصیه کرده است! ۱ ) سوره مبارکه مریم آیه ۵۵ وَکانَ یَأمُرُ أَهلَهُ بِالصَّلاهِ وَالزَّکاهِ وَکانَ عِندَ رَبِّهِ مَرضِیًّا ترجمه: او همواره خانواده‌اش را به نماز و زکات فرمان می‌داد؛ و همواره مورد رضایت پروردگارش بود. ۱ ) سوره مبارکه الأنبیاء آیه ۷۳ وَجَعَلناهُم أَئِمَّهً یَهدونَ بِأَمرِنا وَأَوحَینا إِلَیهِم فِعلَ الخَیراتِ وَإِقامَ الصَّلاهِ وَإیتاءَ الزَّکاهِ ۖ وَکانوا لَنا عابِدینَ ترجمه: و آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به فرمان ما، (مردم را) هدایت می‌کردند؛ و انجام کارهای نیک و برپاداشتن نماز و ادای زکات را به آنها وحی کردیم؛ و تنها ما را عبادت می‌کردند. ۱ ) سوره مبارکه الحج آیه ۴۱ الَّذینَ إِن مَکَّنّاهُم فِی الأَرضِ أَقامُوا الصَّلاهَ وَآتَوُا الزَّکاهَ وَأَمَروا بِالمَعروفِ وَنَهَوا عَنِ المُنکَرِ ۗ وَلِلَّهِ عاقِبَهُ الأُمورِ ترجمه: همان کسانی که هر گاه در زمین به آنها قدرت بخشیدیم، نماز را برپا می‌دارند، و زکات می‌دهند، و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند، و پایان همه کارها از آن خداست! ۱ ) سوره مبارکه الحج آیه ۷۸ وَجاهِدوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ ۚ هُوَ اجتَباکُم وَما جَعَلَ عَلَیکُم فِی الدّینِ مِن حَرَجٍ ۚ مِلَّهَ أَبیکُم إِبراهیمَ ۚ هُوَ سَمّاکُمُ المُسلِمینَ مِن قَبلُ وَفی هٰذا لِیَکونَ الرَّسولُ شَهیدًا عَلَیکُم وَتَکونوا شُهَداءَ عَلَى النّاسِ ۚ فَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ وَاعتَصِموا بِاللَّهِ هُوَ مَولاکُم ۖ فَنِعمَ المَولىٰ وَنِعمَ النَّصیرُ ترجمه: و در راه خدا جهاد کنید، و حقّ جهادش را ادا نمایید! او شما را برگزید، و در دین (اسلام) کار سنگین و سختی بر شما قرار ندارد؛ از آیین پدرتان ابراهیم پیروی کنید؛ خداوند شما را در کتابهای پیشین و در این کتاب آسمانی «مسلمان» نامید، تا پیامبر گواه بر شما باشد، و شما گواهان بر مردم! پس نماز را برپا دارید، و زکات را بدهید، و به خدا تمسّک جویید، که او مولا و سرپرست شماست! چه مولای خوب، و چه یاور شایسته‌ای! ۱ ) سوره مبارکه النور آیه ۳۷ رِجالٌ لا تُلهیهِم تِجارَهٌ وَلا بَیعٌ عَن ذِکرِ اللَّهِ وَإِقامِ الصَّلاهِ وَإیتاءِ الزَّکاهِ ۙ یَخافونَ یَومًا تَتَقَلَّبُ فیهِ القُلوبُ وَالأَبصارُ ترجمه: مردانی که نه تجارت و نه معامله‌ای آنان را از یاد خدا و برپاداشتن نماز و ادای زکات غافل نمی‌کند؛ آنها از روزی می‌ترسند که در آن، دلها و چشمها زیر و رو می‌شود. ۱ ) سوره مبارکه النور آیه ۵۶ وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ وَأَطیعُوا الرَّسولَ لَعَلَّکُم تُرحَمونَ ترجمه: و نماز را برپا دارید، و زکات را بدهید، و رسول (خدا) را اطاعت کنید تا مشمول رحمت (او) شوید. ۱ ) سوره مبارکه النمل آیه ۳ الَّذینَ یُقیمونَ الصَّلاهَ وَیُؤتونَ الزَّکاهَ وَهُم بِالآخِرَهِ هُم یوقِنونَ ترجمه: همان کسانی که نماز را برپا می‌دارند، و زکات را ادا می‌کنند، و آنان به آخرت یقین دارند. ۱ ) سوره مبارکه لقمان آیه ۴ الَّذینَ یُقیمونَ الصَّلاهَ وَیُؤتونَ الزَّکاهَ وَهُم بِالآخِرَهِ هُم یوقِنونَ ترجمه: همانان که نماز را برپا می‌دارند، و زکات را می‌پردازند و آنها به آخرت یقین دارند. ۱ ) سوره مبارکه الأحزاب آیه ۳۳ وَقَرنَ فی بُیوتِکُنَّ وَلا تَبَرَّجنَ تَبَرُّجَ الجاهِلِیَّهِ الأولىٰ ۖ وَأَقِمنَ الصَّلاهَ وَآتینَ الزَّکاهَ وَأَطِعنَ اللَّهَ وَرَسولَهُ ۚ إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ أَهلَ البَیتِ وَیُطَهِّرَکُم تَطهیرًا ترجمه: و در خانه‌های خود بمانید، و همچون دوران جاهلیّت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید، و نماز را برپا دارید، و زکات را بپردازید، و خدا و رسولش را اطاعت کنید؛ خداوند فقط می‌خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند و کاملاً شما را پاک سازد. ۱ ) سوره مبارکه المجادله آیه ۱۳ أَأَشفَقتُم أَن تُقَدِّموا بَینَ یَدَی نَجواکُم صَدَقاتٍ ۚ فَإِذ لَم تَفعَلوا وَتابَ اللَّهُ عَلَیکُم فَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ وَأَطیعُوا اللَّهَ وَرَسولَهُ ۚ وَاللَّهُ خَبیرٌ بِما تَعمَلونَ ترجمه: آیا ترسیدید فقیر شوید که از دادن صدقات قبل از نجوا خودداری کردید؟! اکنون که این کار را نکردید و خداوند توبه شما را پذیرفت، نماز را برپا دارید و زکات را ادا کنید و خدا و پیامبرش را اطاعت نمایید و (بدانید) خداوند از آنچه انجام می‌دهید با خبر است! ۱ ) سوره مبارکه المزمل آیه ۲۰ إِنَّ رَبَّکَ یَعلَمُ أَنَّکَ تَقومُ أَدنىٰ مِن ثُلُثَیِ اللَّیلِ وَنِصفَهُ وَثُلُثَهُ وَطائِفَهٌ مِنَ الَّذینَ مَعَکَ ۚ وَاللَّهُ یُقَدِّرُ اللَّیلَ وَالنَّهارَ ۚ عَلِمَ أَن لَن تُحصوهُ فَتابَ عَلَیکُم ۖ فَاقرَءوا ما تَیَسَّرَ مِنَ القُرآنِ ۚ عَلِمَ أَن سَیَکونُ مِنکُم مَرضىٰ ۙ وَآخَرونَ یَضرِبونَ فِی الأَرضِ یَبتَغونَ مِن فَضلِ اللَّهِ ۙ وَآخَرونَ یُقاتِلونَ فی سَبیلِ اللَّهِ ۖ فَاقرَءوا ما تَیَسَّرَ مِنهُ ۚ وَأَقیمُوا الصَّلاهَ وَآتُوا الزَّکاهَ وَأَقرِضُوا اللَّهَ قَرضًا حَسَنًا ۚ وَما تُقَدِّموا لِأَنفُسِکُم مِن خَیرٍ تَجِدوهُ عِندَ اللَّهِ هُوَ خَیرًا وَأَعظَمَ أَجرًا ۚ وَاستَغفِرُوا اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحیمٌ ترجمه: پروردگارت می‌داند که تو و گروهی از آنها که با تو هستند نزدیک دو سوم از شب یا نصف یا ثلث آن را به پا می‌خیزند؛ خداوند شب و روز را اندازه‌گیری می‌کند؛ او می‌داند که شما نمی‌توانید مقدار آن را (به دقّت) اندازه‌گیری کنید (برای عبادت کردن)، پس شما را بخشید؛ اکنون آنچه برای شما میسّر است قرآن بخوانید او می‌داند بزودی گروهی از شما بیمار می‌شوند، و گروهی دیگر برای به دست آوردن فضل الهی (و کسب روزی) به سفر می‌روند، و گروهی دیگر در راه خدا جهاد می‌کنند (و از تلاوت قرآن بازمی‌مانند)، پس به اندازه‌ای که برای شما ممکن است از آن تلاوت کنید و نماز را بر پا دارید و زکات بپردازید و به خدا «قرض الحسنه» دهید [= در راه او انفاق نمایید] و (بدانید) آنچه را از کارهای نیک برای خود از پیش می‌فرستید نزد خدا به بهترین وجه و بزرگترین پاداش خواهید یافت؛ و از خدا آمرزش بطلبید که خداوند آمرزنده و مهربان است! ۱ ) سوره مبارکه البینه آیه ۵ وَما أُمِروا إِلّا لِیَعبُدُوا اللَّهَ مُخلِصینَ لَهُ الدّینَ حُنَفاءَ وَیُقیمُوا الصَّلاهَ وَیُؤتُوا الزَّکاهَ ۚ وَذٰلِکَ دینُ القَیِّمَهِ ترجمه: و به آنها دستوری داده نشده بود جز اینکه خدا را بپرستند در حالی که دین خود را برای او خالص کنند و از شرک به توحید بازگردند، نماز را برپا دارند و زکات را بپردازند؛ و این است آیین مستقیم و پایدار! . *********************************************** ************************************** ************************** . (۴) زکات خوب، از بین برنده دلبستگی به مال این زکات و انفاقی هم که یک عبادت بزرگ محسوب می‌شود، دارای جسم و روحی است. «و من یوق شحّ نفسه فاولئک هم المفلحون»(۱). این زکات، باید آن حرص و بخل درونی ما را بشکند و آن دلبستگی ما به مال و به زخارف دنیوی را از بین ببرد. این زکات، زکات خوبی است. . سخنرانی در دیدار با اقشار مختلف مردم (روز سی‌ام ماه مبارک رمضان) ۱۳۶۹/۰۲/۰۶ ................................................................................................................................... پاورقی  ۱ ) سوره مبارکه الحشر آیه ۹ وَالَّذینَ تَبَوَّءُوا الدّارَ وَالإیمانَ مِن قَبلِهِم یُحِبّونَ مَن هاجَرَ إِلَیهِم وَلا یَجِدونَ فی صُدورِهِم حاجَهً مِمّا أوتوا وَیُؤثِرونَ عَلىٰ أَنفُسِهِم وَلَو کانَ بِهِم خَصاصَهٌ ۚ وَمَن یوقَ شُحَّ نَفسِهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ المُفلِحونَ ترجمه: و برای کسانی است که در این سرا [= سرزمین مدینه‌] و در سرای ایمان پیش از مهاجران مسکن گزیدند و کسانی را که به سویشان هجرت کنند دوست می‌دارند، و در دل خود نیازی به آنچه به مهاجران داده شده احساس نمی‌کنند و آنها را بر خود مقدّم می‌دارند هر چند خودشان بسیار نیازمند باشند؛ کسانی که از بخل و حرص نفس خویش باز داشته شده‌اند رستگارانند! ۱ ) سوره مبارکه التغابن آیه ۱۶ فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا استَطَعتُم وَاسمَعوا وَأَطیعوا وَأَنفِقوا خَیرًا لِأَنفُسِکُم ۗ وَمَن یوقَ شُحَّ نَفسِهِ فَأُولٰئِکَ هُمُ المُفلِحونَ ترجمه: پس تا می‌توانید تقوای الهی پیشه کنید و گوش دهید و اطاعت نمایید و انفاق کنید که برای شما بهتر است؛ و کسانی که از بخل و حرص خویشتن مصون بمانند رستگارانند! . . _____________________________________________________________________ منبع : دفتر حفظ و انتشار آثار حضرت آیت الله خامنه ای - مد ظله العالی-

پوستر های زکات از نگاه مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم  پوستر های زکات از نگاه مقام معظم رهبری   . . . . .

پیام رهبر انقلاب به اجلاس سالانه زکات

بسم الله الرحمن الرحیم  پیام رهبر انقلاب به اجلاس سالانه زکات . حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به اجلاس سالانه‌ی زکات با اشاره به جایگاه برجسته و اهمیت والای این فریضه، از کم‌کاری در امر اقامه‌ی زکات انتقاد و تأکید کردند: نظام جمهوری اسلامی باید این فریضه‌ی بزرگ را در سرلوحه‌ی برنامه‌های خود قرار دهد. . . حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، برگزاری همایش سالانه برای ترویج زکات را از بزرگ‌ترین توفیقات الهی دانستند و با بیان اینکه ما مسئولان نظام جمهوری اسلامی باید از کم‌کاری در اقامه‌ی زکات، عفو و آمرزش خداوند را طلب کنیم، مسئولان همه‌ی بخش‌های مرتبط دولتی را به همکاری همه‌جانبه در این امر فراخواندند. ایشان با استناد به قرآن کریم، «ایتاء زکوه» را از جمله کارکردهای برجسته‌ی مجاهدان راه حق پس از پیروزی برشمردند و بر این اساس افزودند: نظام جمهوری اسلامی برای تحقق احکام اسلامی و تشکیل مجتمع اسلامی پدید آمده است، پس باید این فریضه‌ی بزرگ را در سرلوحه‌ی برنامه‌های خود گذارد. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای همچنین کارهای تحقیقاتی و معرفتی درخصوص زکات را ناکافی دانستند و ابراز امیدواری کردند نهضت احیاء و ترویج زکات در همه‌ی سطوح، به کارکردهای شایسته‌ی خود منتهی شود و برکات بی‌پایان آن شامل مردم و کشور و نظام مقدس جمهوری اسلامی شود.   ******************** پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی به اجلاس سالانه زکات  بسم‌ اللّه‌ الرّحمن‌ الرّحیم فراهم‌سازیِ همایش سالانه برای ترویج زکات را باید یکی از بزرگ‌ترین توفیقات الهی و نشانه‌ی فضل و رحمت پروردگار به جمهوری اسلامی دانست. اهمّیّت والای این فریضه‌ی بزرگ که مکرّراً در قرآن در کنار نماز از آن یاد شده است، ایجاب میکرد که بسیار پیش از این به اقامه‌ی آن پرداخته شود. ما مسئولان نظام جمهوری اسلامی باید از کم‌کاری خود در این باره آمرزش خداوند را طلب کنیم و به عفو او پناه بریم. اکنون که به همّت برخی عزیزان، چند سالی است موضوع زکات پیگیری میشود، لازم است مسئولانِ همه‌ی بخشهای مرتبط دولتی، همکاری همه‌جانبه‌ی خود را مبذول دارند. قرآن در ستایش مجاهدان راه حق، کارکرد آنان را پس از پیروزی، اقامه‌ی صلات و ایتاء زکات و امر‌ به معروف و نهی از منکر میداند و درحقیقت، نخستین و مهم‌ترین وظایف آنان را در هنگام تشکیل حکومت معیّن میکند. این جایگاه برجسته‌ی زکات است. نظام جمهوری اسلامی برای تحقّق احکام اسلامی و تشکیل مجتمع اسلامی پدید آمده است، پس باید این فریضه‌ی بزرگ را در سرلوحه‌ی برنامه‌های خود گذارد. باید اعتراف کنیم که در این زمینه کار تحقیقاتی و معرفتی نیز در سطح نیاز و ضرورت انجام نگرفته است. بحث فقهی زکات، امروز میتواند آفاق گسترده‌تری از همه‌ی آنچه در کتب گذشتگان هست، در پیش چشم باحثان و محقّقان بگشاید. فریضه‌ی زکات در صدر اوّل، پس از هجرت به مدینه تشریع شده، در‌حالی‌که عنوان زکات در آیات مکّی قرآن کریم بارها تکرار گردیده است. نکاتی از این قبیل که ما را به ژرف‌اندیشی در این مقوله‌ی مهم فرامیخواند، کم نیست. به هر حال امید است نهضت احیا و ترویج زکات در همه‌ی سطوح به کارکردهای شایسته‌ی خود منتهی شود و برکات بی‌پایان آن شامل مردم ما و کشور ما و نظام مقدّس جمهوری اسلامی گردد. از جناب آقای قرائتی و دیگر دست‌اندرکاران صمیمانه سپاسگزارم. والسّلام‌ علیکم‌ و رحمه اللّه             سیّدعلی خامنه‌ای                ۸ آذر ماه ۱۳۹۶ ........................................................................................................

زمینی‌که‌سندش‌به‌نام‌«مردم»‌زده‌شد

بسم الله الرحمن الرحیم  زمینی‌که‌سندش‌به‌نام‌«مردم»‌زده‌شد مبانی فقهی دستور رهبری درباره زمین ارتفاعات قوچک   مقدمه :  دیدار مسئولان و فعالان محیط زیست با رهبر انقلاب که در اسفندماه سال گذشته (۱۳۹۳) برگزار شد، دارای نکات مهم و برجسته‌ای بود، از آن جمله دستور ایشان درباره‌ی ساخت گردشگاه عمومی در یکی از زمین‌های شرق تهران بود. ایشان در این‌باره چنین فرمودند: «طرف شرق تهران، یک بوستان بزرگی است، یک منطقه‌ی خیلی وسیعی است بین بزرگراه بابایی تا ارتفاعات قوچک؛ یک زمینی است متعلّق به ارتش. بنده گاهی اوقات در این مسیرهای صبحگاهی در بعضی از روزها از آنجا می‌رویم و ارتفاعات را حرکت می‌کنیم، راه می‌رویم؛ من هروقت آنجا می‌روم، دلم می‌لرزد! چون می‌دانم ده‌ها چشم طمع‌کار متوجّه اینجا است. کارهایی هم شروع کردند، ما جلویش را گرفتیم، یک تشری زدیم، دعوایی کردیم؛ می‌دانم موقّتاً دست برداشتند، امّا منتظرند یک غفلتی صورت بگیرد؛ یا این حقیر نباشم، یا غفلتی پیش بیاید، بالاخره بروند اینجا را تصرّف کنند؛ واقعاً انسان دلش می‌لرزد؛ یک بوستان بزرگِ شاید چند صد هکتاری -نمی‌دانم چقدر است- که اصلش هم ظاهراً متعلّق به ارتش بوده لکن الان مورد استفاده‌ی ارتش نیست و مورد اختلاف بین ارتش و وزارت اطّلاعات و اینها است. به نظر من اینجا مال مردم است؛ اینجا باید به‌صورت یک گردشگاه عمومی مردمی دربیاید. مکرّر هم من این را پیغام دادم به مسئولین گوناگون، شهرداری باید برود اینجا را تصرّف کند، دراختیار مردم بگذارد.» به‌مناسبت روز جهاد کشاورزی، سراغ حجت‌الاسلام و المسلمین حسن عالمی، نماینده‌ی ولی‌فقیه در وزارت جهادکشاورزی ‌و عضو مجلس خبرگان ‌رهبری رفتیم تا مبانی فقهی و حکومتی این اقدام رهبر انقلاب را جویا شویم. گفتار زیر، حاصل گفت‌وگوی ما با ایشان است.  مستندات قرآنی پیرامون مالکیت زمین برای فهم بهتر اقدامی که رهبر انقلاب درباره‌ی زمین‌های حوالی ارتفاعات قوچک انجام دادند، لازم است ابتدا یک مطلب فقهی را مبتنی بر آیات و روایات، تبیین کنم. خداوند عالم در سوره‌های مختلف قرآن، بحث از مالکیت زمین کرده‌اند که چند مورد از آن‌ها بدین شرح است: ۱- «اِسْتَعینُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ یُورِثُها مَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَهُ لِلْمُتَّقینَ»: از خدا یاری جویید و پایداری ورزید که زمین از آن خداست. آن را به هرکس از بندگانش که بخواهد، می‌دهد و فرجام [نیک] برای پرهیزگاران است (الاعراف: ۱۲۸). ۲- «وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ»: [خداوند] زمین را برای مردم قرار داده است (الرحمن: ۱۰). ۳- «الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَکَ لَکُمْ فِیهَا سُبُلًا وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِّن نَّبَاتٍ شَتَّى»: همان کسی که زمین را برایتان گهواره‌ای ساخت و برای شما در آن، راه‌ها ترسیم کرد و از آسمان آبی فروآورد، پس به‌وسیله آن رُستنی‌های گوناگون، جفت‌جفت بیرون آوردیم (طه: ۵۳).به‌طور کلی، از مجموع آیات فوق و دیگر آیات مربوط در این موضوع، این‌گونه مستفاد می‌شود که: ۱- مالکیت حقیقی زمین متعلق به خداست. ۲- خداوند زمین را برای بشر قرار داده است. ۳- غرض خداوند از این امر، حفظ منابع طبیعی و بهره‌گیری از آن در حد نیاز و در جهت آسایش بشر است. انفال براساس نص صریح قرآن مجید، متعلق به خدا و رسول است. به نظر فقیهان اسلامی، انفال در زمان حضور معصوم، در اختیار معصوم و در زمان غیبت، در اختیار حاکم اسلامی است. این مالکیت امام، مالکیت شخصیه‌ای که دیگران هیچ‌گونه حق بهره‌برداری از آن نداشته باشند نیست، بلکه فراتر از مالکیت شخصیه است که به تعبیر مرحوم آیت‌الله شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، مالکیت حقیقیه است. آن‌ها مالکیت‌شان مالکیت حقیقیه است. روایات فراوانی نیز در توضیح این آیات شریفه به ما رسیده که به‌نوعی درصدد بیان نحوه‌ی بهره‌برداری از زمین است. کسانی که مایل هستند به این بحث بپردازند، خوب است که به بخش الاسماء و الاعالم «بحارالانوار» مراجعه کنند. در آنجا هم آیات و هم روایات فراوانی درباره‌ی بهره‌برداران از زمین آورده شده است. در حقوق اسلامی نیز مالکیت بر سه نوع است: اول، «مالکیت شخصی» که عبارت است از کلیه‌ی اموالی که برحسب اسباب شرعیه، در مالکیت افراد و اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی قرار دارد و آنان می‌توانند هرگونه تصرفی در آن بنمایند. دوم، «مالکیت دولتی» یعنی اموالی که در اختیار مدیریت مشروع برای تمشیت و اداره‌ی امور مردم قرار دارد. این اموال برابر مقررات، توسط مدیریت نقل‌وانتقال می‌شود. و سوم، «مالکیت ملی» که عبارت است از اموالی که متعلق به کل مردم است و قابل نقل‌وانتقال نیست. این اموال هم در اختیار حاکم و حکومت اسلامی است، ولی فقط منافع آن‌ها برداشت می‌شود و عین آن‌ها همیشه باید باقی بماند. در حقوق اسلامی، برخی از منابع زیست‌محیطی از قسم دوم و برخی از نوع سوم‌اند و جزء انفال محسوب می‌شوند.  انفال در اختیار چه کسی است؟ در خصوص انفال در قرآن مجید چنین بیان شده است: «یَسْأَلُونَکَ عَنِ الأَنفَالِ قُلِ الأَنفَالُ لِلَّهِ وَالرَّسُولِ فَاتَّقُواْ اللَّهَ وَأَصْلِحُواْ ذَاتَ بَیْنِکُمْ وَأَطِیعُواْ اللَّهَ وَرَسُولَهُ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ»: [ای پیامبر]، از تو درباره‌ی انفال می‌پرسند، بگو: انفال اختصاص به خدا و فرستاده‌ی [او] دارد. پس از خدا پروا دارید و با یکدیگر سازش نمایید و اگر ایمان دارید، از خدا و پیامبرش اطاعت کنید (انفال: ۱)در تعریف انفال، روایات زیادی وارد شده است که اهل‌بیت (ع) برای ما بیان فرموده‌اند. از جمله روایت ابی‌بصیر از امام باقر علیه‌السلام است: «و عن ابی‌بصیر، عن ابی‌جعفر علیه‌السلام قال: لنا الانفال. قلت: و ما الانفال؟ قال: منها المعادن و الآجام، و کل ارض لا رب لها و کل ارض باد اهلها فهو لنا.» امام در جواب ابی‌بصیر می‌فرمایند که انفال متعلق به ماست. ابی‌ابصیر سؤال کرد که انفال چیست؟ جواب دادند: معادن و نیزارها [و جنگل‌ها]، هر زمین بی‌مالک و هر زمینی که صاحبش از بین رفته یا کوچ کرده است، از انفال است و از آن ما. در «کل ارض لا ربّ لها»، هر زمینی که مالک ندارد، مقید شده است به «لا ربّ لها». روایات دیگری هم در این باب نقل شده است از جمله روایت داودبن‌فرقد از امام صادق علیه‌السلام. فقها نیز به استناد این روایات چنین برشمرده‌اند: تمام دره‌ها، جنگل‌ها، کوه‌ها، نیزارها، بیشه‌های طبیعی، دریاها، دریاچه‌ها، نهرها و رودخانه‌ها و سواحل آن‌ها و معادن، صحاری و جو (هوا)، انفال است. انفال براساس نص صریح قرآن مجید، متعلق به خدا و رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم است. به نظر فقیهان اسلامی، انفال در زمان حضور معصوم، در اختیار معصوم و در زمان غیبت، در اختیار حاکم اسلامی است. این مالکیت امام، مالکیت شخصیه‌ای که دیگران هیچ‌گونه حق بهره‌برداری از آن نداشته باشند نیست، بلکه فراتر از مالکیت شخصیه است که به تعبیر مرحوم آیت‌الله شیخ محمدحسین غروی اصفهانی، مالکیت حقیقیه است. آن‌ها مالکیت‌شان مالکیت حقیقیه است. حال این مالکیتی که خداوند به امام داده، از این‌روست که امام مدیریت جامعه‌ی بشریت را برعهده دارد و باید از این املاک و ثروت‌ها به نفع عامه‌ی مردم استفاده کند. اینکه دریاها، زمین‌ها، دشت‌ها، کوه‌ها و امثالهم برای امام است، بدین‌معناست که او از این منابع در جهت زندگی بهتر مردم بر روی زمین بهره ببرد و استفاده از منابع طبیعی را مدیریت کند. به تعبیر بنده، مردم خوب زندگی کنند و خدا را هم خوب بندگی کنند. در حقیقت هدف مدیریت امام بر منابع طبیعی، این است.  نظر امام خمینی درباره‌ی انفال امام خمینی رحمه‌الله‌علیه نیز به استناد این روایات می‌فرماید: «روایات هم در این مضمون (آیه‌ی اول سوره‌ی انفال) آمده و مالکیت انفال را به خدا و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم داده، الا اینکه بیان کرده‌اند که هرآنچه از آن رسول صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم است، مال امام علیه‌السلام می‌باشد». اما از طرفی برطبق روایات، ائمه علیهم‌السلام این منصب را در دوران غیبت برعهده‌‌ی فقیه جامع‌الشرایط قرار داده‌اند. بنابراین فقیه در حکومت ‌کردن، نایب معصوم علیه‌السلام بوده و کلیه‌ی اختیارات حکومتی ایشان در اداره‌ی تمامی امور جامعه را به نیابت از معصوم، داراست.اگر حکومت حاکم بر جامعه‌ی اسلامی، حکومتی اسلامی باشد (مثل الآن که رهبری با فقیه جامع‌الشرایط است)، هرگونه تصرف در انفال باید با اجازه‌ی ایشان صورت بگیرد و تصرف بدون اجازه‌ی حکومت در انفال، مطلقاً ممنوع است. به‌ عبارت ‌دیگر، همان دلایلی که ثابت می‌کند در دوران حضور، انفال به منصب امامت و ولایت تعلق دارد، با ضمیمه‌ی دلایل ولایت‌فقیه و ضرورت تشکیل حکومت اسلامی در هر حالتی، این نکته را نیز ثابت می‌کند که انفال در زمان غیبت، در اختیار فقیه جامع‌الشرایط (که رهبر جامعه است) قرار دارد و امر ایشان در این‌باره نافذ و در استفاده از انفال، گرفتن اذن از ایشان شرط است. مثل اکنون در زمان غیبت، در ایران اسلامی که اختیار اراضی به دست ولی‌فقیه است و هرگونه تصرف در این اراضی، باید با اجازه‌‌ی ولی‌فقیه باشد. امام خمینی نیز به استناد این روایات می‌فرماید: «روایات هم در این مضمون (آیه‌ی اول سوره‌ی انفال) آمده و مالکیت انفال را به خدا و پیامبر داده، الا اینکه بیان کرده‌اند که هرآنچه از آن رسول  است، مال امام علیه‌السلام می‌باشد». اما از طرفی برطبق روایات، ائمه این منصب را در دوران غیبت برعهده‌‌ی فقیه جامع‌الشرایط قرار داده‌اند. بنابراین فقیه در حکومت ‌کردن، نایب معصوم بوده و کلیه‌ی اختیارات حکومتی ایشان در اداره‌ی تمامی امور جامعه را به نیابت از معصوم، داراست. پس از انقلاب اسلامی و تشکیل جمهوری اسلامی، در اصل ۴۵ قانون اساسی چنین مقرر گردید: «انفال و ثروت‌های عمومی از قبیل زمین‌های موات یا رهاشده، معادن، دریاها، دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و سایر آب‌های عمومی، کوه‌ها، دره‌ها، جنگل‌ها، نیزارها، بیشه‌های طبیعی، مراتعی که حریم نیست، ارث بدون وارث و اموال مجهول‌المالک و اموال عمومی که از غاصبین مسترد می‌شود، در اختیار حکومت اسلامی است تا برطبق مصالح عامه نسبت به آن‌ها عمل نماید. تفصیل و ترتیب استفاده از هریک را قانون معین می‌کند.» همان‌طور که ملاحظه می‌کنید، آنچه در قانون اساسی ایران آمده، دقیقاً همان است که در منابع فقهی توسط فقیهان تصریح شده است.  مبنای فقهی اقدام رهبر انقلاب اما برویم سراغ مصداق قضیه که جناب‌عالی به آن اشاره فرمودید. حقیقتاً آن موردی که مقام معظم رهبری درباره‌ی آن دستور دادند، از مصادیق همین امور کلیه است. در تصرفات، چه به‌صورت مشترکات و چه به‌صورت شخصی حقیقی در منابع طبیعی و در امور مربوط به اراضی، عده‌ی کثیری از فقها از جمله مرحوم علامه حلی قدس‌سره‌الشریف در «تسبیح‌الفقها» این بحث را مطرح کرده‌اند. عده‌ی دیگری از فقها تبعیت کرده‌اند که تصرف در اراضی بلامالک شخصی یا به تعبیر دیگر، تصرف یا احیای اراضی موات، وقتی مملک است که با اذن امام باشد. اگر با اذن امام باشد، این تصرف در احیا، آن هم در جایی که احیا به‌معنای واقعی با تعریف فقهی اتفاق بیفتد، موجب مالکیت است، والا هرگونه تصرف موجب مالکیت نیست. به تعبیر فقهی، خودش موجب مالکیت است.بنابراین در زمان غیبت امام معصوم علیه‌السلام، به همان دلایلی که عرض شد، این حقوق دقیقاً به حاکم اسلامی تعلق دارد؛ یعنی مدیریت بر اراضی و منابع طبیعی که برای بهره‌گیری هرچه بهتر و بیشتر مردم از این منابع خدادادی توسط امام معصوم انجام می‌شد، به حاکم اسلامی سپرده می‌شود. به این ترتیب، امروز مدیریت این امور به ولی‌امر سپرده شده است و تصرفات در اراضی و منابع طبیعی، با اذن ایشان می‌تواند نافذ باشد و بدون اذن، نافذ نیست، به‌خصوص در مواقعی که عناوین ثانویه مطرح باشد. عناوین ثانویه معنایش این است که شرایط به‌گونه‌ای باشد که عرصه‌ی زندگی بر عموم مردم تنگ شود و مردم به زحمت و به مضیقه بیفتند. چه مضیقه‌ای بالاتر از اینکه مردم در زندگی روزمره و برای تنفس کردن، به یک فضای باز نیاز داشته باشند و چه چیزی برای آدم از تنفس ضروری‌تر است؟ بنابراین ولی‌امر نه‌تنها می‌تواند، بلکه حقیقتاً تکلیف و وظیفه‌ی شرعی‌اش ایجاب می‌کند برای مردم فضایی را فراهم کند که مردم بتوانند راحت زندگی کنند، سالم باشند و به‌خوبی خدا را عبادت کنند. در حقیقت، این مورد هم مصداقی از دغدغه‌ی حاکم اسلامی نسبت به حقوق مردم است. به همین علت هم رهبر انقلاب در ماجرای این زمین وارد موضوع شدند و بر اساس مبانی فقهی و اختیارات ولی فقیه، دستور ساخت گردشگاه تفریحی برای استفاده‌ی عموم مردم از آن را صادر فرمودند. برچسب‌ها: تخریب محیط زیست؛ درختکاری؛ محیط زیست؛ حسن عالمی؛ .......................................................................................................... منبع : پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی) - مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی

ابلاغ سیاست های کلی محیط زیست توسط مقام معظم رهبری/ لحاظ شدن محیط زیست در برنامه ششم

بسم الله الرحمن الرحیم  ابلاغ سیاست های کلی محیط زیست توسط مقام معظم رهبری  لحاظ شدن محیط زیست در برنامه ششم   یکی از اقدامات ارزشمند و قابل تامل محیط زیستی در سال ۹۴ تهیه سیاست های کلی نظام در زمینه محیط زیست برای اولین بار و ابلاغ آن توسط مقام معظم رهبری است که راهگشای بسیاری از مشکلات محیط زیستی کشور شد. مقام معظم رهبری در سال ۹۴ سیاست های کلی محیط زیست را در ۱۵ بند ابلاغ کردند و دولت یازدهم نیز که توجه به مسائل زیست محیطی را سرلوحه برنامه های خود قرار داده است، سیاست های ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری را نقشه راه قرار دادند. . .  ابلاغ سیاست های کلی محیط زیستی نظام توسط مقام معظم رهبری تاکنون کشور سیاستی کلی در زمینه محیط زیست نداشت و با توجه به شکننده شدن محیط زیست و وضعیت ناخوش حیات وحش و گونه های گیاهی تهیه و ابلاغ آن توسط مقام معظم رهبری بسیاری از مشکلات را کاهش خواهد داد.  محیط زیست در برنامه ششم توسعه برای اولین بار در کشور مقوله محیط زیست در قالب یک بخش جداگانه در برنامه توسعه کشور دیده شده است و برای این منظور تاکنون جلسات متعددی با حضور سازمان های مردم نهاد و دست اندرکاران این موضوع در سازمان محیط زیست برگزار شده است. برنامه ششم توسعه با رویکردی که محیط زیست را به عنوان موضوعی خاص دیده و از جمله با لحاظ توسعه دیپلماسی محیط زیست، کاهش گازهای گلخانه ای، مقابله با آلودگی هوا، احیای تالاب ها، رودخانه ها، جنگل ها و حمایت از تنوع زیستی کشور، در صدد است با ساز و کارهای جدی تر و عملی تری افق آینده محیط زیست را ترسیم کند. از ویژگی های برنامه ششم توسعه این است که موضوع محیط زیست در تمام بخش های مختلف آن جاری است، به علاوه برای محیط زیست به عنوان یک موضوع فرابخشی، سند فرابخشی مجزایی در این برنامه پیش بینی شده و با سیاست های کلی ابلاغی رهبری، اهداف جهانی توسعه پایدار و توافق پاریس برای کاهش گازهای گلخانه ای در قالب برنامه اقتصاد کم کربن هماهنگ است. .  حضور پررنگ ایران در نشست آب و هوایی پاریس وضعیت محیط زیست جهانی به مرحله ای رسید که تمام کشورها از ادامه این روند احساس خطر کرده اند، بررسی های جهانی نشان می دهد در صورت محدود نکردن گرمایش زمین تا سال ۲۰۳۰، عواقب جبران ناپذیری از بروز انواع بیماری ها و عوارض زیست محیطی گریبانگیر بشر خواهد. بر این اساس سران ۱۹۵ کشور ۳۰ نوامبر (۹ آذر) در نشستی موسوم به تغییرات اقلیم ( کاپ ۲۱) در پاریس گردهم آمدند تا با ارایه راهکارهایی مانع گرمتر شدن زمین شوند که کاهش انتشار گازهای گلخانه ای مهمترین تصمیم این نشست بود. در این نشست قرار شد ایران ۴ درصد بدون شرط و ۸ درصد مشروط به رفع تحریم ها و در مجموع ۱۲ درصد از انتشار گازهای گلخانه ای خود تا سال ۲۰۳۰ را کاهش دهد.  آغاز طرح های گسترده مقابله با گرد و غبار در خوزستان پدیده گرد و غبار چند سالی است که کشور به ویژه استان های غربی و جنوبی را درگیر کرده است، در این میان خوزستان از تمام استان ها بیشتر در عذاب است که برای رفع این معضل اقداماتی صورت گرفته است. بر این اساس برنامه مقابله با گرد و غبار در این استان تهیه و هر سازمان متولی اجرای بخش های مرتبط خود شده است.و برای تثبت خاک و شن های روان سازمان جنگل ها مراتع و آبخیزداری اقدام به کاشت نهال در منشاء های شناسایی شده گرد و غبار کرده است.  تصویب سقف ۳ هزار امتیازی سختی کار محیط بانان سقف فوق العاده سختی شرایط کار محیط بانان ۳ هزار امتیاز است که بعد از پیگیری های فراوان از سوی سازمان محیط زیست در جلسه هیات دولت مورد تایید اعضا قرار گرفت و به طور کامل به تصویب رسید که این مساله در بهبود دریافتی و معیشت محیط بانان تاثیر گذار خواهد بود. محیط بانان وظیفه حفاظت از ۱۱ درصد خاک کشور را که جزو مناطق حفاظت شده است برعهده دارند که دراین راه سختی ها و مشقت های زیادی را متحمل می شوند.  انتشار سومین گزارش وضعیت محیط زیست کشور سومین گزارش وضعیت محیط زیستی کشور بعد از ۸ سال وقفه، امسال تهیه و منتشر شد، گزارش های اول و دوم سال های ۸۲ و ۸۳ منتشر شده بود.  رفع تصرف از صدها هکتار زمین در اراضی تحت پوشش سازمان محیط زیست مقام معظم رهبری در بیانات ۱۷ اسفند ۹۳ ، تخریب محیط زیست را جرم دانستند و تاکید کردند منابع طبیعی و مناطق حفاظت شده نباید به هیچ دلیلی تصرف شوند. بر این اساس اقداماتی اساسی در سازمان حفاظت محیط زیست و ادارات کل استانی صورت گرفت که در ادامه آن صدها هکتار زمین تصرف شده در مناطق حفاظت شده در لواسانات، میانکاله، ورجین و استان فارس رفع تصرف شد.  انتخاب نماد محیط زیستی برای فدراسیون های ورزشی تفاهم نامه ای میان دو نهاد سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت ورزش و جوانان به امضا رسیده که بر اساس آن تاکنون اقدامات محیط زیستی سازنده ای صورت گرفته است. تاکنون بیش از ۵۰ فدراسیون گونه های جانوری و گیاهی در خطر انقراض را به عنوان نماد خود پذیرفته اند که قطعا حرکت بسیار نتیجه بخشی در راستای حفظ این گونه ها خواهد بود. همکاری با وزارت آموزش و پرورش تفاهم نامه ای میان سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت آموزش و پرورش منعقد شده که بر اساس آن همکاری هایی مانند تهیه کتاب های زیست محیطی از جمله کتاب ' انسان و محیط زیست ' و برنامه ریزی برای شکل گیری مدارس زیست محیطی در حال اجرا است.  آزاد شدن محیط بان دنا یکی از زیباترین اتفاقات در سال جای آزاد شدن اسعد تقی زاده محیط بان دنا است که در تاریخ ۲۶ مرداد ۸۷ در منطقه حفاظت شده دنا با شلیک گلوله وی مجتبی رضایی نیک کشته شد که بعد از برقراری دادگاه حکم اعدام وی صادر شد که اکنون بعد از ۸ سال با گذشت اولیای دم این محیط بان از زندان آزاد شد. پیگیری لوایح چهارگانه محیط زیستی از مجلس شورای اسلامی سازمان حفاظت محیط زیست چهارلایحه آب، خاک، هوا و ارزیابی زیست محیطی را تهیه و برای تصویب به مجلس شورای اسلامی ارسال کرد. بعد از یکسال پیگیری مستمر سازمان محیط زیست از مجلس هیچ کدام از این لوایح به نتیجه نرسیده است که حتی لایحه ارزیابی زیست محیطی نیز از سوی مجلس رد شد این در حالی است که داشتن ارزیابی زیست محیطی برای اجرای تمام طرح ها الزامی است و سازمان نیز با جدیت این موضوع را پیگیری می کند.  افزایش جریمه شکار جانوران وحشی به بیش از پنج برابر جریمه شکار جانوران وحشی با توجه به ماده سه قانون شکار و صید به طور متوسط حدود پنج برابر و برخی از گونه ها بیش از ۱۰ تا ۱۶ برابر افزایش یافته است. در تعرفه جدید جریمه پلنگ از ۵ میلیون تومان به ۸۰ میلیون تومان، یوزپلنگ از ۲۰ میلیون تومان به ۱۰۰ میلیون تومان، گوزن زرد ایرانی از ۵ میلیون تومان به ۶۰ میلیون تومان، مرال و شوکا از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان به ۳۵ میلیون تومان و قوچ و میش و کل و بز و جبیر به ۱۰ میلیون تومان افزایش یافت.  امضای تفاهم نامه های بین المللی در سال جاری تفاهم نامه های بین المللی محیط زیستی سازنده ای میان سازمان حفاظت محیط زیست و کشورهایی مانند فرانسه، فنلاند، اتریش، ایتالیا و دانشگاه لبنان با دانشگاه محیط زیست منعقد شده است. اکنون که دوران پسابرجام به سر می بریم می توان از این فرصت و با کمک این تفام نامه ها فناوری های روز دنیا را برای حفاظت از محیط زیست وارد کشور کرد. قطع مازوت پنج نیروگاه درخصوص برنامه های کاهش آلودگی هوا در کشور نیز در سال ۹۳ مصوبه ای در ۹ محور اساسی و ۳۵ فعالیت به تصویب رسید و که تغییر سوخت نیروگاه ها از مازوت به گاز یکی از این فعالیت ها است. نیروگاه ها روزانه ۴۰ میلیون لیتر مازوت و ۱۰ تا ۱۵ لیتر گازوییل مصرف می کنند و آلودگی زیادی به همراه دارند بر این اساس با هماهنگی وزارت نفت، گاز پنج نیروگاه از جمله منتظر قائم کرج، شهید منتظری اصفهان، شازند اراک، نیروگاه تبریز و رامین اهواز برای سوخت تامین شده است. توقف احداث ۱۵ سد در کشور داشتن ارزیابی زیست محیطی برای اجرای پروژه ها الزامی است که بر این اساس برخی پروژه های نفتی، سدسازی، فولاد کرمان، سد شفارود، سد خرسان و انتقال آب سبز کوه برخی از پروژه های متوقف شده هستند و تا زمان تعیین تکلیف متوقف می مانند. ۱۵ سدی که مجوز زیست محیطی نداشته اند با هماهنگی وزارت نیرو تمام مجوز آنها لغو و اجرای آن ها متوقف شده است، برخی از این سدها بیش از ۶۰ درصد پیشرفت فیزیکی داشته اند. امسال ۱۱۴ پروژه توسعه ای مورد بررسی قرار گرفت که ۳۵ پروژه به دلیل عدم رعایت ملاحظات زیست محیطی، نداشتن گزارش علمی و اثرات مخرب رد شدند، ۱۴ پروژه مجوز کامل دریافت کردند، ۲۴ پروژه موافقت مشروط گرفتند و قرار شد ۳۷ پروژه طرح مجدد شوند. ......................................................................................... منبع : خبرگزاری شبستان

نگاهی به ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از سوی مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم  گزارشی از همایش سیاست های کلی محیط زیست؛ اجرا و نظارت : نگاهی به ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از سوی مقام معظم رهبری   حفاظت از محیط زیست درقرن بیست و یکم به عنوان یکی از هشت هدف توسعه هزاره و یکی از سه پایه توسعه پایدارشناخته می‌شود. . . چکیده گزارش: - ابلاغ سیاست های رهبری زمانی صورت گرفت که بیشترین فشار و سختی بر محیط زیست کشور حاکم بود. - از این رو زمان ابلاغ این سیاست ها در چنین شرایطی به نفع کشور و مردم تمام شد. - با این ابلاغ هم راستایی و همگامی بین دستگاه ها بیشتر شده است. - ابلاغ سیاست های محیط زیستی در سپهر سیاسی و نظام سیاسی کشور اتفاق مهمی بود . - بعد از ابلاغ توسط رهبری، معاون اول رئیس جمهور تقسیم کار دستگاه ها را ابلاغ کرد . - براساس آن، مسئولان تمام نهادها متوجه وظایف خود در اجرای بندهای سیاست ابلاغی شدند. - امروزه در تمام کلان­شهرها بنزین یورو ۴ توزیع می‌شود . - در برخی شهرهای بزرگ دیگر هم بنزین و گازوئیل با استاندارد یورو ۴ درحال توزیع است. - نیروگاه ها از سوخت مازوت استفاده نمی­ کنند. - استفاده بیشتر از انرژی خورشیدی در قالب دستورالعملی از سوی دولت به دستگاه ها ابلاغ شد. - در سال۹۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل تعداد روزهای هوای پاک تهران ۶۰ روز افزایش نشان می دهد. - این مساله، نتیجه همکاری میان وزارتخانه های صنایع و نیرو و سایر نهادهای مرتبط است - براساس سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری برای نخستین بار در حوزه محیط زیست یک سند فرابخشی ارائه شده که بعنوان یک پیوست درسند ششم توسعه دیده شده است. - مهم‌ترین شاخصه سیاست های ابلاغی، همگرایی در محیط زیست بود. - سخنرانی مقام معظم رهبری در ۱۷ اسفند ۱۳۹۳ باعث شد مطالبات در حوزه محیط زیست سرعت بگیرد. - در یک سال گذشته بیش از ۱۵ تفاهمنامه با کشورهای مختلف در حوزه محیط زیست امضاء شد. - براساس سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری دولت لوایح مهمی مثل جلوگیری ازآلودگی هوا، تالاب، خاک، زمین و ارزیابی محیط‌ زیست به مجلس ارائه کرده است. . پژوهش خبری صدا و سیما:  حفاظت از محیط زیستدرقرن بیست و یکمبه عنوان یکی از هشتهدف توسعه هزارهو یکی از سه پایه توسعه پایدارشناخته می‌شود. اشتباهات فراوان زیست محیطی در سال های گذشته درس آموزنده ای به همه ما داده است. راه حل اجتناب از مسائل زیست محیطی، نفی صنعتی شدن و توسعه اقتصادی نیست اگرچه امروزه مفهوم توسعه با تخریب منابع طبیعی و محیط زیست به شدت همراه شده است. واقعیت آن است که سلامت محیط زیست می تواند از طریق توسعه برنامه‌ریزی شده و پایدار تضمین شود اما به این شرط که همه ملت‌ها و کشورها در این امر سهیم باشند. حفاظت از محیط زیست در سال‌های اخیر چنان اهمیت یافته است که هر ساله شاهد برپایی کنفرانس‌هایی در این زمینه در گوشه و کنار دنیا هستیم و در کشور ما نیز در سال‌های اخیر به این امر توجه زیادی شده است تا آنجا که آبان ماه سال ۹۴ مقام معظم رهبری با بررسی همه جانبه موضوع، "سیاست های کلی محیط زیست" را پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ کردند. در این نوشتار با نگاهی به جایگاه محیط زیست در توسعه همه جانبه کشور؛ به بررسی سیاست های ابلاغی محیط زیست که از سوی مقام معظم رهبری از نگاه اجرایی می پردازیم. . محیط زیست چیست؟ محیط زیست به همه محیط‌هایی که در آنها زندگی جریان دارد گفته می‌شود. مجموعه‌ای از عوامل فیزیکی خارجی و موجودات زنده که با هم در کنش هستند محیط زیست را تشکیل می‌دهند و بر رشد و نمو و رفتار موجودات تأثیر می‌گذارند. جایگاه محیط زیست در توسعه هرچند محور توسعه، انسان و نیازهای مادی و معنوی وی می‌باشد، اما نباید فراموش کرد که عوامل اقتصادی – اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی سایر ارکان توسعه را تشکیل می‌دهند. محیط زیست به عنوان رکنی از ارکان توسعه پایدار نقش پشتیبانی کننده را بازی می‌کند. در واقع بدون اعتلاء و ارتقاء اجزاء یک سیستم نمی‌توان انتظار داشت که کل آن سیستم درست کار کند. توسعه زمانی می‌تواند پایداری خود را تضمین نماید که تمام ارکان آن در یک هماهنگی آرمانی و متناسب قرار گیرند و توسعه یک بعدی شاید بیشتر به سرطان شبیه باشد. امروزه اغلب مشکلات و تنگناهای زیست محیطی، صرفاً یک موضوع محلی و یا حتی ملی به شمار نمی‌آیند زیرا با توجه به وابستگی متقابل و غیرقابل تفکیک محیط زیست با مباحث کلان اجتماعی از جمله اقتصاد، فرهنگ، توسعه، سیاست و بسیاری دیگر از جنبه های مادی و معنوی حیات انسان ها، درواقع هر مشکل زیست محیطی در هر منطقه و حتی در محدوده مرزهای قراردادی یک کشور، می‌تواند مشکلی برای کل جهان و نوع بشر به شمار آید. کشور ایران اگرچه سهمی یکسان با کشورهای دیگر از توسعه نداشته اما در این مسابقه جهانی برای نابودی محیط زیست خود، عقب نمانده و مشکلات عدیده ای را در زمینه‌های مختلف توسعه پایدار، چون فقر و نابرابری مشکلات جمعیتی، بهداشتی و تغذیه‌ای، مشکلات زیست محیطی چون کاهش جنگل‌ها، بیابان زدایی فرسایش خاک، آلودگی آب، آلودگی هوا، انقراض تنوع زیستی مشکلات مربوط به مواد زاید جامد و پساب‌ها و... برای خود بوجود آورده که باید با عزمی ملی برای جبران مافات بپاخیزد و با آگاهی و هوشیاری کامل در رفع مشکلات بکوشد. نگاهی به سیاست‌های کلی «محیط زیست» ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی، در نامه‌ای به رؤسای قوا، سیاست‌های کلی محیط زیست را ابلاغ کردند. ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست، مدیریت هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی، جرم‌انگاری تخریب محیط زیست، تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور، تقویت دیپلماسی محیط زیست، گسترش اقتصاد سبز و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی از جمله محورهای ابلاغیه‌ی رهبر معظم انقلاب اسلامی است. متن سیاست‌های کلی محیط زیست که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده، شامل بندهای ذیل است: . ۱ـ مدیریت جامع، هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی (از قبیل هوا، آب، خاک و تنوع زیستی) مبتنی بر توان و پایداری زیست‌بوم به‌ویژه با افزایش ظرفیت‌ها و توانمندی‌های حقوقی و ساختاری مناسب همراه با رویکرد مشارکت مردمی. ۲ـ ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست. ۳ـ اصلاح شرایط زیستی به‌منظور برخوردار ساختن جامعه از محیط زیست سالم و رعایت عدالت و حقوق بین نسلی. ۴ـ پیشگیری و ممانعت از انتشار انواع آلودگی‌های غیرمجاز و جرم‌انگاری تخریب محیط زیست و مجازات مؤثر و بازدارنده‌ی آلوده‌کنندگان و تخریب‌کنندگان محیط زیست و الزام آنان به جبران خسارت. ۵ـ پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده‌ی هوا، آب، خاک، آلودگی‌های صوتی، امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم، و الزام به رعایت استانداردها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات، برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین. ۶ـ تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور و حفاظت، احیاء، بهسازی و توسعه‌ی منابع طبیعی تجدیدپذیر (مانند دریا، دریاچه، رودخانه، مخزن سدها، تالاب، آبخوان زیرزمینی، جنگل، خاک، مرتع و تنوع زیستی به‌ویژه حیات وحش) و اعمال محدودیت قانونمند در بهره‌برداری از این منابع متناسب با توان اکولوژیک (ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی) آنها بر اساس معیارها و شاخص‌های پایداری، مدیریت اکوسیستم‌های حساس و ارزشمند (از قبیل پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی) و حفاظت از منابع ژنتیک و ارتقاء آنها تا سطح استانداردهای بین‌المللی. ۷ـ مدیریت تغییرات اقلیم و مقابله با تهدیدات زیست‌محیطی نظیر بیابان‌زایی، گرد و غبار به‌ویژه ریزگردها، خشکسالی و عوامل سرایت‌دهنده‌ی میکروبی و رادیواکتیو و توسعه‌ی آینده‌نگری و شناخت پدیده‌های نوظهور زیست‌محیطی و مدیریت آن. ۸ـ گسترش اقتصاد سبز با تأکید بر: ۱ـ۸. صنعتِ کم‌کربن، استفاده از انرژی‌های پاک، محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک و مدیریت پسماندها و پساب‌ها با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و زیست‌محیطی. ۲ـ۸. اصلاح الگوی تولید در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و بهینه‌سازی الگوی مصرف آب، منابع، غذا، مواد و انرژی به‌ویژه ترویج مواد سوختی سازگار با محیط زیست. ۳ـ۸. توسعه‌ی حمل و نقل عمومی سبز و غیرفسیلی از جمله برقی و افزایش حمل و نقل همگانی به‌ویژه در کلان‌شهر‌ها. ۹ـ تعادل‌بخشی و حفاظت کیفی آب‌های زیرزمینی از طریق اجرای عملیات آبخیزداری، آبخوان‌داری، مدیریت عوامل کاهش بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی و تبخیر و کنترل ورود آلاینده‌ها. ۱۰ـ استقرار نظام حسابرسی زیست‌محیطی در کشور با لحاظ ارزش‌ها و هزینه‌های زیست‌محیطی (تخریب، آلودگی و احیاء) در حساب‌های ملی. ۱۱ـ حمایت و تشویق سرمایه‌گذاری‌ها و فناوری‌های سازگار با محیط زیست با استفاده از ابزارهای مناسب از جمله عوارض و مالیات سبز. ۱۲ـ تدوین منشور اخلاق محیط زیست و ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها و الگوهای سازنده‌ی ایرانی ـ اسلامی. ۱۳ـ ارتقاء مطالعات و تحقیقات علمی و بهره‌مندی از فناوری‌های نوآورانه‌ی زیست‌محیطی و تجارب سازنده‌ی بومی در زمینه‌ی حفظ تعادل زیست‌بوم‌ها و پیشگیری از آلودگی و تخریب محیط زیست. ۱۴ـ گسترش سطح آگاهی، دانش و بینش زیست‌محیطی جامعه و تقویت فرهنگ و معارف دینیِ مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌ویژه امر به معروف و نهی از منکر برای حفظ محیط زیست در تمام سطوح و اقشار جامعه. ۱۵ـ تقویت دیپلماسی محیط زیست با: ۱ـ۱۵. تلاش برای ایجاد و تقویت نهادهای منطقه‌ای برای مقابله با گرد و غبار و آلودگی‌های آبی. ۲ـ۱۵. توسعه‌ی مناسبات و جلب مشارکت و همکاری‌های هدفمند و تأثیرگذار دوجانبه، چندجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی در زمینه‌ی محیط زیست. ۳ـ۱۵. بهره‌گیری مؤثر از فرصت‌ها و مشوق‌های بین‌المللی در حرکت به سوی اقتصاد کم‌کربن و تسهیل انتقال و توسعه‌ی فناوری‌ها و نوآوری‌های مرتبط. . ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از نگاه کارشناسان و مسئولان محیط زیست موضوعی ملی و جهانی است که پیوندی عمیق با تمامی ابعاد زندگی بشری همچون توسعه، اقتصاد و امنیت دارد و از این رو هماهنگی تمام قوا و نهادهای کشور در مسائل محیط زیستی و الویت بخشی به محیط زیست در تمامی برنامه های کلان ملی از اهمیتی ویژه برخوردار است. در این باره نظرات مسئولان مختلف را جویا شده ایم. - معصومه ابتکار، معاون رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست سیاست‌های کلی نظام در زمینه محیط زیست که سال گذشته توسط رهبر معظم انقلاب ابلاغ شد، موجب همراستایی و همسو قرار گرفتن قوای سه گانه و همچنین نیروهای مسلح شد. شاید مهمترین شاخصه سیاست‌های ابلاغی، همگرایی در محیط زیست بود؛ این ابلاغ زمانی صورت گرفت که بیشترین فشار و سختی بر محیط زیست کشور حاکم بود. از این رو زمان ابلاغ این سیاست در چنین شرایطی به نفع کشور و مردم تمام شد؛ البته به این مفهوم نیست که تمام مشکلات حل شده، اما همراستایی و همگامی بین دستگاه ها بیشتر شده است. ابلاغ سیاست های محیط زیستی در سپهر سیاسی و نظام سیاسی کشور اتفاق مهمی بود و بعد از ابلاغ توسط رهبری، معاون اول رئیس جمهوری تقسیم کار دستگاه ها را ابلاغ کرد و براساس آن، مسوولان تمام نهادها متوجه وظایف خود در اجرای بندهای سیاست ابلاغی شدند. ابلاع این سیاست‌ها با دو موضوع جهانی محیط زیستی شامل توافق پاریس و تعیین اهداف توسعه پایدار همزمان شد؛ زیرا محیط زیست کاملا وابسته به هم و دارای بعد جهانی است و این که گفته می‌شودحال زمین خوب نیست، در واقع یک مسئله جهانی است و همگان را تحت تاثیر قرار می دهد. بنابراین عملکرد یک کشور روی کشورهای دیگر نیز تاثیر می گذارد. سال گذشته اهداف توسعه پایدار نیز تهیه شد و همزمان این دو موضوع جهانی با ابلاغ سیاست های کلی نظام توسط مقام معظم رهبری، تهیه برنامه ششم توسعه و اقتصاد مقاومتی در کشور برای ما فرصت بسیار خوبی شد تا به حفظ محیط زیست توجه بیشتری داشته باشیم. در برنامه اقتصاد مقاومتی به طور مستقیم به مسائل محیط زیست اشاره نشده است، اما سعی می‌کنیم از همین فرصت به نحو احسن استفاده کنیم. تلاش می‌کنیم از انرژی‌های نو بیشتر استفاده کنیم و اگر بتوانیم ۳۰ درصد انرژی مورد نیاز را از انرژی‌های نو به دست آوریم یعنی به یک سوم منابع انرژی نوین دست یافته ایم که می تواند سبب توسعه کسب و کار و اشتغال در حوزه محیط زیست شود. فعالیت در زمینه حفاظت از تالاب ها و ایجاد مناطق گردشگری نیز می تواند به اقتصاد جامعه کمک کند که در سیاست های کلی محیط زیست این نگاه جامع دیده شده و این فرصت را ایجاد کرده تا بتوانیم در این راستا همگرایی جدی داشته باشیم. در تهران، امسال ۶۰ روز هوا نسبت به سال ۹۲ بهتر بوده است که این مساله، نتیجه همکاری میان وزارتخانه های صنایع و نیرو و سایر نهادهای مرتبط است. امروزه در تمام کلان­شهرها بنزین یورو ۴ توزیع می‌شودو در برخی شهرهای بزرگ دیگر هم بنزین و گازوئیل با استاندارد یورو ۴ درحال توزیع است، نیروگاه ها از سوخت مازوت استفاده نمی­کنند و استفاده بیشتر از انرژی خورشیدی نیز در قالب دستورالعملی از سوی دولت به دستگاه ها ابلاغ شده است که باید ۲۰ درصد برق مورد نیاز خود را از انرژی‌های نو تامین کنند که این مشابه برای دو سال درنظر گرفته شده است. یکی دیگر از فرازهای بیانات مقام معظم رهبری در سیاست‌های ابلاغی، تاکید بر جرم انگاری در تخلفات محیط زیستی بود که در این زمینه نیز همکاری خوبی با قوه قضاییه داریم. در سیاست های کلی نظام به موضوع تهیه اطلس های محیط زیستی اشاره شد که با توحه به این موضوع، چهار اطلس مهره داران ایران برای پرندگان، پستانداران، دوزیستان و خزندگان منتشر شد که منبع علمی قابل استنادی برای برنامه ریزان است وحتی قابلیت استفاده در سطح بین المللی را نیز دارد، همچنین به زودی اطلس مناطق حفاظت شده که حدود ۱۱ درصد خاک کشور را شامل می شود، تهیه خواهیم کرد. در اجرای سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری، برای اولین بار درحوزه محیط زیست، یک سند فرابخشی ارائه دادیم که اقتصاد کم کربن و حفاظت از طبیعت و منابع آب در آن گنجانده شده و به عنوان یک پیوست در سند برنامه ششم توسعه دیده شده است. -محمد مجابی، معاون توسعه مدیریت، حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست در سیاست های کلی مقام معظم رهبری در حوزه محیط زیست توجه به فناوری‌های نوین، الگوی رویکرد استفاده از فناوری‌های نوین سازگار با محیط زیست و توجه جدی به حوزه پدافند غیرعامل نیز لحاظ شده که ما باید پدافند زیستی را مورد توجه قرار دهیم. سخنرانی مقام معظم رهبری در ۱۷ اسفند ۱۳۹۳ باعث شد مطالبات در حوزه محیط زیست سرعت بگیرد. در فاصله کمتر از ۶ ماه، مراتب تصویب سیاست ها در مجمع تشخیص مصلحت نظام شکل گرفت. بعد از تصویب سیاست های کلی و ابلاغ توسط مقام معظم رهبری، با توجه به اینکه احترام به طبیعت در فلسفه این سیاست ها جای داشت، دکترین ما برای این فلسفه، توسعه پایدار بود. بر اساس ابلاغی که برای نظارت بر این سیاست‌ها شد، در سال اول وضعیت پایه محیط زیست، تدوین و منتشر شد. دبیرخانه مجمع ۲۶ شاخص را برای ارزیابی عملکرد تعیین کرد و در سال اول گزارش دیگری از تمام نهادها انجام شد. بر اساس اهداف توسعه پایدار، باید بتوانیم شاخص‌های خود را به‌روز کنیم و گزارش گیری را دقیق کنیم و بر این اساس، اثر در بهبود وضعیت محیط زیست را داشته باشیم. این موضوع باعث شد نشست سیاست‌های ابلاغی محیط زیست را برگزار کنیم و از قوای سه گانه خواستیم گزارش خود را در این زمینه ارائه کنند. در حوزه قوه مجریه، سیاست‌های کلی محیط زیست در چند بسته قابل پیگیری بود. اول در حوزه آلودگی که دولت اقدامات جدی انجام داد. استانداردسازی سوخت و افزایش استاندارد تولید خودرو، بخشی از این اقدامات بود. در حوزه آب، بخشنامه وزارت نیرو برای پرداخت حقابه تالاب ها، در حوزه تنوع زیستی اقدام نیروهای مسلح برای جلوگیری از تولید سلاح و پشتیبانی تجهیزات حفاظتی، اقدامات مهم در این زمینه بود. اصلاح الگوی کشاورزی از دیگر موارد بود اما نهادینه کردن سیاستهای کلی محیط زیست باید در برنامه ششم تجلی پیدا می‌کرد که بر این اساس یک ماده در برنامه ششم قرار گرفت و ۸ ماده دیگر هم به آن پرداخت. در حوزه اقتصاد سبز، تهیه لایحه اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده و قرار دادن یک فصل در حوزه محیط زیست در دستور کار مجلس است. لوایح مهمی مثل جلوگیری از آلودگی هوا، تالاب، زمین و خاک و ارزیابی محیط زیستی نیز به مجلس ارائه شده یا خواهد شد. در یک سال گذشته بیش از ۱۵ تفاهمنامه با کشورهای مختلف در حوزه محیط زیست امضاء شد و همچنین بحث گرد و غبار در دستور کار UNEP (برنامه های محیط زیستی سازمان ملل) قرار گرفت. حجت الاسلام والمسلمین محمد جعفر منتظری، دادستان کل کشور صیانت و حفاظت از منابع ملی، کوه ها، جنگل‌ها، مراتع ملی، دره‌ها و امثال این‌ها ، یک مسئولیت فوق العاده‌ای است که بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست است و من با تمام احترامی که برای خانم ابتکار و همکارانش قائل هستم عرض می کنم که سازمان محیط زیست در انجام وظیفه خودش موفق نبوده است. قوه قضاییه در این زمینه جدی است اما تمام ابزار در اختیار ما نیست، اگر بین قوه قضاییه، سازمان محیط زیست و دستگاه های اجرایی، تعامل باشد قطعا موفق خواهیم شد اما اگر دستگاه ها به تنهایی و بدون همراهی یکدیگر کار کنند موفقیتی در کار نخواهد بود. قوه قضاییه عزم خود را جزم کرده و ۴۵۰ دادستان در سراسر کشور آماده فعالیت در این راستا هستند، البته هر چند هم آماده باشیم اما اگر همکاری لازم بین محیط زیست و سایر دستگاه ها نباشد، مشکلی حل نخواهد شد. هرجا لازم است از اختیار و اقتدار دستگاه قضایی استفاده شود، ما آماده هستیم؛ از رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، وزیر جهاد کشاورزی، وزیر نیرو و روسای سایر دستگاه های مرتبط تقاضا می کنم از عوامل تحت امر خود بخواهند همکاری خود را با قوه قضاییه گسترش دهن و در این میان، نقش مردم بسیار پررنگ است زیرا در بسیاری موارد، اطلاع رسانی مردم بیشتر از مسوولان است. مولفه های آب، هوا، خاک یا حیوانات و مناسبات بیولوژیک متعادل بین این عناصر، شکل دهنده محیط زیست طبیعی برای گیاهان و جانوران است که حفظ و حراست و صیانت از این عناصر برعهده همگان است و یکی از وظایف دادستان کل کشور، حقوق عمومی است که حفاظت از این عناصر جزو حقوق عمومی است و قطعا از آن کوتاه نخواهیم آمد. . . سخن آخر با توجه به تاکیدات مقام معظم رهبری در سال‌های اخیر در خصوص محیط زیست که معظم‌له آن را مسئله‌ای کشوری و ملی می‌دانند؛ بنابراین حرکت جمعی مردم و مسئولان قوای سه‌گانه برای تحقق امر مقام معظم رهبری اجتناب ناپذیر می‌نماید که در این زمینه حرکت‌های خوبی از سوی قوای سه گانه در حال انجام است و امید است با همراه‌سازی مردم در این باره شاهد موفقیت‌های روزافزون در این خصوص باشیم. گنجاندن درس حفاظت از محیط زیست در کتاب‌های درسی دانش آموزان شاید گامی مهم در تربیت نسلی باشد که بزودی بهره برداری از طبیعت را به منظور توسعه در کشورآغاز خواهد کرد. باتوجه به اینکه هر دولتی مدعی است که در زمینه محیط زیست اقدامات بسیار خوبی انجام شده است؛ بنابراین بجاست بازرسی هایی از سوی نهادهای غیروابسته به دولت از اقدامات ادعایی دولت در زمینه محیط زیست صورت پذیرد و نتیجه آن به اطلاع افکار عمومی برسد. . پژوهش خبری صدا وسیما//پژوهشگر: مرتضی رکن آبادی * منابع در آرشیو در دسترس است. ................................................................................................................................ منبع: پایگاه خبرگزاری صدا و سیما

سیاست‌های کلی «محیط زیست» – ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم  سیاست‌های کلی «محیط زیست» ابلاغی مقام معظم رهبری (تاریخ ابلاغ: ۱۳۹۴/۰۸/۲۶) . حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی، در نامه‌ای به رؤسای قوا، سیاست‌های کلی محیط زیست را ابلاغ کردند. ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست، مدیریت هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی، جرم‌انگاری تخریب محیط زیست، تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور، تقویت دیپلماسی محیط زیست، گسترش اقتصاد سبز و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی از جمله محورهای ابلاغیه‌ی رهبر معظم انقلاب اسلامی است. متن سیاست‌های کلی محیط زیست که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده، به این شرح است: . . بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحیم سیاست‌های کلی محیط زیست . ۱. مدیریت جامع، هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی (از قبیل هوا، آب، خاک و تنوع زیستی) مبتنی بر توان و پایداری زیست‌بوم به‌ویژه با افزایش ظرفیت‌ها و توانمندی‌های حقوقی و ساختاری مناسب همراه با رویکرد مشارکت مردمی. ۲. ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست. ۳. اصلاح شرایط زیستی به‌منظور برخوردار ساختن جامعه از محیط زیست سالم و رعایت عدالت و حقوق بین نسلی. ۴. پیشگیری و ممانعت از انتشار انواع آلودگی‌های غیرمجاز و جرم‌انگاری تخریب محیط زیست و مجازات مؤثر و بازدارنده‌ی آلوده‌کنندگان و تخریب‌کنندگان محیط زیست و الزام آنان به جبران خسارت. ۵. پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده‌ی هوا، آب، خاک، آلودگی‌های صوتی، امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم، و الزام به رعایت استانداردها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات، برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین. ۶. تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور و حفاظت، احیاء، بهسازی و توسعه‌ی منابع طبیعی تجدیدپذیر (مانند دریا، دریاچه، رودخانه، مخزن سدها، تالاب، آبخوان زیرزمینی، جنگل، خاک، مرتع و تنوع زیستی به‌ویژه حیات وحش) و اعمال محدودیت قانونمند در بهره‌برداری از این منابع متناسب با توان اکولوژیک (ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی) آنها بر اساس معیارها و شاخص‌های پایداری، مدیریت اکوسیستم‌های حساس و ارزشمند (از قبیل پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی) و حفاظت از منابع ژنتیک و ارتقاء آنها تا سطح استانداردهای بین‌المللی. ۷. مدیریت تغییرات اقلیم و مقابله با تهدیدات زیست‌محیطی نظیر بیابان‌زایی، گرد و غبار به‌ویژه ریزگردها، خشکسالی و عوامل سرایت‌دهنده‌ی میکروبی و رادیواکتیو و توسعه‌ی آینده‌نگری و شناخت پدیده‌های نوظهور زیست‌محیطی و مدیریت آن. ۸. گسترش اقتصاد سبز با تأکید بر: ۱ـ۸. صنعتِ کم‌کربن، استفاده از انرژی‌های پاک، محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک و مدیریت پسماندها و پساب‌ها با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و زیست‌محیطی. ۲ـ۸. اصلاح الگوی تولید در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و بهینه‌سازی الگوی مصرف آب، منابع، غذا، مواد و انرژی به‌ویژه ترویج مواد سوختی سازگار با محیط زیست. ۳ـ۸. توسعه‌ی حمل و نقل عمومی سبز و غیرفسیلی از جمله برقی و افزایش حمل و نقل همگانی به‌ویژه در کلان‌شهر‌ها. ۹. تعادل‌بخشی و حفاظت کیفی آب‌های زیرزمینی از طریق اجرای عملیات آبخیزداری، آبخوان‌داری، مدیریت عوامل کاهش بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی و تبخیر و کنترل ورود آلاینده‌ها. ۱۰. استقرار نظام حسابرسی زیست‌محیطی در کشور با لحاظ ارزش‌ها و هزینه‌های زیست‌محیطی (تخریب، آلودگی و احیاء) در حساب‌های ملی. ۱۱. حمایت و تشویق سرمایه‌گذاری‌ها و فناوری‌های سازگار با محیط زیست با استفاده از ابزارهای مناسب از جمله عوارض و مالیات سبز. ۱۲. تدوین منشور اخلاق محیط زیست و ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها و الگوهای سازنده‌ی ایرانی ـ اسلامی. ۱۳. ارتقاء مطالعات و تحقیقات علمی و بهره‌مندی از فناوری‌های نوآورانه‌ی زیست‌محیطی و تجارب سازنده‌ی بومی در زمینه‌ی حفظ تعادل زیست‌بوم‌ها و پیشگیری از آلودگی و تخریب محیط زیست. ۱۴. گسترش سطح آگاهی، دانش و بینش زیست‌محیطی جامعه و تقویت فرهنگ و معارف دینیِ مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌ویژه امر به معروف و نهی از منکر برای حفظ محیط زیست در تمام سطوح و اقشار جامعه. ۱۵. تقویت دیپلماسی محیط زیست با: ۱ـ۱۵. تلاش برای ایجاد و تقویت نهادهای منطقه‌ای برای مقابله با گرد و غبار و آلودگی‌های آبی. ۲ـ۱۵. توسعه‌ی مناسبات و جلب مشارکت و همکاری‌های هدفمند و تأثیرگذار دوجانبه، چندجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی در زمینه‌ی محیط زیست. ۳ـ۱۵. بهره‌گیری مؤثر از فرصت‌ها و مشوق‌های بین‌المللی در حرکت به سوی اقتصاد کم‌کربن و تسهیل انتقال و توسعه‌ی فناوری‌ها و نوآوری‌های مرتبط. برچسب‌ها: سیاستهای کلی نظام؛ محیط زیست؛ . نسخه pdf: سیاست‌های کلی «محیط زیست» .............................................................................................................................. منبع : پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

سیاست‌های کلی نظام در بخش های «کشاورزی» ،«منابع آب» و «منابع طبیعی»- ابلاغی مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم ابلاغ سیاست‌های کلی نظام در بخش های «کشاورزی» ،«منابع آب» و «منابع طبیعی» ابلاغی مقام معظم رهبری   دراجرای بند یک اصل ۱۱۱ قانون اساسی و پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام، سیاست های کلی «کشاورزی» به شرح ذیل از سوی معظم له مصوب و ابلاغ گردید: (تاریخ ابلاغ: ۱۳۹۱/۹/۲۹) . ۱- توسعه‌ی پایدار کشاورزی با حفاظت از منابع طبیعی پایه و صیانت و توانمندسازی منابع انسانی. . ۲- تأمین امنیت غذایی با تکیه بر تولید از منابع داخلی و نیل به خودکفایی در محصولات اساسی، ارتقاء سطح سلامت مواد غذایی تا استاندارد جهانی، اصلاح و بهینه نمودن الگوی مصرف و حمایت مؤثر از تولید و صادرات در محصولات دارای مزیت‌های نسبی و ایجاد مزیت‌های جدید (از جمله هدفمند نمودن یارانه‌ها در جهت تولید و صادرات). . ۳- اصلاح ساختار و نظام بهره‌برداری بخش کشاورزی با تشویق کشاورزان به رعایت اندازه‌های فنی – اقتصادی واحدهای تولیدی متناسب با نوع فعالیت و شرایط مختلف اجتماعی، اقتصادی و اقلیمی کشور و تأکید بر جهت‌گیری حمایتی دولت از این سیاست‌ها به‌ویژه در واگذاری منابع آب و خاک. . ۴- نوسازی نظام تولید کشاورزی بر مبنای دانش نوین و بومی‌سازی فناوری‌های روز، تربیت، حفظ و تجهیز نیروی انسانی مورد نیاز، توسعه و تقویت تعاونی‌ها و سایر تشکل‌های اقتصادی، اجتماعی، صنفی و تخصصی با مشارکت آحاد جامعه و رقابتی نمودن فعالیت‌ها در بخش. . ۵- ارتقاء بهره‌وری از آب در تولید محصولات کشاورزی و استفاده‌ی علمی و بهره‌برداری بهینه از سایر نهاده‌های تولید. . ۶- گسترش زیرساخت‌ها و ایجاد انگیزه برای جذب و توسعه‌ی سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی با پوشش مناسب بیمه، کاهش احتمال زیان تولید، اجرای سیاست‌های حمایتی و متعادل کردن سطح سودآوری کشاورزی با سایر بخش‌های اقتصادی. . ۷- حمایت مؤثر از ساماندهی فرایند تولید و اصلاح نظام بازار محصولات کشاورزی با هدف بهبود رابطه‌ی مبادله‌ی بخش با سایر بخش‌ها، افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید، رعایت قیمت تمام‌شده‌ی محصولات اساسی، تأمین درآمد تولیدکنندگان و منافع مصرف‌کنندگان و بهبود کیفیت مواد و فرآورده‌های غذایی. . ۸- تخصیص یارانه‌ی هدفمند به بخش کشاورزی در جهت تحقق خودکفایی، حمایت از ساخت زیربناها، مراعات معیارهای زیست‌محیطی، قابلیت انعطاف در شرایط محیطی مختلف و ارتقاء قدرت رقابت در بازارهای داخلی و بین‌المللی. . ۹- ارتقاء سطح درآمد و زندگی روستاییان، کشاورزان و عشایر، توسعه‌ی پایدار روستاها و مناطق کشاورزی و رفع فقر با تقویت زیرساخت‌های مناسب تولید و تنوع‌بخشی و گسترش فعالیت‌های مکمل و اقتصادی به‌ویژه صنایع تبدیلی و روستایی و خدماتی نوین.   ********************************************************* سیاستهای کلی نظام در بخش منابع آب . سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی ایران در مورد "منابع آب" مصوب مورخ ۲۳/۱۱/۱۳۷۷ که در تاریخ ۳/۱۱/۱۳۷۹ توسط مقام معظم رهبری تأیید و طی نامه شماره ۱/۷۶۲۳۱ مورخ ۳/۱۱/۱۳۷۹ ابلاغ شده شامل موارد زیر است: . ۱- ایجاد نظام جامع مدیریت در کل چرخه آب بر اساس اصول توسعه پایدار و آمایش سرزمین در حوزه های آبخیز کشور؛ . ۲- ارتقاء بهره وری و توجه به ارزش اقتصادی و امنیتی و سیاسی آب در استحصال و عرصه و نگهداری و مصرف آن؛ . ۳- افزایش میزان استحصال آب، به حداقل رساندن ضایعات طبیعی و غیر طبیعی آب در کشور از هر طریق ممکن؛ . ۴- تدوین برنامه جامع به منظور رعایت تناسب در اجرای طرح های سد و آبخیزداری و آبخوان داری و شبکه های آبیاری و تجهیز و تسطیح اراضی و استفاده از آبهای غیرمتعارف و ارتقاء دانش و فنون و تقویت نقش مردم در استحصال و بهره برداری؛ . ۵- مهار آبهایی که از کشور خارج میشوند و اولویت استفاده از منابع آبهای مشترک. . ******************************************************************* سیاستهای کلی نظام در بخش منابع طبیعی . سیاستهای کلی نظام جمهوری اسلامی ایران در مورد "منابع طبیعی" مصوب مورخ ۲۳/۱۱/۱۳۷۷ که در تاریخ ۳/۱۱/۱۳۷۹ توسط مقام معظم رهبری تأیید و طی نامه شماره ۱/۷۶۲۳۱  مورخ ۳/۱۱/۱۳۷۹ ابلاغ شده شامل موارد زیر است: . ۱ـ ایجاد عزم‌ ملی‌ بر احیای‌ منابع‌ طبیعی‌ تجدیدشونده‌ و توسعه‌ی‌ پوشش‌ گیاهی‌ برای‌ حفاظت‌ و افزایش‌ بهره‌وری‌ مناسب‌ و سرعت‌ بخشیدن‌ به‌ روند تولید این‌ منابع‌ و ارتقاء بخشیدن‌ به‌ فرهنگ‌ عمومی‌ و جلب‌ مشارکت‌ مردم‌ در این‌ زمینه‌. . ۲ـ شناسایی‌ و حفاظت‌ منابع‌ آب‌ و خاک‌ و ذخایر ژنتیکی‌ گیاهی‌ ـ جانوری‌ و بالا بردن‌ غنای‌ حیاتی‌ خاکها و بهره‌ برداری‌ بهینه‌ براساس‌ استعداد منابع‌ و حمایت‌ مؤثر از سرمایه‌گذاری‌ در آن‌. . ۳ـ اصلاح‌ نظام‌ بهره‌ برداری‌ از منابع‌ طبیعی‌ و مهار عوامل‌ ناپایداری‌ این‌ منابع‌ و تلاش‌ برای‌ حفظ و توسعه‌ی‌ آن‌. . ۴ـ گسترش‌ تحقیقات‌ کاربردی‌ و فن‌آوریهای‌ زیست‌ محیطی‌ و ژنتیکی‌ و اصلاح‌ گونه‌های‌ گیاهی‌ و حیوانی‌ متناسب‌ با شرایط محیطی‌ ایران‌ و ایجاد پایگاههای‌ اطلاعاتی‌ و تقویت‌ آموزش‌ و نظام‌ اطلاع‌ رسانی‌. . *************************************************************** نسخه pdf : سیاست-های-کلی-کشاورزی، منابع آب و منابع طبیعی ........................................................................................................................................................ منبع : سایت دفتر مقام معظم رهبری

نقش و نقشه‌های آمریکا در برنامه اصلاحات ارضی ایران

بسم الله الرحمن الرحیم  نقش و نقشه‌های آمریکا در برنامه اصلاحات ارضی ایران . مرکز بررسی اسناد تاریخی . مقدمه  روابط سیاسی ایران و آمریکا همواره یکی از موضوعات بحث‌برانگیز و پرتنش‌ در تاریخ روابط خارجی ایران است. کشور ایران همواره به لحاظ موقعیت جغرافیایی ممتاز خود در خاورمیانه و ذخائر فراوان زیرزمینی‌اش، مورد توجه سایر کشورهای استعمارگرِ قدرتمند، قرار داشته است. انگلیس سال‌های متمادی در این سرزمین به دنبال اجرای طرح‌های استعماری و غارت مخازن نفتی بود. روسیه نیز به عناوین مختلف و در مقاطع تاریخی متفاوت، به خاک ایران یورش می‌آورد.[۱] در این شرایط بود که ایران به دنبال قدرتی می‌گشت تا با کمک آن بتواند از فشارهای روسیه و انگلیس، رهایی پیدا کند. بنابراین، اولین روابط سیاسی بین دو کشور ایران و آمریکا، از دهه‌ی سوم قرن نوزدهم میلادی به وجود آمد. در ابتدا با حضور میسیونرها در ایران که تحت لوای فعالیت‌های مذهبی و فرهنگی، اهداف خاصی را انجام می‌دادند، این ارتباطات آغاز شد، شاید بتوان گفت که این فعالیت‌ها، ابتدای شروع ارزیابی‌های اولیه از شرایط کشور ایران برای اجرای اهداف آمریکا در این منطقه بوده است.[۲] بر همین اساس اهمیت یافتن نفت ایران و موقعیت آن، آمریکا را برآن داشت تا در امور ایران نظارت بیشتری داشته باشد. با این حال، مقامات آمریکایی، کماکان استراتژی‌های انزواطلبانه خود را در برابر ایران حفظ کردند اما با پایان یافتن جنگ جهانی دوم، شرایط جهانی، به لحاظ سیاسی، اقتصادی، حقوقی و حتی فرهنگی با تغییرات عمیق و گسترده‌ای مواجه شد. از جمله‌ی این تغییرات می‌توان به تأسیس سازمان‌های ‌بین‌المللی، از بین رفتن امپراطوری‌ها، تشکیل دولت- ملت‌های جدید و در نهایت تقسیم جهان به دو بلوک شرق و غرب اشاره کرد. در این اوضاع، جنگ سرد که در نتیجه‌ی رویارویی دو قدرت بزرگ جهانی، یعنی آمریکا و شوروی به وجود آمده بود، تمامی معادلات سیاسی- اقتصادی نظام بین‌الملل را به خود معطوف کرد.[۳] آمریکا با ورود به عرصه‌ی سیاست بین‌المللی، توازن قدرت را در سطح جهانی تغییر داد و دیگر نمی‌توانست نسبت به منافع و تعهداتی که در گوشه و کنار جهان داشت بی‌تفاوت بماند. به خصوص اینکه قدرت یافتن شوروی و گسترش اندیشه‌ی کمونیسم که با هدف و شعار حمایت از ملل محروم و قشرهای آسیب‌پذیر اجتماعی، به سرعت در حال پیشروی به سمت کشورهای شرق و غرب جهان بود، آمریکا را با تهدید ناگهانی منافع کشورش در سایر جوامع مواجه کرد و سردمداران آمریکایی را به فکر طرحِ استراتژی‌هایی برای مقابله با آن، انداخت. از مهم‌ترین طرح‌هایی که در این زمینه به اجرا گذاشته شد، دکترین ترومن[۴] بود که در آن، ضمن تشریح اوضاع جهانی و ابراز نگرانی از منافع آمریکا در کشورهای دیگر، در مقابل خطر رشد کمونیسم، خواستار تخصیص منابع مالی هنگفتی برای کمک به دولت‌های تحت نفوذ این کشور به منظور رفع مشکلات اقتصادی بود. نتیجه‌ی این تحولات، در پایان دهه‌ی ۱۹۵۰ میلادی، باعث شد تا منطقه‌ی خاورمیانه، شاهد کشمکش‌های حاد جنگ سرد بین آمریکا و شوروی، برای تسلط بر منطقه باشد و به خصوص کشور ایران به لحاظ داشتن مرزهای مشترک با شوروی در مرکز توجه قرار گرفت.[۵] به این ترتیب آمریکا در قالب مناسبات سیاسی و اجتماعی، ایران را تبدیل به پایگاه مهم و بزرگی نمود، پایگاهی که برای آمریکایی‌ها نقش بسیار مهم و استراتژیک داشت. به همین دلایل، سیاست اغلب رؤسای جمهور آمریکا از آیزنهاور تا کارتر بر پایه‌ی برقراری هر چه بهتر روابط دوستانه و نفوذ هر چه بیشتر در ایران بنا گردید. محمدرضا پهلوی نیز که با کمک نیروهای آمریکایی- انگلیسی و کودتای طراحی شده توسط آنان[۶] توانست سلطنت خویش را حفظ کند، به آمریکا برای تحکیمِ پایه‌های قدرت و مشروعیتِ خویش نیاز داشت. این شرایط به تدریج به عمیق شدن مناسبات ناسالم سیاسی و اقتصادی و به بیان دیگر، موجب تحکیم وابستگی رژیم پهلوی به آمریکا شد. بسیاری از این برنامه‌ها که تحت عنوان مدرنیزاسیون مطرح شد، برنامه‌هایی اصلاحگرانه اما در اصل استعمارگرانه بود که از طرف سیاستمداران کاخ سفید برای ایران اتخاد می‌شد. بسیاری از این اصلاحات با ارزش‌های جامعه‌ی دینی و فرهنگی ایرانی مطابق نبود، به همین دلیل واکنش جامعه‌ی ایران را به رهبری حضرت امام خمینی(ره) برانگیخت.[۷] حضرت امام خمینی(ره)، ضمن اینکه بر اساس مبانی نظری و عقل گرایانه‌ی خویش، حامی هر نوع اصلاحات واقعی بودند، اما الگوی خاص نوسازی در دوران پهلوی دوم را الگویی منحرفانه، استعماری، تقلیدی و ناقص می‌دانستند که دارای پیامدهای منفی برای اقتصاد، سیاست و فرهنگ کشور بود.[۸] برنامه‌ی اصلاحات ارضی نیز یکی از همین طرح‌های آمریکا بود که با اوج بحران‌های سیاسی و اقتصادی در اوایل دهه ۱۳۴۰، برای جلوگیری از بروز حرکت‌های انقلابی در ایران، به اجرا درآمد. . اصلاحات ارضی، طرحی آمریکایی برای ایران اصلاحات ارضی، تغییری است که دولت در سیستم مالکیت و بهره‌برداری از زمین‌های کشاورزی ایجاد می‌کند و در نظام‌های مختلف سیاسی به روش‌های متفاوت انجام می‌پذیرد. اصلاحات ارضی علاوه بر علل و عوامل اقتصادی، انگیزه‌های سیاسی و به تبع آن، پیامدهای سیاسی نیز به دنبال دارد. در بسیاری از کشورهای جهان سوم، اصلاحات ارضی به معنای گرفتن زمین از مالکین بزرگ و تقسیم آن بین کشاورزان است. اصلاحات ارضی می‌تواند دلایل اجتماعی داشته باشد و اجرای آن منجر به فروپاشی مناسبات ظالمانه‌ی فئودالی شود.[۹] در نظام‌های مالکیت ارضی و سنتی، زمین، منبع اصلی درآمد و سرمایه‌ی اولیه‌ی ثروت به شمار می‌رود و در کشورهای در حال توسعه به طور طبیعی به عنوان قدرت سیاسی و مقام اجتماعی و عمدتاً امری سیاسی تلقی می‌گردد. بارزترین نمونه‌ی اصلاحات ارضی، نوع اجاره‌ای است که برای ایجاد شرایط بهتر برای کشاورزی، به وجود می‌آید. در واقع اصلاحات ارضی راهی برای رشد و توسعه‌ی کشاورزی، ریشه‌کن نمودنِ فقر روستایی و بهبودِ معیشتِ اقتصادی روستائیان است.[۱۰] پیشینه‌ی زمین‌داری و تحدید مالکیت بزرگ مالکان در ایران در دوره معاصر به دوران مشروطه بر‌می‌گردد که اولین اقدام در این راستا، الغای اعطای تیول[۱۱]بود که توسط مجلس شورای ملی در سال ۱۲۸۶ شمسی تصویب شد[۱۲] این قانون گرچه دارای نقص‌های فراوان بود و در بعضی مناطق به اجرا در نمی‌آمد، اما به طور کلی تا حدودی از وابستگیِ رعیت به مالک یا تیولدار می‌کاست. در سال ۱۳۰۴ شمسی مالیات ارضی یکسانی در سراسر کشور برقرار شد و املاک اربابی بر پایه‌ی صورت ممیزی جدید ارزیابی می‌شد، اما همه‌ی مناطق کشور را در بر ‌نگرفت و اجرای این قانون تا حدودی بی‌نتیجه ماند و در تاریخ ۲۴ آذر ۱۳۱۳ ملغی و مالیات ارضی لغو گردید و به جای آن مالیات بر درآمد و عوارض وضع شد.[۱۳] در سال‌های بعد از جنگ جهانی دوم که ایران در اشغال بلوک غرب قرار گرفت، هیئت‌های کارشناسی آمریکا اجرای طرح اصلاحات ارضی را یکی از مهمترین راه‌های تحول در ساختار سنتی مالکیت و اقتصاد سنتی ایران می‌دانستند. به خصوص اینکه ایران در همسایگی اَبَر قدرت شرق یعنی شوروی قرار داشت و عاملان آن از جمله حزب توده در ایران فعالیت فراوانی داشتند و به زعم آمریکایی‌ها، کمونیست‌ها در تلاش بودند تا با شعارهای فریب دهنده، دهقانان کشورهای مختلف از جمله ایران را به سمت خود جذب نمایند. به خصوص اینکه ساختار سنتی حاکم بر کشاورزی ایران، فضای بسیار مستعدی را برای پذیرش این شعارها فراهم می‌نمود که سکوت در مقابل این موضوع می‌توانست، موجب شورش‌ها و نا آرامی‌هایی در جامعه‌ی روستایی ایران شود و به تدریج، به بروز انقلابی بزرگ بیانجامد.[۱۴] در این رابطه سازمان سیا در نوامبر ۱۹۵۸ میلادی (۱۳۳۷ شمسی)، طی گزارشی اعلام کرد که اگر شاه برنامه‌ی اصلاحات را آغاز نکند، حکومتش سقوط خواهد کرد. در این گزارش تأکید شده بود که باید به شاه فشار آورد تا به منظور جلوگیری از پیروزی کمونیست‌ها در ایران، این اقدامات را انجام دهد.[۱۵] سفر ویلیام داگلاس (قاضی دادگاه عالی آمریکا) به ایران در شهریورماه ۱۳۲۹ نیز به همین دلیل بود. داگلاس در ملاقات با محمدرضا پهلوی، یکی از شرایط کمک کشورش به ایران را اصلاحات ارضی دانست. او همچنین در سخنرانی خود در تالار دانشکده حقوق دانشگاه تهران وضعیت کشاورزی را مهم‌ترین مشکل ایران برشمرد و اجرای اصلاحات ارضی را برای جلوگیری از رشد و نفوذ کمونیسم به مقامات ایران توصیه کرد. طبق نوشته‌های روزنامه باختر امروز، با توجه به اینکه، این قاضی عالیرتبه‌ی آمریکایی در مورد رفورم‌های کشاورزی و اصلاحات ارضی ایران، تحقیقات مفصلی انجام داده بود و این تحقیقات، در تعیین خط‌مشیء سیاست‌های امریکا در ایران مؤثر بوده است، می‌توان این طور نتیجه گرفت که آمریکا با توجه به اوضاع ایران از اواخر دهه ۳۰ همواره به موضوع اصلاحات ارضی و ایجاد رفورم‌های اجتماعی دقت نظر داشته است و حتی توسعه و اصلاح کشاورزی در ایران، پیش شرط کمک‌های آمریکایی‌ها بوده است.[۱۶] در این رابطه جولیوس هلمز سفیر آمریکا در ایران نیز تأکید کرده بود که: «موفقیت این رفورم برای منابع ما اهمیت زیربنایی دارد و باید از هر موقعیتی که در دنبال کردن برنامه‌های تقسیم اراضی و نیز بهبود اوضاع اقتصادی کشور به ما کمک می‌کند، استفاده کنیم.»[۱۷] همچنین یک گروه از مشاوران آمریکایی با مطالعه امکانات بالقوه‌ی ایران، پیشنهاد کردند که این کشور باید بیشتر فعالیت‌های خود را بر بهبود وضع کشاورزی متمرکز کند.[۱۸] اما در آبان ۱۳۳۹ با به قدرت رسیدن جان اف کندی، از حزب دموکرات، شرایط جدیدی در عرصه‌ی سیاست آمریکا حاکم شد که موجب تحول در صحنه‌ی سیاسی ایران نیز گشت.[۱۹] سیاست اصلی کندی در سطح بین‌المللی، همانند همتایان سابق خود، مقابله با تهدید کمونیسم و اتحاد جماهیر شوروی بود. وی برای نیل به این هدف، در تقلیل کمک‌های نظامی و جایگزین کردن آن با سرمایه‌گذاری و کمک در امر توسعه و پیشرفت اقتصاد در کشورهای جهان سوم، تأکید داشت. استراتژی کندی در قبال کشورهای توسعه نیافته و جهان سوم، اجرای رفورم از بالا بود. این برنامه تحت عنوان اتحاد برای پیشرفت، در ۱۳ مارس ۱۹۶۱ (‌اسفند ۱۳۳۹)، اعلام شد.[۲۰] مبتکر طرح اتحاد برای پیشرفت والت ویتمن روستو[۲۱] جامعه‌شناس مشهور آمریکایی و مشاور جان کندی بود که نظریات خود را در کتاب مراحل توسعه‌ی اقتصادی، به تفضیل بیان کرده است. به طور خلاصه، روستو معتقد است که برای توسعه‌ی اقتصادی در یک جامعه‌ی سنتی مبتنی بر نظام کشاورزی و تبدیل آن به یک جامعه‌ی صنعتی، بایستی در شیوه‌های تولید محصولات کشاورزی و به طور کلی رشته‌های غیر صنعتی، تحولاتی عمیق و دگرگون‌ساز صورت پذیرد که این تحولات مستلزم وجود یک دولت مرکزی نیرومند است. به باور روستو مهمترین این تحولات، مسئله‌ی اصلاحات ارضی می‌باشد. در نتیجه اصلاحات ارضی یک قشر دهقانی جدید پدیدار می‌شوند که به توسعه‌ی بازار یاری می‌رسانند. بر اساس همین تئوری، رئیس جمهور آمریکا و مشاورانش معتقد بودند که اجرای برنامه ‌اصلاحات ارضی، تغییر در سیستم مالکیت زمین، ایجاد دگرگونی در شیوه‌های تولید محصولات کشاورزی، اصلاح سیستم مالیاتی، بهداشت و تعلیم و تربیت، افزایشِ خانه‌سازی و... بهترین راه برای پیشگیری از رشد افکار تند و افراطی از جمله کمونیسم[۲۲] و به وجود آمدن انقلاب دیگری همانند انقلاب کوبا خواهد بود. دولت جدید آمریکا، به موازات برنامه‌های رفورم، طرح دیگری به منظور مقابله با کمونیسم در کشورهای جهان سوم در نظر گرفته بود تا اگر برنامه‌های اصلاحات در این کشورها به شکست انجامید، حاکمان مورد تائید آمریکا، برای سرکوب شورش‌های مردمی به نیروهای نظامی متوسل شوند.[۲۳]  کندی، گذشته از اینکه آمریکای لاتین را در معرض تهدید کمونیسم می‌پنداشت، اوضاع ویتنام را در برابر چین کمونیست و آشفتگی‌های ایران را در همسایگی اتحاد جماهیر شوروی، مخاطره‌آمیز می‌دانست.[۲۴] بنابراین آمریکا پیشنهاد چهارده ‌گانه‌ای[۲۵] را به شاه ارائه کرد که کاهش بودجه‌ی نظامی، تعدیل جو اختناق و تظاهر به مبارزه با زمینداران بزرگ از طریق اجرای اصلاحات ارضی در رأس آنها بود.[۲۶] به غیر از گزارش و ارائه‌ی دستورالعمل ۱۴ ماده‌ای بولینگ، گزارش دیگری توسط تی کویلر یانگ، استاد دانشگاه پرینستون آمریکا، به دولت کندی رسید. وی در سفر تحقیقاتی که به ایران داشت، اوضاع داخلی ایران را بررسی نمود و اعلام کرد که: «اگر این شرایط خطرناک نباشد، حداقل نگران کننده است.» وی همچنین از طرز تفکر مردم نسبت به اینکه حمایت‌های نظامی آمریکا، باعث حفظ رژیم پهلوی شده است، نیز در گزارش خود، صحبت نموده بود. یانگ نیز به مانند بولینگ، پیشنهادهایی به دولت کندی و مشاور او، روستو، ارائه نمود. به این ترتیب گزارش‌ها و تحقیق‌هایی که به کندی می‌رسید، وی را به این نتیجه رساند که اگر اقدامی در خصوص فشار به شاه برای انجام اصلاحات انجام ندهد، ممکن است یک انقلاب خشونت‌آمیز، حکومت پهلوی را نابود و منافع آمریکا را به خطر بیاندازد.[۲۷] با توجه به این شرایط، دولت کندی برنامه‌ی اصلاحات ارضی را پیش‌شرط موفقیت در اجرای هر‌گونه برنامه‌ی صنعتی قلمداد می‌نمود.[۲۸] .  اصلاحات ارضی و دولت دکتر علی امینی در میان دولت‌های ایران، پس از شهریور ۱۳۲۰، نخستین دولتی را که می‌توان طرفدار آمریکا معرفی کرد، دولت قوام‌السلطنه است. وی در اولین کابینه‌ی خود در زمان محمدرضا پهلوی، دکتر علی امینی را به عنوان معاون نخست وزیر و رئیس هیئت نمایندگی ایران به آمریکا فرستاد. وابستگی امینی به سیاست‌های آمریکایی تقریباً در همین زمان شکل گرفت. وی که در کابینه‌ی زاهدی به عنوان وزیر دارایی و رئیس هیئت نمایندگی ایران برای حل مسئله‌ی نفت در نظر گرفته شده بود، سرانجام با عقد قرارداد کنسرسیوم، این مشکلِ بین‌المللی را به نفع بیگانگان خاتمه داد و به همین دلیل نزد خارجیان و به ویژه آمریکایی‌ها موقعیت ویژه‌ای پیدا کرد. علاقمندی رهبران سیاسی ایالات متحده به امینی باعث شد تا او بعد از این که مدتی عهده‌دار وزارت‌خانه‌های دارایی و دادگستری در کابینه‌ی حسین علاء بود، به منظور جلب کمک و حمایت بیشتر آمریکا به عنوان سفیر کبیر عازم این کشور شود. او در مدت حضور دو ساله‌ی حضور خود در واشنگتن، توانست نظر مقامات آمریکایی را نسبت به خود جلب کند. ارتباط و دوستی امینی با سران حزب دموکرات آمریکا و به ویژه شخص جان اف کندی، جایگاه ویژه‌ای را برای او ایجاد کرد.[۲۹] کندی در راستای اجرای طرح اصلاحات در ایران، خواستار حضور یک شخصیت لیبرال و طرفدار آمریکا در رأسِ دولت ایران بود که علی امینی به دلیل سوابقش، از دیدگاه آمریکا تمام شاخص‌های مورد نظر آنها را دارا بود. در این رابطه یکی از نزدیکان امینی اظهار داشت: «کندی با دکتر امینی از نزدیک آشناست و پس از شروع به کار، دکتر امینی را تقویت و حمایت خواهد کرد و نیز گفته شده است که ریاست کندی در ایران، تقویت جناح دکتر امینی و از طرف دیگر حمایت از جبهه ملی است.»[۳۰] در سند دیگری از ساواک آمده است که: «دکتر امینی در یکی از جلسات خصوصی که با حضور چند نفر از دوستانش در منزل خود تشکیل داده، اظهار داشته، موقعی که من سفیر کبیر ایران در آمریکا بودم، در میان نمایندگان سیاسی کشورهای کوچک، رابطه کندی با من نزدیک‌تر و صمیمانه‌تر از دیگران بود و وسیله آشنایی سید‌حسن تقی‌زاده را با پرزیدنت کندی، من فراهم کردم.»[۳۱] بنابراین تحت فشار آمریکایی‌ها، شاه مجبور به انتخاب امینی شد. محمدرضا پهلوی، خود در‌این‌باره گفته است: «‌... بدین ترتیب، آمریکا هم نفت خود را در اختیار گرفت و هم عامل داخلی خود را در مقام نخست‌وزیری دید. این فرد کسی جز علی امینی نبود. در آن هنگام به ویژه پس از انتخاب کندی به عنوان رئیس جمهور، فشار بر من به قدری افزایش یافت که چاره‌ای جز تسلیم نداشتم...»[۳۲] به این ترتیب در تاریخ ۱۷ اردیبهشت ۱۳۴۰ محمدرضا پهلوی طی حکمی، دکتر علی امینی را به سمت نخست‌وزیری منصوب نمود.[۳۳] اما پس از تصویب قانون اصلاحات ارضی در تاریخ ۱۹ دی ماه ۱۳۴۰ مقامات آمریکایی همچنان به شاه و دولت امینی فشار می‌آوردند تا اصلاحات ارضی را اجرا کنند. روزنامه‌های کیهان و اطلاعات در تاریخ ۲۳ بهمن ماه ۱۳۴۰ نوشتند که چتر پاولز، مشاور کندی و جولیوس هلمز سفیر آمریکا با محمدرضا پهلوی و امینی و ارسنجانی دیدار و گفتگو کردند. مشاور رئیس جمهور آمریکا، در دیدار با ارسنجانی وزیر کشاورزی، مذاکراتی را در مورد لایحه اصلاحات ارضی انجام داد و از نحوه‌ی چگونگی آن، تعداد دهات و زارعین، ایجاد شرکت‌های تعاونی و ازدیاد تولید و توسعه‌ی وضع کشاورزی اطلاعاتی به دست آورد. همچنین پاولز در مذاکره با ارسنجانی، اقدام دولت ایران را در مورد اصلاح ارضی، یک اقدام شجاعانه خواند[۳۴] وی در بدو ورود خود به ایران، برای نخستین بار عبارت انقلاب سفید را به کار برد. او همچنین در جریان ملاقات خود با امینی اعلام کرد: «این دولت انجام یک انقلاب سفید را از نظر مصلحت مردم، ضروری تشخیص داده و در پی اجرای کامل آن پس از تصویب قانون اصلاحات ارضی می‌باشد.»[۳۵] این همه پیگیری و نظارت از طرف مقامات آمریکایی، به خوبی نشان می‌دهد که اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران، در آن مقطع از زمان، چقدر برای آمریکا مهم بوده است. در این رابطه سند مهمی نیز وجود دارد که اهمیت اجرای موفقیت آمیز این طرح را به خوبی نشان می‌دهد، در این سند آمده است که: «... برابر اطلاع رسیده، شایع است که چون نماینده‌ی مخصوص رئیس جمهور آمریکا در ایران، آقای چتر پاولز بر روی اقدامات دولت دکتر امینی صحه گذاشته است و لزوم لایحه‌ی اصلاحات ارضی و اجرای آن را متذکر شده است و حتی اعلیحضرت همایونی را یادآور شدند که اگر اقدامات آقای دکتر امینی به ثمر نرسد و تقسیم املاک در ایران عملی نگردد، دولت آمریکا مجبور است در کمک‌های خود نسبت به ایران تجدید نظر کند.»[۳۶] امینی برای اجرای اصلاحات مورد نظر آمریکا نیاز به کمک‌های مالی داشت و دولت کندی نیز مصمم به حمایت مالی از دولت امینی بود و در همین راستا برای تأمین بخشی از هزینه‌های اصلاحات ارضی، کنسرسیوم نفتی را وادار به افزایش تولید خود کرد تا جایی که ایران به مقام سوم کشورهای صادر‌کننده‌ی نفت در جهان درآمد.[۳۷] برنامه‌ی دیگر آمریکا برای تأمین هزینه‌های اصلاحات ارضی در ایران، محدود‌کردن برنامه‌های فروش اسلحه به ایران و تشویق دولت امینی به کاهش بودجه‌ی نظامی بود. [۳۸] به این ترتیب مرحله‌ی اول اصلاحات ارضی، توسط کابینه امینی به اجرا درآمد. اصلاحات ارضی که علی امینی به دنبال آن بود، سه هدف عمده را دنبال می‌کرد: ۱- تحدید قدرت زمین‌داران بزرگ، ۲- پیوستن نسق‌داران[۳۹] به جمع بزرگ مالکان اراضی ۳- فروپاشی سازوکارهای قدیمی جامعه‌ی روستایی از طریق تحمیل سرمایه‌داری. در این مرحله، مالکانِ اراضی، مجاز به مالکیت یک روستا و یا داشتن سهمی شش دانگ (‌هر دانگ، یک ششم مالکیت) اراضی مختلف بودند. مزارع چای، باغات میوه و اراضی مکانیزه از شمول این ماده مستثنی بودند. زمین‌داران موظف شدند، مازاد اراضی خود را به دولت بفروشند و دولت نیز آنها را با همان قیمتِ خرید به اضافه‌ی ده درصد هزینه‌های اداری به دهقانان می‌فروخت. اما این شرایط اعتراض بزرگ مالکان را علیه شاه و به جنبش درآمدن دهقانان را به حمایت از امینی و ارسنجانی به دنبال داشت.[۴۰] در حقیقت سال ۱۳۴۰، عرصه‌ی مبارزه‌ی قدرت میان امینی و شاه بود. وی می‌کوشید آمریکاییان را قانع کند که توانایی انجام اصلاحات مورد نظر آنها را دارد و مصمم شد به هر قیمت ممکن، رهبری اجرای بسیاری از اصلاحات اجتماعی و اقتصادیِ پیشنهادی آمریکا را خود شخصاً به دست بگیرد. تصمیمی که می‌توانست با توجه به بحران‌های موجود در جامعه از قبیل مشکلات اقتصادی، خشونت و تبعید، برگزار نکردن انتخابات و... مورد استقبال آمریکا واقع شود. ضمن اینکه امینی در پیشبرد برنامه‌های اصلاحی نتوانست موفقیتی به دست آورد. لذا شاه از این شرایط بهره برد و تلاش ‌نمود تا توجهات دولت‌مردان کاخ سفید را از امینی به سوی خود متمایل نماید.[۴۱]  بنابراین در تاریخ ۲۱ فروردین ۱۳۴۱ عازم آن کشور شد. شاه در این سفر مراتب پای‌بندی خود را به اجرای رفرم آمریکایی به مقامات آن کشور اعلام کرد. روزنامه‌ی اطلاعات نیز در تاریخ ۲۶ فروردین ۱۳۴۱، در این مورد نوشت: «...شاهنشاه اطمینان یافتند که آمریکا پشتیبانی سیاسی و نظامی خود را از ایران ادامه خواهد داد. دستگاه دولتی آمریکا نیز به نوبه خود اطمینان یافت که شاهنشاه یک متحد استوار است که تصمیم قاطع به اصلاحات اقتصادی و اجتماعی دارند...»[۴۲] بدین ترتیب، پس از بازگشت محمدرضا پهلوی، علی امینی پس از ۱۴ ماه نخست‌وزیری در ۲۷ تیرماه ۱۳۴۱ استعفا داد.[۴۳] درباره‌ی استعفای دکتر امینی نظرها مختلف بود. یک عده، علت را اختلاف را بر سر بودجه می‌دانستند و اینکه او در تلاش بود تا بودجه‌ی ارتش را کم نماید و شاه با این مسئله مخالفت می‌کرد.[۴۴]  ساواک نیز در گزارشی نوشته است که: «شایع است که آقای دکتر امینی در نظر داشته است از بودجه‌ی ارتش بکاهد، لیکن اعلیحضرت همایونی مخالفت نموده و به همین جهت آقای امینی استعفا داده است.»[۴۵] روایت دیگری نیز از این قضیه مطرح شده بود و آن اینکه، گفته می‌شد امینی به پشت گرمی آمریکایی‌ها برای کم کردن بودجه‌ی ارتش، روبروی شاه ایستادگی کرد. مطلبی که روزنامه‌ی باخترِ امروز نیز در تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۴۱ به آن پرداخته بود.[۴۶] اما از آنجایی که امینی در انجام اصلاحات مورد نظر سران آمریکایی، ناموفق بوده و علاوه بر این شرایط، ناآرامی‌های داخلی نیز شدت بیشتری یافته بود، از این جهت دیگر مهره‌ی کارسازی برای آمریکایی‌ها محسوب نمی‌گردیده و به همین دلایل آنها نیز از امینی در برابر شاه حمایت نکردند. . اهداف سیاسی و اقتصادی آمریکا و محمدرضا پهلوی از اصلاحات ارضی در ایران به دنبال لزومِ اجرای اصلاحات ارضی، شاه از این موقعیت جهت تحکیم پایه‌های قدرت خود در روستاها و کاهش نفوذ قدرت مالکین بزرگ استفاده نمود. نویسنده و تحلیلگر غربی به نام هوگلند، در نوشته‌های خود در مورد انگیزه‌ی محمدرضا پهلوی از اجرای اصلاحات ارضی، چنین نوشته است: «شاه به دنبال گسترش اقتدار دولت مرکزی به روستاها و بسط و گسترش تسلط و اقتدارِ تهران، بر مناطق روستایی دورافتاده بود. انگیزه‌های شاه از گسترانیدن حوزه‌ی اقتدار خود و دسترسی به روستاها، پیچیده و چند لایه بود...»[۴۷] علاوه بر این اصلاحات ارضی، فرصتی برای شاه به وجود آورد تا خوانین و مالکین بزرگ مناطق مختلف کشور را که با وی مخالف بودند را سرکوب نماید. به عنوان مثال در استان فارس، از ابتدای اجرای قانون اصلاحات ارضی و به خصوص به دنبال قتل مهندس ملک عابدی، مأمور اجرای اصلاحات ارضی در منطقه فیروزآباد فارس به تاریخ ۲۳ آبان ۱۳۴۱[۴۸] و همچنین مسائلی که در زمستان ۱۳۴۱ به وقوع پیوست، جوی متشنج داشت. طبق اسناد موجود، نامه‌ای که عزیزالله قوامی به اسدالله علم در تاریخ ۱۷ / ۸ / ‌۱۳۴۱ درباره‌ی اوضاع فارس نوشته، این نکته را تایید می‌کند. وی که از ملاکین بزرگ فارس بوده و با علم نیز نسبت فامیلی داشته،[۴۹] از اوضاع فارس، ابراز نگرانی کرده بود و به وی هشدار داد که «...سران عشایر، یعنی بویر احمد علیا و بویر احمدی سفلی و منطقه رستم، قشقایی‌ها و بهارلوها هم‌ قسم شده‌اند که به هر ترتیبی که پیش آید، از تقسیم املاک جلوگیری نمایند و فردی به نام فریدون قشقایی نیز برای اتحاد و ایجاد درگیری، از یکی از سران عشایر به نام محمدحسین خان قشقایی مجوز گرفته است و به این ترتیب وضع فارس را به منزله خرمن باروتی دانست که منتظر یک جرقه‌ی کوچک باشد...»[۵۰] به دنبال این وقایع، ساواکِ فارس، فعالیت‌های سران عشایر را زیر نظر داشته و در گزارشی به تاریخ ۱۸ / ۸ / ۱۳۴۱ به استاندار فارس اعلام کرد که: «در این چند روزه جنب و جوش بی‌سابقه‌ای از طرف طبقه‌ی مالک در زمینه‌ی مخالفت با اصلاحات ارضی مشاهده گردیده که کانون این فعالیت‌ها، انجمن اتحادیه‌ی فلاحتی فارس (اتحادیه‌ای مرکب از زمین‌داران بزرگ فارس)، است و علاوه بر اعضای اتحادیه، در این چند روز، تعدادی از مالکین سایر مناطق فارس، اعم از ایلی و غیر ایلی، در جلسات حاضر {شده} و ضمن ایراد سخنرانی‌های شدید‌الحنی مبنی بر شکایت از اوضاع و لزوم اتخاذ تدابیر قاطع و عملی و فوری و انجام مراسم سوگند از طرف اعضاء، درباره‌ی ایستادگی در برابر قانون اصلاحات ارضی، که آن را مغایر قانون اساسی و شعائر دینی می‌دانند،{صحبت نمودند}...»[۵۱] و همین طور، بر طبق گزارش‌های ساواک، چندین اتفاق دیگر نیز روی داد از جمله فتوای علمای شیراز از جمله فتوای آیت‌الله شیخ بهاء‌الدین محلاتی بر علیه قانون اصلاحات ارضی به تاریخ ۲۱ / ۸ / ۱۳۴۱[۵۲] و همچنین که همین مسائل، بهانه‌ای را به دست حکومت سپرد تا بتواند با ایجاد حکومت نظامی و درگیری با مخالفین، مقاومتِ سران ایلات و عشایر را خنثی و در نهایت به کوشش‌های آنان بر ضد اصلاحات ارضی، در تیر ماه ۱۳۴۲ پایان دهد.[۵۳] از دیگر اهداف مهمی که آمریکا به بهانه‌ی اصلاحات ارضی در ایران، در سر داشت، مهیا نمودن شرایط مناسب برای ورودِ ایران به دنیای سرمایه‌داری صنعتی بود که این امر با از بین رفتن سیستم سنتی که مرکز آن در روستاها قرار داشته، امکان پذیر بوده است و به وسیله‌ی اصلاحات، قدرت خریدشان بالا می‌رفته و می‌توانستند به عنوان خریداران کالاهای دنیای سرمایه‌داری درآیند. بدین ترتیب بازار جدیدی نیز برای کالاها و خدمات غربی به وجود می‌آمد. به این ترتیب، قانون اصلاحات ارضی را می‌توان، نوعی از استراتژی و تسلط سرمایه‌داری آمریکایی در ایران دانست. به بیان دیگر، اصلاحات ارضی به منظور تسهیلِ نفوذِ سرمایه‌ها و کالاهای خارجی در روستاها و شهرهای کوچک ایران وارد شده و به طور فراگیری، سیستمِ اقتصادی کشور را از سرمایه‌ها و کالاهای خارجی فرا گرفت.[۵۴] . واکنش حضرت امام خمینی(ره) به برنامه اصلاحات ارضی درباره‌ی مواضع حضرت امام خمینی(ره) باید یک اصل کلی را در نظر داشت و آن اینکه بر اساس نظام فکری- سیاسی حضرت امام خمینی(ره)، ایشان اساساً حکومت پهلوی را به دلیل نداشتن مشروعیت الهی در ردیف حکومت‌های طاغوت قرار می‌دادند.[۵۵] حکومت طاغوت از دیدگاه حضرت امام، به حکومت‌هایی نسبت داده می‌شود که در مقابل حکومت الهی طغیان کرده و سلطنت و حکومت بر پا داشته‌اند زیرا که مبنای مشروعیتِ حکومت، تفویض الهی است و نه قدرت.[۵۶] اما درباره‌ی رفورم ارضی، اولین مواضع امام به سال ۱۳۳۹ بر می‌گردد که طی آن آیت‌الله العظمی سیدحسین بروجردی طی نامه‌ای، اجرای این لایحه را خلاف اسلام  و شریعت دانست. شاه نیز در پاسخ به نامه با لحنی تند، خطاب به ایشان نوشت که: «ما دستور داده‌ایم قانون اصلاحات ارضی، مثل سایر ممالک اسلامی اجرا شود.» به دنبال این ماجرا، آیت‌الله بروجردی به منظور ارائه‌ی پاسخ مناسب به او، از بزرگان حوزه علمیه از جمله حضرت امام خمینی(ره) دعوت نمود تا در جلسه‌ای مشورتی حضور یابند. امام در این جلسه ضمن اعتراض به جمله‌ی «ما دستور داده‌ایم...» پیشنهاد کردند که شما نیز قاطعانه بنویسید: «این خلاف قانون اساسی است شاه چه حقی دارد بگوید ما دستور داده‌ایم. کشور مشروطه است و مجلس دارد.» آیت‌الله بروجردی در روز دیگری همه‌ی افراد جلسه را برای خواندن متن جوابیه فراخواند. مضمون جوابیه این بود: «شما که می‌گویید: ممالک دیگر اسلامی، قانون اصلاحات اجرا شده است، آن ممالک اول جمهوری شدند، بعداً اصلاحات ارضی اجرا شد.»[۵۷]  با توجه به نوع موضع امام، می‌توان این طور استنباط کرد که ماهیت مخالفت امام خمینی با مخالفت سایر مراجع مانند آیات عظام بروجردی، سید محمدرضا گلپایگانی، سیدمحسن حکیم و محمدعلی اراکی، از یک سنخ نبوده است. به نظر می‌رسد آیت‌الله بروجردی و به تَبَع ایشان اکثر مراجع با رویکردی فقهی و با استناد به اصل «الناس مسلطون علی اموالهم و انفسهم» و به دلیل تضادِ قانونِ اصلاحات ارضی با شرع مقدس، به مخالفت برخاستند. استدلال مراجع در این مخالفت با استناد به اصل مزبور این بود که بر آنها معلوم نبود که کدامیک از زمین‌ها غصبی بوده است و کدام یک نبوده. در این شرایط باید دست نگه داشت تا به اشکال شرعی برخورد نکند. اما می‌توان دریافت که حتی در همان جلسه‌ی مشورتی، در نظر امام، انگیزه‌های سیاسی بسیار پررنگتر از انگیزه‌های شرعی و فقهی است. اما به طور کلی، در این دوره، امام خمینی(ره) تحت مرجعیت آیت‌الله بروجردی به مخالفت پرداختند و دیدگاهی متفاوت از موضع‌گیریِ رسمی حوزه از خود نشان ندادند. [۵۸] حتی زمانی که علی امینی در تاریخ ۱۳ رجب ۱۳۸۱ هجری قمری برابر با اول دی ماه ۱۳۴۰ شمسی، برای دیدار و گفتگو یا علمای عظام و مراجع عالیقدر درباره‌ی مشکلات و نابسامانی‌های موجود در جامعه به قم رفت و با حضرت امام خمینی(ره) ملاقات نمود، حضرت امام اشاره‌ای به موضوع اصلاحات ارضی نکردند.[۵۹] بعضی از پژوهشگران معتقدند که ایشان به دلیل اینکه هنوز ابعاد و نتایج عملی اصلاحات ارضی روشن نشده بود، مخالفت مشهودی با برنامه‌ی اصلاحات ارضی نداشتند. از طرف دیگر تحلیلگران و رسانه‌های غربیِ حامی شاه، در پی این بودند که با تبلیغات فراوان مراجع و علما، را مخالف اصلاحات ارضی و رعایا و طرفدار فئودالها و زمین‌داران معرفی کنند و بدین وسیله حیثیت اجتماعیشان را خدشه‌دار کنند،[۶۰] در همین رابطه از ابتدای شروع این طرح روزنامه‌ی واشنگتن پست نیز به حمایت از اقدامات دولت آمریکا و شاه پرداخته و مطالب را به این صورت جمع‌بندی نمود که «‌شاه ایران خواهان مدرنیزه کردن ایران است و به این منظور برنامه‌هایی را اجرا کرده است ولی آخوند‌ها، مخالف آزادی زنان و اصلاحات ارضی هستند و ارتجاع سرخ و سیاه دست به دست هم داده تا جلوی اقدامات مترقیانه را بگیرند.»[۶۱] این در حالی بود که در پی تصویب و اجرای طرح اصلاحات ارضی در سال ۱۳۴۰ شمسی، هیچگونه حرکتی از سوی حضرت امام و علمای اسلام که نمایانگر مخالفت رسمی ایشان با این رفرم باشد، دیده نشد.[۶۲]  این مسئله از طرف دولت امینی، این طور برداشت شد که علما و روحانیون، هیچ نوع مخالفتی با اصلاحات ارضی ندارند. در این زمینه می‌توان به نامه دکتر حسن ارسنجانی وزیر کشاورزیِ دکتر امینی اشاره کرد که طی تلگرامی به آیت‌الله العظمی محمدرضا گلپایگانی به دلیل موافقتِ علما با برنامه اصلاحات ارضی، از ایشان تشکر نموده است در این تلگراف آمده است: «به مناسبت حلول روز عید فطر تبریکات صمیمانه خود را تقدیم می‌نمایم و با توجهی که حضرت{حضرات} آقایان علماء دین به حفظ حقوق عامه‌ی مسلمین در اجرای عدالت اسلامی و زمین‌دار شدن زارعین مبذول فرموده‌اند، صمیمانه سپاسگزارم...» [۶۳] آیت‌الله گلپایگانی نیز در جواب، تلگرافی را به حسین قدس‌نخعی، نایبِ نخست وزیر (امینی)، فرستادند و عنوان کردند که «... از طرف علما با قانون اصلاحات ارضی اظهار موافقتی نشده و هر قانونی که بر خلاف احکام مقدسه دین مبین اسلام باشد، لغو و بلااثر است...»[۶۴] همان طور که از مفاد این سند برمی‌آید، موضع ایشان علیه اصل اصلاحات ارضی نبوده، بلکه واکنشی برابرِ ارسنجانی بوده است که تلاش داشت علما را با اصلاحات آمریکاییِ شاه موافق جلوه دهد،[۶۵] همان طور که حضرت امام خمینی(ره) خودشان نیز در تاریخ ۱۰ اردیبهشت ۱۳۴۲ در سخنرانی که در جمع اعضای انجمن اسلامی دانشگاه تهران داشتند درباره‌ی این قضیه صریحاً اعلام کردند، با ماهیت و اصل برنامه‌ی اصلاحات ارضی مخالفتی ندارند. ایشان فرمودند: «حوزه‌ی علمیه هرگز مخالف اصلاحات ارضی نبوده،{اما}آیا دولت به ما پیشنهاد کرد و از ما نظر خواست؟ ما می‌دانیم که این موضوع برای سرگرمی کشاورزان فراهم شده است.»[۶۶] همچنین به مرور زمان و پس از گذشت بیش از یک دهه از شروع برنامه اصلاحات ارضی و مشخص شدن نتایج منفی طرح، حضرت امام(ره)، در بیانات خویش، از تبعات مخرب آن در کشاورزی و اقتصاد جامعه سخن گفتند. ایشان همچنین در پیامی در تاریخ ۲۱ / ۱۲ / ۱۳۵۳، به ملت ایران درباره تأسیس حزب رستاخیز شاه، با اشاره به پیامدهای بدِ اصلاحات ارضی برای کشاورزی ایران اعلام کردند: «... شاه که در آغاز طرح به اصطلاح انقلاب سفید به دهقانان نوید می‌داد که در سایه‌ی اصلاحات ارضی، غله‌ی مورد نیاز کشور در داخل تأمین می‌شود، اکنون به جای خجلت‌زدگی، افتخار می‌کند که دو میلیون و نیم تن گندم و چهارصد هزار تن برنج در سال جاری وارد کرده است...»[۶۷] ایشان در بین سال‌های ۱۳۵۳ الی۱۳۵۷ و تا پیروزی انقلاب اسلامی، در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های خویش به مناسبت‌های گوناگون درباره‌ی نتایج طرح اصلاحات ارضی، صحبت نمودند و پیامد‌های آن را برای ایران، وابسته شدن به غرب و به خصوص آمریکا برای تأمین نیازهای کشاورزی و دامپروری، از بین رفتن کشاورزی ایران و مهاجرت روستائیان به شهرها و زندگی آنها در شرایط بد اقتصادی، دانستند. ایشان همچنین اصلاحات ارضی را برنامه و تز آمریکا دانستند که برای درست کردن یک بازار مصرفی بزرگ، ایران را مستعمره‌ی خویش نموده است. به عنوان مثال در جواب پیام تسلیت یاسر عرفات به مناسبت شهادت فرزندشان حاج سید‌مصطفی خمینی در آبان ماه ۱۳۵۶، فرمودند: «...ما شاهد به اصطلاح اصلاحات ارضی بودیم که زراعت ایران را به باد داد و بازار برای آمریکا درست کرد و ایران را تا لب پرتگاه کشاند و شاه، ایران را به شکل مستعمره برای آمریکا درآورده است...»[۶۸] ایشان در مصاحبه‌ای با روزنامه‌ی لوموند به تاریخ ۴ / ۲ / ۱۳۵۷، فرمودند: «...اصلاحات ارضی را که ما خواستارش هستیم، کشاورز را از محصول کارش بهره‌مند خواهد ساخت و مالکانی را که بر خلاف قوانین اسلامی عمل کرده‌اند را مجازات خواهد کرد...»[۶۹] این مصاحبه نشان می‌دهد که حضرت امام خمینی(ره)، در مورد اصلِ مبحث اصلاحات ارضی، موضع منفی نداشتند. حتی امام معتقد بودند که برای از بین بردن ظلم و ستم مالکین بزرگ به دهقانان باید از  طریق راه‌های شرعی و اسلامی، اقدام شود. ایشان به دلیل شیوه اجرای نامناسب و فرآیند معیوب آن که باعث به وجود آمدن مشکلات حاد و جدی در ایران شد، در مقاطع متفاوت، به انتقاد از برنامه اصلاحات ارضی پرداختند. ایشان اساساً حکومت شاه را به دلیل وابسته بودن به غرب، شایسته‌ی انجام اصلاحات نمی‌دیدند و این طرح را نیز برنامه‌ای تحمیل شده از طرف غرب می‌دانستند که نتیجه‌ی آن، نابودی کشاورزی و وابستگی بیشتر به غرب برای تأمین مایحتاج کشور بود. همان طور که در همین مصاحبه در این رابطه، فرمودند: «...سیاست شاه از لحاظ صنعتی و کشاورزی، مملکت ما را به نفع قدرت‌های استعماری به صورت یک جامعه‌ی مصرفی درآورده است...»[۷۰] و در این شرایطی که دستگاه‌های تبلیغاتی آمریکا، نویسندگان روزنامه‌ها، رادیو و تلویزیون‌های غربی تلاش داشتند تا حضرت امام خمینی(ره) را مخالفت اصلاحات معرفی کنند، ایشان به خوبی در مصاحبه‌ای در تاریخ ۷ دی ماه ۱۳۵۷، با کرک کروفت، استاد دانشگاه روتکرز آمریکا به این مسئله پاسخ گفتند. در این مصاحبه کرک کروفت از حضرت امام پرسیده بود: «...آیا اصلاحاتِ ارضی شاه که طبق نوشته‌های روزنامه نیویورک تایمز به تاریخ ۱۱ دسامبر ۱۹۷۹، به روحانیونی که دومین طبقه‌ی زمین‌داران بزرگ را تشکیل داده‌اند، صدمه زده است؟ و این یکی از دلایلی است که شما با شاه مخالفت می‌کنید؟» «...ایشان فرمودند: به طور کلی هیچ یک از روحانیونِ مخالفِ شاه از زمین‌داران بزرگ نبودند... و من هم اعلام کرده‌ام که چون زمین‌داران بزرگ، مالیات‌های اسلامی خود را نپرداختند، ما زمین‌ها را از رعایا پس نخواهیم گرفت و مخالفت من و علما با شاه هرگز به این خاطر نبوده است. این هم از تبلیغات سوء شاه است که رنگ خود را باخته است.»[۷۱] .  نتایج و پیامدهای اصلاحات ارضی همان گونه که گفته شد اصلاحات از بالا، توسط آمریکایی‌ها مطرح شد تا در ساختارهای جوامع سنتی و عقب نگه داشته شده، دگرگونی ایجاد شود و قدرت‌های سیاسی حاکم در آن کشورها را از بحران‌ها و انقلاب‌های احتمالی مصون نگه دارد. طبق نظر تحلیلگرانی مانند لازول و هانتینگتون، اصلاحات متوالی و برنامه‌ریزی شده و به اصطلاح انقلاب کاخی، به عنوان جانشین انقلاب‌های سیاسی و اجتماعی عمل می‌کنند. البته خلاف این نظریه نیز ممکن است رخ دهد به این معنی که اصلاحات نه تنها ممکن است تأثیر مثبتی در استواری سیاسی نداشته باشد، بلکه این امکان نیز وجود دارد که به نااستواری بیشتر و حتی به انقلاب نیز منجر شود. اما به هر جهت تحلیلگران آمریکایی از تئوری اول بهره بردند و از آن تحت عنوان طرح اتحاد برای پیشرفت استفاده کردند. بر این مبنا، طرح آمریکا برای ایران، بر اساس تغییرات اجتماعی و برچیدن بساط مالکان بزرگ و تقسیم زمین کشاورزان، بود. به این ترتیب، شاه با فروش املاک وسیعی که پدرش از مردم و مالکان غصب کرده بود، از یک فئودال بزرگ به یک سرمایه‌دار درجه اول، بانکدار و مالک کشتی و نفتکش‌های بزرگ تبدیل می‌شد. در واقع طراحان سیاست خارجی آمریکا در تلاش بودند تا با تغییر نظام کشاورزی به نظام صنعتی، ایرانِ نفت‌خیز را تبدیل به بزرگترین پایگاه نفتی، انرژی و نظامی آمریکا در خاورمیانه نمایند و لازمه‌ی این شرایط، تغییر روابط سنتی روستاها، گسترش بازار مصرف و رشد و توسعه‌ی سرمایه‌داری بود. بنابراین آنها برای ایران، یک سیستم معیوبِ وابسته‌ای طراحی کرده بودند که مصرف‌کننده‌ی محصولات دنیای صنعتی باشد.[۷۳] اجرای طرح اصلاحات ارضی، با سیستم معیوبی که داشت نمی‌توانست تغییرات اساسی و بنیادین را به نفع همه کشاورزان و زارعان به وجود آورد. تعداد محدودی از زارعان از این وضع منفعت بردند، درحالی که تعداد فراوانی از کشاورزان در سراسر کشور، بی‌بهره ماندند. اصلاحات ارضی گرچه باعث گسترش مالکیت خصوصی روستاییان شد، اما مقدار زمینی که به آنها تعلق می‌گرفت، به مراتب کمتر از مقدار لازم برای تأمین زندگی‌شان بود. به طور مثال به ۶۸ درصد دهقانان زمین‌هایی کمتر از ۵ هکتار رسید و حال آنکه حداقل زمینی که می‌تواند برای یک خانواده، بازده‌ی اقتصادی داشته باشد (‌غیر از شمال ایران) ۷ هکتار است. نتیجه چنین اوضاعی، پایین آمدن تولید محصولات کشاورزی بود. همچنین، همزمان با اجرای مرحله دوم اصلاحات، دولت ۶۰ هزارتن گندم از شوروی و ۱۴ هزارتن گندم از آمریکا وارد کرد. نتیجه اصلاحات ارضی شاه بدان جا انجامید که در اواسط دهه ۱۹۷۰ میلادی ایران از یک کشور تولید کننده‌ی محصولات غذایی به وارد کننده تبدیل شد.[۷۴] در سال ۱۳۵۳ شمسی وزیر کشاورزی وقت رسماً ورشکستگی ایران را در بخش کشاورزی تایید کرد و گفت: «‌ما نمی‌توانیم نیازهای داخلی خویش را تأمین کنیم و هیچ وقت قادر نخواهیم بود نیازهای داخلی خود را تأمین کنیم.» وی در توجیه این ورشکستگی چنین ادامه می‌دهد: «ایران خیلی از محصولات کشاورزی را ارزان‌تر از آنچه که در داخل کشور کشت می‌شود، می‌تواند از خارج تأمین نماید.»[۷۵] اشکال دیگر اصلاحات ارضی، به نحوه‌ی توزیع نامناسب آن بر می‌گشت. بر اساس قوانین اصلاحات ارضی، تقدم به افرادی داده می‌شد که اصطلاحاً صاحب نسق بودند و این مساله می‌توانست به محرومیت عده‌ی فراوانی از روستائیان، در به دست آوردن اراضی منجر شود. اما یکی از اساسی‌ترین تأثیراتی که اصلاحات ارضی بر ساختار سیاسی ایران بر جای گذاشت، گسترش تحرکات اجتماعی و در نتیجه، تحولات سیاسی متأثر از آن بود. بر طبق آمار و ارقام علیرغم افزایشِ جمعیت، بین سال‌های ۱۳۳۵ الی ۱۳۵۵ شمسی، میزان جمعیت روستایی از ۶۸٫۶ درصد به ۵۳ درصد کاهش یافته است که اساسی‌ترین دلیل آن، مهاجرت روستاییان به شهرها به دنبال طرح اصلاحات ارضی است[۷۶] و نه تنها تولیدات کشاورزی و سطح زندگی روستائیان بهبود نیافت بلکه بسیاری از کشاورزان، به دلیل خرد شدنِ زمین‌های زراعی یا به دلیل کارگر فصلی بودن و تعلق نگرفتن زمین به آنها بیکار شده، روستاها را رها کردند و راهی شهرها شدند. این امر موجب جابه‌جایی و مهاجرت بسیاری از روستائیان به شهرها شد. پس از تقریباً یک دهه از اجرای اصلاحات ارضی، تنها ده درصد نیروی انسانی کارآمد روستاها بر سر زمین‌ها باقی مانده بودند که نتیجه‌ی آن، ضربه به اقتصاد تولید کشاورزی و خودکفایی کشور در تولید محصولات غذایی بود.[۷۷] همچنین مالکان بزرگ نیز که در اثر اجرای اصلاحات ارضی، زمین‌های خود را از دست داده بودند، در قبال آن مبلغی را به عنوان غرامت از دولت دریافت کردند و به تجارت پرداختند و عده‌ای از آنها در کارخانجات سهام خریدند و به سهامداران بزرگ تبدیل شدند و با سرمایه‌گذاری در شرکت‌های سهامی زراعی و کشت و صنعت و تعاونی‌ها موقعیت خودشان را در مناطق روستایی تحکیم بخشیدند.[۷۸]  بنابراین اصلاحات ارضی که در چارچوب اهداف سیاسی آمریکا و حفظ منافع این کشور در منطقه خاورمیانه، مطرح شد، با توجه به نبود ساختارهای مناسب برای انجام این طرح و توزیع نادرست آن و از همه مهمتر ماهیت تحمیلی و استعماری آن از طرف آمریکا، فاقد فواید اجتماعی و اقتصادی مؤثری برای ایران بود و به همین جهت نه تنها به بهبود وضع رفاه کشاورزان و دهقانان ایران کمکی نکرد، بلکه باعث به وجود آمدن بحران‌های جدیِ اجتماعی همانند مهاجرت روستاییان به شهرهای بزرگ، بی‌کاری، وضعیت بد معیشتی، حاشیه‌نشینی در شهرها، از رونق افتادن کشاورزی ایران و واردات محصولات کشاورزی از کشورهای غربی، شد. ........................................................................................................................................................ منابع و مآخذ کتاب‌ها: ال. شوئل، فرانک، آمریکا چگونه آمریکا شد، ترجمه ابراهیم صدیقانی، چاپ سوم، انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۸۳٫ آمارهای روستایی و کشاورزی ایران، مسائل ارضی و دهقانی، انتشارات آگاه، تهران،۱۳۶۱٫ بداقی، حمیدرضا، بررسی روابط سیاسی ایران و ایالات متحده ی آمریکا از ۱۳۳۲ تا ۱۳۴۷ با نگاهی به اسناد وزارت امور خارجه، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی تهران؛ وزارت امور خارجه، چاپ اول، تهران، ۱۳۸۷٫ بنی لوحی، سید‌علی، ایران و آمریکا، امام خمینی(ره) و تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، نشر فرهنگی دانش و اندیشه‌ی معاصر، چاپ اول، ۱۳۷۸٫ بیل، جیمز، عقاب و شیر؛ تراژدی روابط ایران و آمریکا، ترجمه مهوش غلامی، چاپ اول، نشر کوبه، تهران، ۱۳۸۱٫ پهلوی، محمدرضا، پاسخ به تاریخ، به کوشش شهریار ماکان، چاپ نهم، نشر البرز، ۱۳۸۷٫ خمینی، روح‌الله، ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، تقریر بیانات حضرت امام خمینی (س)، چاپ سی‌ام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، تهران، ۱۳۹۴٫ رجبی، محمد‌حسن، زندگی‌نامه سیاسی امام خمینی،انتشارات فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، تهران، ۱۳۶۹٫ سواین فورد لمتون، آن کاترین، اصلاحات ارضی در ایران (‌۱۳۴۵-۱۳۴۰‌)، ترجمه مهدی اسحاقیان، چاپ اول، انشارات امیرکبیر، ۱۳۹۴٫ صحیفه امام مجموعه آثار امام خمینی(س)، بیانات، مصاحبه‌ها، احکام، اجازات شرعی و نامه‌ها، جلد‌های اول، سوم، چهارم، پنجم و بیست و یکم، چاپ پنجم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی و چاپ و نشر عروج، ۱۳۸۹٫ عشقی، حمید، تاریخ سازمان سیا و تحولات جهانی، انتشارات آرمان رشد، تهران، ۱۳۹۵٫ عمید، حسن، فرهنگ عمید، جلد اول، چاپ سوم، انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۰٫ فارسی، جلال‌الدین، زوایای تاریک، چاپ اول، مؤسسه چاپ و انتشارات حدیث، تهران، ۱۳۷۳٫ فلاحی، اکبر، سال‌های تبعید امام خمینی(ره)؛ علل و زمینه‌های تبعید امام خمینی، چاپ اول، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۸۷٫ گازیوروسکی، مارک، دیپلماسی آمریکا و شاه، ترجمه جمشید زنگنه، چاپ اول، انتشارات رسا، ۱۳۷۱٫ لاجوردی، حبیب، خاطرات علی امینی؛ مجموعه تاریخ معاصر ایران به روایت تاریخ‌سازان۱، نشر صفحه سفید، چاپ اول، ۱۳۸۳٫ مرکز بررسی اسناد تاریخی، رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک؛ علی امینی، جلد اول، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۹٫ ملک محمدی، حمیدرضا، ژاندارم و ژنرال، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، ۱۳۸۷٫ منصوری، جواد، ۲۵ سال حاکمیت آمریکا بر ایران، چاپ اول، بی‌جا، ۱۳۶۴٫ میلانی، محسن، شکل‌گیری انقلاب اسلامی، ترجمه مجتبی عطارزاده، چاپ ششم، انتشارات گام نو، ۱۳۸۸٫ هانتینگتون، ساموئل، سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، نشر علم، چاپ اول، ۱۳۷۰٫ ................................................................................. مقاله‌ها: امامی خوئی، محمد‌تقی و نرگس ضیایی، مقاله اصلاحات ارضی و تاثیرات اقتصادی آن بر جامعه کشاورزی ایران، مجله مسکویه، شماره ۴، تابستان ۱۳۸۷، صفحات ۵۹ الی ۸۶٫ امین‌آبادی، سیدروح‌الله، مقاله روایت اسناد لانه جاسوسی از توطئه‌های آمریکا، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳ آبان ۱۳۹۴٫ بدلا، سید‌حسین، مصاحبه با حجت‌الاسلام سیدحسین بدلا، پرتال جامع علوم انسانی به نقل از مجله حوزه سال ۱۳۷۰، شماره ۴۳ و ۴۴٫ تجدد، حسین، مقاله پیامدهای مثبت و منفی اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران، گذرستان؛ نشریه الکترونیکی تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۹۷٫ جنگروی، مهدی، مقاله اصلاحات ارضی، پایگاه مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۱۳۹۷٫ حسن‌زاده، اسماعیل، مقاله تأملی بر نگرش امام خمینی(ره) به اصلاحات ارضی، خبرگزاری فارس، ۱۲ / ۳ / ۱۳۸۵٫ روحانی، سیدحمید، رفرم ارضی در ایران، نگاهی به جریان اصلاحات ارضی شاه، فصلنامه مطالعات تاریخی، فایل پی دی اف. فوزی، یحیی، مقاله رهبران مذهبی و مدرنیزاسیون در دوره ی پهلوی دوم- بررسی مواضع امام خمینی(س)، فصلنامه متین، شماره ۱۰، سال ۱۳۸۵٫ قرشی، یوسف و جمیری، محمد، مقاله اصل چهار ترومن در ایران، فصلنامه تاریخ معاصر ایران، سال دوازدهم، شماره ۴۶، تابستان ۱۳۸۷٫ متولی حقیقی، یوسف، مقاله دولت امینی و اصلاحات پیشنهادی آمریکا، پژوهش‌نامه تاریخ، سال سوم، شماره نهم، ۱۳۸۷٫ هوگلند، اریک، مقاله اصلاحات ارضی؛ اراده‌ی نیمه تمام، فصلنامه فرهنگی، اجتماعی گفتگو، شماره ۳۲، اسفند ۱۳۸۰، صفحه ۳۷٫ ..................................................................................... پایان‌نامه: شهوه، مرتضی، پایان‌نامه نقش آمریکا در اصلاحات دهه ۱۳۴۰ شمسی در ایران، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، ۱۳۸۴-۱۳۸۳٫ اسناد: مجموعه اسناد کودتای سفید، بخش دوم، به کوشش جلال فرهمند، مجله تاریخ معاصر ایران، سال ۸، شماره ۳۲، زمستان ۱۳۸۳٫ مجموعه اسناد مرکز اسناد انقلاب اسلامی. مجموعه اسناد مرکز بررسی اسناد تاریخی ، کتاب رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک؛ علی امینی، چاپ اول، تهران، ۱۳۷۹٫ ....................................................................................... روزنامه‌ها: روزنامه اطلاعات به تاریخ ۲۶ / ۱ / ۱۳۴۱٫ روزنامه اطلاعات، سال سی و چهارم، شماره ۱۰۱۴۰، به تاریخ ۲۶ بهمن ۱۳۳۸٫ روزنامه اطلاعات، سال سی و ششم، شماره ۱۰۷۳۰، ۲۳ بهمن ماه ۱۳۴۰٫ روزنامه باختر امروز شماره ۳۳، تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۴۱، صفحه ۲٫ روزنامه باختر امروز، سال دوم، شماره ۳۳۵، به تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۲۹٫ روزنامه کیهان، شماره ۵۵۸۲، ۲۳ بهمن ماه ۱۳۴۰٫ روزنامه مجلس، سال اول، شماره ۲۴، ۲۲ ذی القعده ۱۳۲۴ قمری. ...................................................................................................... پیوست‌ها: الف- پیوست شماره ۱: روزنامه اطلاعات شماره ۱۰۷۰۲، دی ماه ۱۳۴۰، تصویب لایحه اصلاحات ارضی. ب- پیوست شماره ۲: الغای تیولداری: روزنامه مجلس شماره ۲۴٫ ج- پیوست شماره ۳: روزنامه اطلاعات، شماره ۱۰۷۷۵، ۲۶ دی ماه ۱۳۴۱، مسافرت شاه به آمریکا. د- پیوست شماره ۴: روزنامه اطلاعات شماره ۳۴، ۲۶ بهمن ۱۳۳۸ صفحات ۱۸، ۱۹ و ۲۳، متن گزارش کمیسیون خاص مجلس شورای ملی در مورد لایحه اصلاحات ارضی. ه- پیوست شماره ۵: روزنامه باختر امروز، ۲۳ شهریور ۱۳۲۹، شماره ۳۳۵، صفحات ۱ و۴ سفر ویلیام دوگلاس به ایران در مورد اصلاحات ارضی.   پی‌نوشت‌ها: [۱]‌- ایران و آمریکا، امام خمینی(ره) و تبیین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به اهتمام سید‌علی بنی‌لوحی، صفحه ۱٫ [۲]‌- در این رابطه به کتاب نگرشی تاریخی بر رویارویی غرب با اسلام، تألیف دکتر جهانبخش ثواقب، نشر مؤسسه بوستان کتاب، چاپ دوم، ۱۳۸۷ صفحات ۱۹۳ الی ۱۹۶ با عنوان هیأت‌های تبلیغ‌گری در خدمت استعمار ارجاع شود. [۳]‌- مقاله اصل چهار ترومن در ایران، یوسف قرشی و محمد جمیری، فصلنامه تاریخ معاصر ایران، سال دوازدهم، شماره ۴۶، تابستان ۱۳۸۷، صفحه ۷۱٫ ‌۴- اصل چهار ترومن که از سوی هری. اس. ترومن رئیس جمهور آمریکا در سال ۱۹۴۷ میلادی ارائه شد. [۵]‌- آمریکا چگونه آمریکا شد، تألیف فرانک ال. شوئل، ترجمه ابراهیم صدیقانی، چاپ سوم، انتشارات امیرکبیر، ۶۵ صفحه و مقاله روایت اسناد لانه جاسوسی از توطئه‌های آمریکا، سید‌روح‌الله امین آبادی، پایگاه مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳ آبان ۱۳۹۴، صفحه ۱٫ [۶]‌- نخستین عملیاتی که در زمان ریاست آلن دالس در سازمان سیا اجرا شد، عملیات چکمه بود که به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ (‌۱۹ آگوست ۱۹۵۳) مشهور شده است. این عملیات یک ماه پس از جنگ کره اجرا شد و با هدایت کیم روزولت؛ مأمور سازمان سیا و همکاری ام آی ۶ و ارتش اجرا شد و موجب سقوط حکومت دکتر مصدق و آغاز خودکامگی محمدرضا پهلوی گردید. این کودتایی بود که به منظور کنترل نفت، توسط سازمان سیا اجرا شد. بنگرید به: تاریخ سازمان سیا و تحولات جهانی، گردآوری و ترجمه حمید عشقی، انتشارات آرمان رشد، صفحات ۵۶ الی ۵۸ و ۳۴۱ و همین طور ارجاع شود به کتاب اسناد سازمان سیا درباره کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و براندازی دکتر مصدق ترجمه غلامرضا وطن‌دوست، انتشارات رسا، چاپ دوم، ۱۳۹۷٫ [۷]‌- سال‌های تبعید امام خمینی(ره)؛ علل و زمینه‌های تبعید امام خمینی، اکبر فلاحی، چاپ اول، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صفحه ۵۳٫ [۸]- مقاله رهبران مذهبی و مدرنیزاسیون در دوره‌ی پهلوی دوم- بررسی مواضع امام خمینی(س)، یحیی فوزی، فصلنامه متین، شماره ۱۰، صفحات ۲۲۳ و ۲۲۴٫ [۹] - مقاله اصلاحات ارضی، مهدی جنگ‌روی، پایگاه مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۱۳۹۷، صفحه ۱٫ [۱۰]- روزنامه اطلاعات، سال سی و چهارم، شماره ۱۰۱۴۰، به تاریخ ۲۶ بهمن ۱۳۳۸، صفحات ۱۸ و ۱۹ و ۲۳، (متن گزارش کمیسیون خاص مجلس شورای ملی در مورد لایحه اصلاحات ارضی). [۱۱]‌- تیول، ملک و آب و زمینی که در قدیم از طرف پادشاه به شخصی واگذار می‌شد که از درآمدِ آن زندگانی کند. در دوره‌ی تیموریان و صفویه از طرف پادشاه به برخی از رجال، ملکی واگذار می‌شد که وظیفه و مستمری خود را از مالیات آن وصول کنند. چنین ملکی را تیول و آن شخص را تیولدار می‌گفتند. در دوره‌ی قاجاریه نیز این رسم برقرار بود و در دوره‌ی اول مجلس شورای ملی به موجب قانون، ملغی گردید. فرهنگ عمید، تألیف حسن عمید، جلد اول، صفحه ۶۵۴٫ [۱۲]‌- روزنامه مجلس، سال اول، شماره ۲۴، ۲۲ ذی القعده ۱۳۲۴ قمری، ۲۲ دی ماه ۱۲۷۲ شمسی، صفحه ۴، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. [۱۳]‌- اصلاحات ارضی در ایران ( ۱۳۴۵-۱۳۴۰ )، آن کاترین سواین فورد لمتون، ترجمه مهدی اسحاقیان، صفحات ۳۶ و ۴۸٫ [۱۴] - مقاله پیامدهای مثبت و منفی اجرای قانون اصلاحات ارضی در ایران، حسین تجدد، گذرستان؛ نشریه الکترونیکی تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۹۷، صفحه ۱٫ [۱۵] - دیپلماسی آمریکا و شاه، مارک گازیوروسکی، ترجمه جمشید زنگنه، صفحه ۲۲۰٫ [۱۶]‌- روزنامه باختر امروز، سال دوم، شماره ۳۳۵، به تاریخ ۲۳ شهریور ۱۳۲۹، صفحات ۱ و ۴، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. [۱۷]‌- شکل‌گیری انقلاب اسلامی، محسن میلانی، ترجمه مجتبی عطارزاده، چاپ ششم، انتشارات گام نو، صفحه ۱۰۰٫ [۱۸]‌- جنگ‌روی، همان. [۱۹]‌- رجال عصر پهلوی به روایت اسناد ساواک؛ علی امینی، جلد اول، صفحه ۲۷٫ [۲۰]‌- ژاندارم و ژنرال، حمیدرضا ملک محمدی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، صفحات ۹۲ و ۹۳٫ [۲۱]- Walt Witman Rostow [۲۲] - بررسی روابط سیاسی ایران و ایالات متحده‌ی آمریکا از ۱۳۳۲ تا ۱۳۴۷ با نگاهی به اسناد وزارت امور خارجه، حمیدرضا بداقی، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی تهران؛ وزارت امور خارجه، چاپ اول، صفحات ۱۲۸، ۱۲۹ و ۱۳۰٫ [۲۳]‌- ملک محمدی، همان. [۲۴]‌- عقاب و شیر؛ تراژدی روابط ایران و آمریکا، جیمز بیل، ترجمه مهوش غلامی، صفحه ۲۱۷٫ [۲۵]‌- پیشنهاد چهارده‌گانه، از مجموع مباحثات گزارش جان دبلیو. بولینگ اخذ شده است که درباره شرایط ایران، در ماه مارس ۱۹۶۱ به جان اف کندی ارائه شد. (میلانی، همان، صفحات ۹۸ و ۹۹). [۲۶]‌- مقاله دولت امینی و اصلاحات پیشنهادی آمریکا، یوسف متولی حقیقی، پژوهش‌نامه تاریخ، سال سوم، شماره نهم، صفحات ۱۴۰ و ۱۴۱٫ [۲۷]‌- نقش آمریکا در اصلاحات دهه ۱۳۴۰ شمسی در ایران، مرتضی شهوه، صفحه ۱۰۵٫ [۲۸]‌- میلانی، همان، صفحه ۱۰۰٫ [۲۹] - حقیقی متولی، همان، صفحه ۱۳۹٫ [۳۰]‌- علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۲۷٫ [۳۱]‌- سند ساواک به تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۳۹ به نقل از کتاب علی امینی به روایت اسناد ساواک، صفحه ۵۶٫ [۳۲]‌- پاسخ به تاریخ، محمدرضا پهلوی، به کوشش شهریار ماکان، چاپ نهم، نشر البرز، صفحه ۴۳۲ و ۴۳۳ و میلانی، صفحه ۹۹٫ [۳۳]‌- سند شماره ۱۱۵۰ به تاریخ ۱۷ اردیبهشت ۱۳۴۰، به نقل از علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۵۹٫ [۳۴]‌- روزنامه اطلاعات، سال سی و ششم، شماره ۱۰۷۳۰، ۲۳ بهمن ماه ۱۳۴۰ و روزنامه کیهان، شماره ۵۵۸۲، ۲۳ یهمن ماه ۱۳۴۰٫ [۳۵]‌- علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۳۳٫ [۳۶]‌- سند مربوط به ستاد بزرگ ارتشتاران، از اداره دوم دائره‌ی سازمان ضد اطلاعات، سند شماره‌ی ۵۴۶۲ رک (۵۰۲۲۰۰۰۴۲ ) به تاریخ ۳ / ۱۲ / ۱۳۴۰، مرکز اسناد انقلاب اسلامی. [۳۷] - زوایای تاریک، جلال الدین فارسی، چاپ اول، صفحه ۵۲٫ [۳۸] - علی امینی به روایت اسناد ساواک، همان. [۳۹] - آنهایی که به موجب نظام سنتی بهره برداری از اراضی، حق زراعت داشتند. [۴۰] - میلانی، همان، صفحات ۱۰۰ و ۱۰۱٫ [۴۱]‌- حقیقی متولی، صفحه ۱۴۶٫ [۴۲]‌- روزنامه اطلاعات به تاریخ ۲۶ / ۱ / ۱۳۴۱٫ [۴۳]‌- علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۶۲٫ [۴۴]‌- در این رابطه علی امینی در گفتگوی خود با حبیب لاجوردی به این مسئله اشاره نموده و به اختلاف خود با شاه بر سر بودجه‌ی وزارت جنگ، پرداخته است: «... بالاخره صحبت بودجه شد... با جهانگیر آموزگار، بودجه‌ای تعیین کردیم که به الف و ب تقسیم شده بود...آمریکا هم گفته بود، ما دیگر بیش از این نمی‌توانیم کمک بکنیم... به شاه گفتم که، بودجه همین مقدار است و این قدر هم کسری بودجه است... شاه گفت که همه‌ی بودجه‌ی الف و ب برای وزارت جنگ باشد. گفتم، آقا، بنده، الان ۱۵ درصد از اعتبار تمام وزارت‌خانه‌ها را حذف کردم.... من چه طور بگویم که همه‌ی بودجه‌ها مال وزارت جنگ است. من نمی‌توانم همچین کاری بکنم... شاه گفت: خوب، دروغ می‌گفتید، همان طور که در وزارت دارایی می‌گفتید...گفتم من نمی‌توانم، چون واقعاً از آن اشخاص نیستم... تعهد من باید تعهدی درست باشد و وضع اقتصادی مملکت اجازه نمی‌دهد. به علاوه، در هر موقعیتی، یک اولویتی هست. الان به نظر من اولویت، وزارت جنگ نیست، اولویت بهداشت است، کشاورزی است، فرهنگ است...این یک مخارج غیر‌تولیدی است و این نمی‌گذارد ما به جایی برسیم... خلاصه گفتم من نمی‌توانم و بالاخره یک استعفایی تهیه کردم و پهلوی ایشان بردم...» خاطرات علی امینی؛ مجموعه تاریخ معاصر ایران به روایت تاریخ‌سازان۱، حبیب لاجوردی، نشر صفحه سفید، چاپ اول، صفحات ۱۴۷ و ۱۴۸ و علی امینی به روایت اسناد ساواک،جلد اول، صفحه ۴۱٫ [۴۵]‌- گزارش ساواک به تاریخ ۳۱ / ۴ / ۴۱ به نقل از علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۶۲٫ [۴۶]‌- روزنامه باختر امروز شماره ۳۳، تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۴۱، صفحه ۲٫ به صورت مجلد، محل نگهداری مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران، بخش پیایندها. [۴۷]‌- اصلاحات ارضی؛ اراده‌ی نیمه تمام، اریک هوگلند، فصلنامه فرهنگی، اجتماعی گفتگو، شماره ۳۲، اسفند ۱۳۸۰، صفحه ۳۷٫ [۴۸]‌- مجموعه اسناد کودتای سفید بخش دوم، به کوشش جلال فرهمند، مجله تاریخ معاصر ایران، سال ۸، شماره ۳۲، زمستان ۱۳۸۳، صفحات ۲۴۰ و ۲۴۱٫ [۴۹]‌- عزیزالله قوامی، فرزند قوام الملک شیرازی و نماینده‌ی آخرین مجلس شورای ملی بود. وی پسرعموی زن اسدالله علم بوده است که در منطقه صیدون حدود ۵۰۰۰ هکتار اراضی مرغوب درجه یک و یک باغ به مساحت ۱۰۰ هزار هکتار داشت که در وسط آن کاخی زیبا و مجلل بنا کرده بود. برگرفته از مجموعه اسناد کودتای سفید بخش دوم، صفحه ۲۲۶٫ [۵۰]‌- مجموعه اسناد کودتای سفید، بخش دوم، به کوشش جلال فرهمند، صفحه ۲۲۲٫ [۵۱]‌- همان، صفحه ۲۲۸٫ [۵۲]‌- همان، صفحه ۲۳۹٫ [۵۳] - همان، صفحات ۲۲۱ و ۲۲۲٫ [۵۴] - مرتضی شهوه، همان، صفحات ۱۲۸ و ۱۲۹٫ [۵۵]‌- ارجاع شود به کتاب کشف اسرار، تألیف حضرت امام خمینی(ره). [۵۶] - ولایت فقیه (حکومت اسلامی)، تقریر بیانات حضرت امام خمینی(س)، صفحه ۸۸٫ [۵۷]‌- مصاحبه با حجت‌الاسلام سید‌حسین بدلا، پرتال جامع علوم انسانی به نقل از مجله حوزه سال ۱۳۷۰، شماره ۴۳ و ۴۴٫ [۵۸]‌- مقاله تأملی بر نگرش امام خمینی(ره) به اصلاحات ارضی، اسماعیل حسن زاده. [۵۹]‌- هدف از این ملاقات جلب نظر و به دست آوردن حمایت ایشان از برنامه‌های به اصطلاح، اصلاحی دولت بود. حضرت امام(رحمه‌الله علیه) با بیان مطالبی درباره‌ی دیکتاتوری حکومت پهلوی و معضلات و مشکلات جامعه، دولت او را مورد انتقاد و تذکر قرار داده و فرمودند: «... شما که امروز عهده‌دار ریاست دولت هستید و نخست‌وزیری کشور در اختیارتان است، مسئولیت سنگین‌تری دارید. شما در امور دین با مردم، آن چنان رفتار کنید تا ذکر خیری از شما و خاطره‌ی خوبی از دوران نخست‌وزیری شما در میان مردم بماند.» سپس امام تذکراتی درباره‌ی خدمات فرهنگی روحانیت و توسعه و گسترش مسائل معنوی در دانشگاه‌ها و حل مسائل اقتصادی جامعه به نخست‌وزیر ارائه دادند. صحیفه امام، چاپ پنجم، جلد ۲۱، صفحه ۴۸۱ و علی امینی به روایت اسناد ساواک، جلد اول، صفحه ۳۴٫ [۶۰] - زندگی‌نامه سیاسی امام خمینی، محمد‌حسن رجبی، صفحه ۲۵۰٫ [۶۱] - سند شماره ۳۱۸۹۰۰۸۲ مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آرشیو اسناد و مدارک شماره ۸۲٫ [۶۲] - رفرم ارضی در ایران، سید حمید  روحانی، فصلنامه مطالعات تاریخی، صفحه ۶۲٫ [۶۳] - سند تلگراف حسن ارسنجانی به علما، به شماره ۳۹۱ ک ۳۷ ت ۱۶ / ۱۲ به تاریخ ۱۶ اسفند ۱۳۴۰، به نقل از مجوعه اسناد کودتای سفید، گردآوری جلال فرهمند، صفحه ۲۶۷٫ [۶۴] - سند تلگراف آیت‌الله العظمی سید محمدرضا گلپایگانی به قدس نخعی، به تاریخ ۲۰ اسفند ۱۳۴۰ به نقل از مجموعه اسناد کودتای سفید، همان، صفحه ۲۶۸٫ [۶۵] - روحانی، همان. [۶۶]‌- صحیفه امام، جلد اول، صفحه ۱۹۱٫ [۶۷]- همان، جلد سوم، صفحه ۷۲٫ [۶۸]‌- همان، صفحه ۲۵۵٫ [۶۹] - همان، جلد چهارم، صفحه ۵۰۶٫ [۷۰] - همان. [۷۱] - همان، جلد پنجم، صفحه ۲۹۵٫ [۷۲] - سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ساموئل هانتینگتون، ترجمه محسن ثلاثی، صفحه ۵۲۳٫ [۷۳] - فارسی، همان، صفحه ۵۳٫ [۷۴] - مقاله اصلاحات ارضی و تأثیرات اقتصادی آن بر جامعه کشاورزی ایران، محمد تقی امامی خوئی و نرگس ضیایی، فصلنامه مسکویه، شماره ۴، تابستان ۱۳۸۷، صفحات ۷۶ و ۷۹٫ [۷۵] - ۲۵ سال حاکمیت آمریکا در ایران، جواد منصوری، صفحه ۱۶۱٫ [۷۶] - آمارهای روستایی و کشاورزی ایران، مسائل ارضی و دهقانی، انتشارات آگاه، صفحه ۱۷۵٫ [۷۷] - امامی خوئی و ضیایی، همان، صفحات ۷۵ و ۸۰٫ [۷۸] - مرتضی شهوه، همان، صفحه ۱۳۴٫ .................................................................................................................. منبع : مرکز بررسی اسناد تاریخی

جملات گزیده مقام معظم رهبری پیرامون امنیت غذایی، کشاورزان و دست اندرکاران کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم   جملات گزیده مقام معظم رهبری پیرامون امنیت غذایی، کشاورزان و دست اندرکاران کشاورزی   امنیت غذایی . امنیت غذایی برای کشور ما خیلی مهم است. ۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌   ۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ . کشاورزان ، امنیت غذایی . کشاورز ایرانی برای ملت ایران امنیت غذایی را تأمین می‌کند؛ این، افتخار بزرگی است؛ قدر خودتان را بدانید. ۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ . ۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ . جوان, اخلاص, توکل به خدا, اعتماد به جوانان, کشاورزی . اعتماد به جوانان و افراد با تجربه به همراه توکل به خدای متعال و اخلاص نیت برای خدا، اساس کار است. ۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ . ۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ . کشاورزی, کشاورزان, استفاده از جوانان . به همه‌ی روستاییان و همه‌ی کشاورزان و کسانی که دست‌اندرکار کشاورزی‌اند، توصیه می‌شود که از این جوانان مطلع و خبره در کار کشاورزی استقبال کنند. ۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌  

امام خمینی و کشاورزان

بسم الله الرحمن الرحیم امام خمینی و کشاورزان . اشاره:  سیری در آثار و مواضع رهبر فقید انقلاب، نشان می دهد که از آغاز نهضت ۱۵ خرداد، عنایت رهبری به کشاورزی و کشاورزان ایرانی به چشم می خورد، این همه - که در این مجال بدان خواهیم پرداخت - حاکی از این است که امام خمینی، افزون بر اسلام خواهی و کوشش احیاگرانه در جهت پیاده شدن احکام دینی در عرصه حیات و اجتماع مسلمانان، به کشور و پیشرفت و آبادانی و خوداتکایی و توسعه اقتصادی آن نظر داشته است . از این رو می نگریم که گفتارهای رهنمون کننده رهبر فقید انقلاب در ترسیم جامعه سالم و آزاد و آباد ایرانی - که به همت و بصیرت کشاورزان بستگی دارد - به چشم می خورد . . . شکل گیری نهاد انقلابی و خدمت گزار جهاد سازندگی - که در دو دهه نخست انقلاب، نقشی تعیین کننده داشته است - فرمان و دعوتی حکیمانه از سوی امام است . این حرکت نهادینه شده در روند احیای کشاورزی و کشاورزان در ایران - که دوران وابستگی اقتصادی را پشت سر نهاده و دشواری های بسیاری در نیل به خودکفایی و استقلال، در پیش روی داشته است - به روشنی از عزم استوار رهبری در حمایت از کشاورزان فراموش شده حکایت داشت . نباید از یاد برد که بنیان گذار جمهوری اسلامی، از موضع والای یک پیشوای دینی و روحانی، دست اندرکار نجات بخشی یک ملت عقب نگاه داشته شده، ولی خواستار عزت و استقلال در تمامی عرصه های حیات جمعی بود . اسلام - چنان که از قرآن کریم و سیره نبوی و کردار امامان شیعه برمی آید - همواره به زمین و زیبایی و فزونی محصولات آن چشم دوخته و مسلمانان را به کوشش و آبادانی آن ترغیب نموده است . در اینجا، گوشه ای از فرمان علی بن ابی طالب - علیه السلام - را که از حمایت علوی نسبت به قشر زحمت کش کشاورز، حکایت دارد می آوریم . "ولیکن نظرک فی عماره الارض ابلغ من نظرک فی استجلاب الخراج لان ذلک لایدرک الابعماره، و من طلب الخراج بغیر عماره اخرب البلاد و الملک العباد، ولم یستقم امره الا قلیلا، فان شکوا ثقلا او عله او انقطاع شرب او باله او احاله الارض اغتمرها غرق او اجحف بها عطش خففت عنهم بما ترجو ان یصلح به امرهم . "۱ ["ای مالک اشتر]، و باید نگریستنت به آبادانی زمین بیشتر از ستدن خراج بود، که ستدن خراج جز با آبادانی میسر نشود; و آن که خراج خواهد و به آبادانی نپردازد، شهرها را ویران کند و بندگان را هلاک سازد، و کارش جز اندکی راست نیاید; و اگر از سنگینی - مالیات - شکایت کردند، یا از آفتی که - به کشت - رسیده، یا آبی که از کشت هاشان بریده، و یا باران بدانها نباریده یا - بذر زمین - بر اثر غرق شدن یا بی آبی تباه گردیده، بار آنان را سبک گردان چندان که می دانی کارشان سامان پذیرد بدان . " در این حکم حکمت آمیز، آشکارا از کشاورزان و جایگاه بلند و تاثیرگذاری که بر اقتصاد و سیاست جامعه دارند، یاد شده است . تردیدی نیست که این آموزه حاکمیت متمایل به خیر و صلاح ملت را بر آن می دارد تا امکان خرسندی آنان و کارآیی سیاست گذاری در عرصه کشاورزی را فراهم آورد . جامعه دینی و حکومت برآمده از آن - که اقامه قسط و بسط عدل و انصاف و رحمت را شعار خود برگرفته است - ناگزیر از رعایت آسایش و کسب رضایت کشت کاران گمنام است . مولای متقیان با طرح آبادانی زمین و بسیج نیروها و امکانات در جهت آن، منظر خیرگرایانه اجتماعی را جایگزین منظر منفعت طلبانه ای می سازد که حکومتها را دچار فروپاشی کرده و سرزمینها را به ویرانه ای بدل ساخته است . تامل در مبارزه سیاسی امام با شاه و دولتهای دست نشانده، بخصوص در مساله اقتصاد و کشاورزی ایران، حاکی از رنج بسیار او در ویران سازی کشور و دریوزگی ملتی بو دکه روزگاری به سر سفره خویش نشسته بود . "کشاورزی ما که تولیدش حتی تا ۲۳ سال پیش، اضافه بر احتیاجات داخلی مان بود و ما صادر کننده این مازاد بودیم، فعلا از میان رفته است . مطابق ارقامی که نخست وزیر شاه در دو سال پیش به دست داده است، ایران ۹۳ درصد از مواد غذایی مصرفی خود را وارد می کند . و این است نتیجه به اصطلاح: اصلاحات ارضی شاه! "۲ در این مجال، با تصویر کردن دوران پیش از انقلاب و پس از آن، به دست خواهیم داد که کشاورزان در منظر رهبر فقید انقلاب، جایگاهی در خور تقدیر و تکریم دارند . و از همین روست که امام در رهنمودها و فرمانها و همچنین افشاگریهایی که بر ضد رژیم ستم شاهی و گروههای سیاسی و اخلال گر در کار جهادگران سازندگی و کشاورزی کشور داشته است، همواره از کشاورزان یاد و دفاع کرده است . . کلمات کلیدی:  کشاورز،کشاورزی،رهبر فقید انقلاب،امام خمینی،انقلاب،اقتصاد،ایران،خوداتکایی،روستا . ۱ - امام و اصلاحات ارضی پس از درگذشت مرجع و زعیم بزرگ شیعه; مرحوم آیت الله بروجردی - که رهبری فرزانه و روشن بین بوده و از نفوذ کلام در میان اقشار گوناگون ملت برخوردار بوده است - شاه از انقلاب سفید! سخن به میان آورد . در حقیقت فقدان رهبری و مرجعیت دینی در ایران، مقارن با تغییر سیاستهای برون مرزی امریکا، پس از انتخاب شدن "کندی" به عنوان رئیس جمهور مورد حمایت دموکراتها بود . چنان که تاریخ حاکمیت امریکا نشان می دهد; پروژه فضای باز سیاسی پیوسته مدنظر حاکمان پس از بن بستهایی بوده است که سیاست خارجی آن کشور دچار آن گشته است . ناکامی بازی گران سیاسی و نظامی امریکا در کشور ویتنام، زمینه فراهم آوردن اصلاحات سیاسی و اقتصادی در آغاز دهه چهل در ایران گشت . امام خمینی با طرح این پرسش: "کدام انقلاب؟! کدام ملت؟! "۳ در اوج نهضت سیاسی خویش - که رهبری در تبعید را سبب گشت - در واقع مشروعیت حاکمیت و دولت و مجلس شورای اسلامی را زیر سوال برد . از آن پس حوزه و روحانیت در چالش با سیاستهای غرب گرایانه حاکم قرار گرفت و با جریان روشنفکر نوظهوری همراه گشت که از غرب زدگی ۴ و پیامدهای روانی و فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی آن سخن می راند . چنانکه از عنوان اصلاحات پیداست; به خصوص در فضای اجتماعی دهه چهل، که کشور ما به رغم گذشت سالیان دراز پس از ایده خیرخواهانه اصلاحات از سوی امیرکبیر همچنان از کاروان زمان و تحولات گسترده زندگی عصر حاضر، عقب مانده بود و چشم به راه نجات بخش! به آسانی امکان مقابله با آن نبود . چراکه اتهام سنگینی متوجه مخالفان، به ویژه در سنگر اعتقادی بود . اگر امام بی درنگ به پیکار با اصلاحات ارضی می پرداخت، بی گمان در رسانه های دستگاه حاکمه، جانبداری یک مرجع شیعه از زمین خواران بزرگ تبلیغ می شد . تقابل درونی روشنفکران که تا دهه نزدیک به انقلاب کشیده شد، به خوبی از همین حقیقت پرده می افکند . برخی از آنان، نقد و طرد ما شنینیزم را به معنای نفی پیشرفت و بهره وری از تجربه ها و آموزه های معاصر در صنعت و فرهنگ تلقی می کردند . از منظر این جماعت، مبارزه با غرب زدگی و به ریشخند گرفتن اصلاحات ارضی شاه، نوعی کهنه اندیشی و تحجر وانمود می شد و روشنفکران خودباور جامعه را طرفدار فئودال ها و فئودالیزم معرفی می کردند . از این رو پس از طرح لایحه " انجمنهای ایالتی و ولایتی" در سال ۴۱، و به ویژه به هنگام اعلام رفراندوم اصول شش گانه موسوم به انقلاب سفید یا انقلاب شاه و مردم، در همان سال - که یاد آور طرح اصلاحات ارضی در سال پیش بود - مبارزه امام، چهره آشکار خود را نشان داد . سخن و رهنمون رهبری در این مقطع، معطوف به استقلال کشور، و نیز اتهام زدایی از نهضت بود، که در پرتو آیین اسلام صورت می گرفت: "قرآن کریم و اسلام در معرض خطر است . استقلال مملکت و اقتصاد آن در معرض قبضه صهیونیست هاست" . ۵ "صدسال است [که این کشور، وزارت] فرهنگ و دانشگاه دارد، ولی دکتر ندارد، مهندس ندارد"۶ "علما با چه امر اقتصادی مخالفند؟ شما سد خواستید بسازید، جلوتان را گرفتند؟ کارخانه خواستید وارد کنید، نگذاشتند؟ "۷ جریان اصلاحات ارضی شاه - که ریشه در منافع بیگانگان دارد نه مصالح فرزندان این مرز و بوم - در اشاره های روشن و هدایت گرانه امام خمینی تجلی کرده است . بدین سان با این تحلیل افشاگرانه به دست می دهد که مخالفت با انقلاب و اصلاحات حاکم شکل می گیرد نه با آن چه به نفع مردم بوده و خاستگاه ملی داشته و برآمده از خودباوری تحصیل کردگان و کارگران و کشاورزان می باشد . اما پس از رشد نهضت و در دوران تبعید، بارها از اصلاحات ارضی و ماهیت و اهداف آن در آثار شفاهی و مکتوب رهبر فقید انقلاب سخن رفته است . "اینها به اسم "اصلاحات ارضی"، زراعت ایران را به باد دادند یعنی دهقان و رعیت بیچاره را بیچاره [تر] کردند که دیگر نتوانستند اینها بمانند در مزرعه های خودشان . از آنجا کوچ کردند و آمدند به تهران . و اطراف شهر تهران [در حلبی آباد] به وضع بدی زندگی می کنند . "۸ در این افشاگری، پدیده مهاجرت روستایی ها خاطرنشان می شود که از بدحادثه به شهرهای بزرگ، به خصوص پایتخت هجوم می آورند، و به تعبیری پناهنده می شوند . کشاورزانی که هنوز دل و دیده در گرو زمین و طبیعت و زادگاه خود دارند، ناخواسته با شهر و شهرنشینی رو به رو می شوند بی آنکه ساختار روانی و شخصیتی متناسب با آن همه را داشته باشند . و از طرفی آینده تاریک و نامعلوم سکونت در پایتخت، و عدم دسترسی به شغل و درآمد و مسکن و فرهنگ مطلوب، و تن دادن به وضع تحمیلی شهر و خودباختگی ها، از نسل پاک دل کشاورز ایرانی، عناصری می سازد که از خود بیگانه اند . حلبی آبادهای دوران اصلاحات ارضی شاه - که زن و مرد و کودک و کهن سال، جملگی اسیر فقر وجهل بوده و بی نصیب از امنیت و بهداشت و تغذیه مناسب بوده اند - جلوه هایی از آن به شمار می آمد . "نقشه برای نابودی کشاورزی [ایران دارند] ... وقتی قنات ها خشک شد; زراعت نمی شود، وقتی زراعت نشد، مردمش کوچ می کنند و می آیند به [سمت] فقر و فلاکت در تهران یا در یک شهر دیگری و تعهد در این کار هست که مردم را جمع کنند در شهرها که مبادا در دهات مخالفت شروع بشود و [در] دهات مشکل است مهارش ... کوهستانی ها ... بختیاری ها ... و بلوچ ها ... را می خواهند کوچ بدهند به شهرها تا بتوانند اینها را کنترل کنند ... حالا یا این است [علت اصلاحات ارضی] ... یا ... [این که] همه [منابع و ذخائر کشور] را به دست چپاول گرهای غرب و شرق بدهند . "۹ در آنچه گذشت، تحلیلهایی سیاسی صورت گرفته است که در حقیقت، پشت پرده سیاست حاکم بر ایران را نشان می دهد . امام، ویرانی مزرعه ها و خلوت روستاها را، یک هدف سیاسی دانسته است . از آنجا که در اندیشه و ذهن و جان روستایی ها و کوهستانی ها، صفا و روشن بینی وجود داشته و نیز برخوردار از روحیه ظلم ستیزانه بوده اند، می توانست در درازمدت برای رژیم حاکم تهدیدی نگران کننده به شمار آید . از این رو سبب کوچیدن آنان به شهرهای کوچک و بزرگ فراهم آمده تا در زندگی مصرفی و ماشینی روزمره، به نوعی"الینه" شوند . البته این سیاست، در واقع استمرار همان شیوه معمول سیاسی حکومتهای گذشته همچون صفویه و قاجاریه می باشد; که کردها و ترکها را به کوچ اجباری و اسکان در ایالتهای دوردست مانند خراسان وامی داشت . بدین سان، اصلاحات ارضی شاه، عاملی در روند خنثی سازی هسته های ضد استبدادی - که در پی بیدادگری ها، آرام آرام شکل گرفته و به جنبش جمعی مدد خواهند بخشید - تلقی می شود . در تحلیل دیگر، مقوله غارت گری دولتهای استعمارگر خاطرنشان می شود که از سده های پیشین، ایرا ن و دیگر کشورهای مسلمان را به سمت و سوی انحطاط و فقر و وابستگی سوق داده اند . پیداست که با به ویرانی کشیدن روستاها، امکان بررسی و کشف و یغمای ذخائر زیرزمینی در جای جای کشور پهناور ما، فراهم آمده و مواد اولیه کارخانه ها و ماشینهای تولید غرب تامین گشته است . افزون بر این که ایران را بازار کالاهای مصرفی خویش ساخته و با بهره وری از روان شناختی و جامعه شناختی، سعی در جذب سلیقه ها و گروه های ایرانی نموده اند . "اینها [استعمارگران] راه پیدا کردند به ایران; به شرق، و مطالعات کردند در حال [ملتهای] شرق . آن وقت اینها فهمیدند که [این سرزمینهای آسیایی] یک لقمه چربی است . شرق دارای مخازن و معادن است و باید این را به هر طوری که هست ... ببرند و نگذارند که مردم خود آن دیار استفاده کنند . "۱۰ با این نگاه واقع بینانه - که ریشه در تاریخ روابط سیاسی غرب و شرق دارد و اندیشه وران مغرب زمین نیز بدان گواهی داده اند - دیگر نمی توان در ماهیت استکباری انقلاب و اصلاحات ارضی شاه تردید داشت و آن را در جهت حمایت از کشاورزی و کشاورزان ایرانی تلقی نمود . کشوری که به کلی از لحاظ صادرات کالا به صفر گراییده است و اقتصاد آن در رابطه با نفت تعریف و محدود می شود، نمی تواند مدعی استقلال و آبادانی و آسایش کشت کاران خویش باشد . فزونی و گستره واردات کالای گوناگونی غربی به مرزهای شرقی; به خصوص ایران پس از اصلاحات ارضی، از بی حاصل بودن تقسیم زمین میان کشاورزان تهی دست و محروم از دست یابی به ابزارهای کاشت و برداشت، حکایت دارد . سیر نزولی محصولات کشاورزی در دهه های پس از انقلاب سفید! به روشنی از ضریب کاری سیاسی حاکم خبر می دهد . "جریانی امریکایی زیرپوشش "اصلاحات ارضی ["در ایران پدید آوردند]، همه می دانند که کشاورزی ما را [شاه نابود کرد] ... همین خیانتی که شاه کرد; به اسم اصلاحات ارضی، کشاورزی ما را به زمین زد و امریکا نفع اش را برد ... یک مقدارش [را] هم صهیونیسم [به یغما برد . "] ۱۱ ۲ - امام و احیای کشاورزی ایران از همان روزهای نزدیک به پیروزی انقلاب، اندیشه کشاورزی و کشاورزان ایرانی، رهبر فقید انقلاب را به خود مشغول داشته بود . در مصاحبه ها و سخنرانیها و اعلامیه های روشنگرانه، از کشاورزان به نیکی یاد کرده و نقش و تاثیر ویژه این قشر سخت کوش را در رشد اقتصادی و نیل به آبادانی و استقلال سیاسی کشور خاطرنشان می ساخت . پیدا بود که امام، دولت و حاکمیت آینده ایران را به سمت و سوی اقتصاد منهای نفت فرا می خواند تا از توازن واردات و صادرات بهره مند گشته و جامعه ایرانی، خوداتکایی در عرصه های اقتصادی را فراچنگ خود آورد . ۱ - ۲ - خودباوری کشاورزان پیش از آنکه از چند و چون سیاست گزاری های کلان در عرصه کشاورزی سخن رانده شود و راه کارهای نیل به خوداتکایی به دست داده شود، می بایست در این کشاورزان، این باور را پدید آورد که می توان کشور و اقتصاد را از وابستگی به قدرتهای بزرگ رهانید و نیز آنان می توانند بستر ساز استقلال و خوداتکایی باشند . چراکه پیشینه کشت و کار در کشور، در طی سالیان پیش از اصلاحات ارضی نشان می دهد که به جز ایام خشکسالی های دراز و درگیریهای داخلی یا تجاوزگری خارجی، نیازی به وارد کردن گندم و دیگر ارقام غذایی نبوده است . چنانکه از تبلیغ رژیمهای وابسته برمی آید، حاکمان تحت فشار دولتهای بیگانه کوشیده اند تا ناممکن بودن تولید و ناتوانی از برآوردن نیازهای غذایی را القا کنند . رهبر فقید انقلاب که به خوبی موانع دستیابی به تولید در حد خودکفایی و همچنین صدور به خارج کشور را شناخته بود، سعی داشت تا کشاورزان را امیدوار به ایجاد تحول در روند تولید نماید . "اگر کشاورزی صحیح در ایران به وجود آید، ما، در آینده، یکی از صادرکنندگان مواد غذایی خواهیم بود . ما قبل از اصلاحات ارضی ساخته امریکا - که ایران را دربست در اختیار امریکا قرار داد، یکی از صادرکنندگان مواد غذایی بودیم . ایران، یکی از کشورهای نادری است که اگر اصول صحیح کشاورزی در آن پیاده شود، یکی دو استان آن، اکثر مواد غذایی ایران را تامین خواهد کرد . "۱۲ امام خمینی، با در نظر آوردن طبیعت غنی و پاسخ گویی نیازهای متنوع مادی و خوراکی مردم که در جای جای ایران به چشم می خورد و کشوری چهار فصل نامیده می شود، این گونه امید دارد و نیروهای انسانی روستاها را فرا می خواند . اشاره هایی که او به استانهای زرخیز کشور همچون خراسان و آذربایجان، در تحلیلهای خود دارد حاکی از توان مندی کشاورزان دیروز خراسانی و آذربایجانی می باشد که به تناسب سرشاری و انسان نوازی طبیعت و خاک منطقه خویش، بهره وری در خور ستایش داشته اند . خانه های روستایی این مناطق حاصل خیز، هنوز نقطه هایی را نشان می دهد که روزگاری نیاکان سخت کوش در آن گندم می اندوخته اند . اما چنان که در این گفتار آمده است، مهم به کارگیری شیوه های درست و متناسب در کار کشت است . به سخنی دیگر، دانش کشاورزی را - که پیشرفت کرده و توسعه شایان اعتنا یافته است - باید به مدد گرفت و خودباوری و سخاوت طبیعت را در روشنایی آن به بار نشانید . "ایران، امکانات و ظرفیتهای مختلف و فراوانی برای رشد اقتصادی دارد ... همچنین امکانات کشاورزی و دام داری و مهمتر از همه .. . استعدادهای سرشار و خلاق انسانی [دارد ]. . "۱۳ در این سخن نیز، به ساختار متناسب روانی و شخصیتی کشاورزان و کارگران ایرانی اشارت شده است که امکان خودباوری آنان را پدید آورده است . بدین سان نمی توان به بهانه های گوناگون - که غالبا تلقین شده از جانب بیگانگان می باشد - از مسئولیتها سرباز زد . آنان که به خوبی ما را می شناسند و آثار امید و کوشش ما را می نگرند، می کوشند تا مانع شکل گیری حرکت متکی به اراده و اعتماد به نفس کشاورزان باشند . افزون بر خودباوری و بهره گیری از دانش کارآمد کشاورزی، باید به تعاون اجتماعی اندیشید تا بتوان باورهای معقول و استوار خویش را در عینیت نگریست . کشاورزان خودباور و فعال در جهت بازگردانیدن عرصه کشت و کار به مرز خودکفایی و بلکه صدور مواد غذایی، نیازمند دستهای گرم و آکنده از مهر است که در دیگر حوزه های اشتغال و مدیریت و فرهنگ و فن آوری خدمت می کنند . "مملکت ما ... [امکان] این را دارد که [مواد غذایی] صادر کند و صادر می کرده است . د راین چند سال، اینها به اسم "انقلاب سفید" مملکت ما را به عقب راندند ... کشاورزی ما را هم به عقب راندند . باید همه با هم، دست به دست هم [داده و] یک صدا [بوده، تا] این خرابه را آباد کنیم . "۱۴ مشارکت پذیری حاکمیت - که در روش و منش حاکمان صالح و خدمت گذار به چشم می خورد - خودباوری را در گستره خویش ممکن می سازد . آنان که از خودکامگی، دست فرو شسته اند و مصلحتهای شخصی و سیاسی گذرا را زمین نهاده اند، کشور را از آن مردم و شهروندان خود می دانند . از این رو سعی می کنند تا در سیاستهای کلان خویش، جای گاه بلند ملت را شناخته و مصالح مادی و معنوی آنان را نگریسته باشند . از رهگذر این منظر انبیایی است که مشارکت خرد و کلان ملت در شهر و روستا، در راستای مدیریت کامیاب جمعی شکل می پذیرد . رهبر فقید انقلاب - که خودباوری کشاورزان را می جست و خواتکایی و استقلال و عمران کشور رااظهار می داشت - پیش از آن همه، ایران را از آن کشاورزان و کارگران و نخبگان ایرانی می دانست . "اگر چنانچه جمهوری اسلامی [در ایران] برپا بشود ... امیدوارم که همه امور اصلاح بشود، و مملکت، مال خود شما باشد، و خود شما مملکت را اداره کنید . من امیدوارم که همه اقشار مملکت، فعالیت داشته باشند، و کشاورزها در کشاورزی جدیت داشته باشند و خصوصا مواد غذایی را بیشتر تهیه کنند . "۱۵ پیدایش انگیزه های مناسب و نیرومند و تاثیرگذار بر سرنوشت ملت و کشور، حاصل فضایی سرشار از امید و اعتماد و شارکت سیاسی و اجتماعی و اقتصادی مردم می باشد . پیداست که عدم تمایل صادقانه به کار و ابتکار، به خصوص در حوزه کشاورزی - که رنج فزونتری دارد و صبر و حوصله دیگر می طلبد - کشاورزان را از تحرک در خور راهبردهای اقتصادی کشور و دلبستگی به آینده آن باز می دارد . تردیدی نیست که همواره این رژیمهای سیاسی بوده اند که رغبت و وجدان کاری را از شهروندان ستانده اند و رانت خواریهای سیاسی و اقتصادی را جایگزین سیاستهای خیرخواهانه و ملی ساخته اند . امام خمینی در پگاه انقلاب، به ایرانیان، بخصوص کشاورزان اطمینان می دهد که دولت مردان جمهوری اسلامی، هرگز با سودجویی های شخصی، منافع ملی را برباد نخواهند داد . به راستی، فراخنای خودباوری و خوداتکایی در این بستر هموار و خیراندیشانه - که رهبر فقید انقلاب در وارستگی کارگزاران آن تصویر کرده است - جلوه گری خواهد داشت . "هیچ یک از اقشار [ملت] تنها نمی توانند این [کشور و اقتصاد] ویرانه را بسازند ... کشاورزها ... به کشاورزی خودشان علاقه پیدا بکنند . الان دیگر دستی [و سیاستی] نیست که آنها را به فشار، وادار به امری [ناخوشایند] بکند یا منافع آنها را بخواهد به واسطه سودجویی [یغماگرانه] خودش بر دارد یا به غیر [از بیگانگان] بدهد . "۱۶ محصول دل انگیز خودباوری یک ملت در همت خرد و کلان آن، به ویژه کشاورزان و کارگران نهفته است . آنان که اطمینان یافته اند می توان با بازگشت به خویش و شناختن استعدادهای نهان خود، در عرصه کار و تولید به نوآوری و احیای کشاورزی پرداخت، بی گمان از همت والا برخوردار گشته اند . معرفتهای درونی و باطنی، به ویژه در زندگی ساده و آراسته روستایی - که با زیبایی و زلال طبیعت به هم آمیخته است - کشاورز را آماده می سازد تا آستین همت بالا زند و زشتی دریوزگی بیگانه را بزداید . قدرت جبران نابسامانی های دیرینه - هرچند دشوار و گاه ناممکن می نماید - در سایه شناخت و خودباوری ملی، عینیت می یابد و راه می گشاید . "عمده کشت را [به] مواد غذایی [اختصاص دهند] ... الان می دانید که محتاج به خارجیم راجع به مواد غذایی . باید ما خودمان این راجبران بکنیم . و این به همت کشاورزان ماست" . ۱۷ بنیان گذار جمهوری اسلامی، ضمن برشمردن کارگران و کشاورزان به منزله رکن های حیاتی کشور و اقتصاد نابسامان آن، نسل نور را که در دامان آن زحمت کشان پرورده شده است، به یاری می طلبد . همت جوانان شهر و روستاست که آینده آکنده از عزت و آزادی و استقلال یک کشور را نوید می بخشد . یاد کرد جوانان و روحیه و شیوه انقلابی و مشارکت جویانه شان، حاکی از مواضع روشن بینانه و حکمت آمیز رهبری انقلاب است . "اساس اقتصاد یک کشور به کار کارگر و کار کشاورز است ... ایران که باید صادرات داشته باشد، در کشاورزی صادرات داشته باشد ... [اکنون] هرچه بخواهیم باید محتاج باشیم . باید از امریکا یا کشورهای دیگر وارد کنیم ... [آبادانی] صبر لازم دارد . تداوم انقلاب به همت جوانان شما [کارگران محترم و کشاورزان محترم است] که پنجاه سال در تحت فشار طاغوت صبر کردید . "۱۸ امام خمینی، طریق نیل به خودباوری کشاورزان را همانا رهایی فکری و ذهنی از ذهنیت استعمارزده برمی شمارد که در طی دوران رژیمهای سیاسی وابسته و بی بهره از مشروعیت و مقبولیت مردمی، شکل گرفته است . بیگانه ها، ناتوانی و ناممکن بودن، خود اتکایی ملی را در عرصه های صنعت و کشاورزی ترویج کرده اند تا کارگری و کشاورزی در اندیشه بازسازی جامعه خویش نباشد و خود را از گردونه قدرت و مدیریت آن بیرون کشاند . "عمده این است که افکار شما آزاد بشود، افکار شما از وابستگی به قدرتهای بزرگ آزاد بشود ... . اگر کشاورزان ما باورشان این باشد که ما می توانیم در کشاورزی به جایی برسیم که صادر کنیم و وابسته به غیر نباشیم [خواهند توانست] . "۱۹ رهبر فقید انقلاب، با خاطرنشان کردن خودباوری و بالیدن ملتهای ژاپن و هندوستان پس از دوران سلطه گری استعمار خارجی - که به خوداتکایی در عرصه های مختلف انجامید - آن همه را برای ملت و کشاورزان و کارگران ایرانی ممکن می شمارد . "این ژاپن بود که در سالهای قبل محتاج بود ... والان صادر می کند به امریکا ... آن هندوستان بود که در آن زمان احتیاج داشت، حالا ... دارد خودش احتیاجات خودش را رفع می کند . مغزهای شما کوچکتر از مغزهای دیگران نیست . شما [کشاورزان و صنعت گران] خودتان به فکر باشید . "۲۰ ۲ - ۲ - دولت و کشاورزان هرچند پایه احیای کشاورزی - که رهبر فقید انقلاب ، آن را راهبردی تاثیرگذار برسرنوشت کشور می شناسد - همانا کشاورزان ایرانی اند، با این همه نباید از جایگاه دولت و کارگزاران اجرایی آن د راین رابطه، غفلت ورزید . به هر حال رئیس دولت و وزیران، به خصوص وزیر جهاد کشاورزی، و دست اندرکاران آن، مسئولیت هایی دارند که انجام آن، خودباوری کشاورزان را به نتیجه ای مطلوب می رساند . پیداست که کشت و کار به منظور خوداتکایی و نیز صدور کالا، آن گاه سود می بخشد و استمرار می یابد که از روشن گری ها و آموزشها و فراهم آوردن تسهیلات و امکانات کارآمد کشاورزی، دریغ نشود . در این بخش می کوشیم تا از رهنمودهای امام، به نقش و تاثیر دولت و راهکارهای گزینشی و متمایل به آبادانی و استقلال اقتصادی آن پی ببریم . به سخنی دیگر به دست خواهیم داد که دولت یا قوه مجریه - که راهبرد احیای کشاورزی را پذیرفته و تعهد بدان دارد، در عمل و عینیت چگونه باید باشد . "ما کشاورزی خود را مکانیزه خواهیم کرد و دولت اسلامی موظف است که آنچه را زارعین احتیاج دارند، به بهترین وجه در اختیار آنان بگذارد . اگر کشاورزی صحیح در ایران به وجود آید، ما در آینده یکی از صادرکنندگان مواد غذایی خواهیم بود . "۲۱ رویکرد ماشینی کشت کاران کشور، در عصر حاضر ضرورت انکارناپذیر به شمار می آید . دیگر نمی توان به کشاورزی سنتی بسنده نمود و زمان و فرصت ها و استعدادها و زمینها و آبها را در همان چارچوبه پیشین محصور ساخت . چراکه این همه به دلیل نامتناسب بودن محصول و میزان و درآمد ناشی از آن با آنچه از زندگی و عمر و فرصت ها هزینه می شود، ادامه نخواهد یافت . در حقیقت یکی از عوامل کوچ ناگزیر کشاورزان، و به ویژه نسل جوان و آگاه از چگونگی حیات و تمدن عصر حاضر از روستاها، همین متکی بودن به شیوه ها و ابزارهای کهن و ناکارآمد است . از این رو، مکانیزه کردن کشت و کار، لازمه خوداتکایی در کشاورزی است . امام خمینی با بیان این نیاز و ضرورت، دولت را فرا می خواند تا بستر بهره وری کشاورزان از ماشینهای کاشت و برداشت را فراهم سازد . بدین سان است که می توان امیدوار بود که خودکفایی در تولید مواد غذایی کشور و بلکه صدور آن، امکان پذیر می باشد . آن چه گذشت، نگاهی آرمانی است و چنان که در واقعیت ها به چشم می خورد; همواره موانعی بر سر راه احیای کشاورزی یا خودکفایی وجود داشته و دارد . بیشترین آن را باید در دستگاههای اجرایی سراغ گرفت که بافت در خور احتیاج و انتظار کشاورزان سخت کوش را پیدا نکرده اند . بی گمان این همه، سبب دل سردی و گریز نسل نو از اهتمام در کشت و کار خواهد گشت . و تردیدی نیست که بازگردانیدن آنان - که با شهرنشینی خو کرده اند و از امتیازهای چشم گیر آن نصیب برده اند - کاری دشوار بل محال خواهد بود . از همین رو باید بر این باور بود که آسیب پذیری روند احیای کشاورزی از ناحیه کارگزاران، عاملی تهدید کنند . برای استقلال و عمران کشور می باشد . امام بدین مهم عنایت می ورزید و از این رو هشدار می داد که مبادا دولت خود را سرگرم بخش نامه و آمد و شدهای بی حاصل در ارتباط با روستایی ها ساخته و از پاسخ گویی به انتظارهای معقول آنان سرباز زند . "لازم است دولت، بیش از پیش، کمکهای لازم را به کشاورزی و کشاورزان بکند و در این امر از هیچ کوششی خودداری ننماید و از پیچ وخمهای اداری که موجب تاخیر در این امر حیاتی است، جلوگیری نماید، و در این موضوع [احیای کشاورزی] به استان داران در سطح کشور سفارش اکید نماید که امر کشاورزی در کشور ما، از اهم امور است و هدایت و اجرای آن به وجه صحیح، اساس اقتصاد کشور است . "۲۲ آنچه تاثیر می گذارد، اقدام مناسب و همه جانبه مسئولان در ارتباط با سامان پذیری زندگی و وضع کاشت و برداشت و داد و ستد کشاورزان با دیگر اقشار جامعه می باشد . امام خمینی با یادآور ساختن روال نامطلوب دوران گذشته که شعار و ادعا داشته و ترویج کشاورزی را در خطبه های پرشور در حمایت از آن کشاورزان گنجانده بودند، خواستار دگرگونی و اقدام بود . "اصلاحات ارضی [شاه] ... همه اش الفاظ بود . شاه به همه تعلیم داده بود که با الفاظ [مردم و کشاورزان را سرگرم سازند]، وزارت خانه ها [به جای اقدام و تحول، در کار] الفاظ [باشند] . درکشاورزی ... همه جا خطابه و الفاظ بود، واقعیت در کار نبود; انحراف بود از حالا به بعد هم اگر بخواهید با خطابه و با [الفاظ تبلیغاتی پیش بروید] ... قضایا باز همان است ... همان گول زدن مردم و همان آشفتگی ها . امروز احتیاج به عمل است; نه به قول ... اقدام ملت و دولت برای نجات کشاورزی ایران [ضرورت دارد ]. ۲۳ وزارت کشاورزی در دوره پیشین - که هنوز ادغام صورت نگرفته بود - در سخن زیر مخاطب رهبری قرار گرفته است . در این جا به دو مقوله اشاره شده; نخست اینکه جاده های مورد نظر و نیاز کشاورزان آماده شود و دیگر کوشش در جهت گسترش خدمات درمانی برای خانواده کشاورزان . "مسئولان سازمانهای وابسته به این وزارتخانه، بایستی اهم فعالیتهای این وزارتخانه در جهت گسترش شبکه راههای روستایی، به ویژه در نقاط محروم باشد، که باعث توسعه فعالیتهای کشاورزی و رساندن محصولات به شهرها و افزایش درآمد کشاورزان و محرومین جامعه، و علاوه بر آن گسترش فعالیتهای درمانی و پزشکی برای طبقات محروم باشد . "۲۴ بی گمان اقدامهای یاد شده که در جهت رفاه و سودبخشی کشت و کار انجام می پذیرد، نیروهای متعهد و متخصص در حوزه های عمرانی و درمانی را می طلبد . توجه امام به این قشر تحصیل کرده و آشنا با دانشها و کاربردها حاکی از اهمیت دادن به تحول همه جانبه در کشاورزی می باشد . "لازم است از نیروهای متعهد و متخصص مسلمان، جهت خودکفایی و استقلال بیشتر استفاده شود . "۲۵ پدیدآوردن انگیزه های کار و تولید مستمر و تعیین کننده در میان کشاورزان، از دیگر مسئولیتهای کارگزاران است . آنان باید از رهگذر رسانه های صوتی و تصویری و مطبوعاتی، آینده روشن و امیدبخشی را که در طریق خوداتکایی و استقلال وجود دارد، در معرض نمایش قرار دهند و بستر کار را هموار سازند . "مسئولیت ما امروز زیاد است و باید خودمان مملکت مان را آباد کنیم ... مساله کشاورزی در کشور ما در راس امور است ... مملکت از نظر منابع طبیعی، همه چیزش خوب است . آب و زمین خوب دارد و مردمش آگاه [بوده] و در فکر کشاورزی هستند و ولت باید آنها را تشویق و تقویت بنماید و امکانات لازم را در اختیار آنها بگذارد . "۲۶ از دیگر مسئولیتهای دولت در پیوند با زندگی و مسایل کشاورزان، همانا نظارت آن است که می بایست در امر و ارادات صورت پذیرد . روشن است که عدم مدیریت و نظارت، سبب ساز مشکلات و موانعی نگران کننده در مقوله تولید مواد غذایی خواهد گشت . چراکه گاه، محصولات به سبب اشباع بازار داخلی، به هدر رفته است، در حالی امکان صدور آن وجود داشته است . و از طرفی بسا وارد کردن کالایی به میزان بسیار، بدون در نظر گرفتن ایام برداشت و عرضه آن در داخل، کشاورزان را با ناکامی و نومیدی رو به رو می سازد . بدین سان رعایت حال کشاورزان و حمایت از تولید آنان و اطمینان دادن نسبت به بازدهی مطلوب کشت و کار حاضر، سهمی موثر در خودکفایی دارد . امام، ضمن یادآوری مسایل دینی و شرعی، مصالح نظام و کشور را خاطرنشان می سازد . "دولت باید نظارت بکند ... در این که یک کالاهایی که برخلاف مصلحت جمهوری اسلامی است، بر خلاف شرع است، آنها را نیاورند ... دولت که نمی تواند کشاورزی بکند، کشاورزی را دولت باید تایید بکند تا کشاورزها، کشاورزی کنند . "۲۷ توجه به صادرات در کشاورزی، باعث می شود که کشاورزان از آب و زمین، و نیز از وقت خویش نهایت بهره مندی را کسب کنند . دولت است که موجبات آن همه را باید فراهم آورد; البته به گونه ای که مصرف کنندگان داخلی با بازار سیاه و گرانی آن کالا مواجه نشوند . در حقیقت، صادرات در کشاورزی باانگیزه حمایت از کشاورزان صورت می پذیرد و آنان را در روند تولید نیازهای داخلی دلگرم و مطمئن می سازد . "ایران ... باید صادرات داشته باشد; در کشاورزی صادرات داشته باشد" . ۲۸ مساله دیگر که پیوسته در عرصه خدمت گزاری دولتهای مردمی مطرح می باشد، همانا ناکامی آنان در دست یابی به فرصتهای مساعد و مناسب برای خدمت کردن به اقشار محروم، به خصوص در نقاط دوردست است . مخالفان با فراهم ساختن زمینه های هرج و مرج طلبی سیاسی و اجتماعی می کوشند تا از یک سو دولت مردمی را ناتوان ساخته وا ز دیگر سو، ناکارآمد بودن سیاستهای دولت را - که بر اثر کارشکنی شان پدید آمده است - تبلیغ کنند . رهبر فقید انقلاب، خدمت رسانی دولت را در صورت بهره جستن از فضای آرام و آزاد ممکن می شمارد . از منظر امام خمینی، اصلاحات; بستر همواری را می طلبد که بر اثر تفاهم و تعاون میان نیروهای انسانی و جریانهای سیاسی پدید می آید . آشوبهای داخلی، آرامش و اطمینان را از کشاورزان و کارگران و دولت و مجلس، سلب می کند و مانع نیل به خوداتکایی و استقلال در بستر اصلاحات می شود . بدین سان ، آشوب طلبان و طراحان پنهانی آن، با ستاندن زمینه های خدمت گزاری از دولت و کارگزاران آن در استانهای محروم و عقب نگاه داشته شده، در واقع به کشاورزان خیانت می کنند . "اگر آرامش نباشد، کشاورزی نخواهد بود ... اگر آرامش نباشد، اصلاحاتی که باید بشود و برای مستضعفین عمل بشود، نخواهد شد ... تاکنون دولت نتوانسته است در ... [کردستان و در خوزستان] یک عمل چشم گیر مثبتی ایجاد کند; برای این که محیط نا آرام فرصت نمی دهد که کسانی بخواهند خدمت کنند ... چه طور ممکن است کشاورزی در یک محیطی که خرمنها را اشخاص فاسد آتش می زنند، به نتیجه برسد؟ "۲۹ ۳ - ۲ - مجلس و کشاورزان در کنار دولت و خدمات گوناگون آن به کشاورزان در روند احیای کشاورزی ایران، می توان مجلس شورای اسلامی را نگریست - که از رهگذر پژوهشها و بررسیها و دیدارهایی که نمایندگان هر منطقه با روستا و کشت کاران دارند - سعی در قانون گذاری متناسب با ضرورتهای راهبرد احیای کشاورزی و کشاورزان کشور دارد . از آنچه گفته شد، به روشنی جایگاه و نقش تعیین کننده مصوبات مجلس را در بهینه سازی امور کشاورزان درمی یابیم . شکی نیست که پاره ای از قوانین و مقررات پیشین، مانع دست یابی آنان به حقوق و حرمت شان می باشد . قانون گذاری نوین براساس شناخت مقتضیات حاضر، می تواند دولت و کارگزاران آن را در استانها یاری دهد، تا از عهده مسئولیتهایی که در جهت خوداتکایی دارد برآید . "حل مسایل کشاورزی که از مهمات امور کشور است [که] به عهده دولت با پشتیبانی مجلس است و [باید] در تمام این امور، آنچه لازم است بدون مسامحه عمل شود . موافق بودن قوانین مربوط به این امور و سایر امور کشور، با قوانین مقدس اسلام; اعم از احکام اولیه یا احکام ثانویه است; که اگر جزئی انحرافی - خدای نخواسته - در این مجلس از شرع اسلام پیدا شود، سنت سیئه ای خواهد شد که دنبال آن سنتهای سئیه دیگر خواهد آمد ... فعالیتهای نمایندگان محترم در جانب هرچه بهتر کردن کشور [از جمله مساله کشاورزی و خودکفایی آن] و رفاه حال محرومین [در تطبیق] با موازین اسلامی [باید] باشد . "۳۰ رهبر فقید انقلاب ، در عین حال که احیای کشاورزی و نیز دست یافتن کشاورزان را به جایگاه رفیع خویش خواهان است، ولی این همه را در هماهنگی مصوبات مجلس; از جمله مسایل کشاورزی با اسلام و احکام و اجتهاد کارشناسان دینی می طلبد . از آنجا که دین هرگز با منافع و مصالح فرودستان و زحمت کشان جامعه، سر ناسازگاری نداشته و از زمین خواران و استثمارگران جانب داری نکرده است، می توان دغدغه امام را در این رابطه درک کرد . او در حقیقت می خواست که قانونهایی که از مجلس می گذرد، در پیوند با اعتقاد و تقوا پیشگی قرار گیرد و در پرتو احکام دینی، حقوق کشاورزان تامین و تضمین شود . ۴ - ۲ - روحانیت و کشاورزان روحانیون در نظام سیاسی جمهوری اسلامی، مدار و محور هدایت گری و تصمیم سازی بوده و در قوای سه گانه کشور، و همچنین شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام، حضور تاثیرگذار داشته اند . از این رو، باید ارتباط میان روحانیت و سامان یابی کشاورزی و کشاورزان را بررسی نمود . امام، از همان نخست می کوشید تا روحانیون با حضور در عرصه های عینی و اجتماعی، از سویی به مردم خدمت کنند و از سویی دیگر اسلام و احکام و مصلحتهای آن را به تناسب زمان و مکان حاضر پاس دارند . پیوند تنگاتنگ جامعه و روحانی در طی تاریخ دین و مذهب، به ویژه در دورانهای سرنوشت ساز - که کشور دچار کشمکشهای سیاسی و فرهنگی و اقتصادی گشته است - مقوله ای از کارناپذیر است . اگر بافت جامعه روستایی و فرهنگ و سنتهای دیرینه و حاکم بر آن را - که با باورهای مذهبی سخت گره خورده است - در نظر آوریم، می توان این پیوند را به طور ژرف تر و نزدیکتری پذیرفت . به هر حال با توجه به قبول اجتماعی و تاریخی سازمان روحانیت، در جامعه مذهبی ایران، نمی توان در تحلیل روند احیای کشاورزی از تاثیرگذاری آن غفلت جست . در گفتار زیر، رهبری فلسفه حضور کارشناسانه روحانیون در شورای اقتصاد و برنامه ریزی را بیان می دارد . "اینکه روحانیون در شورای اقتصاد و برنامه ها نظارت می کنند، از باب این است که آنها به امور شرعی توجه دارند و نظارت آنها باعث می شود که طرحی که شما می دهید و برای تصویب به مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان می رود، رد نشود و در نتیجه کارها آسان شود . "۳۱ در جای دیگر، امام خمینی در مصاحبه با خبرنگار خارجی، روحانیت را نهادی طرفدار مستضعفان و کشاورزان تلقی کرده و روحانیون را از این اتهام که در دوران پهلوی و حتی پیش از آن، در شمار فئودالها و زمین داران بزرگ بوده اند، تبرئه می کند . در رابطه با تقسیم اراضی میان دهقانها - که از سوی شاه صورت گرفت - رهبری مالکیت زمینهای بخشیده شده را همچنان معتبر می شمارد; چراکه اربابان در روستاها از پرداختن مالیاتهای اسلامی بر زمین و محصولات آن خودداری ورزیده اند . بدین گونه، روحانیت منافع کشاورزان را مورد توجه قرار داده و از آنان دفاع می کند . امام در این جا هم از خود و علمای دینی در شهرهای بزرگ یاد می کند که شاه ستیزی شان به خاطر لطمه زدن حاکمیت به منافع اربابها و صاحبان زمینها و مزارع بزرگ نبوده است . بدین سان می توان گفت که روحانیت پس از انقلاب، در هر پست و موقعیت اجتماعی و سیاسی و اقتصادی; اعم از قانون گذاری و نظارت و اجرای مصوبات مجلس، به مدد دهقانها خواهد شتافت و امکان نیل به پیشرفت و آسایش آنان را فراهم خواهد آورد . "به طور کلی، هیچ یک از روحانیون مخالف شاه از زمین داران بزرگ نبوده اند تا اصلاحات ارضی شامل زمینهای آنها بشود . و من اعلام کرده ام که چون زمین داران بزرگ مالیتهای اسلامی خود را نپرداخته اند، ما زمینها را از رعایا پس نخواهیم گرفت، و مخالفت من و سایر روحانیون با شاه هرگز بدین خاطر نبوده است . و این [اتهام] هم از تبلیغات سؤ شاه است که دیگر رنگ خود را باخته است . "۳۲ ۵ - ۲ - جهادسازندگی و کشاورزان اینکه یکی از نهادهای انقلابی کشور، به کشاورزی و عمران آن اختصاص یافته است; به روشنی از تشخیص ضرورتهای تحول اجتماعی و اقتصادی دوران گذار حکایت دارد که در بامداد انقلاب انجام گرفت . استمرار جهاد سازندگی و گستردن آن در جای جای میهن بزرگ مان در طی دهه های اخیر، نشان می دهد که به راستی جهادگران سازندگی به رسالت پیامبرانه خویش پی برده اند و خلق و خوی کریمانه یافته اند . چنان که پیشتر گفته شد; این کشاورزان اند که می بایست گام نخست را بردارند و به آبادانی کشور همت گمارند . به سخنی دیگر، مسئولیت بنیادی اصلاحات در این عرصه دشوار بر دوش آنان نهاده شده است . خودجوشی و حرکت صادقانه مردم پاک دل روستا، بستر ساز دگرگونی هایی تعیین کننده در سیاست و اقتصاد کشور می باشد . جهاد سازندگی مدد کار آنان بوده و کاستی ها را برطرف نموده ولی در حقیقت، کشاورزان و خودباوری و همت بلند شان، تاثیرگذار است . "باید آباد کنید و از شماست که آباد کنید و برای خود شماست که آباد کنید . باید [شما کشاورزان] این مسئولیت را آن طور که می دانید، آن طور که می خواهید، [انجام دهید . "] ۳۳ مسئولیت پذیری و هم یاری روستایی ها در این دو دهه گذشته نشان داد که آنان به جایگاه خویش در عرصه خودکفایی و احیای کشاورزی آشنا بوده و در جهت آن کوشیده اند . جهادسازندگی هم هرچند یک نهاد بالیده در انقلاب به شمار می آمد; با مشاهده عناصر فعال و خواستار تحول و عمران، از هیچ گونه کمک مادی و معنوی دریغ نورزیده است . "هیچ کس نمی تواند پاداشی را که حق شماست، به شما بدهد جز خداوند تبارک و تعالی . "۳۴ "کوشش کنید که این خدمت در راه خدا باشد; خدمت به بندگان خدا، خدمت به بندگان مستضعف خدا که مورد عنایت حق تعالی هستند . "۳۵ از کلام امام بر می آید که جهادگران سازندگی در روستاها - که سپاهیانی مردمی و گمنام بوده و بجز خشنودی خرسندی خلق او، انگیزه ای نپرورده اند - به جایگاهی در خور تجلیل دست یافته اند که کمتر می توان برای آن نظیری به دست داد . امام، خدمت به کشاورزان را خدمت الهی تلقی کرده است که مفهوم و مقصود آن همانا مراقبت از نفس و عزم خالصانه برای جهاد احیاگرانه در کشاورزی می باشد . با این همه این نگرانی را نمی توان نادیده انگاشت که بسا شیوه ها و عملکردهایی در حوزه جهاد سازندگی با سیاستها و هدفهای دولت خدمت گزار مغایر باشد . البته شکی نیست که گاه غرض ورزی و کارشکنی در کار نیست، بلکه به فراموشی سپردن وظیفه پاسداری از حریم قانون و مسئولیت هاست . در این رابطه رهبر فقید انقلاب از باب عنایتی که به آنان داشت ، تذکرهایی می داد تا روند احیای کشاورزی به کمال خود نزدیک شود و ننگ وابستگی به بیگانه در حوزه تغذیه از دامان کشور و نظام زدوده گردد . ["جهادگران] خیلی هم زحمت می کشند و خیلی هم اجر می برند، اما در بین همین [اعضای] جهاد سازندگی ... افرادی پیدا می شوند که برخلاف موازین قانونی اسلامی، برخلاف مقررات دولتی ... کارهایی انجام می دهند که مردم صدایشان بلند شود . "۳۶ امام خمینی، فلسفه تاسیس جهاد سازندگی را، محرومیت زدایی از روستاها و روستانشین ها می داند . در این فضای مساعد، به دلیل فعالیت خودباورانه کشاورزان و نیز کوشش بی دریغ جوانان جهادگر، انتظار تحول در اقتصاد کشور، واقع بینانه است . البته این همه در حقیقت حاکی از تعاون اجتماعی و انقلابی مردم شهر و روستاست، که فراخوانی رهبر فقید انقلاب را با جان و دل پذیرفته و در دشت و صحرای دور و نزدیک کشور بذر مهر و عزت را پاشیده اند . "زحمات جهاد در سراسر ایران، چشم گیر و مورد تصدیق همه ما بوده است . توجه کنید که کارهایتان برای خدا باشد . شما از خدا پاداش بخواهید نه از دولت و ملت ... اگر پشتوانه مردم [در جهاد سازندگی] نبود، دولت توان رسیدگی به تمام روستاها را پیدا نمی کرد . امروز بحمدلله با همت جوان ها [ی جهادگر سازندگی] وضع روستاها رو به بهبود است ... ان شاالله جهاد سازندگی بتواند محرومیت هایی را که روستاییان دارند به تدریج رفع نماید . "۳۷ ۶ - ۲ - توطئه گران و کشاورزان تاریخ انقلاب در طی دوران تلاش برای احیای کشاورزی ایران، و بازگردانیدن جایگاه و حقوق دهقان ها، شاهد آشوب گریهای داخلی از سوی کسانی بوده است که خود را مدافع حقوق زحمت کشان شهر و روستان می نمایاندند . هرچند تقابل این گروه های سیاسی و فریب خورده با جهادگران سازندگی به سود آنان تمام نشد، باید نگاهی به کارنامه شرم آور آنان افکند . بنیان گذار جمهوری اسلامی . کشاورزان را در این رابطه مخاطب ساخته و آنان را از اثرپذیری و بی تفاوتی در عرصه سازندگی کشور دور می دارد . ["شما کشاورزان] این مسوولیت [سازندگی] را به عهده بگیرید و گوش به حرف کسانی که می خواهند نگذارند که این چرخ ها به راه بیفتد، ندهید . آنها به شما علاقه ندارند، اسلام عزیز است که برای شما ارج قائل است و برای شما حق قائل است . "۳۸ واکنش سیاسی اخلال گران در امر احیای کشاورزی نمی تواند حاکی از تمایل ملی و ارادت به کشاورزان ایرانی باشد; چرا که اکنون تمامی کوشش ها و دیده ها متوجه خود اتکایی و استقلال است . کسانی که خرمن ها را آتش زده و محصول وارداتی را - که از وابستگی اقتصادی و سیاسی به قدرت های سلطه گر حکایت دارد - جایگزین آن می سازند، چگونه تحلیل می کرده اند؟ درست به دلیل همین نارسایی هایی که در مواضع و تحلیل های این جمعیت ها و کسان وجود داشت، روند احیاگرانه جهادگران و کشاورزان استمرار یافت . "چطور شد که این آقایانی که طرفدار ملت هستند، مخالفت کردند؟ کشاورزی مخالفت با مصالح مملکت ما و ملت ماست؟ اگر کشاورزی نشود، نفعش به جیب کی می رود؟ ... خدمت این است که ما محتاج باشیم که گندم و جو و برنج و عدس و همه چیزمان از امریکا بیاید؟ "۳۹ ۷ - ۲ - کارگران و کشاورزان بدون تردید، کشور برای نیل به خوداتکایی در تمامی عرصه ها، محتاج دو گروه کارگران و کشاورزان می باشد . در حقیقت، کشاورزی و صنعت، به منزله دوبال است که می بایست به همراه یک دیگر داشت . اما واقعیت های موجود نشان می دهد که باید اولویت را به کشاورزی داد; چرا که به دلیل منابع طبیعی فراوانی که در ایران نهفته است، بهره گیری از سرمایه گذاری در آن ممکن است . و از طرفی مواد غذایی را باید از دستان خویش جست تا بتوان با فراغت بال به کار صنعت و تولید در آن پرداخت . رهبر فقید انقلاب، ضمن تجلیل از کارگران و کشاورزان، سیاست گزاری در عرصه کشت زار را مقدم می شمرد و بر توسعه و تعاون در آن اصرار می ورزید . "توجه به بازسازی مراکز صنعتی، نباید کوچک ترین خللی بر ضرورت رسیدن به امور خودکفایی کشاورزی وارد آورد، بلکه اولویت و تقدم این امر باید محفوظ بماند و مسوولین بیش تر از گذشته، خود را مکلف به اجرای آن سازند و در امر احیای اراضی و مهار آبها و ایجاد سدها و تشویق کشاورزان و دامداران و استفاده هرچه بیش تر از نعمت های بیکران الاهی تلاش نمایند که مطمئنا خودکفایی در کشاورزی، مقدمه ای است برای استقلال و خودکفایی در زمینه های دیگر . "۴۰ با نگاهی کلی به سخن و شیوه رهبری امام خمینی در دشواریهای دوران گذار و ایام نوسازی جامعه و نظام سیاسی ایران استبداد زده، می توان این نتیجه را گرفت که سلوک ملت در طریق استقلال سرانجام به بار نشست . کشاورزان ایرانی به رغم موانع بسیاری که بر سر راه خوداتکایی داشته و در چنبره تبلیغات رسانه ای دنیای استبکاری گرفتار آمده بودند، در پرتو روشنگری امام پیش رفتند . گفتنی است که در این روند، زنان را دوشادوش مردان در کارخانه ها و کشت زارهای میهن دیدیم; چرا که در منظر اسلام و امام خمینی، آنان برخوردار از حقوق انسانی بوده و سزاوار تکریم اند . "اسلام ... برای همه زنها و مردهای کارگر، برای همه زنها و مردهای دهقان، حق قایل است . "۴۱ ....................................................................................................................................... پی نوشتها: ۱ . نهج البلاغه دکتر شهیدی، ص ۳۳۳ (نامه ۵۳) . ۲ . صحیفه امام، ج ۳، ص ۳۶۸ . ۳ . کوثر، ج ۱، ص ۱۰۳ . ۴ . اثر و فریاد زنده یاد جلال آل احمد . ۵ . صحیفه نور، ج ۱، ص ۴۱ . ۶ . بررسی و تحلیل نهضت امام خمینی، ج ۱، ص ۴۵ . ۷ . همان . ۸ . صحیفه امام، ج ۳، ص ۵۰۷ . ۹ . همان ، ص ۴۱۵ . ۱۰ . همان ، ج ۲، ص ۱۸۲ . ۱۱ . همان، ج ۸، ص ۱۳۵ . ۱۲ . همان، ج ۵، ص ۲۹۶ . ۱۳ . همان، ص ۴۱۱ . ۱۴ . همان، ج ۶، ص ۲۷۲ . ۱۵ . همان ، ص ۳۸۸ . ۱۶ . همان ، ص ۳۹۴ . ۱۷ . همان ، ص ۳۹۵ . ۱۸ . همان، ج ۸، ص ۲۸۶ . ۱۹ . همان ، ج ۱۴، ص ۳۰۸ . ۲۰ . همان، ج ۱۳، ص ۳۳۶ . ۲۱ . همان، ج ۵، ص ۲۹۵ . ۲۲ . همان، ج ۱۴، ص ۲۵۵ . ۲۳ . همان، ج ۸، ص ۲۸۶ . ۲۴ . همان، ج ۱۶، ص ۲۳۱ . ۲۵ . همان ۲۶ . همان، ج ۱۷، ص ۱۳۰ . ۲۷ . همان ، ج ۱۹، ص ۳۵ . ۲۸ . همان، ج ۸، ص ۲۸۶ . ۲۹ . همان، ج ۱۴، ص ۲۸۸ . ۳۰ . همان ، ج ۱۸، ص ۴۶۴ . ۳۱ . همان، ج ۱۷، ص ۳۳ . ۳۲ . همان، ج ۵، ص ۲۹۶ . ۳۳ . همان، ج ۷، ص ۱۷۵ . ۳۴ . صحیفه نور، ج ۲۰، ص ۱۳۹ . ۳۵ . همان، ج ۱۲، ص ۱۸۷ . ۳۶ . همان، ص ۲۰۰ . ۳۷ . صحیفه امام، ج ۱۸، ص ۲۵۸ . ۳۸ . همان، ج ۷، ص ۱۷۵ . ۳۹ . همان، ج ۸، ص ۱۳۵ . ۴۰ . همان، ج ۲۱، ص ۱۵۸ . ۴۱ . صحیفه نور، ج ۲۲، ص ۲۲۹ . کلمات کلیدی: کشاورز کشاورزی رهبر فقید انقلاب امام انقلاب اقتصاد ایران خوداتکایی روستا ..................................................................................................................... منبع: مجله  حضور  - شماره ۳۸ 

دیدگاههای امام خمینی در رابطه با سیاستهای کشاورزی در ایران – افزایش تولید، نگاه راهبردی امام در استقلال و خودکفایی

بسم الله الرحمن الرحیم    دیدگاههای امام خمینی در رابطه با سیاستهای کشاورزی در ایران افزایش تولید، نگاه راهبردی امام در استقلال و خودکفایی   پرتال امام خمینی(س):  احمد مجتهد  مقدمه: بررسی دیدگاههای اقتصادی امام خمینی در زمینۀ مسائل مختلف اقتصادی ایران به عنوان یک خط مشی کلی جمهوری اسلامی ایران حایز اهمیت است. این نظریات را می توان از نظر زمان ایراد آن به دو دورۀ زمانی، قبل و بعد از انقلاب تقسیم بندی کرد. بخش عمدۀ صحبتهای امام خمینی در قبل از انقلاب، دیدگاههای ایشان را از نظر انتقادی مطرح می کند؛ در حالی که بخش عمده صحبتهای ایشان در بعد از انقلاب، به راه حلها و اجرای سیاستهای جدید به منظور برطرف کردن مشکلات اقتصادی متوجه است. این تقسیم بندی و وجه تمایز در دیدگاههای امام در مورد سیاستهای کشاورزی نیز وجود دارد. این دیدگاهها که بر اساس سخنان امام، بین سالهای ۴۲ تا ۶۷ است جنبه های مختلف سیاستهای کشاورزان ایران را در بر دارد که در دو بخش مورد بررسی قرار می گیرد. بخش اول، نقطه نظرات ایشان و بخش دوم، عملکرد کشاورزی ایران بین سالهای ۵۸ تا ۶۹ است، که نشان می دهد این نظرات تا چه اندازه در برنامه ریزیهای کشاورزان مورد عمل قرار گرفته است. لازم به تذکر است که حوادث انقلاب اسلامی ایران و مسائل بعد از آن؛ چون تحریم اقتصادی، جنگ تحمیلی عراق، کاهش قیمتهای نفت و جنگ خلیج فارس هر یک به سهم خود در اقتصاد ایران منشأ اثراتی شد و عملکرد دولتهای بعد از انقلاب نیز تحت تأثیر این عوامل قرار داشته است. بنابراین، سالهای ۶۷ تا ۶۹ که تا اندازه ای فراغت از جنگ به وجود آمد (هر چند آثار آن را بآسانی نمی توان نادیده گرفت) می تواند نشان دهندۀ سیاستهای اقتصادی دولت فارغ از مسأله جنگ باشد. .  بخش اول: دیدگاههای امام خمینی در رابطه با سیاستهای کشاورزی  الف - دیدگاههای امام در رابطه با مسائل کشاورزی پیش از انقلاب و اوایل پیروزی انقلاب نظریات امام در رابطه با مسائل کشاورزی که در مصاحبه ها و سخنرانیهای ایشان بیان شده است، انتقاد از سیاستهای رژیم شاهنشاهی ایران در قبل از انقلاب و عمدتاً حول محور آثار مخرب اصلاحات ارضی، ملی کردن جنگلها و مراتع و خلاصه، سیاستهای غلط کشاورزی در رژیم گذشته بود.[۱] این سیاستهای غلط از نقطه نظر امام منجر به وابستگی شدید اقتصادی کشور به خارج می شد که به دنبال خود وابستگی سیاسی را نیز به ارمغان می آورد. اصلاحات ارضی که ایدۀ آن بعد از جنگ دوم جهانی توسط امریکاییها و با هدف مقابله با نفوذ کمونیستها پشتیبانی می شد، در برخی از کشورها از جمله فیلیپین پیاده شد و در زمان ریاست جمهوری جان - اف کندی، در ایران نیز به مورد اجرا گذارده شد. اجرای اصلاحات ارضی که تحت عنوان «انقلاب شاه و مردم» تبلیغ شد، در عمل چیزی جز «تقسیم اراضی مالکیتهای بزرگ» نبود و هدف اصلی آن کاهش نفوذ سیاسی مالکین بزرگ و افزایش قدرت رژیم شاه بود.[۲] این اقدامات از نظر اقتصادی آثار سوئی داشت که با توجه به سیاستهای بعدی رژیم گذشته به کاهش سرمایه گذاری در بخش کشاورزی و کاهش نسبی فعالیتهای کشاورزی در مقایسه با سایر بخشها انجامید. آثار منفی این سیاستها که همواره در سخنان امام به آنها اشاره شده است عبارتند از: ۱ - کاهش تولیدات کشاورزی و دامی بخصوص محصولات غذایی. ۲ - مهاجرت گستردۀ روستاییان به شهرها. ۳ - کاهش درآمد روستاییان که اکثریت جمعیت کشور را تشکیل می دادند. ۴ - افزایش واردات محصولات کشاورزی و دامی از کشورهای خارج بخصوص امریکا و ایجاد بازار مصرف برای سایر کشورها. ۵ - وابستگی اقتصادی و به تبع آن وابستگی سیاسی به قدرتهای خارجی. ۶ - عدم استقلال اقتصادی. ۷ - واگذاری مراتع و زمینهای مستعد کشاورزی به شرکتهای خارجی. پیدایش چنین آثار سوئی در بخش کشاورزی - با توجه به این که اکثریت جمعیت ایران را کشاورزان تشکیل می دادند - و با عنایت به امکانات وسیع و بالقوۀ ایران از نظر زمین و آب و سابقۀ صادراتی محصولات کشاورزی تا قبل از اجرای قانون اصلاحات ارضی از نظر امام، نشان دهندۀ اجرای یک سیاست تبعیض آمیز علیه کشاورزی ایران و به زیان روستاییان فقیر کشور و به سود کشورهای خارجی و جامعه شهری مرفه و وابسته بود. اعمال چنین سیاستی به عمد باعث افزایش واردات محصولات کشاورزی و به میزانی بود - که بر اساس نقل قول از نخست وزیر رژیم شاه ایران فقط قادر بود که برای ۳۳ روز آذوقۀ خود را تأمین نماید.[۳] این سیاست تبلیغاتی رژیم گذشته که امام خمینی را طرفدار مالکین بزرگ می دانست و مدعی بود که: در صورت پیروزی انقلاب اسلامی، زمینها از زارعین گرفته شده و به مالکین برگردانده می شود در مصاحبه های امام مکرراً تکذیب گردید و بدین وسیله این سلاح تبلیغاتی از رژیم شاه گرفته شد.[۴] ضعف عملکرد و سیاستهای کشاورزی رژیم گذشته توسط سازمانها و متخصصین اقتصادی در سالهای گذشته به کرات مورد ارزیابی قرار گرفت و اقتصاددانان بانک جهانی، سازمان بین المللی کار و سایر اقتصاددانان ضمن تردید در مورد آمارهای اعلام شده در مورد عملکرد کشاورزی رژیم گذشته - که رشد بالایی را نشان می دادند - سیاستهای کشاورزی را مورد انتقاد قرار دادند. سیاستهای تبعیضی علیه کشاورزی در ایران منجر به کاهش سودآوری در بخش کشاورزی شد و در نتیجه، منابع (نیروی انسانی و سرمایه) را به سمت سایر بخشها سوق داد. چنین سیاستی به شکاف بیشتر درآمد بین روستاییان و شهرنشینان منجر گردید و موجب گسترش مهاجرت روستاییان به شهرها و ایجاد زاغه ها و آلونکها در شهرهای بزرگ شد. واردات بیشتر مواد غذایی و وابستگی اقتصادی به کشورهای دیگر برای تأمین نیازهای ضروری کشور، از پی آمدهای چنین سیاستی بود که مورد تأیید متخصصین اقتصادی نیز قرار گرفته است. از آنجایی که این مسائل بخوبی روشن و از زوایای مختلف موردارزیابی اقتصادی قرار گرفته بیشتر مربوط به گذشته است تا آینده، در این مقاله به همین مختصر قناعت می کنیم و بیشتر مطالب را به مسائلی که به سیاستهای کشاورزی در آینده مربوط می شود، اختصاص می دهیم. توجه اصلی به عملکرد سیاستهای کشاورزی جمهوری اسلامی پس از انقلاب اسلامی است. ب - دیدگاههای امام در رابطه با سیاستهای کشاورزی پس از انقلاب دیدگاههای امام در رابطه با سیاستهای کشاورزی ایران با توجه به سخنرانیها و مصاحبه های انجام شدۀ معظم له در سالهای ۵۷ تا ۶۷، بخوبی آشکار می شود. مهمترین نکته ای که امام خمینی در صحبتهایشان در رابطه با کشاورزی ایران به آن اشاره می کردند، تأکید بر «اهمیت» و «نقش» کشاورزی در اقتصاد ایران بود. به عنوان مثال، در سخنرانی ۱۳ / ۹ / ۶۱ فرمودند: «مسألۀ کشاورزی در کشور ما، در رأس امور است». یا در سخنرانی ۲۸ / ۹ / ۶۲ اعلام کردند: «ایران کشوری است که باید کشاورزان آن اساس همۀ کارها باشند». یا در ۶ / ۱۰ / ۵۸ فرمودند: «امروز باید کار کشاورزی که عبادت و اطاعت امر خداست تقویت گردد». تأکید حضرت امام بر ضرورت توجه به امر کشاورزی - بخصوص در سال ۵۸ که مسألۀ حصر اقتصادی ایران مطرح بود؛ و حتی امریکا از قطع صادرات مواد غذایی به ایران به عنوان یک حربه، صحبت می کرد - بارها توسط ایشان مطرح گردید. مسائل دیگری که در نظریات امام در مورد سیاستهای کشاورزی و لزوم توجه به آنها اعلام گردید، عبارتند از: ۱ - خودکفایی در تولیدات کشاورزی و دامی بخصوص مواد غذایی. ۲ - کمک دولت برای توسعۀ کشاورزی به روستاییان. ۳ - توجه به صادرات کشاورزی. ۴ - توجه به امکانات بالقوه در کشاورزی. ۵ - توجه به رفع محرومیت روستاییان. ۶ - بالا بردن سطح زندگی کشاورزان. ۷ - توجه به مکانیزاسیون کشاورزی. ۸ - توجه به افزایش قیمت محصولات کشاورزی. به طور کلی از دیدگاه امام خمینی، ایران کشوری است با امکانات وسیع از نظر آب و خاک و نیروی انسانی، و دارای نیروی بالقوۀ فراوان از نظر تولیدات محصولات کشاورزی و دامی که در گذشته به آن توجه نشده و لازم است که از سوی دولت اسلامی مورد توجه و بررسی خاص قرار گیرد و در رأس همه برنامه ها توسعه اقتصادی واقع شود. با توجه به این نیروی بالقوه، ایران باید و قادر است که در امر تولیدات کشاورزی، خودکفا گردد؛ و این امر، از نظر استقلال اقتصادی و عدم وابستگی کشور، امری ضروری و غیر قابل تردید است. سیاستهایی را که امام خمینی(س) برای رسیدن به این اهداف اعلام نمودند عبارتند از: سرمایه گذاری دولت در امور کشاورزی، توسعۀ کشاورزی به وسیلۀ مکانیزاسیون، رفع محرومیت از کشاورزان از طریق سرمایه گذاری در امور زیربنایی از جمله توسعۀ راهها، آموزش و پرورش، نیروی برق و انرژی، بالا بردن سطح زندگی کشاورزان از طریق سیاستهای قیمتی.[۵] چنین سیاستهایی همۀ ابعاد فعالیتهای کشاورزی را در برمی گیرد و به عنوان یک چارچوب برای برنامه ریزی اقتصادی و اجرای سیاستهای توسعه کشاورزی، راهنمای مسئولین و برنامه ریزان اقتصادی خواهد بود. توجه به این نکته حایز اهمیت است که امام خمینی به دو طبقۀ کارگر و کشاورز اهمیت خاصی می دادند؛ و آنها را از ارکان اقتصادی کشور می دانستند. و از این رو توجه به رفاه این دو طبقه و رفع تبعیض از آنها - که از رژیم گذشته به ارث رسیده بود - مورد تأکید خاص ایشان قرار داشت. .  بخش دوم: ارزیابی عملکرد سیاستهای کشاورزی ایران پس از انقلاب پس از گذشت سیزده سال از پیروزی انقلاب اسلامی،[۶] ارزیابی عملکرد سیاستهای اقتصادی و بخصوص سیاستهای کشاورزی ایران می تواند با توجه به اصول انقلاب اسلامی و دیدگاههای اقتصادی امام ما را در رسیدن به اهداف انقلاب اسلامی در این راستا کمک کند. مهمترین اسنادی که در رابطه با اهداف سیاستهای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر وجود دارد؛ یکی «منشور بازسازی» است که در زمان حیات امام و پس از جنگ تحمیلی تنظیم شد، و دیگری «قانون برنامۀ اول پنجسالۀ توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۷۲ - ۱۳۶۸)» است که در بهمن سال ۶۸ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است. ارزیابی عملکرد سیاستهای کشاورزی ایران پس از انقلاب در رابطه با دیدگاههای امام تا سال ۶۷ - ۶۸ چندان درخشان نیست. این سیاستها را می توان بر اساس کل نظرات امام و بندهای هشتگانه در بخش اول به شرح زیر ارزیابی کرد: دیدگاه امام درمورد اهمیت بخش کشاورزی و توجه به آن، حداقل در حرف مورد تأکید بوده و در سالهای ۵۸ الی۶۷ توسط مقامات اقتصادی و مسئولین اجرایی این امر بکرات اظهار شده است. حتی در برنامۀ اول پنجساله (۶۷ - ۶۲) - که هرگز به تصویب مجلس شورای اسلامی نرسید - «محور فعالیتهای اقتصادی» بخش کشاورزی در نظر گرفته شده بود. اما این تأکیدها در عمل، به علت شرایط جنگ تحمیلی و سیاستهای خاص دولت از نقطه نظر کنترل تورم، محدودیت واردات، ثبات نرخ ارز و تخصیص منابع به بخش نظامی در عمل چندان مؤثر برای بخش کشاورزی نبود و موجب پایین بودن رشد کشاورزی نسبت به رشد شدید جمعیت و در نتیجه کاهش تولید سرانۀ محصولات کشاورزی گردید. (پیوست قانون برنامه اول، و مجتهد اصفهانی) جدول (۱) نرخ رشد متوسط محصولات کشاورزی را نشان می دهد. از تحولات عمده در طی این سالها تقسیم ۷ / ۱ میلیون هکتار اراضی موات، ملی شده، مصادره ای و بایر و دایر بر اساس قانون واگذاری و احیای اراضی سال ۱۳۵۸ و قانون گذاری زمینهای واگذار شده در سال ۶۵ است؛ که این امر باعث شد وسعت قطعات زراعی، کوچکتر شود و انگیزه برای سرمایه گذاری در بخش کشاورزی کاهش یابد. از طرف دیگر، قانون سال ۱۳۶۵ به هشت سال بلاتکلیفی و وضعیت نامشخص مالکیت برای زمینهای مصادره ای و ملی شده پایان داد و فضای قابل اطمینانی برای مالکین زمینها و کشتکاران ایجاد نمود. وسعت اراضی کشاورزی اعم از دیمی، آبی و آیش در طی سالهای ۶۶ - ۵۷ فقط ۷۰۰ هزار هکتار افزایش یافته است ولی به اراضی آبی اعم از کشت سالانه یا کشت دایم یک میلیون و ۸۰۰ هزار هکتار اضافه شده است که بیشترین افزایش در مورد اراضی آبی سطح زیر کشت محصولات دایمی بوده است و رقمی معادل ۵۷ درصد افزایش را نشان می دهد، که عمدتاً ناشی از کاهش سطح اراضی آیش آبی بوده است. سطح اراضی آبی در این مدت به طور متوسط ۸ / ۳ درصد افزایش یافته است، در حالی که در این مدت، آب تأمین شده برای اراضی کشاورزی رشد متوسط سالانه ای برابر با ۴ درصد داشته و از ۴۹ میلیارد متر مکعب به ۷۰ میلیارد متر مکعب رسیده است. هر چند آمار تولید و اراضی زیر کشت در این دوران افزایش محسوس داشته است، ولی با توجه به رشد جمعیت، تولید سرانۀ کشاورزی نه تنها بین سالهای ۵۷ تا ۶۷ رشدی نداشته بلکه کاهش نیز داشته است. بخصوص تولید سرانۀ مواد غذایی نسبت به کل تولیدات کشاورزی، کاهش بیشتری داشته است. (مجتهد - اصفهانی) این امر باعث شده تا برای تأمین کسری مواد غذایی، واردات کشاورزی - علی رغم جیره بندی مواد غذایی - رقم مهمی را در واردات کل کشور تشکیل دهد. به عنوان مثال، واردات گندم در سالهای ۶۶ و ۶۷ به ترتیب بالغ بر ۸ / ۳ و ۴ / ۳ میلیون تن بوده است و این مقدار علاوه بر واردات جو، برنج، شکر، چای، ذرت، روغن نباتی گوشت و لبنیات می باشد.[۷] مهمترین نکته ای که در بیشتر مطالعات اقتصادی در موردکشاورزی ایران به چشم می خورد روند نزولی عملکرد (مقدار تولید در هر هکتار) محصولات کشاورزی است. پایین آمدن بازده محصولات کشاورزی در حالی اتفاق افتاده است که بر میزان مصرف نهاده های کشاورزی مثل کود، ماشین آلات کشاورزی و سموم دفع آفات افزوده شده است. دولت به منظور تقویت بخش کشاورزی در طی سالهای پس از انقلاب علی رغم محدودیتهای ناشی از جنگ تحمیلی و کمبود ارز، واردات کود شیمیایی و ماشین آلات کشاورزی را افزایش داد؛ و با پرداخت سوبسید، نهادها را با قیمتهای پایین در اختیار کشاورزان قرار داد. اعمال چنین سیاستی باعث افزایش تقاضا برای نهادهای کشاورزی - و به علت محدودیت عرضه - منجر به جیره بندی و محدودیت از نظر توزیع آنها و زمین کشاورزان گردید. به طور کلی می توان گفت که عملکرد کشاورزی ایران بین سالهای ۵۸ الی۶۷ با وجود تأکید زیاد امام و سایر مسئولین بر اهمیت کشاورزی، چندان رضایتبخش نبوده است، و اهداف سیاستهای اعلام شده، همانند خودکفایی، عدم وابستگی، رفاه روستاییان و کشاورزان، کاهش فاصلۀ طبقاتی بین شهرنشینان و روستاییان و محرومیت زدایی در مناطق روستایی به نحو رضایت بخشی انجام نشده است.  علل و عوامل عدم موفقیت سیاستهای کشاورزی پس از انقلاب محققین اقتصاد کشاورزی، در جستجوی عوامل عدم موفقیت اهداف اعلام شده در بخش کشاورزی ایران به چهار دسته از عوامل اشاره می کنند. این عوامل را می توان با استفاده از آمار و ارقام موجود کاملاً نشان داد. این عوامل عبارتند از: سیاستهای قیمتی، سیاستهای سرمایه گذاری، تحقیقات در بخش کشاورزی و سیاستهای کلان اقتصادی، ضمن این که تأکید بیشتر اقتصاددانان در مورد عدم موفقیت سیاستهای کشاورزی ایران، بر نحوۀ اجرای سیاستهای غلط قیمتی دولت در طی ده سالۀ اوّل انقلاب است.  سیاستهای قیمتی بخش کشاورزی مهمترین دلیل برای عدم موفقیت سیاستهای کشاورزی ایران پس از انقلاب بخصوص در زمینه خودکفایی در تأمین مواد غذایی و محصولات استراتژیک، کم توجهی به سیاستهای قیمتی مناسب و ایجاد انگیزه برای تولید کنندگان محصولات کشاورزی بوده است. دوران دوازده سالۀ پس از انقلاب، شاهد تورم شدیدی است که از سالهای قبل از انقلاب (۱۳۵۱) به بعد و به صورت بیسابقه ای ظاهر شد. سیاستهای قبل از انقلاب - که در جهت تأمین نیروی کار ارزان در بخش صنعت و پایین نگهداشتن قیمتها بخصوص مواد غذایی بود - واردات مواد غذایی را بهترین راه برای پایین نگه داشتن قیمتها و حمایت از جامعۀ شهری می دانست. در نتیجه، قیمت کالاهای قابل مبادله[۸] مثل غلات پایین نگه داشته شد و قیمت محصولات غیر قابل مبادله [۹] مثل سبزیجات، صیفی جات و تا اندازه ای میوه افزایش قابل ملاحظه ای یافت. این امر منجر به انتقال منابع از تولید غلات و محصولات استراتژیک به سایر محصولات مثل میوه و سبزیجات شد. کارگران کشاورزی با مهاجرت به شهرها و اشتغال در واحدهای صنعتی تازه تأسیس شده با مشاغل کاذب، درآمد قابل توجهی به دست می آوردند. این روند به ازدحام جمعیت در شهرها و خالی شدن روستاها انجامید. [۱۰] بعد از انقلاب اسلامی، علی رغم تأکید بر اهمیت کشاورزی، سیاست غلط  قیمتی - که موجب کاهش انگیزه برای تولید و سرمایه گذاری در بخش کشاورزی می شد – ادامه یافت. عامل تداوم آن نیز سیاستهای تثبیت قیمتها، فزونی ارزش ریال و ادامه حیات از بخش شهری در مقابل روستایی بود. تغییرات قیمت گندم که به عنوان مهمترین محصول کشاورزی ایران محسوب می شود؛ و بیش از ۵ / ۶ میلیون هکتار از اراضی آبی و دیمی کشور را به خود اختصاص داده است. (۶۰ درصد کل زمینهای زیر کشت) شاخص خوبی برای نشان دادن این سیاستهای غیرمنطقی است. جدول شماره (۲) نشان دهندۀ تغییرات قیمت گندم، شاخص قیمتها، شاخص دستمزد و شاخص قیمت عمده فروشی محصولات کشاورزی است. با وجود افزایش گهگاهی قیمت جهت خرید (به صورت انحصاری) دولت از کشاورزان، عملاً تورم شدید، موجب کاهش واقعی قیمت خرید گندم از کشاورزان می گردید. و تا افزایش بعدی، این امر موجب عدم رغبت کشاورزان به کشت گندم می شد. هر چند به این جهت که گندم، غذای اصلی روستاییان را تشکیل می دهد، به هر صورت کشت آن ادامه می یافت، ولی منابع کمتر و با کیفیت پایین تری برای تولید مورد استفاده قرار می گرفت. در مقابل این سیاست که از طرف دولتمردان، «سیاست حمایتی»، ولی از نظر کشاورزان «سیاست ضد تولید» به شمار می آمد، کشت جو - که کمتر به عنوان یک محصول استراتژیک مورد توجه مسئولان قرار می گرفت؛ و سیاست تثبیت قیمتها یا حمایتی دولت شامل آن نمی شد - از رشد قابل توجهی در طی این مدت برخوردار بود. تولید جو از ۳ / ۱ میلیون تن در اوّل انقلاب (سال ۵۸) به۴ / ۳ میلیون تن در سال ۶۹ - ۶۸ افزایش یافت و عملکرد آن به ۱۵۴۰ کیلوگرم در هکتار رسید. این امر، نشان دهندۀ این واقعیت است که عواملی چون کمبود باران، که در بعضی از سالها از طرف مسئولین به عنوان یک عامل اصلی برای کاهش تولید گندم ذکر می شد دلیلی منطقی شناخته نشود؛ زیرا این مطلب باید بیشتر در مورد کشت جو - که عمدتاً دیمی است - صادق باشد تا کشت گندم که عمدتاً آبی است. سیاستهای جدید قیمتی دولت در مورد محصولات کشاورزی در سالهای ۶۸ تا ۷۰ که از سیاست تثبیتی به سیاست تضمینی تغییر یافت، در منشور بازسازی و برنامۀ اوّل۷۲ - ۶۸ از آن، به عنوان سیاست مثبتی برای تولید یاد شد. افزایش قیمت خرید تضمینی به میزانی قابل توجه، موجب ایجاد انگیزه برای تولیدکنندگان شده و در افزایش تولید گندم و سایر محصولات کشاورزی و استراتژیک تأثیر بسزایی داشته است. [۱۱] این امر نشان می دهد – که برخلاف نظر عده ای از سیاست گذاران در گذشته که پرداخت سوبسید به نهاده های کشاورزی را کافی برای ترغیب کشاورزان به تولید بیشتر می دانستند - سیاست افزایش قیمت بهترین عامل برای رشد تولید و رسیدن به اهداف اقتصادی در بخش کشاورزی یعنی خودکفایی در مواد غذایی و کمک به روستاییان است و این موضوع، موردنظر امام در سالهای قبل نیز بوده است. جدول (۳) مقدار تولید گندم و جو، مقدار زیرکشت و عملکرد هر هکتار را نشان می دهد. سیاستهای سرمایه گذاری در بخش کشاورزی بخش کشاورزی در ایران در طی ۲۰ سال اخیر، تحت الشعاع بخش صنعت و مورد توجه مسئولین مربوطه قرار گرفته بود. با وجودی که بیشترین تعداد نیروی انسانی در این بخش - پس از بخش خدمات - اشتغال دارند، ولی به علت پایین بودن میزان سرمایه گذاری، کارآیی بخش کشاورزی در ایران نسبت به سایر کشورها پایین تر است. سهم کشاورزی از کل سرمایه گذاری ثابت ناخالص داخلی، (بین سالهای ۱۳۵۸ تا ۶۶ ) ۹ / ۷ درصد بوده که ۵۵ درصد آن توسط بخش خصوصی (شامل شرکتهای دولتی) و ۴۵ درصد بخش دولتی بوده است. پیش بینی شده است که در طی برنامۀ اوّل (۷۲ - ۶۸) سهم بخش خصوصی در سرمایه گذاری به ۲۹۰ میلیارد ریال به قیمتهای ثابت یا ۷۲ درصد کل سرمایه گذاری در بخش کشاورزی برسد. در حالی که سهم سرمایه گذاری ثابت دولت در بخش صنعت به طور متوسط (در طی سالهای ۵۸ تا ۶۶) ۹ / ۱۴ درصد و یا دو برابر سرمایه گذاری دولت در بخش کشاورزی بوده است. لازم به تذکر است که در طی ده سال گذشته، سرمایه گذاری هم در بخش صنعت و هم در بخش کشاورزی روندی نزولی داشته است. با توجه به اهداف اعلام شده در مورد سرمایه گذاری بخش خصوصی در کشاورزی، به نظر می آید که بهترین روش برای ترغیب سرمایه گذاری، افزایش سودآوری در بخش کشاورزی از طریق اعمال سیاستهای قیمتی از یک طرف و سیاستهای اعتباری بانکها از سوی دیگر می باشد. بر اساس گزارش اقتصادی سال ۶۹ سازمان برنامه و بودجه، سرمایه گذاری برآورد شده در بخش کشاورزی برابر با ۶ / ۳۹۳ میلیارد بوده است، که از این مقدار ۴ / ۱۶۶میلیارد توسط بودجۀ عمومی و ۲ / ۲۲۷ میلیارد توسط سایر منابع و بخش خصوصی انجام شده است. این مقدار نسبت به پیش بینی برنامه، نشان دهندۀ تحقق ۸۶ درصد می باشد. و عدم تحقق عمدتاً ناشی از پایین بودن سرمایه گذاری بخش خصوصی است. با توجه به امکاناتی که برای دولت در سالهای ۶۹ و ۷۰ از نظر درآمدهای پولی و ارزی فراهم آمد، توجه به طرحهای سرمایه گذاری در بخش آب و کشاورزی بیشتر شد و پس از سالها وقفه، طرحهای ایجاد سدهای مخزنی، شبکه های آبیاری کشت نیشکر و دامپروری شروع شدند. بر اساس گزارش اقتصادی سال ۶۹ سازمان برنامه و بودجه، ظرفیت کارآیی شرکتهای مهندسین مشاور در سال ۶۹ در دو رستۀ منابع آب و کشاورزی و دامپروری به ترتیب، ۱۰۶ و ۱۱۴ درصد است که بیش از ۵ / ۲ برابر ظرفیت کاری سایر رسته هاست. این امر از یک طرف نشان دهندۀ محدودیت ظرفیتهای طراحی و تحقیقاتی و مهندسین مشاور در امور کشاورزی و آب، و از طرف دیگر نشان دهندۀ حرکت جدیدی است که در زمینۀ طرحهای عمرانی در بخش کشاورزی به وجود آمده است. [۱۲]  تحقیقات کشاورزی عامل اصلی رشد بخش کشاورزی در کشورهای پیشرفتۀ امروز، افزایش عملکرد تولید در هر هکتار است. در فرآیند توسعۀ کشاورزی بر طبق نظر اقتصاددانانی چون هیامی و روتان، گذر از مراحل مختلف توسعۀ کشاورزی چون نیروی انسانی، نیروی حیوانی و نیروی ماشین در گذشته امکان افزایش تولید را فراهم آورده است که به حد نهایی کارآیی خود رسیدند. مرحلۀ جدیدی که الآن در آن هستیم، توسعۀ کشاورزی از طریق علم است که حدی ندارد. اگرچه تحقیقات در زمینۀ کشاورزی سابقۀ طولانی در کشورهای توسعه یافته امریکا و اروپا داشته است، اما انتقال تکنولوژی در کشاورزی برخلاف صنعت با یک وقفۀ طولانی صورت گرفته است. دلیل این امر، این است که برای استفاده از پیشرفتهای جدید تکنولوژی کشاورزی در کشورهای در حال توسعه، نیاز به تطابق تکنولوژی، مثلاً بذرهای «هیبرید» یا استفاده از کود شیمیایی با شرایط محیطی دارد که برای انتقال تکنولوژی در صنعت چنین ضرورتی وجود ندارد.  «انقلاب سبز» که باعث افزایش تولید گندم و برنج در کشورهایی چون هند، فیلیپین، اندونزی و پاکستان شد و باعث خودکفایی آنها در تولید و یا صادرات گندم و برنج این کشورها شد، یکی از موفقیتهایی است که در انتقال تکنولوژی پیشرفت  کشاورزی از کشورهای توسعه یافته به کشورهای در حال توسعه در دهۀ ۶۰ و ۷۰ به دست آمده است. در ایران علی رغم ایجاد مراکز تحقیقاتی کشاورزی و مراکز نمونه، امر تحقیق و توسعه و ترویج کشاورزی به معنی واقعی آن تا قبل از انقلاب وجود نداشت و بیشتر جنبه نمایشی داشت. ترویج کشاورزی به صورت گسترده در بین زارعین کشور صورت نمی گرفت، و تأکید بر تأسیس واحدهای کشت و صنعت وابسته به شرکتهای خارجی بود که عملکرد چندان درخشانی هم نداشتند. بعد از انقلاب اسلامی، تحرکی در زمینهء توسعه مراکز تحقیقاتی کشاورزی و سرمایه گذاری در فعالیتهای علمی به صورت گسترده به وجود آمد که بتدریج نتایج آن در زمینهء تولید بذرهای جدید، مبارزه با آفات گیاهی و نحوهء صحیح آبیاری به دست می آید. بودجهء تحقیقاتی کشاورزی افزایش قابل توجهی یافته است؛ و محققین در این زمینه ها به موفقیتهای قابل توجهی دست یافته اند. جدول شماره (۴) نشان دهندهء افزایش هزینه های تحقیقاتی در بخش کشاورزی است که در سال ۶۹ به ۲۹۶۰۴ میلیون ریال یا دو برابر سال ۶۸ افزایش یافته است، و سهم آن از کل بودجۀ عمرانی در بخش کشاورزی از ۱ / ۱۹ درصد ۱ / ۲۴ درصد افزایش یافته است.  تأثیر سیاستهای کلان اقتصادی در کشاورزی ۱ - تبعیض علیه کشاورزی و توجه به بخش صنعت از طریق ایجاد دیوارهای گمرکی در جهت حمایت از صنعتی شدن به انتقال منابع از بخش کشاورزی می انجامد. این امر، سودآوری در بخش کشاورزی را کاهش داده که منجر به کاهش رشد تولیدات کشاورزی و هم چنین صادرات می گردد. علاوه بر این. با بالا نگاهداشتن قیمت نهاده های صنعتی در بخش کشاورزی، کشاورزان باید هزینه توسعۀ صنعتی را بپردازند. ۲ - سیاستهای کسری بودجه و تأمین آن از طریق سیستم بانکی که طی ۱۵ سال گذشته در ایران اتفاق افتاده است، عامل اصلی تورم بوده است. این افزایش قیمتها از یک طرف توسط سیاستهای کنترل قیمت برای مواد غذایی، جیره بندی و ثابت نگهداشتن نرخ ارز برای واردات مواد غذایی، به ضرر کشاورزان که تولیدکنندگان مواد غذایی هستند، گردیده است. ۳ - تفاوت سیستمهای حمایتی از صنعت و کشاورزی در رابطه با نرخ ارز (فزونی ارزش ریال) در حقیقت تأثیر سیاستهای توسعه ای بخش کشاورزی را خنثی می کند، و به طور ضمنی به موضع یک نوع مالیات بر بخش کشاورزی منجر گردیده است. عدم اجازه برای فروش محصولات کشاورزی به غیر از دولت، عدم صدور بعضی از محصولات کشاورزی در بعضی از سالها و عدم امکان فروش محصولات به سایر مناطق کشور (برنج) از سیاستهای تبعیض علیه کشاورزی در ایران بوده است. واردات برنج، گندم، دانه های روغنی، و سایر غلات و محصولات دامی با نرخ ارز رسمی، که در جهت جلوگیری از افزایش قیمت و حمایت از شهرنشینان بوده است در سالهای گذشته، از جمله عوامل منفی در توسعۀ بخش کشاورزی در ایران محسوب می شود. پرداخت سوبسید برای کود شیمیایی و مابه التفاوت برای بعضی از محصولات، مثل گندم، شکر، و دانه های روغنی در گذشته، برای جبران ضررهای ناشی از سیاستهای کلان اقتصادی در بخش کشاورزی کافی نبوده است. کلمات کلیدی: کشاورزی،انقلاب اسلامی،امام خمینی(س) ................................................................................................................................... منابع به زبان فارسی  ۱ – گزارش اقتصادی و ترازنامۀ سالهای ۶۰ الی ۶۸، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. ۲ – برنامۀ اوّل توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۷۲ – ۱۳۶۸)، سازمان برنامه و بودجه، مرداد ۱۳۶۸٫ ۳ – گزارش اقتصادی سال ۱۳۶۸، سازمان برنامه و بودجه، آذر ماه ۱۳۶۹٫ ۴ – گزارش اقتصادی سال ۱۳۶۹، سازمان برنامه و بودجه، آذر ماه ۱۳۷۰٫ ۵ – محسنین، محسن، مقایسۀ سرمایه گذاریهای ثابت ناخالص در کشاورزی و صنعت در ایران ۷۲ – ۱۳۴۴، سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی، دی ماه ۱۳۶۹٫ ۶ – مؤسسه تنظیم نشر و آثار حضرت امام خمینی(س)، فیشهای استخراج شده در موضوع کشاورزی، شماره ۱۹ – ج ۱ و ۲، ۱۳۷۰٫ ۷ – وزارت کشاورزی، گزارش اقتصاد کشاورزی کشور در سال ۱۳۶۶، مرکز تحقیقات روستایی و اقتصاد کشاورزی ۱۳۶۸٫ ۸ – گزارش اقتصاد کشاورزی کشور در سال ۱۳۶۷، مرکز تحقیقات روستایی اقتصادی کشاورزی ۱۳۶۹٫ منابع به زبان انگلیسی References ۱ – Afsher,, Haleh, An Assesment of Agricultural Policie in Iran, World Develop- ment, Vol 9, No 11/12 (1982). ۲ – Chhiber, A Gay and Wilton,  Gohn, macrocconomic Policies and ۳- International monetary Fund, the Common Agricult Policy of the European Com- ­munity; Principles and Consequences, IMF, Washington D.C., November 1933. ۴- Mojtahed, Ahmad and Esfahani. Hadi.s," Agricultural Policy and Performance in Iran: The Post Revolutionary Experience", World Development, Vol. 17. No 6, 1986. ۵- Ray, Anandrap, Trade and Pricing Policy, in World Agriculture, Finance? Devel­- opment, vol 23. No 3. Sept. 1986. منبع: منتخبی از: مقالات اولین کنگره بررسی اندیشه های اقتصادی امام خمینی(س)، ص ۳۸۳٫ ..................................................................................................................................................... پاورقی: [۱] - براساس مطالب جمع آوری شده در صحیفه امام، امام خمینی ۵۲ بار در مصاحبه ها و سخنرانیهای خود از اصلاحات ارضی و ملی شدن جنگلها و مراتع انتقاد کرده اند. [۲] - بخشی از زمینهای بزرگ وابسته به رژیم شاه به اسم کشت مکانیزه از شمول قانون اصلاحات ارضی معاف شد. [۳] - یک مملکت زراعی که استان آذربایجان یا خراسانش می توانست که قوت این ملت را بدهد، حالا رسیده به آنجایی که برای ۳۰ روز یا ۳۳ روز (فوقش ۳۳ روز) تمام زراعت ایران برای ۳۳ روز جمعیت فعلی کافی است. (سخنرانی امام مورخ، ۲۳ / ۷ / ۵۷). [۴] - «خیر، زمینها به مالکین برنمی گردد. مالکین مالیات اسلامی را در طول تاریخ نداده اند و تمام املاک آنها به دولت برمی گردد». «هرگز این اراضی را به مالکین برنمی گردانیم، زیرا آنها نه در تصاحب زمینها و نه در مورد منافع آنها رعایت ضوابط اسلامی را نکرده اند». (سخنرانی امام مورخ، ۷ / ۱۰ / ۵۷ و ۱۸ / ۱۰ / ۵۷). [۵] - «... اینها الان آزادند زراعت کنند؛ دولت هم به قیمت خوب از ایشان می خرد». (سخنرانی امام مورخ، ۲۵ / ۲ / ۵۸). [۶] - مقاله سال ۱۳۷۱ به رشتۀ تحریر درآمده است. [۷] - مقدار واردات محصولات کشاورزی در سالهای ۶۶ و ۶۷ به ترتیب برابر با ۶۶۹۴ و ۴۶۹۳ هزار تن و به ارزش ۱۲۶ ۲۸۰ و ۱۰۸۰۱۶ میلیون ریال بوده است. (گزارش اقتصاد کشاورزی کشور در سال ۱۳۶۷). [۸] - Tradeable  goods. [۹] - Non - Tradeable goods. [۱۰] - رشد متوسط قیمتها در بعد از انقلاب سالانه ۲۰ درصد بوده است. [۱۱] - در مصوبۀ شورای عالی بازسازی که در ۲۶ / ۲ / ۶۸ توسط رئیس جمهور به دولت ابلاغ شد، در قسمت سیاستها و اولویتهای بخش کشاورزی آمده است: «اتخاذ تدابیر حمایتی از طریق تأمین خسارات و بیمۀ محصولات کشاورزی و قیمت گذاری محصولات براساس هزینه های واقعی تولید و تضمین خرید محصولات اساسی، هماهنگ نمودن مقررات صادرات و واردات کشور با الزامات بخش کشاورزی و جلوگیری از تأثیرات منفی واردات بر تولیدات داخلی.» [۱۲] - اشتغال در بخش کشاورزی در سال ۶۹، ۳۳۶۶ هزار نفر یا ۶ / ۲۷ درصد از کل اشتغال کشور را شامل می گردیده است.

کشاورزی و کشاورزان در سخنان مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم  کشاورزی و کشاورزان در سخنان مقام معظم رهبری    کشاورزی بسیج کشاورزی با سی هزار مهندس کشاورزی تولید پنج محصول از اقلام اساسی را عهده‌دار شدند که انجام بدهند.۱۳۹۸/۰۹/۰۶ بیانات در دیدار بسیجیان کشاورزی راه توسعه‌ی روستاها، ایجاد صنایع تبدیلی در روستاها است.۱۳۹۳/۰۶/۰۵ دیدار رئیس جمهور و اعضای هیأت دولت با رهبر انقلاب کشاورزی از راه ‌حل‌های جدی برای مشکل آب در کشور، صرفه‌جویی در آب کشاورزی از طریق استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری به‌ویژه آبیاری تحت فشار است۱۳۹۳/۰۶/۰۵ دیدار رئیس جمهور و اعضای هیأت دولت با رهبر انقلاب کشاورزی نابودی زمین‌های کشاورزی یک خسارت غیر قابل جبران است و باید وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت از محیط زیست به طور جدی با این پدیده برخورد کنند۱۳۹۳/۰۴/۲۳ دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت با رهبر انقلاب   کشاورزی لازم است نگاه دولت و سیاستهای دولتی به بخش کشاورزی، نگاه حمایت باشد؛ همه‌جای دنیا هم همین‌جور است؛ از بخش کشاورزی به‌وسیله‌ی دولتها حمایت میشود.۱۳۹۳/۰۴/۱۶ بیانات در دیدار مسئولان نظام کشاورزی به نظر بنده مسئله‌ی کشاورزی از اولویتها است.۱۳۹۱/۰۷/۲۵ بیانات در دیدار نخبگان و مسئولان استان خراسان شمالی کشاورزی کشاورزی از بخشهائی است که در همه‌ی دنیا مورد حمایت ویژه‌ی دولتی قرار میگیرد.۱۳۹۰/۰۷/۱۳ بیانات در دیدار جمعی از نخبگان و برگزیدگان علمی کشاورزی کشاورزی یک رکن اساسىِ قوام و حیات کشور ما است.۱۳۸۹/۰۱/۰۹ بیانات در بازدید از توانمندی‌های صنعت خودروسازی کشاورزی امروز نود درصد آب کشور در بخشهای کشاورزی مصرف میشود.۱۳۸۹/۰۱/۰۱ بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی کشاورزی نوع آبیاری کشاورزی ما یک نوع مسرفانه است و آب را هدر میدهیم. وظیفه‌ی مسئولین و دست‌اندرکاران این بخش است که به این مسئله به‌طور ویژه توجه کنند!۱۳۸۷/۰۲/۱۱ بیانات در دیدار مردم شیراز کشاورزی کشاورزىِ نابود شده‌ی کشور را نظام جمهوری اسلامی احیاء کرد.۱۳۸۶/۰۶/۳۱ بیانات در دیدار کارگزاران نظام‌ امنیت غذایی, کشاورزی, کشاورزان امنیت غذایی برای کشور ما خیلی مهم است.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کشاورزی, کشاورزان کشاورز ایرانی برای ملت ایران امنیت غذایی را تأمین می‌کند؛ این، افتخار بزرگی است؛ قدر خودتان را بدانید.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کشاورزی, کار جهادی در کار کشاورزی، همین‌طور که اسم شما جهاد کشاورزی است، جهادی حرکت کنید.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ جوان, اخلاص, توکل به خدا, اعتماد به جوانان, کشاورزی, کشاورزان اعتماد به جوانان و افراد با تجربه به همراه توکل به خدای متعال و اخلاص نیت برای خدا، اساس کار است.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کار جهادی, کشاورزی جهاد کشاورزی باید در معنای حقیقی کلمه، برای مسائل کشاورزی کشور و دامداری و بقیه‌ی کارهایی که برعهده‌ی این وزارت است، جهادی عمل کند.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ دانشگاه‏, جوان, کشاورزی بخش آموزش کشاورزی و ترویج و استفاده از دانش موجود دنیا در دانشگاه‌های ما و فرستادن جوان‌ها برای کمک به روستایی‌ها، جزو کارهای بسیار مهم است.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کشاورزی, کشاورزان, استفاده از جوانان به همه‌ی روستاییان و همه‌ی کشاورزان و کسانی که دست‌اندرکار کشاورزی‌اند، توصیه می‌شود که از این جوانان مطلع و خبره در کار کشاورزی استقبال کنند.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کشاورزی مواظب باشید کشاورزی تحقیر نشود.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کشاورزی کشاورزی بسیار حایز اهمیت و دارای عزت است. ارزشی که در شرع مقدس اسلام شنیده‌اید که برای قشر کشاورز بیان شده است، ناشی از اهمیت این کار است.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کشاورزی جهاد کشاورزی باید در معنای حقیقی کلمه، برای مسائل کشاورزی کشور و دامداری و بقیه‌ی کارهایی که برعهده‌ی این وزارت است، جهادی عمل کند۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کشاورزی شما کشاورزها کارتان بزرگ و مهم است؛ اگر درست نگاه کنیم، با اهمیت نظام جمهوری اسلامی و این پرچم برافراشته‌ی اسلام در این سرزمین، کار شما در ابعاد بین‌المللی مهم است.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ کشاورزی ما به کشاورزمان میگوییم تلاش کنید تا امنیت غذایی برای کشور به وجود بیاورید.۱۳۸۴/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ جوان, کشاورزی, صنعت جوان‌های ما دارند می‌جوشند. صنعت، معدن و کشاورزی ما می‌تواند به همین استعدادهای داخلی متکی باشد.۱۳۸۴/۰۲/۱۹ بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان استان کرمان کشاورزی در بخش کشاورزی مسأله‌ی سیلو و انبار مهم است.۱۳۸۳/۰۴/۱۹ بیانات در دیدار جمعی از مسئولان و نخبگان استان همدان‌ کشاورزی تربیت دیپلمه‌هایی که در دوران تحصیل، فهم کشاورزی و شوق کشاورزی در آنها باشد، بسیار مهم است.۱۳۸۳/۰۴/۱۹ بیانات در دیدار جمعی از مسئولان و نخبگان استان همدان‌ کشاورزی «الزّارعون کنوز اللَّه فی ارضه»؛ یعنی کشاورزان کسانی هستند که گنجینه‌های خدا در زیر زمین را میدِروند و استخراج میکنند. مهمترین گنجینه خدا در زمین و خاک عبارت است از موادی که مایه ادامه حیات بشر و حیوانات است. این از طلا و نفت مهمتر است. طلا و نفت وسیله به‌دست آوردن مایحتاج زندگی است؛ اما محصول غذایی، مهمترین مایحتاج زندگی است.۱۳۸۲/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان کشاورزی کشاورزی یکی از اساسی‌ترین محورهای توسعه در کشور ماست.۱۳۸۲/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان کشاورزی کشاورزی و دامداری ما با روحیه جهادی رونق واقعی خود را پیدا خواهد کرد.۱۳۸۲/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان کشاورزی در زمینه کارهای زیربنایىِ کشاورزی و دامداری و امثال اینها از اوّل انقلاب، روح و فرهنگ جهادی وارد میدان شد.۱۳۸۲/۱۰/۱۴ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان خودکفایی, کشاورزی ما برای گندم و برنج و روغن و لبنیات و خوراک دام و بقیه‌ی مصارف عمده و اصلی کشورمان نباید نیازمند دیگران باشیم.۱۳۸۰/۱۰/۱۲ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان کشاورزی توجّه به کشاورزی، یکی از نیازهای کشور است.۱۳۸۰/۱۰/۱۲ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان کشاورزی توجّه به کشاورزی، یکی از نیازهای کشور است.۱۳۸۰/۱۰/۱۲ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان کشاورزی کشور به‌ معنای‌ واقعی‌ کلمه‌ رهین‌ قشر کارگر و کشاورز است‌.۱۳۸۰/۰۸/۱۴ دیدار جمع کثیری از کارگران‌ و کشاورزان‌ و صنعتگران‌ اصفهان با رهبر انقلاب کشاورزی انتخاب سیاستهای محوری از قبیل کشاورزی و بی‌نیازی نسبی از دیگران در تأمین امنیت غذایی جامعه در تنظیم سیاستهای اقتصادی مورد توجه قرار گیرد۱۳۷۸/۰۱/۱۹ پیام به رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام برای رسیدگی به موارد پیشنهادی دولت‌ کشاورزی نوع آبیاری کشاورزی ما یک نوع مسرفانه است و آب را هدر میدهیم. وظیفه‌ی مسئولین و دست‌اندرکاران این بخش است که به این مسئله به‌طور ویژه توجه کنند!۱۳۷۵/۱۲/۲۴ بازدید رهبر انقلاب از روند فعالیت‌های اجرایی و ساخت سد کرخه کشاورزی هر کشاورزی که امروز محصولات مورد نیاز مردم را با دقت و امانت تولید می‌کند، در راه خدا مشغول جهاد است.۱۳۷۲/۰۵/۰۵ بیانات در جمع مردم تبریز در استادیوم ورزشی تبریز کشاورزی در گذشته کشاورزی ما را وابسته کردند و بیگانگان و قدرتهای حاکم و رژیم منحط پهلوی و قبلیها، کاری کردند که کشاورزی ما با پیشرفتهای علمی دنیا ناآشنا باشد۱۳۶۸/۰۹/۰۱ بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم کشاورزی کشاورزان و روستاییان، کار خود را که اصلیترین پایه‌ی خودکفایی کشور است قدر دانسته، افزایش محصول و بهبود کیفیت آن را هدف خود قرار دهند و وابستگی کشور به مواد غذایی وارداتی را به صفر برسانند۱۳۶۸/۰۴/۲۳ پیام به ملّت ایران به‌مناسبت چهلمین روز ارتحال حضرت امام خمینى (قدّس سرّه الشّریف)   خودکفایی, کشاورزی, امنیت غذایی پایه‌ی اول خودکفایی، خودکفایی در امور تغذیه‌ی مردم است.۱۳۶۸/۰۴/۱۴ بیانات در دیدار جمعى از اصناف و روستاییان کشاورزی کشاورزان‌ کار تولید را که‌ برای‌ آینده‌ی‌ این‌ کشور و سرنوشت‌ اسلام‌ و مسلمین‌ حایز اهمیت‌ است‌، جدی‌ بگیرند.۱۳۶۸/۰۴/۱۴ بیانات در دیدار جمعى از اصناف و روستاییان   ............................................................................ فیش‌های کشاورزی - Khamenei.ir farsi.khamenei.ir › newspart-index

کاشت دو نهال میوه توسط رهبر انقلاب

بسم الله الرحمن الرحیم کاشت دو نهال میوه توسط رهبر انقلاب   به‌مناسبت روز درختکاری، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای پیش از ظهر امروز (چهارشنبه) در محوطه‌ی دفتر رهبری دو نهال میوه کاشتند. بیانات پس از کاشت نهال در روز درخت‌کاری سم الله الرّحمن الرّحیم روز درخت‌کاری، هم مژده‌ی بهار است و هم یادآور اهمّیّت پوشش گیاهی در کشور است. عمده این است که در فرهنگ عمومی کشور، مسئله‌ی درخت و گیاه و پوشش گیاهی و جنگل و مرتع، جایگاه واقعی خودش را پیدا کند. ما امروز از ناحیه‌ی بی‌اعتنائی به جنگل، بی‌اعتنائی به مرتع، عدم توجّه درست به پوشش گیاهی در سراسر کشور خسارتهایی را متحمّل میشویم و اگر چنانچه در فرهنگ عمومی، حفظ پوشش گیاهی، حفظ درخت، حفظ گیاه، حفظ سبزه جایگاه درست خود را پیدا بکند، به نظر من کشور بهره‌های بیشتری خواهد برد. این درخت‌کاریِ ما -که مثلاً دو اصله درخت ثمربخش را، دو اصله درخت میوه را در اینجا غرس میکنیم- به‌عنوان یک نماد است. ما میخواهیم که غرس درخت، حفظ درخت و اهمّیّت دادن به درخت و گیاه و پوشش گیاهی، در کشور به‌صورت یک عرف عمومی و یک فرهنگ عمومی دربیاید. گاهی شنیده میشود که مراکز پُردرختی را به‌خاطر احداث ساختمان و امثال اینها دچار آسیب میکنند، درختها را از بین میبرند؛ دستگاه‌های مسئول کشور جدّاً باید در مقابل این بِایستند و نگذارند. همچنان‌که گاهی شنیده میشود در مورد غرس برخی از نهالهای مضر در بعضی از نقاط کشور بی‌توجّهی میشود؛ به این مسئله خیلی باید اهمّیّت داده بشود. شنیدیم در بعضی از مراکز کشور به‌خاطر جلوگیری از پیشرفت صحرا و بیابان‌زایی، برخی از نهالها و اصله‌هایی که مناسب نیست و مضر است، کاشته میشود! خیلی ضروری است که دستگاه‌های مسئول مراقبت کنند که چنین اتّفاقی نیفتد. متقابلاً، در حفظ مراتع و حفظ جنگلها بایستی جدّاً کوشید. دستگاه‌های ذی‌ربط، از جمله دستگاه‌های ناظر مثل دستگاه قضائی، در مورد تعرّض به جنگلها بایستی کمال اهتمام را داشته باشند. و امیدواریم که ان‌شاءالله با گسترش روحیه‌ی علاقه‌ی به درخت و علاقه‌ی به فضای سبز و تکریم فضای سبز، کشور و مردم در آینده منافع بیشتری از این ناحیه ببرند و خدای متعال هم ان‌شاءالله برکت خواهد داد و برکات گیاه و سبزه و مانند اینها برای کشور بسیار زیاد خواهد بود، ان‌شاءالله. والسّلام علیکم و رحمةالله برچسب‌ها: تعرض به جنگلها و مراتع؛ قطع درختان؛ درختکاری؛ محیط زیست؛

رهبر فرزانه انقلاب ؛ طب سنتی و گیاهان دارویی

بسم الله الرحمن الرحیم رهبر فرزانه انقلاب ؛ طب سنتی و گیاهان دارویی .   .   .

تعریف وقف و اقسام و شرایط آن… (مطابق فتاوای حضرت ایة الله خامنه ای – مدظله-)

بسم الله الرحمن الرحیم  تعریف وقف و اقسام و شرایط آن (مطابق فتاوای حضرت ایة الله خامنه ای - مدظله-)   . وقف   آنچه در زیر می‌آید، دروس "پنجاه‌وهفتم و پنجاه‌وهشتم و پنجاه‌ونهم و شصت" از جلد دوم «رساله‌ی آموزشی» احکام و مسائل شرعی است که مطابق با فتاوای حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای مدظله‌العالی تهیه، تنظیم و منتشر شده است. . .تعریف و اقسام وقف تعریف: وقف، نگه­داشتن و حبس کردن عین مال و جلوگیری از انتقال آن به دیگری، به­وسیله یکی از عقود؛ مانند بیع، صلح، هبه و قرار دادن منافع آن در جهتی­ که واقف آن را مشخص کرده است. وقف فضیلت و ثواب زیادی دارد. امام صادق(ع) می­‌فرمایند: خَیْرُ مَا یُخَلِّفُهُ الرَّجُلُ بَعْدَهُ ثَلَاثَةٌ وَلَدٌ بَارٌّ یَسْتَغْفِرُ لَهُ وَ سُنَّةُ خَیْرٍ یُقْتَدَى بِهِ فِیهَا وَ صَدَقَةٌ تَجْرِی مِنْ بَعْدِهِ.(۱) بهترین چیزى­که انسان از خود به یادگار می­‌گذارد، سه چیز است: فرزند نیکوکارى که براى او استغفار کند، روش و سنت خوبى­که مردم از او پیروى کنند، صدقه جاریه‌ای(۲)­ که پس از مرگش جریان داشته باشد. اقسام وقف (به اعتبار موقوف علیه) ۱. وقف خاص: استفاده کنندگان از موقوفه، اشخاص، اقشار یا گروه خاصی­‌اند؛ مثل وقف چیزی برای امام جماعت مسجد یا دانشجویان یک دانشگاه. ۲. وقف عام: استفاده کنندگان از آن مال، شخص یا گروه خاصّی نیستند، بلکه وقف بر جهت و مصلحت عموم، مانند مساجد، پل‌ها و کاروان­سراها، یا بر عنوان عام، مانند فقرا و ایتام است. شرایط وقف ۱. شرایط واقف (وقف کننده): از شرایط واقف بلوغ، عقل، قصد، اختیار و عدم حجر است. مثال: اگر واقف اکراه بر وقف شده باشد، تا زمانی­که اجازه او به آن ملحق نشود، وقف صحیح نیست. حتی با اجازه بعدی او هم، بنابر احتیاط واجب، وقف صحیح نیست. مسئله لازم نیست واقف مسلمان باشد. ۲. شرایط مال وقف شده: از اعیان باشد (نه از منافع یا دیون). ملک وقف کننده باشد. دارای منفعت حلال باشد (بر خلاف آلات قمار). منفعت آن، متعلق حق غیر که مانع از تصرف است، نباشد. بنابراین واقف نمی­‌تواند ملکی را که رهن داده، وقف نماید. اصل مال، با استفاده از منافع آن، تمام نشده و به مقدار قابل توجهی باقی بماند. بنابراین وقف خوردنی و آشامیدنی، یا گل برای بوییدن صحیح نیست. قابلیت ملکیت داشته باشد. بنابراین وقف شراب یا خوک صحیح نیست. قابل تحویل باشد. لذا وقف حیوان فراری که امکان تحویل آن نیست، صحیح نیست. برای منفعت حرام وقف نشده باشد. بنابراین وقف مکانی برای فروش شراب، یا برای استفاده­ فرق ضالّه باطل است. مسئله مال موقوفه لازم نیست بالفعل قابلیت انتفاع داشته باشد، بلکه اگر در معرض انتفاع هم باشد کافی است؛ مانند وقف درختی که دو سال دیگر ثمر می­دهد. ۳. شرایط موقوف علیهم (افرادی­ که مال برای آنان وقف شده) معین باشند. بنابراین وقف چیزی برای یکی از دو مسجد یا یکی از دو نفر، صحیح نیست. اگر وقف خاص است، در هنگام وقف، حداقل یک­نفر از موقوف‌­علیهم موجود باشند. اگر وقف عام است، هنگام وقف، امکان موجود شدن موقوف­‌علیهم باشد. بنابراحتیاط واجب مرتد فطری یا کافر حربی نباشند. ۴. شرایط کلی وقف: انشاء وقف: در وقف نیت به تنهایی کافی نیست، بلکه انشاء وقف نیز لازم است. فرقی نمی‌­کند انشاء وقف با لفظ و صیغه خاصی باشد یا هر فعلی که بر این معنا دلالت کند که به آن وقف معاطاتی گویند؛ مثلاً واقف زمینی را به عنوان مسجد بسازد و در اختیار عموم گذارد و گروهی هم در آن نماز بخوانند یا پلی برای عابرین بسازد و بعضی هم با اجازه واقف از آن عبور کنند، در تحقق وقف کافی است. صیغه وقف لازم نیست عربی باشد و هر لفظی که دلالت بر انشاء وقف نماید، کافی است؛ مانند اینکه گفته شود «وقفت»، یعنی وقف کردم یا «جعلته موقوفاً»، یعنی به عنوان موقوفه قرار دادم یا «هذا وقفٌ»، یعنی این وقف است. وقف نباید موقّت و زمان­دار باشد. بلکه باید دائمی باشد. نابر احتیاط واجب وقف، ‌باید قطعی باشد؛ یعنی معلّق و مشروط به شرطی نباشد. وقف باید برای دیگران باشد، نه برای خود واقف. وقف قصد قربت لازم ندارد. در وقف باید قبض صورت بگیرد. (در ادامه در مورد قبض مطالبی خواهد آمد) اذن واقف در قبض شرط است. در وقف عام و به­خصوص در وقف خاص، بنابر احتیاط مستحب قبول از طرف موقوف­‌علیهم لازم است. در وقف عام قبول بر عهده حاکم یا نماینده اوست. در وقف مسجد، علاوه بر شروط ذکر شده، قصد عنوان مسجد نیز نیاز است. بنابراین اگر مکانی صرفاً برای عبادت و نماز مسلمانان وقف شود، وقف صحیح است. لکن مسجد محسوب نمی­‌شود. مسئله واقف هنگام وقف می­‌تواند شرط کند که هر زمان نیازمند شد، وقف به او برگردد که در این صورت، اگر واقف بمیرد و قبل از مرگ محتاج شده باشد، به عنوان ارث محسوب می­‌شود و اگر محتاج نبوده است، به حالت وقف باقی می­‌ماند.  قبض در وقف ۱. وقف خاص: هر کدام از طبقه موجودی که وقف برای آنان صورت گرفته، اگر مال موقوف را تحویل بگیرد، وقف نسبت به این شخص تحقّق یافته است و کسانی­ که تحویل نگرفته­‌اند، وقف درمورد آنان تحقّق نیافته است. ۲. وقف عام: الف) عناوین کلیه (فقراء، ایتام و...): اگر یکی از این افراد (فقراء، ایتام و...) مال وقفی را قبض کند و مستولی بر عین مال شود، کافی است. ب)‌ جهات عامه (مسجد،  پل و...): در این حالت، قیّم و متولی تعیین شده توسط واقف (که در حین وقف تعیین کرده است) باید قبض کند و اگر این دو نبودند، حاکم شرع باید قبض نماید؛ هرچند در مورد مسجد و مقبره، با خواندن یک نماز یا دفن یک میت با اذن واقف قبض محقق می­‌شود. مسئله ۱. اگر واقف، ولی شرعی افرادی باشد که مال برای آنان وقف شده است، در این صورت صحت وقف متوقف به قبض جدیدی نیست. البته باید قصد قبض از جانب مولّی علیه را داشته باشد. ۲.  در قبض وتحویل گرفتن موقوفه، فوریت لازم نیست. ۳. اگر واقف قبل از قبض طرف مقابل بمیرد، وقف محقق نمی­‌شود و مال موقوفه به عنوان ارث، به ورثه می‌رسد. توضیحی در مورد بعض عبارات وقف: «شماره مثال» «حکم» ۱ مسلمان چیزی را بر فقرای شهر وقف کند. به فقیران مسلمان می‌رسد؛ بلکه اگر واقف شیعه باشد، به فقرای شیعه می­رسد و اگر از اهل تسنن باشد، به فقرای اهل تسنن می­رسد و اگر کافر باشد، به هم مسلکش می­رسد. ۲ چیزی را بر فقرای فامیل وقف کند و آنها در نقاط مختلف زندگی کنند. به همه آنها می‌رسد و نمی­توان فقط به حاضرین داد. ۳ وقف در راه خدا یا در کار خیر در هر کاری که ثواب داشته باشد، خرج می­شود. ۴ وقف بر ارحام و نزدیکان به طور مطلق به کسانی که عرف مردم، آنها را از ارحام و اقارب بدانند می‌رسد. ۵ وقف بر ارحام و فامیل با قید الاقرب فالاقرب مطابق تقسیم ارث ۶ وقف بر اولاد (بدون قید) به دختر و پسر مساوی می‌رسد. (۲۰۸۴) ۷ وقف بر علماء (بدون قید و با همین لفظ) به عالمان دینی می‌رسد. ۸ وقف بر مسجد (بدون قید و شرط) صرف نور، فرش، خادم، تعمیر و سایر مخارج می‌شود؛ اگر زیاد بیاید به امام جماعت داده می‌شود. ۹ وقف سیدالشهداء   صرف برپایی عزاداری حضرت می‌شود. متولی و ناظر وقف ۱. متولی وقف: الف) برای واقف جایز است تولیت و نظارت وقف را برای خود قرار دهد یا به غیر واگذار نماید. این تولیت می­‌تواند دائمی یا موقت باشد؛ همچنین به تنهایی یا با مشارکت دیگری انجام پذیرد. ب) قرار دادن تولیت توسط واقف، باید هنگام ایقاع وقف باشد. در غیر این صورت حق تعیین تولیت پس از آن برای واقف وجود ندارد. البته عزل یا حق نصب تولیت در صورتی­ که واقف چنین حقّی را در ضمن وقف کردن شرط کرده، اشکال ندارد. مثال: اگر واقف هنگام وقف کردن گفته باشد: این زمین را برای حسینیه با تولیت علی وقف کردم، به شرط آنکه هر وقت بخواهم او را عزل کنم و شخص دیگری را بگمارم، در این حالت واقف حق تغییر متولی را دارد. ج) واقف نمی­‌تواند برای مسجد تولیت قرار دهد. د) واقف می‌تواند چند تولیت قرار دهد. ه) اگر واقف چیزی از منافع را برای متولی معین کند، همان اجرت عمل او خواهد بود؛ هر چند کمتر از اجرت­‌المثل باشد و اگر چیزی برای تولیت به عنوان دستمزد قرار نداده باشد، متولی می‌تواند اجرت این کار را مطابق آنچه معمول و متعارف است، از منافع وقف برداشت کند. . در صورتی­که متولّی توسط واقف مشخص نشده باشد: ۱. وقف عام: حاکم شرع یا نماینده او متولی است. ۲. وقف خاص: الف) امور مربوط به مصلحت وقف و مراعات نسل­‌های بعدی است  حاکم شرع متولی است. ب) امور مربوط به بهره‌­ور کردن یا اصلاحات جزئی است  خود موقو!ف­‌علیهم متولی­‌اند. . وظایف و محدوده اختیارات متولی ۱. قبول کردن تولیت و سرپرستی وقف واجب نیست. اما اگر قبول کرد، بنابر احتیاط واجب نمی­‌تواند خود را عزل کند و اگر خود را عزل کرد، بنابر احتیاط واجب باید به حاکم شرع مراجعه کند تا دوباره نصب شود. اما در عین حال در طول این مدت باز هم باید وظایفش را انجام دهد. ۲. اگر واقف وظیفه­ متولی را مشخص کرده باشد، طبق همان عمل می­‌شود. اگر مطلق گذاشته و مشخص نکرده باشد، وظیفه‌­اش همان چیزی است که متعارف است؛ از جمله اینکه تعمیر و اجاره وقف، گرفتن اجرت و تقسیم آن بین موقوف علیهم بر عهده اوست که همه این وظایف باید با مراعات مصلحت وقف انجام شود. ۳. متولی نمی­‌تواند تولیت را به دیگری واگذار کند؛ حتی با عجز از تصدی امور. مگر واقف چنین اختیاری را هنگام وقف کردن به او داده باشد یا اینکه واگذاری کار به دیگری به­نحو توکیل باشد؛ یعنی متولی کسی را وکیل کند تا کارها را انجام دهد؛ به شرط آنکه شرط عدم توکیل نشده باشد. ۴. متولی موقوفه حق ندارد کاری کند یا قانونی وضع کند که با مقتضای وقف در تعارض باشد. باید طبق آنچه واقف در هنگام وقف وضع کرده، عمل کند. ۵. اگر چند نفر متولی وقف باشند، هیچ­کدام (حتی اکثریت آنان) حق ندارد دیگری را عزل کند. مگر واقف برای آنان در هنگام وقف چنین اختیاراتی را قرار داده باشد. ۶. متولی وقف باید مصالح وقف را در نظر بگیرد. مثال: اگر متولی طبق وقف­نامه مجاز بود موقوفه را اجاره دهد، واجب است در تعیین مبلغ اجاره رعایت مصلحت و منفعت وقف را بنماید. در نتیجه اگر در تخفیف مبلغ اجاره، به سبب اوضاع و احوال خاص مستأجر یا اهمیت کاری که وقف برای آن اجاره داده می‌شود، نفع و مصلحت وقف باشد، اشکال ندارد و الّا جایز نیست. نحوه اداره موقوفه توسط چند متولی تولیت بیش از چند نفر به سه صورت متصور است: ۱. تولیت برای هر یک از آنان مستقلاً قرار داده شده است  در عمل و تصرف مستقل­اند و بر هیچ یک از آنها لازم نیست در انجام امور وقف به دیگری مراجعه کنند و در این صورت، عمل شخصی­ که زودتر اقدام نموده، نافذ است. اگر یکی از آنها بمیرد یا از صلاحیت تولیت خارج شود، دیگری در تولیت وقف منفرد می­‌شود. ۲. تولیت بین آنان به صورت اجتماع است  هیچ کدام نمی­‌توانند به صورت مستقل عمل کنند. در این صورت اگر یکی از آنها بمیرد یا از صلاحیت تولیت خارج شود، بنابر احتیاط واجب، حاکم شرع شخص دیگری را جای او قرار می­‌دهد تا با فرد دیگری که باقی مانده، تولیت را به عهده گیرند. ۳. تولیت بعضی از امور به یک فرد و بعضی دیگر به دیگری واگذار شده است؛ مثلاً رسیدگی به وقف را به فردی و تقسیم منافع بین موقوف­‌علیهم را به دیگری سپرده است. هر کدام در انجام وظایف تعیین شده مستقل می­‌باشند. مسئله ۱. اگر واقف تولیت بعضی از امور موقوفه را به شخصی واگذار نماید و بقیه امور را مهمل گذاشته و مشخص نکرده باشد، در این صورت وقف نسبت به آن امور بدون متولی منصوب است که حکم آن در مسئله عدم تعیین متولی گذشت. ۲. اگر چند نفر به عنوان متولی وقف نصب شده باشند، در صورتی­ که واقف، تولیت آنان را به طور مطلق بیان کرده و قرائنی بر استقلال بعضی از آنان در اداره امور وقف وجود ندارد (حتی به این نحو نباشد که واقف گفته باشد رأی اکثریت متولیان ملاک است) در این صورت هیچ یک از متولیان حتی اکثریت آنان حق ندارند بدون رضایت سایر متولیان اقدام به کاری کنند. بلکه باید از طریق مشورت با هم و اتخاذ رأی واحد (نه اکثریت) با هم عمل کنند و اگر بین آنان نزاعی واقع شود، واجب است به حاکم شرع مراجعه کنند تا حاکم آنان را الزام کند تا با هم به توافق برسند. ۳. اگر برخی متولیان مدعی شوند که برخی دیگر از متولیان خائن­اند، واجب است مسئله را به حاکم شرع ارجاع دهند و متولیان خائن را از کار برکنار کنند. عزل و نصب متولی همان­طور که قبلاً اشاره شد، نصب متولی طبق آنچه در ابتدای همین درس آمده، به عهده واقف است. اما عزل او در صورتی است که به مصلحت موقوفه عمل نکند یا خلاف وقف­نامه عمل کند (یا به خاطر خیانت یا عدم توانایی)، که در این صورت حاکم شرع او را الزام به رعایت مصالح موقوفه می‌کند و در نهایت عزل می­‌نماید. همچنین اگر واقف طبق وقف­نامه شرایطی را برای عزل متولی بیان نموده، آنچه در وقف­نامه ذکر شده نیز می‌تواند موجب عزل وی باشد. ۲. ناظر وقف: گاهی واقف شخصی را به عنوان ناظر وقف تعیین می‌کند و اختیاراتی را به او واگذار می‌کند و حتی حق دخالت در کارهای متولی را در وقف­نامه برای او قائل می‌شود. به هرحال طبق آنچه برای ناظر در وقف­نامه تعیین شده، ناظر دارای اختیاراتی خواهد بود. مسئله ناظر بنابر احتیاط واجب نمی­‌تواند بعد از قبول نظارت، خودش را عزل کند؛ مانند متولّی. فروش و معامله مال وقف شده ۱. وقف عام: الف) وقف بر جهات و مصالح عامه (مانند مساجد،  مشاهد مشرفه،  مدارس و...): یک- فروش و معامله عین موقوفه: مطلقاً جایز نیست؛ حتی اگر خراب شود و از بهره­برداری ساقط گردد. این حکم در غیر مساجد و مشاهد مشرفه احتیاط واجب است. مثال: اگر شخصی زمین موقوف‌ه­ای را بدون مجوز شرعی بفروشد، معامله باطل است و فروشنده باید پولی را که از مشتری گرفته، برگرداند. دو-فروش و معامله آلات و فرش‌ها و سایر متعلّقات: اول- امکان استفاده از آن وجود دارد؛(۳) مثل فرشی که برای زمین مسجد وقف شده، اما مسجد به فرش نیاز ندارد و به پرده‌­ای برای گرم کردن مکان نیاز دارد: در این صورت باید فرش را به عنوان پرده استفاده کرد و نمی‌­توان آن را فروخت. دوم- علاوه بر عدم امکان انتفاع در آن محل، اگر موجب تلف شدن یا ضرر خوردن به این آلات و متعلقات گردد:  در محل مماثل دیگر (مثل مسجد دیگر) قابل استفاده است  در آنجا استفاده شود.  در محل مماثل دیگر قابل استفاده نیست  در مصالح عام­المنفعه استفاده شود. سوم- امکان استفاده از آن در هیچ محلی، حتی مصالح عمومی مردم نباشد و تنها راه بهره‌­مندی از آن، به فروش آن باشد، به شرط آنکه ماندن آن موجب تلف شدنش شود:  با پول فروش آن در همان مسجد و اگر نشد در مسجد دیگر و الّا در مصالح عامّه مصرف شود. چند استفتاء: سؤال ۱: شخصی مقداری آهن و لوازم جوشکاری را برای ساخت مسجد در مکانی هدیه کرده و بعد از پایان کار، مقداری از آنها زیاد آمده است. آیا می‌توان مقدار زیاد آمده را برای سایر هزینه‌­های مسجد با فروش آن و استفاده از پول حاصل هزینه کرد؟ جواب: فروش آن حرام است و باید برای تعمیر مساجد دیگر به‌­کار رود و اگر شخص هدیه­‌دهنده، این اموال را از ملک خود خارج نساخته و فقط اجازه استفاده آن را در مسجد مذکور داده، مازاد آن برای خودش است و اختیار آن در دست خود او خواهد بود. سؤال ۲: فردی مغازه خود را برای ایجاد صندوق قرض­‌الحسنه وابسته به مسجد وقف کرده و از دنیا رفته و چندین سال، آن مکان بسته مانده و در معرض خرابی است. آیا می‌توان برای موارد دیگری استفاده کرد؟ جواب: اگر وقف محقق شده باشد، استفاده از آن محل باید (در صورت عدم امکان استفاده در آن مسجد) برای صندوق­‌های قرض‌­الحسنه مساجد دیگر باشد و اگر این هم ممکن نبود، در هر کار خیری استفاده شود (یعنی حق فروش نیست؛ مگر آنکه برای کارهای خیر دیگر نیز قابل استفاده نباشد). سؤال۳: منبری­ که برای مسجد وقف شده، ولی به علت ارتفاع زیاد آن عملاً قابل استفاده نیست، آیا تبدیل آن به منبر مناسب دیگرى جایز است؟ جواب: اگر با شکل خاص فعلی در این مسجد یا مساجد دیگر قابل استفاده نیست، تغییر شکل آن برای اینکه قابل استفاده شود، اشکال ندارد.  نکته: آنچه برای جواز فروش موقوفه بیان شد، وقتی است که انتفاع از آن منحصر در فروش موقوفه و استفاده از پول فروش باشد. اما در مورد سؤال فوق با تغییر شکل منبر، می‌توان از آن استفاده نمود. لذا حق فروش وجود ندارد.  ب) وقف بر عناوین عامه (فقراء،  ایتام و...): در این نوع وقف نیز، بیع مال موقوفه جایز نیست، مگر در موارد استثناء که در قسمت بعد، ذیل وقف خاص مطرح خواهد شد. ۲. و قف خاص: در وقف خاص، فروش مال وقف شده جایز نیست، مگر در مواردی­ که استثناء است: الف) خرابی که غالباً و عادتاً به حالت قبلی برنمی­‌گردد و مال قابل انتفاع نباشد؛ مگر با فروش آن و استفاده از پول آن برای کسانی که مال برای آنان وقف شده  فروخته می‌شود و با رعـــــایت "الاقرب فالاقرب"  نسبت به عین موقوفه چیزی خریداری شود که قابل انتفاع برای موقوف­‌علیهم باشد. ب) در صورت وجود سه شرط: از انتفاع قابل توجه خارج شود، امید برگشتن به حالت اولیه وجود نداشته باشد و با فروش آن بتوان چیزی خرید که منفعت آن قابل توجه باشد.  فروخته می‌شود و الاقرب فالاقرب رعایت می‌شود. ج) واقف شرط کرده باشد که اگر امری حادث شد، فروش موقوفه جایز باشد؛ مانند اینکه واقف شرط کند جواز فروش وقف را در صورت کم شدن منفعت موقوفه، یا زیاد شدن مخارج آن، یا وقوع اختلاف بین موقوف­‌علیهم، یا به خاطر ضرورت و یا هر شرط دیگری نظیر این شروط  با تحقق آن امر، موقوفه فروخته می‌شود. د) بین صاحبان وقف (موقوف­‌علیهم) اختلاف شدیدی پیش آید که از تلف شدن اموال و جان­‌ها ایمن نباشیم و راه حل مشکل، فقط فروش آن باشد  فروخته می‌شود و پول آن بین موقوف­‌علیهم تقسیم می‌شود. البته اگر رفع مشکل با صرف پول فروش در خرید چیز دیگری و وقف آن چیز برای موقو‌ف‌­علیهم ممکن است، پول فروش موقوفه باید در آن صرف شود.  نکته: متولی­ای که از جانب واقف تعیین شده، متولی فروش وقف در صور فوق است و در نبود او، حاکم شرع یا کسی که منصوب از جانب اوست، متولی این امر است. . به مثال‌­های زیر توجه کنید: مثال۱: شخصی مقداری آب و زمین زراعی را وقف پسران خود نموده، ولی به علت کثرت اولاد و سنگینی کارهای کشاورزی و کمی محصول، کسی تمایل به زراعت در زمین ندارد و به همین دلیل وقف در آینده نزدیک خراب، و از قابلیت انتفاع خارج خواهد شد.  تا زمانی که قابلیت انتفاع و استفاده در جهت وقف وجود دارد -اگرچه با اجاره دادن و مصرف اجاره در جهت وقف یا با تغییر کاربری آن و استفاده از زمین در مصرف غیر زراعی- حق فروش موقوفه وجود ندارد؛ مگر بهره­‌برداری­‌های مذکور در بالا هم مقدور نباشد، لذا فروخته می‌شود. اما در صورت امکان حتماً ملک دیگری خریداری شود، تا منافع آن در جهت وقف مصرف شود. مثال۲: شخصی کتابخانه‌­اش را بر اولاد ذکورش وقف کرده، ولی هیچ­یک از اولاد و نوه­‌های او موفق به تحصیل و استفاده از آن نشده­‌اند و مقداری از کتاب­‌ها به مرور از بین رفته و بقیه در معرض تلف شدن است.  کتابخانه باید در معرض کسانی ­که استفاده می‌کنند قرار گیرد و به هر حال حق فروش وجود ندارد. اجاره موقوفه ۱. اگر وقف منفعت باشد(۴)  اجاره آن جایز است؛ چه وقف خاص باشد و چه عام. همچنین چه بر عناوین عامه وقف شده باشد و چه جهات عامه؛ به دلیل اینکه مقصود، تحصیل منفعت از موقوفه و دادن آن به موقوف علیهم است؛ مانند مزرعه­‌ای که واقف برای اولاد یا فقرای سید وقف کرده است. ۲. اگر وقف انتفاع باشد(۵)  اجاره آن جایز نیست. موقوفه نیازمند تعمیر اگر موقوفه برای بقاء و استفاده از آن نیاز به تعمیر داشته باشد: ۱. واقف برای موقوفه هزینه‌­ای قرار داده است که صرف آن شود  باید همان را مصرف کرد. ۲. واقف هزینه‌­ای قرار نداده است  بنابر احتیاط واجب از منافع موقوفه برای تعمیر آن استفاده می­‌شود. ۳. چیزی­ که صرف تعمیر شود، وجود ندارد  برای متولی جایز است قرض کردن با قصد اینکه آن قرض را از منافع موقوفه بپردازد؛ و یا با مال خود، موقوفه را تعمیر کند با قصد اینکه از منافع موقوفه، استیفاء کند. اگر قصد ادای قرض یا استیفاء از منافع موقوفه را نداشته باشد، بعد از آن نمی­‌تواند از منافع موقوفه بردارد. مسئله ۱. در صورتی­ که بقای موقوفه متوقف بر فروش بعضی از وقف است، فروش آن بعض جایز است. ۲.  در صورت خرابی قسمتی از وقف، به­‌گونه­‌ای که مجوز بیع پیدا شود و قسمت دیگر هم برای تحصیل منفعت نیاز به تعمیر داشته باشد، باید به ترتیب زیر عمل کرد: الف) با فروش قسمت خراب می­توان موقوفه مشابه آن را خرید؛ این خود دو حالت دارد: یک- از منافع قسمت محتاج به تعمیر، امکان تعمیرش هست  بنابر احتیاط واجب پول فروش را باید صرف خرید موقوفه مشابه کرد و از منافع صرف تعمیر شود. دو- امکان تعمیر با منافع قسمت مزبور نیست  پول فروش فقط می­­توان صرف تعمیر لازم (برای تحصیل منفعت، نه تعمیر برای بهتر شدن و زیاد شدن منفعت) کرد. ب) با فروش آن نمی­توان موقوفه مشابه خرید  پول آن صرف تعمیر بقیه موقوفه می­شود؛ چه تعمیر برای حصول منفعت باشد (تعمیر لازم) و چه برای زیاد شدن منفعت. تغییر وقف تغییر وقف، حتی توسط واقف هم جایز نیست؛ برای مثال، نمی­‌توان مکانی را که به عنوان حسینیه وقف شده است، به مسجد تبدیل کرد. البته اگر وقف منفعت باشد، در صورتی­که با این عنوان فعلی­اش منفعتی ندارد یا منفعت آن بسیار اندک بوده، جایز است به عنوان دیگری که دارای منفعت است، تبدیل شود..  غصب وقف و ضامن بودن نسبت به خسارات وارده  در مورد غاصب یا هر کسی که خسارت به وقف، مستند به اوست، احکام ذیل وجود دارد: ۱. اگر وقف خاص یا وقف منفعت (در وقف عام) باشد: الف) به عین آن آسیبی برسد یا از بین برود  ضامن عین موقوفه است. بنابراین رد عین در صورتی­که موجود باشد و رد عوض آن در صورتی­که تلف کرده باشد، واجب است. ب) اگر منافع آن غصب شده باشد  ضامن منافع است و رد عوض منافع استیفا شده و استیفا نشده هم واجب است.  نکته: اگر وقف تلف شده، باید عوض آنچه از بین رفته است در بدل وقف صرف شود؛ یعنی عین وقف دیگر با آن پول انجام ‌شود و عوض منافع در همان مسیر وقف­نامه صرف ‌شود. مثال: اگر کسی ساختمانی را که طبق وقف می­‌بایست اجاره آن صرف عزاداری امام حسین(ع) شود، خراب کند، باید در عوض، ساختمان دیگری وقف این کار کند. ۲. وقف انتفاع (مصالح عامّه) باشد. الف) مساجد، مقابر، زیارتگاه­‌ها، پل­‌ها و مانند آن  اجرت آن را ضامن نیست و فقط اگر عین مسجد و زیارتگاه خسارتی ببیند، ضامن خسارت است و در بدل وقف صرف می‌شود. ب) مدارس، حمام، کاروانسرا و مانند آن  اجرت آن را ضامن است، مگر در همان مواردی­که در وقف­نامه تعیین شده، مورد بهره‌برداری واقع شده باشد. (اگرچه غاصبانه مورد بهره‌­برداری واقع شده است.) معلوم نبودن جهت وقف اگر وقفی بودن چیزی محرز باشد، ولی جهت وقف معلوم نباشد، یعنی ندانیم در چه مسیری باید استفاده شود. ۱. متولی خاصی دارد  در نحوه تصرف، به او مراجعه می‌شود. ۲. متولّی خاصی ندارد  به حاکم شرع مراجعه می­‌شود. نحوه مصرف درآمد شیئی که بین محتملات مردد است: ۱. قدر متیقّن و قدر مشترکی در مورد مصرف آن وجود دارد؛ مثلاً محتملات عبارت­‌اند از فقراء، علماء، سادات و اهل فلان شهر بین فقرای عالم سید اهل فلان شهر مصرف می‌گردد. (یعنی فقرایی که هم عالم، هم سید و هم اهل فلان شهر باشد.) ۲. قدر متیقنی وجود ندارد و احتمالات مختلف در افراد خاصی قابل جمع نیست؛ مثلاً بین مسجد و فقراء و حسینیه تردید داشته باشد. الف) شبهه محصوره  با قرعه، مورد مصرف معلوم می­‌شود؛ مثلاً اگر قرعه به نام مسجد بیفتد، درآمد صرف مسجد می­‌شود. ب) شبهه غیر محصوره: یک- درصورتی­که بین عناوین یا اشخاص غیر محصوره باشد مثلاً فرزندان یکی از افراد ساکن مشهد که معلوم نیست این فرد کیست یا یکی از فقرای شهر مشهد که معلوم نیست کدام فقیر است یا فراموش کرده­‌ایم.  در حکم مجهول المالک است. بنابراین به عنوان ردّ مظالم به فقراء صدقه داده می‌شود. دو-  بین جهات غیر محصوره است؛ مثلاً مردّد بین مسجد، زیارتگاه، پل و... باشیم  در امور خیریه­ای در همین موارد صرف می‌شود. توضیح:  ۱. منظور از شبهه محصوره آن است که قدر متیقنی در اینجا وجود خارجی ندارد تا اجاره‌­بها صرف آن شود. اما محدود به موارد معدودی است؛ مثلاً می‌دانیم که یا باید صرف پزشکان منطقه شود یا صرف علمای منطقه، اما نمی‌دانیم مشخصاً کدام است؛ پزشکی هم که از علمای دین هم باشد در آن منطقه وجود ندارد. لذا قرعه می‌اندازیم. ۲. منظور از شبهه غیر محصوره آن است که تعداد احتمالات زیاد است؛ مثلاً مرددیم که مورد مصرف اجاره­بها پزشکان­‌اند یا علمای دین یا فقرا و یا ... . اثبات وقف بودن صرف وجود وقف­نامه اثبات کننده وقف بودن چیزی نیست. بلکه وقف به یکی از طرق زیر ثابت می‌شود: ۱. کسانی­ که مال وقفی در دستشان است، اعتراف به وقف بودن آن نمایند و همچنین ورثه او بعد از مرگش اعتراف کنند. ۲. قبلاً کسانی­ که مال در دستشان بوده با آن رفتار وقف را می‌کرده­‌اند. ۳. دو نفر عادل گواهی به وقفیت دهند. ۴. با قرائن و شواهدی مثل شهرت به وقفیت، علم و اطمینان حاصل شود که وقف است. ............................................................................................................................ (۱) وسایل الشیعه/ج۱۹/ص۱۷۵ (۲) صدقه جاریه به وقف تفسیر شده است. (۳) هر انتفاعی حتی انتفاعی که مورد نظر واقف نبوده است. (۴) غرض در این وقف، تحصیل منفعت و صرف آن در اموری است که در وقف بیان شده است؛ مانند اینکه مغازه­ای را وقف مسجد می­کنند. (۵) غرض، تحصیل منفعت برای امر دیگر نیست. بلکه استفاده از همان موقوفه مدّ نظر است؛ مانند خانه­ای­که برای سکونت امام جماعت وقف شده است یا مدرسه­ای که برای تحصیل محصلین وقف شده است. .................................................................................................... در این مجموعه‌ی آموزشی، علاوه بر موارد موجود در رساله‌ی «اجوبة الإستفتائات»، استفتائات جدید نیز اضافه و از جزوه‌های دروس خارج فقه معظم‌له نیز بهره گرفته شده است، تا بر غنای آموزشی مجموعه،‌ بر طبق اسلوب و بیان معظم‌له اضافه شود. شایان ذکر است که دفتر استفتائات حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای این رساله‌ی آموزشی را تأیید و عمل به آن را مجزی اعلام کرده است.

احکام وقف – استفتائات امام خمینی (قدس سره)

بسم الله الرحمن الرحیم احکام وقف - استفتائات امام خمینی -ره-   پدیدآورنده :خمینی، روح الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1369 محل نشر :تهران ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س) زمان (شمسی) :1392         شرایط صحت وقف ‏‏[سؤال 8038]‏‏ ‏ ‏ 4239‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏دفتر محترم حضرت آیت الله‌ العظمی حاج آقا روح الله‌ خمینی رهبر کبیر انقلاب و‏‎ ‎‏بنیان گذار جمهوری اسلامی‏ ‏‏این جانب اهل پشتکوه یزد، از کشاورزان آن محل، تنها دارایی و مایملک خود که‏‎ ‎‏عبارت از یک طاق از شانزده طاق قنات مزرعه خلیل آباد، بوده است. بر اثر ناراحتی و‏‎ ‎‏گرفتاری و کسالت اقدام به وقف کردن آن نموده ام. در وقف نامه قید گردید که صیغۀ‏‎ ‎‏وقف جاری شده، ولی قید این که به تصرف وقف داده شده باشد، نشده است. الحال‏‎ ‎‏به علت این که دارای عیال و اولاد بوده و عمل انجام شده باعث محرومیت آنان شده از‏‎ ‎‏عمل خود پشیمان و می خواهم اجازه فرمایند؛ با توجه به این که مورد وقف به تصرف‏‎ ‎‏وقف داده نشده، عمل انجام شده صحیح نبوده و می توان از آن عدول نمود یا خیر؟‏‎ ‎‏نظر مبارک خود را اعلام فرمایند.‏ ‏‏بسمه تعالی، مجرد صیغۀ وقف، بدون تحویل آن، کافی نیست و در‏‎ ‎‏خصوصیات مورد سؤال به مسئولین ذی ربط مراجعه شود.‏ ‏‏[سؤال 8042]‏‏ ‏ ‏ 4242‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 25 / 3 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی، دام ظله العالی ‏ ‏‏در شانزده سال گذشته، مردم زمینی موات به مسافت پانصد متر را جهت قبرستان‏‎ ‎‏مسلمین تعیین، و حدود آن را مشخص و به تصرّف درآوردند، و از آن جایی که در آن‏‎ ‎‏موقع آب لوله کشی موجود نبوده، یک حلقه چاه در این زمین حفر نمودند. و بر روی‏‎ ‎‏این زمین غسال خانه و حسینیه ساخته شده و چندین میت در این زمین دفن گردیده‏‎ ‎‏است. بعد از چهار سال که زمین نامبرده در اختیار عموم مسلمین بوده، شخص‏‎ ‎‏مستکبری ـ که در آن زمان رئیس خانۀ انصاف بوده ـ با توسل به زور قسمتی از این‏‎ ‎‏زمین را اشغال کرده و مقاومت مردم روستا را نادیده گرفته و درختان لیمو در این زمین‏‎ ‎‏اشغالی کاشته است. ‏ ‏‏از آن جایی که جمعیت این روستا چهار الی پنج هزار نفر می باشد و در آینده‏‎ ‎‏نزدیک به زمین مذکور احتیاج مبرمی خواهد بود و در جای دیگر زمین جهت قبرستان‏‎ ‎‏یافت نخواهد شد، تکلیف مردم این روستا چیست؟ ‏ ‏‏و در صورتی که زمین اشغالی پس گرفته شود، خشکانیدن درختان این زمین جایز‏ ‎‏است یا خیر؟ والسلام علیکم ورحمة الله‌ وبرکاته ‏ ‏‏بسمه تعالی، در فرض مرقوم، زمین ذکر شده قبرستان متعلق به اهالی محل‏‎ ‎‏است و کسی حق ندارد تمام یا قسمتی از آن را به خود اختصاص دهد و‏‎ ‎‏صاحب درخت ها حق ندارد درخت ها را در زمین قبرستان باقی بگذارد.   موارد مصرف وقف ‏‏[سؤال 8092]‏‏ ‏ ‏ 4274‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏1. باغ وقفی که مخروبه شده است و چراگاه گلّه و حیوانات قرار گرفته و در زمین‏‎ ‎‏این باغ، درخت های صحرایی سبز شده است که بعضی از آن ها دارای ثمر هستند و‏‎ ‎‏مردم از چوب آن درخت ها برای ساختن منزل و سوخت و همچنین از ثمر آن ها‏‎ ‎‏استفاده می کنند، این استفاده ها چه صورت دارد؟ آیا باید آن ها را بفروشند و به مصرف‏‎ ‎‏روضه خوانی برسانند و یا این که لازم نیست و استفاده از آن ها هم اشکالی ندارد؟‏ ‏‏بسمه تعالی، مربوط به وقف است و باید زیر نظر متولّی شرعی، در جهت‏‎ ‎‏وقف صرف شود.‏ ‏‏2. شخصی از دنیا می رود و وصیت می کند یک مقدار از اموالش برای نماز و روزه باشد و در ضمن،‏‎ ‎‏همین شخص متوفی اهل ربا و سود بوده است که هرگاه کسی محتاج او می شد، قرض او همراه با ربا‏‎ ‎‏بوده است و دیگر این که وجوهات هم نمی پرداخته؛ آیا از این مقدار اموال بایست وجوهات و یا این که‏‎ ‎‏رد مظالم اخراج شود یا خیر؟‏ ‏‏بسمه تعالی، باید اوّلاً دیون او که از جملۀ آن، وجوه شرعیه و مظالم عباد است، داده شود و در‏‎ ‎‏باقیمانده به وصیت عمل شود و وصیت در ثلث نافذ است.‏ ‏‏3. شخصی است که وصیت کرده یک قطعۀ باغ برای خودم باشد و ثمن او به مصرف نماز و روزه ام‏‎ ‎‏رسانده شود و تولیت این کار را بر عهدۀ یک نفر از روحانیون می گذارد و بعد از وفات شخص موصی،‏‎ ‎‏شخص متولّی آن باغ را به فروش می رساند و مشتری خریداری می کند که در سه قسط بپردازد، در طول‏‎ ‎‏سه سال و بعد از خرید، یک قسط به شخص متولّی می پردازد ولی در حال حاضر متولّی ـ که آقای‏‎ ‎‏روحانی باشد ـ وفات کرده است و شخص خریدار دو قسط بدهکار است و الآن متحیّر است به چه‏‎ ‎‏کسی تحویل دهد و در ضمن مشروط به این است که هر کس این پول را تحویل گرفت باید قبالۀ‏‎ ‎‏شخص خریدار را امضا و تأیید کند؛ آیا تکلیف چیست؟‏ ‏بسمه تعالی، باید کسی برای این کار از طرف حاکم شرع (مجتهد جامع شرایط) تعیین شود.‏ ‏‏[سؤال 8096]‏‏ ‏ ‏ 4278‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏حضور محترم نایب الامام، امام خمینی، دامت برکاته‏ ‏‏1. شخصی در یک صد سال پیش، اجارۀ باغی را وقف روضه خوانی کرده است. با‏‎ ‎‏توجه به شرایط امروزه، در آن حسینیه که وقف شده، برادران جوان دست به‏‎ ‎‏فعالیت هایی زده اند و یک دوره کلاس معارف اسلامی برقرار نموده اند، و همچنین‏‎ ‎‏برادران بسیج، در آن جا پست می دهند و برای جزوه نمودن درس ها، با کمبود بودجه‏‎ ‎‏مواجه شده اند. آیا می توان از پولی که وقف روضه خوانی است، در رابطه با این کار‏‎ ‎‏استفاده شود؟‏ ‏‏بسمه تعالی، باید بر طبق وقف نامه عمل شود.‏ ‏‏[سؤال 8097]‏ ‏‏2. مستحضر هستید که ادارۀ اوقاف، هر سال به مدت ده شب، در بعضی از‏‎ ‎‏حسینیه ها روضه خوانی می کند. آیا می شود پولش را گرفت و خرج حسینیه، و یا غذا‏‎ ‎‏دادن در روز عاشورا کرد؟ ‏ ‏‏بسمه تعالی، چنانچه برای روضه خوانی وقف شده باشد، باید به مصرف‏‎ ‎‏مزبور برسد، و اگر برای مطلق خیرات وقف شده باشد، می توانند در امور‏‎ ‎‏خیر دیگر نیز مصرف کنند.‏ [سؤال 8101]‏‏ ‏ ‏ 4282‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏محضر حضرت آیت الله‌ امام خمینی، مدّ ظله العالی‏ ‏‏مرتعی در ییلاق نور مازندران است که به نام وقف معرفی شد؛ و احشامی که در او‏‎ ‎‏تعلیف می کند، سالیانه مبلغی به عنوان عوارض به روستای سراسب نور می دهند برای‏‎ ‎‏مخارج عزاداری خامس آل عبا. آیا این عوارض، گرفتنش برای احیای مسجد و حمام‏ روستایی که مردمش مستضعف هستند جایز است؟ نظر حضرت عالی را اعلام‏‎ ‎‏فرمایید شرعاً. ‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر به طریق شرعی وقف شده، باید به همان نحو که قبلاً عمل‏‎ ‎‏می شده عمل نمایند.‏ [سؤال 8108]‏‏ ‏ ‏ 4287‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 6 / 10 / 1361‏ ‏‏محضر مرجع عظیم الشأن و زعیم عالی قدر جهان اسلام، حضرت نایب الامام، امام‏‎ ‎‏خمینی، روحی له الفداء، سلام علیکم، با عرض معذرت از این که چند لحظه ای مصدع‏‎ ‎‏اوقات آن رهبر والا مقام می شویم، محترماً معروض می داریم:‏ ‏‏در یکی از روستاها قناتی است که آب آن وقف اولاد ذکور است و قسمتی از آب‏‎ ‎‏آن را در گذشته وارد لوله کشی روستا کرده و مورد استفادۀ عموم اهالی است و من‏‎ ‎‏جمله آموزگاران ما نیز که تقریباً تمامی آن ها غیر بومی هستند، از این آب استفاده‏‎ ‎‏می کنند، لکن عده ای از اولاد ذکور محقّ در وقف نامه راضی به استفاده از این آب‏‎ ‎‏نیستند. استدعا داریم سریعاً در این باره اعلام نظر فرموده، تا معلمین ما تکلیف شرعی‏ ‎‏خود را در این مسأله بدانند. والسلام علیکم ورحمة الله‌ وبرکاته‏ ‏‏بسمه تعالی، تمام آب اگر بر اولاد ذکور وقف شده، باید متصرف، رضایت‏‎ ‎‏تمام موقوف علیهم را جلب نماید و یا فقط به سهم کسانی که رضایت‏‎ ‎‏دادند، اکتفا نماید.‏ [سؤال 8115]‏‏ ‏ ‏ 4293‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏‏دفتر بلند آستان حضرت آیت الله‌ العظمی نایب الامام، امام خمینی، مدّ ظله العالی‏ ‏‏احتراماً، نخست درودها و تحیات مخلصانۀ ما مردم دهکدۀ کرّاب سبزوار را‏‎ ‎‏حضور زعیم عالی قدر معروض دارید، در ثانی استفتائیه زیر را گزارش فرمایید تا بذل‏‎ ‎‏عنایت فرموده با فتوای واجب الاتباعشان ما را به طریق صواب هدایت نموده از‏‎ ‎‏سردرگمی رهایی بخشند.‏ ‏‏در دهکدۀ کرّاب موقوفاتی وجود دارد که گرچه در رژیم منفور طاغوتی گذشته،‏‎ ‎‏در شرف از بین رفتن بود؛ اما اکنون به یاری خداوند و همت مردم با تجدید اجاره ها‏‎ ‎‏حدود شصت تا هفتاد هزار تومان عایدی سالانه دارد. از این مبلغ حدود ده هزار‏‎ ‎‏تومان آن طبق وصیت واقفان باید در جهت مخارج حمام و مسجد و مزار خرج شود و‏‎ ‎‏ما بقی به صورت شام و نهار دادن به مردم صرف گردد. چون از سویی اهالی خرج‏‎ ‎‏کردن اجاره را در طریق اطعام عبث و بی نتیجه می دانند و از طرفی دهکده فاقد‏‎ ‎‏درمانگاه، حسینیه، جاده، برق و سرمایۀ کافی جهت لایروبی قنات است؛ آیا متولیان‏‎ ‎‏می توانند اجاره ها را در طریق رفع این احتیاجات مبرم و مفید خرج کنند یا باید طبق‏‎ ‎‏وصیت واقفان با شام و نهار و اطعام مردم، مبالغ مال الاجاره را مسرفانه از بین ببرند.‏‎ ‎‏ضمناً خواست موقوفٌ علیهم کلاً این است که اجاره ها در جهت رفع احتیاجات‏‎ ‎‏عمومی به مصرف برسد و همه این مطلب را در مجالس روضه خوانی تأیید کرده اند.‏‎ ‎‏همگی از محضر مبارک امام التماس دعا داریم. ‏ ‏‏بسمه تعالی، باید بر طبق وقف عمل شود و اطعام، اسراف نیست.‏ تولیت وقف   [سؤال 8454]‏‏ ‏ ‏ 4575‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏محضر مبارک حضرت مستطاب آیت الله‌ العظمی امام خمینی مدّ ظله العالی‏ ‏‏محترماً به عرض می رساند: زمینی است مزروعی که پنجاه سال قبل وقف گردیده‏‎ ‎‏که منافع آن به وسیلۀ تولیت آن برنج خریداری و در شب عید نوروز بین افراد این‏‎ ‎‏روستا توزیع شود. نظر به این که در حال حاضر تعداد افراد محل افزایش یافته و منافع‏‎ ‎‏زمین فوق ناچیز است و متولی زمین فوت کرده است ورثه متولی منافع زمین فوق را‏‎ ‎‏در نهار روز عاشورا به مصرف می رسانند. توضیح این که یک عدد درخت بادام که‏‎ ‎‏حدوداً پنجاه سال داشته باشد داخل زمین است که در حال حاضر خشک شده و ورثه‏‎ ‎‏تولیت زمین فوق مقلد شما هستند. تقاضا داریم تکلیف حکم شرعی ما را نسبت به‏‎ ‎‏مصرف برنج و درخت معین فرمایید که چه کنیم؟‏ ‏‏بسمه تعالی، در فرض سؤال باید به همان طور توزیع شود به مقدار میسور و‏‎ ‎‏در مورد درخت خشک شده با موافقت متولی فروخته شود و صرف تعمیر‏‎ ‎‏زمین گردد. . [سؤال 8458]‏‏ ‏ ‏ 4579‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 14 / 9 / 1361‏ ‏‏محضر رهبر کبیر انقلاب، و بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، امام خمینی، دام ظله‏ ‏‏پس از ابلاغ سلام، امیدوارم ـ ان شاء الله‌ تعالی ـ در ظل توجهات ولی عصر‏‎ ‎‏ـ ارواحنا له الفداء ـ از جمیع بلیّات ارضی و سماوی مصون و محفوظ بوده باشید.‏ ‎‏منظور از تصدیع، آن که روستایی است به نام روشناوند (گناباد)، که قنات و نهر این‏‎ ‎‏روستا، شرعاً وقف آستان قدس رضوی علیه السلام می باشد و در مسیر نهر این روستا،‏‎ ‎‏روستایی است به نام مقیم آباد، که آن هم دارای قنات و چند سهم وقف بر آستانه‏‎ ‎‏است، که در اطراف روستا زراعت می شود، و سابق اهالی این روستا، طبق قراردادی‏‎ ‎‏که با اهالی روشناوند و یا در زمانی که مستأجر یک نفر بوده است داشته اند، حمّام خود‏‎ ‎‏را آب می کرده اند و آب بها را پرداخت می کرده اند، و قراردادها هم موجود است.‏‎ ‎‏الحال پس از پیروزی انقلاب، ادار‏‏ۀ‏‏ کشاورزی برای این که آب در مسیر طولانی شرب‏‎ ‎‏نشود، و نیز ادار‏‏ۀ‏‏ بهداشت، نظر داده است که قنات باید پوشش شود، تا اهالی امکان‏‎ ‎‏استفاد‏‏ۀ‏‏ بهداشتی را از آب داشته باشند. آیا اهالی مقیم آباد این حق را دارند که بدون‏‎ ‎‏اجاز‏‏ۀ‏‏ مستأجرین روستای مذکور، از آب آن استفاده کنند، مثل این که برای استفاده‏‎ ‎‏شیری نصب کنند، یا سر نهر و قنات را بردارند، و احیاناً کثافات خود را در آب قنات‏‎ ‎‏بریزند. با توجه به این که مقیم آباد قناتی دارد و امکان استفاد‏‏ۀ‏‏ از آن هست؛ زیرا اطراف‏‎ ‎‏روستا زراعت می شود، و حمام قبل این روستا، از آب مقیم آباد استفاده می کرده است.‏‎ ‎‏توضیح این که آب قنات روشناوند، در سابق حدوداً هشت اینچ بوده است، و در زمان‏‎ ‎‏حال، در مظهر قنات ـ طبق نظر کارشناسی ـ حدوداً چهار اینچ بیشتر نیست و حال که‏‎ ‎‏ادار‏‏ۀ‏‏ کشاورزی آن را پر کرده است، به مزرعه که می رسد سه و نیم اینچ می باشد، و از‏‎ ‎‏این آب، 135 نفر استفاد‏‏ۀ‏‏ زراعتی و بالغ بر 2300 نفر استفاده شربی می نمایند، و‏‎ ‎‏روستای مقیم آباد، حدوداً دارای 24 زارع، و 170 نفر می باشد، و حرف مقیم آبادی ها‏‎ ‎‏این است که اگر بنا شود از آب خود مصرف کنیم، کم می شود. خواهشمند است حکم‏‎ ‎‏شرعی را بیان فرمایید، و آیا آنچه را که در این موضوع، در شرایط آب وضو در تحریر‏‎ ‎‏الوسیله فرموده اید، و نیز حاشیه ای را که بر کتاب عروة الوثقی زده اید، آیا صحیح است‏‎ ‎‏یا خیر؟ أدام الله‌ ظلّکم علی رؤوس المسلمین ‏ ‏‏بسمه تعالی، باید به مسئولین امور آستان قدس مراجعه، و طبق وقف و‏‎ ‎‏ضوابط آستانه عمل شود. . [سؤال 8459]‏‏ ‏ ‏ 4580‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 22 / 8 / 1358‏ ‏‏دفتر محترم حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی، مدّ ظله العالی‏ ‏‏به استحضار برساند: رقباتی موقوفه از اراضی مزروعی و باغ مرکبات واقع در‏‎ ‎‏شهرک شهسوار، از موقوفات مرحوم حجت الاسلام حاج شیخ فضل الله‌ تنکابنی به‏‎ ‎‏تولیت احقر ـ طبق مدارک قدیمه و جدیده ـ مدت ها مورد عمل قرار داشته است؛ هر‏‎ ‎‏چند اراضی مزروعی طبق قانون اصلاحات اراضی به زارعین فروخته شده، لیکن‏‎ ‎‏باغات مرکبات به حال خود باقی و برقرار است. حال استفسار می گردد که احقر در‏‎ ‎‏خصوص وصول بهرۀ باغات مرکبات، طبق معمول و عرف محل ـ کمافی السابق ـ‏‎ ‎‏مجاز می باشد، یا آن که طبق گفتار عده ای از حضرات گویندگان روحانی و غیرهم‏‎ ‎‏می باید رقبات، در اختیار زارعین باغ دار گذاشته شود؟‏ ‏‏بسمه تعالی، تصرف در وقف، منوط به نظر متولّی شرعی و مراعات جهت‏‎ ‎‏وقف است. . [سؤال 8462]‏‏ ‏ ‏ 4583‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 5 / 11 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک زعیم عالی قدر، رهبر کبیر انقلاب اسلامی ایران، حضرت آیت الله‌‏‎ ‎‏العظمی امام خمینی، مدّ ظله العالی ‏ ‏‏محترماً به عرض اقدس عالی می رساند: زمین موقوفه ای است که بیش از یک صد‏‎ ‎‏سال است که در تصرف یک خانواده بوده است، از بزرگ خانواده تا فرد آخری که الآن‏‎ ‎‏متصرف است و عمل به وقف هم می نماید. اخیراً شخص متصرف و متولی، زمین‏‎ ‎‏نامبرده را غرس اشجار نموده و به صورت یک باغ درآمده. البته تمام مخارج و هزینۀ‏‎ ‎‏درخت کاری و غیره از طرف خود متولی بوده، فقط زمین موقوفه است و قبلاً هم‏‎ ‎‏زمین مزبور بدون درآمد بوده است.‏ ‏‏آیا متولی و متصرف و آن کسی که این باغ را با هزینه شخصی به وجود آورده،‏‎ ‎‏می تواند باغ را بفروشد و در سند، مسأله وقفیت زمین ذکر شود و اجرت المثل زمین را‏‎ ‎‏درنظر بگیرد یا خیر؟ مستدعی است نظر مبارک را بیان فرمایید. ‏ ‏‏بسمه تعالی، بستگی به نظر متولی شرعی و مراعات جهت وقف دارد. . [سؤال 8464]‏‏ ‏ ‏ 4585‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 25 / 4 / 1362‏ ‏‏دفتر رهبر عالی قدر، مرجع مسلمین جهان، امام امت، أرواحنا فداه‏ ‏‏قریه ای از توابع سبزوار ـ که مرکز بخش هم می باشد و حدود یک هزار خانوار در‏‎ ‎‏آن ساکن می باشند ـ بر اثر گسترش قریه موصوف، اهالی از آب شرب بهداشتی محروم‏‎ ‎‏هستند. از طرف مقامات ذی صلاح و مسئول، تا کنون بررسی جهت تأمین آب شرب‏‎ ‎‏بهداشتی به عمل آمده، که به دلیل وضع نامتناسب طبیعی، و فقدان آب های تحت‏‎ ‎‏الارضی، و این که ذخایری که از آن طریق بتوانند آب شرب بهداشتی اهالی را تأمین‏‎ ‎‏نمایند، وجود ندارد. پس از تحقیقات توسط کارشناسان و مشورت با معتمدین محل،‏‎ ‎‏مقامات دولتی مزبور، به این نتیجه رسیده اند که راهی جز استفاده از قنات موجود‏ نیست. مقام بخش داری ـ که مسئول تهیه آب اهالی می باشد ـ به دو نفر از متولیان‏‎ ‎‏آب های موقوفه مراجعه کرده و رضایت آن ها ـ در صورت تحصیل مجوز شرعی ـ‏‎ ‎‏حاصل گردیده است. موارد وقف منظور، از موقوفات مرحوم حجت الاسلام حاج‏‎ ‎‏میرزا ابراهیم شریعتمدار است، که بالغ بر دو رقبه می باشد: یکی وقف خاص بر فقرای‏‎ ‎‏اولاد، و دیگری وقف عام بر فقرای محل مزبور می باشد. رقبۀ وقف خاص ـ طبق‏‎ ‎‏شرایط وقف نامه ـ تحت تولیت متولی اداره می شود و رقبه دیگر ـ که در موقوفات عام‏‎ ‎‏می باشد ـ فعلاً طبق قوانین زمان طاغوت، به اشخاص واگذار گردیده، و متولی آن در‏‎ ‎‏قید حیات می باشد. با امام جمعه محترم سبزوار تماس، و مذاکره به این نتیجه منتهی‏‎ ‎‏شده که مجوز شرعی، جهت استفاده موقوفات تحصیل گردد. موقوفات مزبور ـ طبق‏‎ ‎‏وضعی که تا کنون در محل جریان داشته ـ به طور جداگانه آب اراضی آن، از طرف‏‎ ‎‏متولیان، سالانه به اجاره، به اشخاص واگذار می گردیده. چنانچه اجارۀ معمول در‏‎ ‎‏محل، به رقبات مزبور داده شود، آیا از نظر شرعی می توان از موقوفات مذکور برای‏‎ ‎‏آب شرب اهالی استفاده نمود؟ موضوع به ساحت مقدس رهبر عالی قدر و مرجع‏‎ ‎‏مسلمین جهان، امام امت ـ دامت برکاته ـ عرضه گردد، تا حکم الله‌ را بیان فرمایند، که‏‎ ‎‏مورد عمل قرار گیرد.‏ ‏‏بسمه تعالی، با نظر متولی شرعی و مراعات جهت وقف، مانع ندارد، ولی‏‎ ‎‏باید پول آب از مورد معیّن در وقف صرف شود. . [سؤال 8471]‏‏ ‏ ‏ 4588‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏محترماً معروض می دارد که نصف آب قنات این قریه با مقداری از اراضی آن‏‎ ‎‏متعلّق به آستان قدس رضوی می باشد، این آب به تناسب و مقدار احتیاج هر یک از‏‎ ‎‏زارعین قریه در اجارۀ آن ها بوده، و کسی که کشت و کار بیشتری داشته آب بیشتری را‏‎ ‎‏اجاره کرده، و کسی که زراعتی کمتر داشته آب کمتر می برده است. در سنۀ 1350 به‏‎ ‎‏وسیله ادارۀ اصلاحات ارضی دولت طاغوتی برای همه سند یکنواخت تنظیم شده و‏‎ ‎‏این خود باعث اختلاف در محلّ گردیده است؛ (چون که در سند برای هر یک از‏‎ ‎‏مستأجرین یک ساعت و ربع آب فروشی شده، آنان که کمتر دارند می گویند: «باید به‏‎ ‎‏اندازۀ سند به ما آب بدهند» آنان که بیشتر دارند می گویند: ما اجارۀ آستانه را می دهیم و‏‎ ‎‏آب برای خودمان لازم است) آیا برابر تقسیم اسناد رفتار بشود؟ و یا هر کسی هرچه‏‎ ‎‏در گذشته آب می برده حال هم ببرد؟‏ ‏‏لازم به تذکّر است که هنوز «آب» برابر سیرۀ گذشته در تصرّف زارعین است، ضمناً‏‎ ‎‏اجارۀ هر فنجان آب در سندهای طاغوتی سالیانه مبلغ هفتاد ریال تعیین شده و حال‏‎ ‎‏هر فنجان اجارۀ عادلانه اش پنجاه ریال است و متصرّفین آب حاضرند با کمال میل‏‎ ‎‏اجارۀ وقت را به آستانه پرداخت نمایند. لطفاً جواب مسأله را مرقوم فرمایید؟‏ ‏‏والسلام علیکم ورحمة الله‌ وبرکاته‏ ‏‏بسمه تعالی، تصرّف در موقوفات مربوط به آستان قدس باید طبق نظر‏‎ ‎‏متصدّی شرعی آستانۀ مقدّسه باشد. . [سؤال 8473]‏‏ ‏ ‏  ‏‏---->‏‏ ‏‏ 4223‏ ‏‏3. تغییر آب آشامیدنی از محل مذکور به محل نوساز با توضیح ذیل جایز است؟‏ ‏‏توضیح: تأمین آب آشامیدنی این محل، به وسیلۀ لوله با طرح آبرسانی از چشمه ای‏‎ ‎‏که در بالای درّۀ پشت قنات قریه جاری بوده، طبق یک «واگذاری کشاورزان» انجام‏‎ ‎‏شده ـ مشروط بر این که مازاد آن متعلق به خود کشاورزان بوده ـ و توسط یک لوله‏‎ ‎‏روی استخر ده می ریزد که به مصرف کشاورزی می رسد؛ و چند طاقه از همین آب،‏‎ ‎‏متعلق به اماکن مسجد و حسینیه و حمام و دو امامزاده بوده و آب این قنات، مالک‏‎ ‎‏خصوصی نداشته و همه در آن شریک و سهیم بوده، و موقوفات دیگر ـ مانند وقف‏‎ ‎‏اولاد و غیره ـ نیز دارد و بر اثر خشکسالی های پی درپی و کمبود آب کشاورزی، با کمی‏‎ ‎‏آب مواجه می باشیم. قطع کلی لوله و تغییر آن به محل تازه تأسیس چه صورتی خواهد‏‎ ‎‏داشت؟ بیان فرمایید.‏ ‏‏توضیح دیگر: این روستا تقریباً دارای دویست و چهل خانۀ مسکونی بوده که‏‎ ‎‏بیست خانۀ آن در معرض سیل و از کل آن، دوسوم آن، ذی قیمت و نوساز و قابل‏‎ ‎‏زیست می باشد.‏ ‏‏بسمه تعالی، آب مذکور اگر ملک باشد، اختیار آن با مالکین است و اگر‏ وقف باشد، موکول به نظر متولی شرعی با مراعات جهت و مصلحت وقف‏‎ ‎‏است. . [سؤال 8475]‏‏ ‏ ‏ 4591‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 10 / 6 / 1361‏ ‏‏حضور محترم حضرت آیت الله‌ العظمی، رهبر عظیم الشأن، امام خمینی‏ ‏‏به عرض می رساند: پدر این جانب املاکی را که با دسترنج خود از کسب مشروع‏‎ ‎‏خریداری و آباد نموده بود، وقف عزاداری حضرت سیدالشهدا نموده، که از درآمد آن‏‎ ‎‏در محرم و ماه رمضان، عزاداری و اطعام گردد. این زمین ها حدود ده قطعه می باشد که‏‎ ‎‏کلاً ده هزار متر، و به حساب محلی، پنجاه ری تخم افشان است، که اجار‏‏ۀ‏‏ هر یک ری‏‎ ‎‏تخم افشان، مبلغ بیست تومان می باشد. ولی متولی زمین ها، چندین برابر درآمد‏‎ ‎‏حاصله را خرج عزاداری و اطعام می نماید. چون این جانب پیرمرد شده ام و شخصاً‏‎ ‎‏قو‏‏ۀ‏‏ کار ندارم، به صورت اجاره یا نصفه کار برای مدت دو سال واگذار می نمایم. پس‏‎ ‎‏از مدت دو سال، شخص مستأجر یا شریک کار او ادعا می کند، تولیت و وقف از بین‏‎ ‎‏رفته، ملک متعلق به من است که چند سال کاشته ام. در صورتی که قریب صد سال‏‎ ‎‏است که پدر من این ملک را وقف، و تولیت آن با اولاد ذکور نسل به نسل، می باشد و‏ به همین نحو، اهالی قریه، هر ساله موقوفات محلی و مراتعی که وقف است را‏‎ ‎‏جمع آوری و در ماه های محرم و رمضان خرج عزاداری می نمایند، و کسری آن را‏‎ ‎‏اهالی به فراخور حال خودشان می پردازند. متمنّی است دستور فرمایید جواب مرقوم‏‎ ‎‏گردد، تا تکلیف اراضی موقوف‏‏ۀ‏‏ حضرت سیدالشهدا علیه السلام مشخص و معلوم گردد.‏ ‏‏بسمه تعالی، تصرّف در وقف، موکول به اجازۀ متولی شرعی با مراعات‏‎ ‎‏جهت و مصلحت وقف است، و بدون اجازه، غصب و حرام است. . [سؤال 8476]‏‏ ‏ ‏ 4592‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 7 / 7 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک حضرت آیت الله‌ العظمی، امام خمینی، مدّ ظله العالی، ضمن عرض‏‎ ‎‏سلام به استحضار می رساند:‏ ‏‏مسجد جامع گوهرشاد که به وسیلۀ ادارۀ اوقاف مشهد، اداره می گردد، دارای‏‎ ‎‏موقوفاتی است که قسمتی از آن، شامل باغات و اراضی مزروعی می باشد و از گذشته‏‎ ‎‏به طریق امانی اداره می شده، و پیوسته مورد چپاول واقع گشته، و حاتم بخشی های‏‎ ‎‏بی حد و حصری از آن، صورت گرفته است و مسئولین امر ـ به لحاظ فقدان وجدان‏‎ ‎‏دینی ـ منافع موقوفه را فدای سوء استفاده ها و خوش گذرانی های خویش نموده اند.‏ ‏‏از جمله املاک مسجد مزبور، مزرعه ای است به نام فیانی که دارای هفده هکتار‏‎ ‎‏باغ، و هفتاد هکتار زمین مزروعی است، که منحصراً باید از آب قنات آن مشروب‏‎ ‎‏گردد، و آب قنات فقط باغات و قسمتی از اراضی مزروعی را تکافو می نماید.‏ ‏‏پس از بررسی های دقیق، مشخص گردید که به طریق امانی هزینه های سالیانه آن از‏‎ ‎‏درآمدش بیشتر است، و ادامه این روش برخلاف منافع وقف می باشد؛ لذا صلاح و‏‎ ‎‏صرفۀ موقوفه ایجاب می نمود که به اجاره واگذار گردد، تا بدون صرف هزینه، عایدی‏‎ ‎‏خالص حاصل گردد. بنابراین پس از اختصاص ده هکتار از اراضی با آب مورد لزوم،‏‎ ‎‏برای پنج نفر از افراد محلی ـ که از گذشته به طور نصفه کاری آن را در اختیار داشتند ـ‏ باغات و بقیۀ اراضی، از طریق مزایده سالیانه به مبلغ 3500000 ریال به اجاره واگذار‏‎ ‎‏گردید و مستأجر تعهد نموده است با هزینۀ شخصی و به نفع موقوفه، قنات را‏‎ ‎‏لایروبی، باغات موجود را بازسازی، و پنج هکتار باغ جدید، برای موقوفه احداث‏‎ ‎‏نماید، که این عملیات منافع قابل توجهی را برای موقوفه دربر خواهد داشت.‏ ‏‏حال هیأت واگذاری زمین به اقدام اوقاف ـ که صرفاً در جهت حفظ منافع وقف، و‏‎ ‎‏کوتاه کردن دست موقوفه خواران، صورت گرفته است ـ معترض و مدعی است که‏‎ ‎‏اراضی مزروعی، می بایست به افراد دیگر واگذار می گردید.‏ ‏‏باتوجه به این که زمین و آب افراد محلی تأمین شده، و هیأت واگذاری زمین تا آن‏‎ ‎‏تاریخ، کشاورزی برای بقیۀ اراضی معرفی نکرده است و اگر قرار بود اراضی سوای‏‎ ‎‏باغات به دیگران واگذار گردد، یا اصلاً کسی حاضر به اجارۀ باغات نمی شد و روش‏‎ ‎‏زیان بخش گذشته همچنان استمرار می یافت، و یا این که در اجارۀ سالیانه تقلیل حاصل‏‎ ‎‏می گشت و اقدام اوقاف در جهت رعایت صرفۀ وقف و رضایت حق تعالی بوده است،‏‎ ‎‏استدعا دارد نظر شرعی مبارک را اعلام فرمایند. ‏ ‏‏بسمه تعالی، تصرف در وقف، موکول به موافقت متولی شرعی، با مراعات‏‎ ‎‏جهت و مصلحت وقف است.   . [سؤال 8478]‏‏ ‏ ‏ 4594‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 12 / 3 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک حضرت امام خمینی، مدّ ظله العالی، احتراماً؛ استدعا دارد جواب‏‎ ‎‏سؤال زیر را مرقوم فرمایند:‏ ‏‏شخصی رقباتی را وقف نموده و در وقف نامۀ مربوطه مصارفی را از جمله‏‎ ‎‏قرآن خوانی و تأمین روشنایی بر سر مقبره واقف و رد مظالم و کمک به فقرا و غیره‏‎ ‎‏تعیین کرده است. مضافاً در متن وقف نامه قید کرده است که در تغییر و تبدیل هر‏‎ ‎‏یک  از مصارف مقرره اختیار در صورت مصلحت با متولی است. آیا با توجه به قید‏‎ ‎‏این اختیار، متولی موقوفه مجاز است که با اطلاع ناظر از محل عایدی موقوفه،‏‎ ‎‏وجوهی را در اختیار نهضت سوادآموزی قرار دهد تا به مصرف تعلیم و تربیت برسد‏‎ ‎‏یا خیر؟‏ ‏‏بسمه تعالی، در صورت صلاح، مجاز است.  . [سؤال 8483]‏‏ ‏ ‏ 4599‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 29 / 1 / 1358‏ ‏‏محضر مبارک زعیم عالی قدر حضرت امام خمینی، مدّ ظله العالی‏ ‏‏پس از عرض سلام، استدعا دارم نظر عالی را نسبت به زمین های موقوفه که‏‎ ‎‏جنگلبانی و غیر آن، تصرف نموده اند، مرقوم فرمایید.‏ ‏‏بسمه تعالی، جواز تصرف در وقف، مشروط است به نظر متولی شرعی آن. . [سؤال 8485]‏‏ ‏ ‏ 4601‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی، دامت برکاته، محترماً؛ به عرض سلام و‏‎ ‎‏سلامتی شما، مصدّع و معروض می دارد:‏ ‏‏مقدار سه ساعت آب و ملک در دستجرد خلجستان، دو نفر زن و یک مرد‏‎ ‎‏بلاعقب، وقف بر عزاداری اباعبدالله‌ الحسین نموده اند. این جانب به وکالت از طرف‏‎ ‎‏متولی، طبق معمول محل، در هر سالی دو خروار گندم اجاره دادم و پس از دو سال از‏‎ ‎‏طرف اوقاف و اصلاحات ارضی با شکایت مستأجر، این جانب را احضار و با‏‎ ‎‏طرفداری اصلاحات ارضی، دو خروار گندم را تبدیل به نقد و به سیصد تومان، نود و‏‎ ‎‏نه ساله اجاره داده اند. و حالیه در سال جاری که قانون نود و نه سال ملغی شده و قانون‏‎ ‎‏به هم خورده؛ بایستی مستأجر مبلغ یک هزار تومان بدهد، ولی حاضر نیست و‏‎ ‎‏می خواهد همان سیصد تومان آن زمان طاغوت را بدهد که من هم نگرفتم.‏‎ ‎‏روضه خوانی هم تا حال انجام شده و مستأجر مزبور که زارع و ساکن دستجرد‏‎ ‎‏خلجستان، در دادن مال الاجاره متمرّد می باشد. تکلیف بنده چیست؟ هر نوع که‏‎ ‎‏دستور فرمایند انجام شود. ‏ ‏‏بسمه تعالی، باید مال الاجارۀ متعارف موقوفه با نظر متولی شرعی، صرف‏‎ ‎‏در جهت وقف شود و اگر مستأجر حاضر به پرداخت مال الاجارۀ متعارف‏‎ ‎‏نیست، باید متولی شرعی موقوفه را از او بگیرد و به دیگری اجاره دهد. . [سؤال 8486]‏‏ ‏ ‏ 4602‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 6 / 4 / 1361‏ ‏‏حضور مبارک رهبر کبیر انقلاب اسلامی ایران، حضرت آیت الله‌ العظمی امام‏‎ ‎‏خمینی، مدّ ظله العالی‏ ‏‏پس از مراسم سلام و دست بوسی ذیلاً به استحضار می رساند که شخصی در‏‎ ‎‏حدود یک هزار هکتار از اراضی مزروعی و یک باب خانه در شهرستان کازرون به‏‎ ‎‏تولیت نسل بعد از نسل وقف خامس آل عبا نموده و در متن وقف نامه مقرر گردیده که‏‎ ‎‏از درآمدسالیانه املاک اول تعمیرات خانه و الباقی مانده درآمد پنج یک حق تولیه‏‎ ‎‏متولی و باقیمانده آن هم در ماه های محرم و صفر جهت عزاداری حضرت‏‎ ‎‏سیدالشهدا علیه السلام مصرف گردد. در این جا باید عرض کنم که افراد زمین خوار به دست‏‎ ‎‏یاری اوقاف آن وقت با استفاده از صغیری متولی که در آن موقع بیشتر از شش سال‏‎ ‎‏نداشته است، کلیه املاک مزروعی موقوفه را از بین برده اند و در حال حاضر باقیمانده‏‎ ‎‏موقوفات خانه ای بیش نیست که آن هم متولی از طریق دادگاه به دست آورده است و‏‎ ‎‏درآمد سالیانه این خانه هم جهت تعمیرات کافی نیست اکنون سؤال می شود که آیا با‏‎ ‎‏نبودن املاک مزروعی متولی می تواند که حق تولیه خود را از درآمد خانه قبل از انجام‏‎ ‎‏تعمیرات برداشت کند یا خیر؟ متمنی است دستور پاسخ حقیر طبق دستور اسلام‏‎ ‎‏صادر فرمایید.‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر از درآمد خانه هم حق التولیه منظور شده می تواند بردارد‏‎ ‎‏ولی خرج تعمیرات لازمه مقدّم است. . [سؤال 8489]‏‏ ‏ ‏ 4604‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 8 / 6 / 1364‏ ‏‏محضر مبارک آیت الله‌ العظمی امام خمینی، رهبر کبیر انقلاب و بنیان گذار‏‎ ‎‏جمهوری اسلامی ایران دامت برکاته‏ ‏‏با تقدیم سلام و اداء تحیّت به استحضار حضرت عالی می رساند:‏ ‏‏بعضی از متولّیان موقوفات ـ به جهات مختلف ـ قادر به انجام وظایف در مورد‏‎ ‎‏ادارۀ شؤون موقوفات تحت تولیت خود نیستند و از سازمان حج و اوقاف و امور‏‎ ‎‏خیریّه درخواست دارند که وکالتاً از جانب آنان، نسبت به ادارۀ امور موقوفات قیام و‏‎ ‎‏اقدام نماید. لیکن سازمان مزبور به لحاظ امکان احقاق حقوق موقوفه و رعایت‏‎ ‎‏مصلحت وقف، با قبول وکالت دائم و بلا عزل، آمادگی انجام امور مربوطه به ادارۀ‏‎ ‎‏موقوفه را دارد. آیا می توان شرط بلا عزل بودن وکالت را ضمن عقد لازم بین متولّی و‏‎ ‎‏سازمان قید نمود. و در هر حال آیا راه شرعی دیگری برای انجام وکالت بلا عزل‏‎ ‎‏وجود دارد یا خیر؟ موضوع مورد ابتلا بوده و نظر مبارک آن حضرت را خواستارم.‏ ‏‏ ‏ ‏ محمد علی نظام زاده‏ ‏‏بسمه تعالی، واگذاری امور اجرایی موقوفه از سوی متولّی شرعی آن به‏‎ ‎‏دیگری یا به سازمان اوقاف به صورت نیابت و وکالت در انجام امور‏‎ ‎‏موقوفه اشکال ندارد، ولی وکالت و نیابت از طرف متولّی شرعی قابل فسخ‏‎ ‎‏است و با تعیین مدّت برای وکالت و نیابت اختیار متولّی در فسخ آن سلب‏‎ ‎‏نمی شود، مگر آن که در ضمن عقد خارج لازم، بر او شرط شود که وکالت را‏‎ ‎‏فسخ نکند که در این صورت بر متولّی لازم است از باب وفای به شرط از‏‎ ‎‏فسخ وکالت و عزل وکیل خودداری نماید، لیکن اگر اقدام بر فسخ نمود‏‎ ‎‏وکالت منفسخ می شود. ولی اگر اصل وکالت بلا عزل راـ به صورت شرط‏‎ ‎‏فعل یا شرط نتیجه ـ در ضمن عقد خارج لازم، شرط نمایند، مثل این که ‏بگوید فروختم این متاع را به شما به کذاـ مبلغ ـ و شما را وکیل بلا عزل‏‎ ‎‏نمودم در امر کذایی. و یا فروختم این متاع را به شما به کذا- مبلغ- با این‏‎ ‎‏شرط که شما وکیل بلا عزل باشید در امر کذایی، و طرف مقابل قبول نماید،‏‎ ‎‏چنین وکالتی دیگر قابل فسخ و عزل نیست. . [سؤال 8490]‏‏ ‏ ‏ 4605‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 16 / 3 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک زعیم عالی قدر حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی مدّ ظله العالی ‏ ‏‏با کمال احترام به استحضار می رساند: در روستایی به نام دونا از حومه نور مقداری‏‎ ‎‏زمین مزروعی به شرح زیر وقف شده و وقف نامه نیز موجود است: 1 ـ زمین وقف‏‎ ‎‏مسجد 2 ـ زمین وقف امام حسن علیه السلام 3 ـ زمین وقف امام حسین علیه السلام 4 ـ زمین وقف‏‎ ‎‏حضرت علی علیه السلام 5 ـ زمین وقف مطلق خیرات 6 ـ زمین حبس به مدّت طولانی 7 ـ‏‎ ‎‏زمین امام زاده به فاصله 14 کیلومتر. آیا این زمین ها را می شود در دفتر اوقاف ثبت‏‎ ‎‏کرد؟ اداره اوقاف تا محل مزبور مسافت 20 فرسنگ می باشد و در امور این زمین ها‏‎ ‎‏اگر اوقاف مداخله نماید موقوفات به وجه احسن خرج نمی شود. خواهشمندم که‏‎ ‎‏جواب را مرقوم بفرمایید. ‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر متولی شرعی خاص دارد باید زیر نظر او با رعایت جهت‏‎ ‎‏وقف عمل شود، ولی چنانچه متولی شرعی خاص ندارد، باید به حاکم‏‎ ‎‏شرع مراجعه شود. . [سؤال 8491]‏‏ ‏ ‏ 4606‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 2 / 11 / 1361‏ ‏‏حضور رهبر کبیر انقلاب امام خمینی، حفظه الله‌ تعالی ‏ ‏‏پس از سلام، در قریۀ ورآباد در شش کیلومتری خمین 12 شجر ملک و آب‏‎ ‎‏موقوفه می باشد، که یک شجر آب و ملک از آن فعلاً تحت تولیت این جانب اداره‏ می شود، که طبق ضوابط موقوفه، تولیت آن به عهدۀ نسل بعد از نسل ذکور بزرگ تر‏‎ ‎‏است. در سال 1355 املاک موقوفه فروش رفته، سندی هم به اسم کشاورز صادر شده‏‎ ‎‏است، ولی دو قسط بیشتر نگرفته اند و سازمان اوقاف این کار را مسکوت گذاشته‏‎ ‎‏است. بنابراین تولیت ملک به اسم این جانب ـ که فعلاً مدت سی سال است در تهران و‏‎ ‎‏کارگر دولت می باشم ـ هست، ولی ملک را برادر من که در ده است و به کار کشاورزی‏‎ ‎‏مشغول است، اداره می نماید. با این توصیف، آیا من می توانم تولیت ملک را شرعاً به‏‎ ‎‏ایشان واگذار نمایم وظیفۀ من چیست؟ والسلام‏ ‏‏بسمه تعالی، تولیت قابل واگذاری نیست، ولی متولی شرعی می تواند برای‏‎ ‎‏خود وکیل بگیرد. . ‏ ‏‏[سؤال 8492]‏‏ ‏ ‏ 4607‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏پس از عرض سلام محترماً معروض می دارم: آیا متولی شرعی می تواند وکیل‏‎ ‎‏بگیرد؟ و اگر کسی را وکیل خود نموده باشد، وکالت وکیل اعتبار شرعی دارد یا خیر؟‏ ‏‏طول عمر حضرت را از خداوند متعال خواستارم.‏ ‏‏بسمه تعالی، جایز است وکیل بگیرد، مگر در صورتی که بر او شرط‏‎ ‎‏مباشرت شده باشد.   . [سؤال 8494]‏‏ ‏ ‏ 4609‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 1 / 8 / 1358‏ ‏‏محضر مبارک حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی، دامت برکاته‏ ‏‏با کمال احترام؛ معروض می دارد: موقوفه ای است که اراضی آن در محدودۀ شهر‏‎ ‎‏واقع شده؛ حدود چهار سال پیش قنات آن مزرعه، در اثر سیل، بایر و هم اکنون مالکین‏‎ ‎‏و متولیان وقف، مشغول آبادانی آن قنات می باشند؛ چندی است بعضی افراد و‏‎ ‎‏سازمان های دولتی و بنیادی، به نام بنیاد مسکن بدون مراجعه به ادارۀ اوقاف و متولّی،‏‎ ‎‏به آن اراضی تجاوز می نمایند؛ متولی شرعی و قانونی آن موقوفه قادر به حفظ اراضی‏‎ ‎‏وقف نیست و در نظر دارد از خود، سلب تولیت نموده و آن موقوفه را به ادارۀ اوقاف‏‎ ‎‏واگذار نماید. از حضور مبارک استدعا دارد ذیلاً مرقوم فرمایند: از نظر شرع مقدس‏‎ ‎‏اسلام متولّی می تواند سلب تولیت از خود نماید یا نه؟ از دور دست مبارک را‏‎ ‎‏می بوسم.‏ ‏‏بسمه تعالی، بنا بر احتیاط نمی تواند سلب تولیت از خود کند و می تواند‏‎ ‎‏نایب یا کمک بگیرد. . [سؤال 8496]‏‏ ‏ ‏ 4610‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 16 / 9 / 1358‏ ‏‏حضور مبارک رهبر عالی قدر اسلامی ایران حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی،‏‎ ‎‏مدّ ظله العالی‏ ‏‏محترماً؛ به عرض می رساند: یک قطعه زمین موقوف‏‏ۀ‏‏ امام حسین علیه السلام بدون متولی و‏‎ ‎‏سرپرست هست و کسی نمی تواند در تعمیر و آبادی آن مداخله بنماید. تکلیف‏‎ ‎‏چیست؟ و آنچه نظر آن رهبر عالی قدر است؛ در این موضوع مرقوم فرمایید تا عمل‏‎ ‎‏شود. ضمناً یک قطع‏‏ۀ‏‏ دیگر که شامل نخیلات است و آن هم در مسیر سیلاب واقع‏‎ ‎‏شده ـ متولی آن خود فدوی هستم ـ مستلزم مخارجاتی است برای ساختن سدی که‏‎ ‎‏جلو سیلاب را سد نماید؛ چون محصول زیادی ندارد که از مخارجات تعمیر کفایت‏‎ ‎‏نماید. مستدعی است: تکلیف آن را معین بفرمایید تا عمل شود.‏ ‏‏بسمه تعالی، تولیت موقوفاتی که متولی خاص ندارد با حاکم شرع است و‏‎ ‎‏باید عین موقوفه حفظ شود، ولو به صرف منافع آن در ساختمان سد‏‎ ‎‏مذکور. . [سؤال 8499]‏‏ ‏ ‏  ‏‏---->‏‏ ‏‏ 3772‏ ‏‏3. اگر متولی یا منتظم وقف خیانت کند و ملکیت وقف را خلاف شرع استعمال‏‎ ‎‏کند برای حاکم شرع، آن متولی یا منتظم را معطل کردن و بیرون کردن و به جای آن‏‎ ‎‏متولی و منتظم شخصی دیگر یا صالحین را معین کردن اختیار داده و مجاز کرده یا نه؟‏ ‏‏بسمه تعالی، در هر مورد که خیانت متولی به وجه شرعی ثابت شود حاکم‏‎ ‎‏شرع می تواند در ادارۀ شؤون وقف دخالت کند. . مخارج وقف   ‏‏[سؤال 8509]‏‏ ‏ ‏ 4622‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏محضر مبارک رهبر انقلاب حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی دام ظله‏ ‏‏زمین موقوفه ای است در اراضی قریه مجن از شهرستان شاهرود شامل چندین‏‎ ‎‏هکتار، که وقف آن برای طعام در ماه محرم و صفر برای عزاداری سید الشهدا است که‏‎ ‎‏فردی حاضر است در داخل زمین موقوفه چاهی برای آب بزند که سه دانگ آن را‏‎ ‎‏برای خود تکیّه بوده و سه دانگ دیگر آن را برای خود، شخص باشد که می خواهد‏‎ ‎‏بفروشد یا برای آبیاری زمین خودش استفاده نماید، آیا این شخص با شرایط مذکور‏‎ ‎‏می تواند چاه برای جبران کمبود آن بزند یا نه؟ لطفاً جواب را مرقوم فرمایید.‏ ‏‏بسمه تعالی، چاه در زمین موقوفه از خود وقف می شود و شرکت جایز‏‎ ‎‏نیست.‏   . ثبوت و عدم ثبوت وقف   . ‎‏[سؤال 8515]‏‏ ‏ ‏ 4627‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏بانویی زمینی از ارثیّ‏‏ۀ‏‏ پدری خودش را وقف سید الشهدا علیه السلام نموده است، بعد از‏‎ ‎‏فوت آن مرحومه پسران او در ثبت آن اعتراض کردند و گفتند ما اطلاعی از این‏‎ ‎‏موضوع نداریم. از حضرت عالی تقاضا داریم که جواب مسأله را مرقوم فرمایید.‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر به طریق شرعی ثابت است که زمین را وقف کرده و در‏‎ ‎‏زمان حیات تحویل جهت وقف داده است به ارث نمی رسد، و در غیر این‏‎ ‎‏صورت حکم سائر ترکه را دارد، و همۀ ورثه در آن حقّ دارند.‏   . صفحه 315 ‎‏[سؤال 8517]‏‏ ‏ ‏  ‏‏---->‏‏ ‏‏ 1284‏ ‏‏ طایفه ای در یک آبادی حدود پانصد سال است تقریباً زندگی نموده و می نمایند‏‎ ‎‏از یک طرف این قریه معروف به وقفیت است ولی چون وقف نامه ای در دست نیست‏‎ ‎‏خصوصیات آن را طبقه فعلی اطلاع ندارند. از طرف دیگر مدارکی حدود صد سال‏‎ ‎‏اخیر در دست است که چون قریه وقف اولاد ذکور سادات سه قریه بوده این طایفه‏‎ ‎‏مستأجر سادات بوده اند به چیز بسیار ناچیزی و آن سادات هم چون املاک دیگری هم‏‎ ‎‏دست مستأجرین دیگر بوده با هم نشسته اند توافق کرده اند زید از فلان مستأجر و‏‎ ‎‏عمرو از مستأجر دیگر و بکر از مستأجر آخر این قلیل مال الاجاره را دریافت نماید در‏‎ ‎‏حالی که این حق بر ایشان نبوده، زیرا هر طبقه ای از سادات مادام الحیاة حقّ استفاده از‏‎ ‎‏این املاک را داشته اند نه زیاده. علاوه موارد زیادی املاک را هم سادات بین خودشان‏‎ ‎‏تعویض و تبدیل کرده اند. در اثر کثرت سادات و متفرق شدن آن ها به اطراف و اکناف‏‎ ‎‏رضایت خاطر عموم غیر میسور است و آن عده ای هم که در این سه محل سکونت‏‎ ‎‏دارند نه آن ها یقین دارند که حقشان در نزد این طایفه غیر سادات پانصد ساله است و‏‎ ‎‏نه این غیر سادات یقین به مالکیت این دسته دارند. حال بعد از همه تصدیعات‏‎ ‎‏بفرمایید تکلیف این طبقۀ فعلی چیست و تصرفات آن ها چگونه است و راه حل‏‎ ‎‏چیست امید است جواب را مرقوم و جمعی را از پریشانی نجات دهید، توضیح بر‏‎ ‎‏این که موجرین اصلاً در این آبادی سکونت ندارند. متع الله‌ المسلمین بطول بقائکم‏‎ ‎‏الشریف‏ ‏‏بسمه تعالی، هر مقدار از این املاک که در دست اشخاص است و معامله‏‎ ‎‏ملکیت می کنند و اقرار به وقف ندارند محکوم به ملکیت آن ها است و هر‏‎ ‎‏مقدار که صاحبان ید می گویند وقف است باید به اذن حاکم شرع اجاره‏‎ ‎‏متعارفه شود و مال الاجاره را اگر موقوف علیهم معلوم است به آن ها ردّ‏‎ ‎‏شود و إلا حکم مجهول المالک دارد.‏ . [سؤال 8518]‏‏ ‏ ‏ 4629‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 7 / 12 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک حضرت امام خمینی مدّ ظله العالی، سلام علیکم‏ ‏‏زمینی به مساحت حدود دو هزار متر در یک روستا مشهور است به وقفیت برای‏‎ ‎‏حمام و در قسمتی از آن حمامی مخروبه موجود است. با توجه به این که معمولاً در‏‎ ‎‏یک روستا این مقدار زمین برای حمام لازم نمی شود، آیا جایز است مقداری از آن‏‎ ‎‏فروخته شده و صرف تعمیر و نوسازی حمام در همان زمین یا محلی دیگر شود؟‏‎ ‎‏ضمناً در حال حاضر کسی حاضر به اجاره کردن آن نیست و در گذشته از این زمین‏‎ ‎‏گاهی حمام چی استفاده می نموده است.‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر معروف است به وقف بودن برای حمام، فروش آن جایز‏‎ ‎‏نیست.‏ . ‏‏[سؤال 8521]‏‏ ‏ ‏ 4632‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 7 / 11 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک رهبر عزیز ایران، حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی، مدّ ظله‏‎ ‎‏العالی، با نهایت احترام استدعا دارم؛ مقرر فرمایند پاسخ استفتائیه زیر را به این جانب‏‎ ‎‏امر به ابلاغ فرمایند.‏ ‏‏1. از شش دانگ قریه ای ـ طبق پرونده ثبتی ـ از 50 سال قبل تا کنون، مقداری به‏ ‎‏عنوان وقف عمل می گردید و عدّه ای از افراد غیرروحانی که کمتر از 50 سال سن‏‎ ‎‏دارند، ادّعا می نمایند که مقدار موقوفه در قریه مذکور، بیشتر از موقوفه فعلی است.‏‎ ‎‏توضیح این که: ادّعای افراد، بدون سند وقف وقف نامه و عمل به آن می باشد آیا شرعاً‏‎ ‎‏عمل افراد جایز است؟‏ ‏‏2. قریه منظور، دارای چند قطعه ملک مجزا بوده که مالکین اولیه آن، مالکین مشاع‏‎ ‎‏قریه نمی باشند و در صدها سال قبل ملک اشخاص بوده و سند مالکیت ملک مجزا‏‎ ‎‏صادر گردید. ادعای افراد شرح فوق، از این که در ملک مجزا، ملک وقف موجود است‏‎ ‎‏ارزش شرعی دارد یا خیر؟‏ ‏‏3. فرضاً در ملک مشاع قریه، میزان موقوفه بیشتر باشد، هر مالک بر مبنای مالکیت‏‎ ‎‏خود بایستی سهم موقوفه را محاسبه نماید یا خیر؟ و گرفتن ملک اضافی به عنوان‏‎ ‎‏موقوفه جایز است یا خیر؟ تقاضای توشیح استعلام را دارم.‏ ‏‏بسمه تعالی، تنها پروندۀ ثبتی میزان نیست هر مقدار از قریه که به طریق‏‎ ‎‏شرعی وقف بودنش ثابت است، باید در آن طبق مقررات وقف عمل شود‏‎ ‎‏و تبدیل و تعویض وقف جایز نیست. ولی افراز آن از ملک اشکال ندارد و‏‎ ‎‏اگر نزاعی در بین است به محاکم صالحه مراجعه نمایند.‏ ‏‎. سؤال 8523]‏‏ ‏ ‏ 4634‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ چهاردهم شعبان 1402 ق‏ ‏‏محضر مبارک حضرت مستطاب، آیت الله‌ العظمی، مرجع عظیم الشأن عالم تشیع،‏‎ ‎‏امام خمینی، مدّ ظله العالی‏  زیدی نصف مغروسات و اشجار مرکبات اعیانی خود را وقف نموده، بدون‏‎ ‎‏آن که مالکیت آن وقف شده باشد. به علت حوادث سماوی و یا ارضی و یا کهولت‏‎ ‎‏سن، تمام اشجار و مغروسات موقوف علیه از بین رفته است. بعد از چند نسل آینده،‏‎ ‎‏این زمین مجدداً تجدید غرس و اشجار شده. آیا باز هم کلمۀ وقفیت در آن صدق‏‎ ‎‏می کند یا خیر و مغروسات آن وقف است؟‏ ‏‏بسمه تعالی، اشجاری که جدیداً غرس شده، اگر نهال آن از موقوفه نبوده،‏‎ ‎‏وقف نیست.‏ . ‏‏[سؤال 8530]‏‏ ‏ ‏ 4640‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 15 / 12 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک امام امت، حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی، مدّ ظله العالی ‏ ‏‏1. آب انبارهایی است وقفی که به وسیلۀ زمین های مجاور آن، مشروب می گردد؛‏‎ ‎‏آیا زمین های مجاور و اطراف آن جزء موقوفه می باشد؟ و اگر موقوفه نیست، این‏‎ ‎‏زمین ها چه حکمی دارد و متعلق به کیست؟ ‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر زمین اطراف، جزو اراضی موات اصلی است و آب گیری‏‎ ‎‏آب انبار، منوط به این است که آن زمین ها به حال خود باقی بماند تا آب‏‎ ‎‏باران از آن زمین ها به طرف آب انبار سرازیر شود، در این صورت آن‏‎ ‎‏زمین ها جزو حریم آب انبار محسوب می شود و حکم موقوفه را دارد.‏ ‏‏[سؤال 8531]‏ ‏‏2. آب انباری است وقفی که به وسیلۀ زمین های مجاور خود مشروب نمی گردد؛‏‎ ‎‏بلکه به وسیله رودخانۀ کوچکی که از بیابان تا آب انبار کشیده شده و در هنگام باریدن‏‎ ‎‏باران پر می شود و مشروب می شود. آیا زمین های مجاور آن، موقوفه است؟ و اگر‏‎ ‎‏موقوفه نیست، حکم آن چه می باشد؟‏ ‏‏بسمه تعالی، در فرض مرقوم، زمین های مجاور، حکم موقوفه ندارد مگر‏‎ ‎‏آن که وقفیت آن به وجه شرعی ثابت شود.‏ ‏‏3. کسی زمین موقوفه ای را غصب کرده و بر روی آن ساختمان نموده است. حکم این ساختمان و زمین‏‎ ‎‏چه می باشد؟ ‏ بسمه تعالی، باید به متولی شرعی مراجعه کند و اگر متولی شرعی، باقیماندن ساختمان را‏‎ ‎‏ـ  ولو  با گرفتن اجاره ـ مصلحت وقف نداند و اجازه ندهد، باید ساختمان را از آن زمین‏‎ ‎‏بردارد.‏ ‏‏4. زمینی است که در بین مردم، مشهور به موقوفه است؛ اما سند وقفیت آن موجود‏‎ ‎‏نمی باشد. آیا این زمین موقوفه است و یا خیر؟‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر شیاع در میان مردم، در حد مفید اطمینان باشد، حکم به‏‎ ‎‏وقفیت می شود.‏ ‏‏[سؤال 8533]‏ ‏‏5. زمینی است که وقفیت آن محرز و مشخص نمی باشد؛ بعضی از مردم می گویند:‏‎ ‎‏موقوفه است و بعضی دیگر می گویند: موقوفه نیست و سند وقفیت آن هم موجود‏‎ ‎‏نمی باشد. آیا این زمین، موقوفه است یا خیر؟ ‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر یقین به وقفیت حاصل نیست و به وجه شرعی هم به‏‎ ‎‏اثبات نرسیده، حکم به وقفیت نمی شود.‏ ‏‏[سؤال 8534]‏ ‏‏6. کسی زمینی را چند سالی در ملکیت خود داشته، سپس معلوم می شود که مالک‏‎ ‎‏زمین نبوده و آن را غصب کرده است. اگر بعضی از مردم بگویند که این زمین موقوفه‏‎ ‎‏است، آیا به حرف مردم می توان استناد کرد و آن زمین را موقوفه دانست؟ و اگر‏‎ ‎‏موقوفه نیست، چه حکمی دارد؟ ‏ ‏‏بسمه تعالی، اگر یقین به وقفیت حاصل نشود و به وجه شرعی هم به اثبات‏‎ ‎‏نرسد، حکم به وقفیت نمی شود و در صورتی که زمین، سابقۀ آثار مالکیت‏‎ ‎‏غیر داشته باشد، در فرض مرقوم، حکم مجهول المالک بر آن مترتّب‏‎ ‎‏است. ‏ . ‏‏[سؤال 8543]‏‏ ‏ ‏ 4648‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 6 / 10 / 1361‏ ‏‏محضر مبارک رهبر عزیز ایران و امید مستضعفان جهان، حضرت آیت الله‌ العظمی،‏‎ ‎‏امام خمینی، مدّ ظله العالی‏ ‏‏با نهایت احترام، به عرض عالی می رساند: این جانب از آن ساحت مقدس تقاضا‏‎ ‎‏می نمایم که با صدور دستور شرع اسلامی، ان شاء الله‌ اختلافات فیما بین به شرح زیر‏‎ ‎‏حل و فصل گردد:‏ 1. شش دانگ ملک مشاعی توسط مالکین مربوطه ـ که پدرم یکی از مالکین بوده و‏‎ ‎‏دو نفر دیگر هم به عنوان متصدی موقوفه ـ در پنجاه سال قبل تقاضای ثبت نموده اند و‏‎ ‎‏هیچ گونه اعتراضی نرسیده است. پدرم در چهل سال قبل فوت نموده و این جانب با‏‎ ‎‏سهم خریداری شده از سایر وراث پدرم، یک دانگ مشاع از شش دانگ ملک مذکور‏‎ ‎‏را مالک و متصرف بودم و دو نفر متصدیان وقف هم به مقدار موقوفه، متصرّف و عمل‏‎ ‎‏به وقف می نمودند و موقوفۀ دیگری در ملک مذکور وجود نداشت.‏ ‏‏2. در سال 1360 چند نفر علیه این جانب، در ملک مذکور ادعای وقفیت بیشتری‏‎ ‎‏را نمودند؛ بدین توضیح که مقدار موقوفه را از دوازده به چهل و سه اضافه می دانند و‏‎ ‎‏دلیل آن ها شهادت چندین نفر افراد غیر روحانی و دارای سن کمتر از پنجاه سال است؛‏‎ ‎‏آن هم بدون وقف نامۀ مسجّل که تا کنون عمل به وقف نشده و تصرف هم نداشتند. آیا‏‎ ‎‏چنین ادعای طرف مقابل در ملک موروثی این جانب، ارزش شرعی و قانونی اسلامی‏‎ ‎‏دارد یا خیر؟ ‏ ‏‏3. فرضاً اگر ارزش شرعی و قانونی دارد، آیا ملک های مجاور که پلاک علی حده‏‎ ‎‏دارد و در پنجاه سال قبل، به نام اشخاص سند مالکیت صادر شده و اصولاً موقوفه در‏‎ ‎‏آن متصور نبوده، شامل دعوی موقوفه شرح فوق می باشد؟ و آیا ملک جداگانه مذکور‏‎ ‎‏شرعاً و قانوناً، جزو ملک مشاع محسوب می شود یا خیر؟ ‏ ‏‏4. چنانچه فرضاً طبق ادعای طرف مقابل، در یک دانگ ملک این جانب و سایر‏‎ ‎‏ورثه ـ که چندین صغیر هم در آن مالکیت دارند ـ شرعاً و قانوناً وقف باشد، اجور‏‎ ‎‏سنواتی موقوفۀ ادعایی، بر مبنای چه اصل شرعی، باید محاسبه بشود؟ ‏ ‏‏5. اگر فرضاً ادعای مدعی، شرعی و قانونی تشخیص داده شود، محاسبه سهم‏‎ ‎‏وقف فقط به مقدار مالکیت این جانب در ملک مشاع می باشد یا خیر؟ ‏ ‏‏استدعا دارم مقرر فرمایند در موارد تقاضای فوق جواب شرعی و قانونی صادر، تا‏‎ ‎‏هرگونه ادعای طرفین رفع بشود. ان شاء الله‌‏ بسمه تعالی، کسی که ملک در دست او است، شرعاً مالک شناخته می شود،‏‎ ‎‏مگر به دلیل معتبر، وقفیت آن اثبات شود. ‏ . کیفیت عمل به وقف ‏‏[سؤال 8560]‏‏ ‏ ‏ 4664‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 29 / 11 / 1360‏ ‏‏محضر مبارک رهبر کبیر انقلاب، حضرت آیت الله‌ العظمی امام خمینی، دام ظله‏‎ ‎‏العالی، پس از عرض سلام‏ ‏‏مزرعۀ موقوفه ای است که طبق وقف نامه های مربوطه، حدود آن مشخص است و‏‎ ‎‏تقریباً دو سوم آن، تحت کشت و بقیه اش زمین موات است که کشاورزان مزرعه،‏‎ ‎‏جهت دامداری و تعلیف گوسفند از آن استفاده می کرده و اجاره اش را به موقوفه‏‎ ‎‏پرداخته اند. آیا اراضی موات مذکور از نظر شرعی، حریم مزرعۀ موقوفه است و باید‏‎ ‎‏عمل به وقف شود یا خیر؟ ‏ ‏‏از خداوند متعال، پیروزی اسلام و طول عمر رهبر عزیزمان را خواستارم.‏ ‏‏بسمه تعالی، باید به همان نحو که عمل می شده عمل شود.‏ [سؤال 8562]‏‏ ‏ ‏ 4666‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 8 / 8 / 1361‏ ‏‏ساحت مقدس نایب الامام، آیت الله‌ العظمی خمینی، ادام الله‌ ظله علی رؤوس‏‎ ‎‏المسلمین و روحی فداک‏ ‏‏با کمال احترام به عرض عالی می رساند: موازی یک حبه آب از قنات ده نو میرزا‏‎ ‎‏هادی با یک قطعه زمین مربوط به آن، واقع در محدودۀ شهر شهربابک، حدود سی و‏‎ ‎‏شش سال قبل که این جانب به یاد دارم، به عنوان وقف بر حمام گودگز به اجاره داده‏‎ ‎‏می شد و حدود سی سال است که آب و زمین مزبور در اجارۀ فدوی قرار گرفت و‏‎ ‎‏این جانب اجاره بهای آن را به نحوی که به این جانب گفته شده بود، به صرف تعمیر‏‎ ‎‏حمام و یا کمک معاش حمامی پرداخت می کردم و امسال اجارۀ آن را به عهدۀ شخص‏‎ ‎‏دیگری محوّل نمودم. تقریباً در سال 1348 شمسی، حمام جدیدی از طرف عمّال‏‎ ‎‏دولت وقت با پولی از محل صدی پنج درآمد اهالی و غیره ساخته شد و حمام قدیمی‏‎ ‎‏خراب و بی استفاده ماند. از آن زمان تا کنون، وجه اجاره بهای آب و زمین مزبور که‏‎ ‎‏بهای مقدار پنجاه من تبریز گندم در هر سال است، نزد این جانب مانده است. ضمناً این‏‎ ‎‏طور که تنها یکی از معمرین محل می گوید، این آب و زمین از زنی باقیمانده است که‏‎ ‎‏وارثی نداشته و خودش در زمان حیات می گفته است که وقف روضه خوانی باشد،‏‎ ‎‏ولی تا زنده بوده است صیغه ای نخوانده و به تصرف وقف نداده و اکنون زمین و آب‏‎ ‎‏مزبور هیچ نوع وقف نامه ای ندارد. بعد از حیات او احتمالاً مستأجر آن، دو سه سالی‏‎ ‎‏روضه خوانی را انجام داده است تا در زمان رضا شاه پهلوی که از یک طرف، املاک‏‎ ‎‏می بایست به ثبت برسند و از طرفی دولت به غصب، جلوی وقفیات را می گرفته است،‏‎ ‎‏حمام گودگز که قبلاً وقف بوده، به اسم ملکی شخصی به ثبت رسیده و موقوفات آن‏‎ ‎‏حمام، من جمله زمین و آب مذکور، به نام وقف بر این حمام ثبت شده است. با توجه‏‎ ‎‏به این که حمام جدید، کوچک است و اکنون از نظر خرج تعمیر و یا کمک معاش حمامی خودکفا است ولی جهت توسعۀ آن (که تا حدی لازم است) جز وقفیات‏‎ ‎‏حقیقی آن، محلی برای پرداخت مخارج ندارد و وقفیات حقیقی آن طبق قانون‏‎ ‎‏اصلاحات ارضی دورۀ طاغوت با بهای بسیار ناچیزی به مستأجر فروخته شده و‏‎ ‎‏مستأجر مزبور امروز از این بابت کسی را نمی شناسد و اجاره بهایی نمی پردازد،‏‎ ‎‏مستدعی است تعیین فرمایند که زمین و آب مزبور آیا مجهول المالک است و در این‏‎ ‎‏صورت، اجاره بهایی که نزد این جانب است به کجا باید تحویل شود و یا وقف‏‎ ‎‏روضه خوانی است و در این صورت، متولی و مأمور اجرای وقف که تا کنون هیچ گاه‏‎ ‎‏معلوم نبوده است چه کسی است و یا از موقوفات حمام محسوب می شود و در این‏‎ ‎‏صورت، متولی چه کسی است و اجاره بها تحویل چه کسی شود و یا چگونه بر خرج‏‎ ‎‏حمام برسد؟ و ضمناً عملی که این جانب تا سال 1348 در مورد خرج اجاره بها انجام‏‎ ‎‏داده ام، چه حکمی دارد؟ ‏ ‏‏زیاده عرضی نیست؛ التماس دعا دارم. والسلام‏ ‏‏بسمه تعالی، به هر نحو متعارف بوده عمل شود و چنانچه متولی خاص‏‎ ‎‏ندارد، اختیار آن با حاکم شرع است.‏ احکام حبس ‏‏حبس و نظایر آن‏ ‏‏[سؤال 8564]‏‏ ‏ ‏ 4668‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی‏ ‏‏اگر شخصی ملکی را تا مدت هفده سال حبس موقت نمود که منافع ملک بعد از‏‎ ‎‏هزینه خود ملک، صرف صوم و صلاة و غیره بشود و در اثنای این هفده سال حابس‏‎ ‎‏ملک را فروخت آیا این حبس صحیح است یا نه؟‏ ‏‏بسمه تعالی، بر فرض صحت حبس به فروش حبس باطل نمی شود ولی‏‎ ‎‏حبس برای صوم و صلاة خود حابس اشکال دارد.‏ ‏‏[سؤال 8565]‏‏ ‏ ‏ 4669‏ ‏‏ ‏ ‏ بسمه تعالی ‏ ‏ 1 / 9 / 1361‏ ‏‏محضر انور و مقدس حضرت امام خمینی، مدّ ظله العالی، مستدعی است نظر‏‎ ‎‏مبارک را نسبت به مسألۀ زیر مرقوم و امر به ابلاغ فرمایید:‏ ‏‏شخصی، تنها ملک مزروعی خود را حبس مؤبّد و مخلّد کرده و حبس نامه را به‏‎ ‎‏ثبت رسانده است و سپس شش سال بعد، طبق وکالت نامۀ رسمی و محضری، یکی‏‎ ‎‏از  فرزندان خود را وکیل در فروش تمام یا قسمتی از ملک کرده است. علاوه بر‏‎ ‎‏این،  قانون اصلاحات ارضی سابق در این ملک اجرا شده است؛ 67 شعیر به‏‎ ‎‏کشاورزان  صاحب نسق واگذار و 33 شعیر سهم مالک به جای مانده است. آیا حبس‏‎ ‎‏اولیه، با صدور وکالت نامۀ فروش و تقسیم زمین به قوت خود باقی است یا خیر؟‏‎ ‎‏البته  این تغییرات در زمان حیات حابس انجام شده و چند سال بعد، او فوت نموده‏‎ ‎‏است.‏ ‏‏بسمه تعالی، با فرض این که زمین را حبس مؤبّد نموده، حکم وقف دارد و‏‎ ‎‏فروش آن و توکیل در فروش، صحیح نبوده است.‏

استفتائات مقام معظم رهبری پیرامون وقف کشاورزی و منابع طبیعی

   بسم الله الرحمن الرحیم استفتائات مقام معظم رهبری پیرامون وقف کشاورزی و منابع طبیعی   س 2024: آیا جنگلها و مراتع طبیعی که انسان دخالتی در ایجاد آنها ندارد و همانگونه که اصل چهل و پنجم قانون اساسی جمهوری اسلامی تصریح کرده از انفال محسوب می‏شوند، قابل وقف هستند؟ ج: در صحّت‏ وقف، سابقه مالکيت شرعی خاص واقف شرط است و چون جنگلها و مراتع طبيعی که از انفال و اموال عمومی هستند، ملک خاص کسی نيستند، در نتيجه وقف آنها توسط هيچ فردی صحيح نيست.   س 2025: فردی سهم مشاعی از یک زمین زراعی را خریده و آن را به‌طور رسمی به نام پسرش نموده، آیا جایز است این زمین را که برای پسرش خریده است، وقف کند؟ ج: مجرّد ثبت ملک به نام کسی، ملاک مالکيّت شرعی فردی که ملک به نام او به ثبت رسيده، نيست، در نتيجه اگر پدر بعد از خريد زمين و ثبت آن به نام پسرش، آن را به او هبه کرده و قبض آن نيز به‌طور صحيح محقق شده‏باشد، در اين صورت حق ندارد آن را وقف کند زيرا مالک آن نيست، ولی اگر فقط سند زمين را به نام او کرده و زمين در مالکيّت خودش باقی مانده باشد، او از نظر شرعی مالک آن است و حق دارد آن را وقف کند. س 2093: شخصی مقداری آب و زمین زراعی را وقف پسران خود نموده، ولی به علت کثرت اولاد و سنگینی کارهای کشاورزی و کمی محصول، کسی تمایلی به زراعت در زمین ندارد و به همین دلیل وقف در آینده نزدیک، خراب و از قابلیت انتفاع خارج خواهد شد، آیا جایز است به همین دلیل، زمین و آب مذکور فروخته شوند و پول آنها در کارهای خیر مصرف شود؟ ج: تا زمانی که وقف، قابليت انتفاع و استفاده در جهت وقف را دارد، هرچند با اجاره دادن آن به بعضی از موقوف عليهم يا به شخص ديگر و مصرف اجاره آن در جهت وقف باشد و يا نوع استفاده از آن تغيير کند، فروش و تبديل آن جايز نيست، و در صورتی که به هيچ وجه قابل انتفاع نباشد، فروش آن جايز است، ولی در اين صورت واجب است با پول آن ملک ديگری خريده شود تا منافع آن در جهت وقف به مصرف برسد.   س 2096: پدرم قطعه زمینی را که تعدادی درخت خرما در آن وجود دارد برای اطعام در ایّام عاشورا و شبهای قدر وقف کرده است و اکنون حدود صد سال از عمر درختهای موجود در آن می‏گذرد و از قابلیت انتفاع خارج شده‏اند، با توجّه به اینکه اینجانب پسربزرگ و وکیل و وصی پدرم هستم، آیا جایز است این زمین را فروخته و با پول آن مدرسه و حسینیه‏ای بسازم تا صدقه جاریه‏ای برای پدرم باشد؟ ج: اگر زمين هم وقف باشد، به مجرّد خروج درختان وقفی موجود در آن از قابليت انتفاع، فروش و تبديل آن جايز نمی‏شود، بلکه واجب است در صورت امکان به جای آنها هرچند با صرف پول درختانی که از قابليّت انتفاع، خارج شده‏اند درختان جديد خرما، کاشته شود تا منافع آنها در جهت وقف مصرف شود و در غير اين صورت بايد از زمين موقوفه بصورت ديگری استفاده شود هرچند با اجاره دادن آن برای زراعت يا ساخت خانه و مانند آن و مصرف درآمد آن در جهت وقف باشد و به‌طور کلی تا زمانی که به نحوی از انحاء، استفاده از زمين موقوفه امکان دارد، خريد و فروش و تبديل آن جايز نيست، ولی فروش نخلهای موقوفه در صورتی که ثمره ندهند اشکال ندارد و در صورت امکان بايد پول آنها برای کاشت درختهای جديد مورد استفاده قرار گيرد و در صورتی که امکان نداشته باشد، بايد در همان جهت وقف مصرف گردد.   س 2099: زمین زراعی وجود دارد که وقفی بوده و سطح آن بالاتر از زمین‌های اطراف آن است و به همین دلیل رساندن آب به آن ممکن نیست و مدّتی است که کار مساوی کردن آن با زمین‌های دیگر به پایان رسیده و خاکهای اضافی در وسط آن جمع شده و مانع زراعت در آن است، آیا فروش این خاکها و مصرف پول آن برای حرم یکی از اولاد ائمه(علیهم‌السلام) که نزدیک زمین مزبور قرار دارد جایز است؟ ج: اگر خاک اضافی مانع استفاده از زمين‌های موقوفه است، انتقال آن از زمين و فروش آن و مصرف پول آن در جهت وقف اشکال ندارد.   س 2076: زمینی وجود دارد که فقط قابلیت استفاده به عنوان مرتع را دارد و صاحبش آن را برای اماکن مقدس وقف کرده است و متولّی آن هم قسمتی از آن را به چند نفر اجاره داده و مستأجرها هم به تدریج اقدام به ساخت مسکن و مکانهایی برای معیشت خود در قسمتهایی از آن که قابل مرتع بودن نیست، نموده‏اند و همچنین قسمتهای مناسب زراعت را تبدیل به زمین زراعی و باغ کرده‏اند، اولا: با توجّه به اینکه مرتع طبیعی از انفال و اموال عمومی است، آیا وقف آن صحیح است و در حال حاضر حکم به وقف بودن آن می‏شود؟ و ثانیاً: با توجّه به اینکه بر اثر کار مستأجرین در مرتع تغییرات و اصلاحاتی صورت گرفته و در نتیجه مرغوب‏تر از قبل شده چه مقدار اجرت باید پرداخت شود؟ و ثالثاً: با توجّه به اینکه زمین‌های زراعی و باغها بر اثر فعالیت مستأجرین احیاء و ایجاد شده‏اند، این قبیل زمین‌ها چگونه اجاره داده می‏شوند؟ آیا مبلغ اجاره آنها به مقدار اجاره مرتع باید پرداخت شود یا به مقدار اجاره مزرعه و باغ؟ ج: بعد از ثبوت اصل وقف، تا زمانی که ثابت نشده که زمين‌های مرتع در هنگام وقف از انفال بوده و ملک شرعی واقف نبوده‏اند، وقف آنها از نظر شرعی محکوم به صحّت‏ است و با اقدام مستأجرين به تبديل آنها به مزرعه و باغ و منازل مسکونی، از وقفيت خارج نمی‏شوند، بلکه در صورتی که تصرّفات آنها در زمين وقفی بعد از اجاره کردن آن از متولّی شرعی باشد، بر آنان واجب است اجاره آن زمين‌ها را طبق آنچه در عقد اجاره معيّن شده به متولّی شرعی بپردازند تا آن را در جهت وقف مصرف نمايد، ولی اگر تصرّف آنها در آن زمين‌ها بدون اجاره قبلی از متولّی شرعی باشد، بر آنان واجب است اجرت‏المثل قيمت عادله مدّت تصرّف را بپردازند و اما اگر ثابت شود که آن زمين‌ها در هنگام وقف، بالاصاله از زمين‌های موات و انفال بوده‏اند و ملک شرعی واقف نبوده‏اند، وقف آنها شرعاً باطل است و آن مقداری را که متصرّفان طبق قانون و مقرّرات احيا کرده و تبديل به مزرعه و باغ و منزل مسکونی و غيره برای خودشان نموده‏اند، برای خود آنان است و قسمتهای ديگر زمين که به حالت قبلی خود باقی مانده و هميشه موات بوده‏اند، جزء ثروتهای طبيعی و انفال هستند و اختيار آنها با دولت اسلامی است.  . س 2072: ملکی وجود دارد که در مسیر نهر آب واقع شده و صد سال پیش وقف عام شده است و بنا بر قانون ابطال بیع زمین‌های موقوفه، سند رسمی برای آن به عنوان وقف صادر شده است، ولی در حال حاضر این ملک برای استخراج سنگهای معدنی مورد استفاده دولت است، آیا الآن جزء انفال محسوب می‏شود یا آنکه وقف است؟ ج: اگر اصل وقف بودن آن بر وجه شرعی ثابت شود جايز نيست شخص يا دولت آن را به مالکيّت خود در آورد، بلکه بر وقفيّت باقی می‏ماند و همه احکام وقف بر آن مترتّب می‏شود. . س 2067: زمین‌های موقوفه‏ ای وجود دارد که وقف حرم مقدس رضوی(علیه‌السلام) هستند و در حریم بعضی از این املاک مراتع و جنگل نیز وجود دارد، ولی بعضی از نهادهای مسئول با استناد به مقررات قانونی مربوط مراتع و جنگلها حکم انفال را بر این جنگلها و مراتع جاری کرده‏اند، آیا مراتع و جنگلهای واقع در حریم املاک موقوفه مانند سایر زمین‌های واقع در حریم آنها دارای احکام وقف هستند و واجب است در مورد آنها عمل به وقفیّت شود؟ ج: مراتع و جنگلهای واقع در جوار اراضی موقوفه در صورتی که جزء حريم آنها شمرده شوند، در حکم موقوفه و تابع آن هستند و حکم انفال و املاک عمومی در مورد آنها جاری نمی‏شود و مرجع تشخيص حريم و مقدار آن هم عرف محل و نظر افرادی است که در اين امر متخصّص هستند.  . س 2066: زمین موقوفه‏ای وجود دارد که دارای سه قنات است و شهرداری به علت خشکسالی مستمر چند ساله، دو عدد از قناتها را برای تأمین آب آشامیدنی مردم منطقه اجاره کرده است و آب قنات سوم که وقف طلاب منطقه و فرزندان واقف بوده به زمین فرو رفته و خشک شده و در نتیجه زمین‌هایی که با آب آن آبیاری می‏شدند تبدیل به زمین‌های بایر شده‏اند و درحال حاضر سازمان زمین شهری ادعا می‏کند که این زمین‌ها موات هستند، آیا این زمین‌ها به علت اینکه چندین سال کشت و زرع نشده‏اند ملحق به موات هستند؟ ج: زمين موقوفه با ترک کشت و زرع آن به مدّت چندين سال، از وقفيّت خارج نمی‏شود. . س 2062: یکی از علما بخشی از دارایی خود از قبیل مزرعه و باغ را وقف خاص نمود و وقفنامه‏ای راجع به آن تنظیم کرد و در آن تصریح نمود که همه شرایط وقف را عمل کرده و صیغه شرعی وقف را هم اجرا نموده است و ده نفر از اهل علم هم آن را امضاء کرده‏اند آیا با وجود آن وقفنامه، حکم به وقفیّت این اموال می‏شود؟ ج: اگر ثابت شود که علاوه بر انشاء صيغه وقف، عين موقوفه را هم تحويل موقوف عليهم يا متولّی شرعی وقف داده و به آنان منتقل نموده است، وقف مذکور محکوم به صحّت‏ ولزوم است.  . س 2061: سه سهم از آب نهر را از پدرم به ارث بردم و اکنون متوجه شده‏ام که این سه سهمی که پدرم خریداری کرده جزء صد سهمی است که پانزده سهم آن موقوفه است و الآن مشخص نیست که این سه سهم داخل در کدامیک است، آیا جزء وقف است یا ملک فروشنده؟ تکلیف من در این رابطه چیست؟ آیا خرید این سه سهم باطل بوده و من حق مطالبه پول آنها را از فروشنده اوّل که هنوز زنده است دارم؟ ج: اگر فروشنده هنگام فروش، مالک شرعی آن مقدار از آب مشترک که فروخته است بوده و معلوم نباشد که آيا آن مقداری را که مالک آن است فروخته يا سهم مشاع بين وقف و ملک را به فروش رسانده است، در اين صورت بيع محکوم به صحّت‏ است و حکم به مالکيّت مشتری نسبت به مبيع و انتقال آن از طريق ارث به ورثه او می‏شود.  . س 2057: اگر وقفی بودن زمین محرز باشد ولی جهت وقف معلوم نباشد، ساکنین و زراعت کنندگان در آن زمین چه تکلیفی دارند؟ ج: اگر زمين موقوفه، متولّی خاص داشته باشد، واجب است تصرّف‏کنندگان به او مراجعه کنند و زمين را از او اجاره نمايند و اگر متولّی خاصی نداشته باشد، ولايت بر آن با حاکم شرع است و تصرّف‏کنندگان بايد به وی مراجعه نمايند و اما نسبت به مصرف درآمد وقف که متردّد بين محتملات است، اگر محتملات متصادق و غيرمتباين باشند مثل سادات و فقرا و علما و اهل فلان شهر، واجب است درآمد وقف در قدر متيقّن آنها مصرف شود، ولی اگر احتمالات، متباين و غير متصادق باشند، در اين صورت اگر محصور در امور معيّنی باشند، واجب است مصرف وقف با قرعه معيّن شود و اگر احتمال بين امور غيرمحصوره باشد، در صورتی که بين عناوين يا اشخاص غير محصوره باشد مثل اينکه بدانيم زمين موقوفه وقف بر ذرّيه است ولی ندانيم که ذرّيه کدام شخص از اشخاص غير محصوره مراد است، در اين صورت منافع وقف در حکم مجهول المالک است و واجب است به فقرا صدقه داده شود، ولی اگر احتمال بين جهات غير محصوره باشد مثل اينکه مردد بين وقف برای مسجد يا زيارتگاه يا پل يا کمک به زائران و مانند آن باشد، در اين صورت واجب است درآمدهای وقف به شرط عدم خروج از آن محتملات در امور خيريه مصرف شود. . س 2050: چشمه آب موقوفه‏ای وجود دارد که در طول سالهای متمادی مورد استفاده مردم بوده است، آیا لوله کشی از آن به مکانهای متعدّد و یا به منازل شخصی جایز است؟ ج: اگر کشيدن لوله از آن، تغيير وقف و يا انتفاع درغير جهت وقف نباشد و مانع استفاده بقيّه‌ی موقوف عليهم از آب آن نشود، اشکال ندارد و الا جايز نيست.  . س 2048: شخصی ملک خود را برای برپایی مجالس عزاداری سیدالشهداء(علیه‌السلام) در روستا وقف کرده است، ولی در حال حاضر متولّی وقف، توانایی اقامه عزا در روستای مذکور در وقفنامه را ندارد، آیا جایز است در شهری که در آن اقامت دارد مجالس عزاداری برگزار کند؟ ج: اگر وقف، مخصوص اقامه مجالس عزاداری در همان روستا باشد، تا زمانی که عمل به وقف هرچند با گرفتن وکيل برای آن، درهمان روستا ممکن باشد، حق ندارد آن مجالس را به جای ديگر انتقال دهد بلکه واجب است فردی را نايب بگيرد تا در آن روستا مجالس عزاداری برپا کند. . 2079: در بعضی از زمین‌های وقفی نهرها یا مسیل‌هایی وجود دارد که سنگریزه‏ها و سنگهای معدنی در آنها یافت می‏شود، آیا این سنگریزه‏ها و سنگهای موجود در آنها که در ملک موقوفه واقع شده‏اند، تابع وقف هستند؟ ج: نهرهای بزرگ عمومی و همچنين مسيل‏های عمومی که در مجاورت زمين‌های وقفی هستند و يا از داخل آنها عبور می‏کنند، جزء وقف نيستند مگر آن مقداری از آنها که از نظر عرف، حريم موقوفه محسوب می‏شوند، در نتيجه با آن مقدار همانند وقف رفتار می‏شود، ولی درنهرهای کوچکی که موقوفه هستند واجب است نسبت به سنگريزه‏ها و سنگهای معدنی و غيره مانند وقف رفتار شود. . س 2077: زنی که فقط مالک سدس ملک مشاعی است که بین او و سایر زارعین مشترک است، همه آن ملک را وقف کرده و همین باعث بروز مشکلات زیادی برای اهالی به سبب دخالت اداره اوقاف شده است، به‌طور مثال اداره اوقاف از صدور سند مالکیت برای خانه‏های اهالی جلوگیری می‏کند، آیا این وقف در تمام ملک مشاع نافذ است یا فقط در سهم او؟ و بر فرض اینکه وقف فقط در سهم او صحیح باشد، آیا وقف زمین مشاع قبل از تقسیم صحیح است؟ و اگر وقف سهم مشاع قبل از تفکیک آن صحیح باشد، سایر شرکا چه تکلیفی دارند؟ ج: وقف سهم ملک مشاع هرچند قبل از تفکيک باشد، شرعاً اشکال ندارد به شرطی که در جهت وقف هرچند بعد از تفکيک و تقسيم قابل انتفاع باشد، ولی وقف تمام ملک توسط کسی که فقط مالک قسمتی از آن است، نسبت به سهم ساير شرکا فضولی و باطل است و شرکا حق دارند خواهان تقسيم ملک برای تفکيک املاک خود از وقف شوند.         ...................................................................           س 1042: آیا حق اولویت عشائر در استفاده از چراگاههای خود (هر قبیله‏ای نسبت به چراگاه خودش) با کوچ کردن از آن و تصمیم به بازگشت دوباره به آنجا از بین می‏رود؟ با توجه به اینکه این کوچ کردن از قدیم بوده و در طول دهها سال ادامه داشته است. ج: ثبوت حق اولويت شرعى براى آنان نسبت به چراگاه چهارپايانشان، بعد از کوچ کردن از آنجا، محل اشکال است و احتياط در اين مورد خوب است. س 1043: روستایی از نظر چراگاه و زمین‌های زراعی در مضیقه است و هزینه‏های عمومی آن از راه فروش علف‏های چراگاه تأمین می‏شود، این وضعیت بعد از انقلاب اسلامی هم تاکنون استمرار داشته، ولی مسئولین آنان را از این کار منع کرده‏اند، با توجه به فقر مادی اهالی روستا و بایر بودن چراگاهها، آیا شورای روستا حق دارد که اهالی را از فروش علف‏های چراگاه منع کرده و درآمد حاصل از فروش آن را برای تأمین هزینه‏های عمومی روستا اختصاص دهد؟ ج: علف‏هاى چراگاه‌هاى عمومى طبيعى که سابقه ملکيت خصوصى ندارد، ملک اختصاصى کسى نيست و فروش آن از سوى کسى جايز نيست، ولى کسى که از طرفِ دولت، مسئول امور روستاست، مى‏تواند مبلغى را براى مصالح عمومى روستا از کسانى که اجازه چراندن چهارپايان در آن مراتع را دارند، بگيرد. س 1044: آیا برای عشائر جایز است که چراگاههای تابستانی و زمستانی را که از دهها سال پیش به‌صورت دوره‏ای در آن تردد دارند، به مالکیت خود در آورند؟ ج: چراگاه‌هاى طبيعى که کسى نسبت به آنها سابقه ملکيت اختصاصى ندارد، از انفال و اموال عمومى است که اختيار آن با ولىّ امر مسلمين است و سابقه تردد عشائر موجب مالکيت آنان نمى‏شود. س 1045: خرید و فروش چراگاههای عشائری در چه زمانی صحیح است و در چه زمانی صحیح نیست؟ ج: خريد و فروش چراگاه‌هايى که ملک کسى نيست و از انفال و اموال عمومى است، در هيچ حالى صحيح نيست. س 1046: شغل ما دامداری است که چهارپایان خود را در یکی از جنگلها می‏چرانیم و بیشتر از پنجاه سال است که به این کار مشغول هستیم، سندی نزد ما وجود دارد که دلالت می‏کند که ما از طریق ارث مالک شرعی این جنگل هستیم، سند مزبور هم یک سند قانونی است، بعلاوه این جنگلها وقف امیرالمومنین و سیدالشهداء و ابوالفضل العباس(سلام الله علیهم اجمعین) است، و دامداران سالیانی است که در این جنگل زندگی می‏کنند و خانه‏های مسکونی و زمین‌های زراعی و بستان دارند. اخیراً جنگلبانان تصمیم گرفته‏اند ما را از آن اخراج نموده و بر آن مسلط شوند، آیا آنان حق اخراج ما را از این جنگل دارند؟ ج: از آنجايى که شرعاً صحّت‏ وقف متوقف بر سابقه ملکيت شرعى است، همانگونه که انتقال از طريق ارث هم متوقف بر مالکيت شرعى مورّث است، لذا جنگلها و چراگاه‌هاى طبيعى که تا به حال ملک کسى نبوده است و هيچ‌گونه سابقه احيا و آباد کردن در آنها وجود ندارد، ملک اختصاصى کسى محسوب نمى‏شود تا وقفيّت آن صحيح باشد يا از طريق ارث انتقال يابد. به هر حال هر مقدار از جنگل که به‌صورت مزرعه يا مسکن و مانند آن احيا شده و ملک شرعى گرديده، اگر وقف باشد، حق تصرّف در آن با متولّى شرعى آن است و اگر وقف نباشد حق تصرّف در آن با مالک آن است، و اما آن مقدار از جنگل و مراتع که به‌صورت جنگل طبيعى يا مرتع طبيعى باقى مانده است، از انفال و اموال عمومى است و اختيار آن بر اساس مقررات قانونى، با دولت اسلامى است. س 1047: دامدارانی که اجازه چراندن حیوانات خود را دارند، آیا جایز است که وارد مزرعه‏های خصوصی کنار چراگاه شده تا خود و چهارپایان آنان از آب مزرعه، بدون رضایت مالک آن بنوشند؟ ج: مجرد داشتن اجازه چراندن حيوانات در چراگاه‌هاى مجاور املاک اشخاص، براى جواز ورود در ملک غير و استفاده از آب ملکى آن کافى نيست و اين کار براى آنان بدون رضايت مالک آن جايز نمى‏باشد.

رهبر انقلاب:ایران می‌تواند ۴برابر جمعیتش، غذا تولید کند

بسم الله الرحمن الرحیم  رهبر انقلاب:ایران می‌تواند ۴برابر جمعیتش، غذا تولید کند گزیده ۳دهه پیگیری امام خامنه‌ای درخصوص «خودکفایی در غذا»   جستجو در بیانات رهبر فرزانه انقلاب طی سه دهه گذشته، اعتقاد راسخ و کارشناسی معظم له، نسبت به «خودکفایی در کشاورزی و غذا» را به‌وضوح نشان می‌دهد. بیانات ایشان در خصوص ظرفیتهای کشاورزی ایران بسیار شگرف و درخور مداقه و توجه است. . . گزارش زیر گزیده بیانات شگرف و پیگیریهای مستمر رهبر فرزانه انقلاب درخصوص خودکفایی از روزهای ابتدای رهبری تاکنون است که با کلیدواژه‌های «خودکفایی ؛ کشاورزی ؛ غذا» در بیانات ایشان در سایت معظم‌له جستجو شده است. توضیح اینکه ایشان در زمان تصدی مدیریت اجرایی نیز به امر خودکفایی اهتمام جدی داشتند؛ برای مثال تولید داخلی گندم در دوران ریاست جمهوری ایشان ــ باوجود شرایط دشوار جنگ ــ بیش از دو برابر شد و از 3.5 میلیون تن به 7.6 میلیون تن رسید. . توجه مخاطبان گرامی به گزیده بیانات ایشان به ترتیب تاریخ جستجو، جلب می‌شود: . * 14 تیر 1368 ــ بیانات در مراسم بیعت اصناف و روستاییان اگر بخواهیم‌ کشورمان‌ به‌‌طور نسبی‌ به‌ استغنا و خودکفایی‌ و بی‌نیازی‌ از دیگران‌ نایل‌ شود، باید در روستاها سرمایه‌ گذاری‌ کنیم‌ و زحمت‌ بکشیم‌. پایه‌ی‌ اول‌ خودکفایی‌، خودکفایی‌ در امور تغذیه‌ی‌ مردم‌ است‌. این‌که‌ می‌گوییم‌ خودکفایی‌ نسبی‌، به‌ خاطر آن‌ است‌ که‌ یک‌ کشور نمی‌تواند به‌ طور کامل‌ از دیگر کشورهای‌ جهان‌ بی‌نیاز باشد. تبادل‌ میان‌ ملتها و کشورها، امری‌ عادی‌ و معمولی‌ تلقی‌ می‌شود. عمده‌ این‌ است‌ که‌ یک‌ کشور بتواند روی‌ پای‌ خود بایستد و اساس‌ زندگی‌ خود را تأمین‌ کند... امیدواریم‌ ان‌شاءالله‌ همه‌ی‌ این‌ کارها به‌ نحو شایسته‌ و مناسبی‌ انجام‌ گیرد و در کنار کارهای‌ صنعتی‌، استعداد عظیمی‌ که‌ در کشور ما برای‌ فعالیتهای‌ کشاورزی‌ نهفته‌ است‌، مورد توجه‌ قرار گیرد. * 23 تیر 1368 ــ پیام به ملت شریف ایران در چهلمین روز ارتحال امام خمینی(ره) کشاورزان و روستاییان، کار خود را که اصلیترین پایه‌ی خودکفایی کشور است - یعنی تهیه و تأمین موادغذایی - قدر دانسته، افزایش محصول و بهبود کیفیت آن را هدف خود قرار دهند و وابستگی کشور به مواد غذایی وارداتی را به صفر برسانند. * 4 مهر 1369 ــ بیانات در دیدار مسئولان دفاتر نهضت سوادآموزی و مسئولان شهربانی زندگی راحت و مرفه، رفع مشکلات، رسیدن به خودکفایی، مشتعل شدن صنعت و کشاورزی و کار و ابتکار و خلاقیت در سرتاسر کشور، زنده شدن زمینهای مرده، زنده شدن استعدادهای مرده، زنده شدن منابع و معادن مرده و خرج شدن آنها در راه توسعه و زندگی خوب برای مردم، در گرو همان ایستادگی و همان فداکاری است. * 8 شهریور 1375 ــ بیانات در دیدار رئیس جمهور و هیأت وزیران اگر ما بخواهیم یک تربیت صحیح بکنیم، امکان ندارد که از جهات دنیایی غافل شویم. چطور ممکن است نظام اسلامی را در دنیا به اعتلا رساند، در حالی که کشاورزی نداشته باشیم، صنایع سنگین نداشته باشیم، معادن و فلزات نداشته باشیم و ...؟ * 9 اردیبهشت 1377 ــ بیانات در دیدار جمعی از کارگران و معلمان یکی از بزرگترین جرائم و گناهان رژیم محمّد رضا پهلوی، عبارت بود از اینکه کشور را از لحاظ فنّی، صنعتی و اقتصادی، وابسته نگهداشت و وابسته‌تر کرد. سرنوشت یک کشور را در نانش، در گندمش، در سیلوی گندمش، در وسیله‌ی آرد کردن گندمش، در مواد غذاییش و در همه‌چیزش، به خارج وابسته کرد! شما از این مواد غذایی و نان بگیرید، تا سایر چیزها، ایران به خارج از مرزها وابسته شد؛ به طوری که اگر یکوقت دشمنان اراده کنند، بتوانند این ملت را از همه چیز محروم کنند. کسی که این‌طور کشوری درست کند و اداره نماید و به اینجا برساند، خیانتی مرتکب شده است که هیچ خیانت دیگری جز آنکه در همین سطح باشد، با آن قابل مقایسه نیست. * 14 اسفند 1377 ــ بیانات پس از بازدید از مؤسسه‌ی تحقیقات جنگل‌ها و مراتع ما کشوری داریم که ازلحاظ وسعت خاک، یکی از کشورهای غنی است. گفته می‌شود آب کم داریم و البته درست است؛ اما به تجربه دانسته شده است که با آب کم هم - همراه با صرفه‌جویی و روشهای علمی - می‌شود زمین را آباد کرد. ما اگر تلاش کنیم؛ اگر از روشهای علمی استفاده کنیم و مدیریّت درست را به‌کار ببریم، با همین میزان موجودی آبی که درایران داریم، می‌توانیم این سرزمین وسیع را یکپارچه پوشش گیاهی دهیم. برای ما مایه شرمندگی است که با وجود این کشور غنی، محصولات گیاهی و حتّی مواد غذایی لازم را از دیگران بگیریم. درست مثل کشوری که زمین و امکانات و این تاریخ عظیم کشاورزی را ندارد. * 6 فروردین 1379 ــ بیانات در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا(ع) همین وزیره‌ی امریکایی در همین سخنانش هم از رژیم شاه، تبلیغ و تعریفِ دروغ کرده است. میگوید رژیم شاه دیکتاتور و بد بود؛ منتها اقتصاد ایران را شکوفا کرد! این بزرگترین و خنده‌آورترین دروغی است که یک وزیر خارجه میتواند در شرایط فعلی بر زبان جاری کند! آیا اقتصاد ایران را آن‌ها شکوفا کردند؟! این نکته را مخصوصاً جوانان بدانند کسانی که در آن زمان بوده‌اند، وقایع را از نزدیک لمس کرده‌اند در ایران قبل از انقلاب، نه فقط از لحاظ اقتصاد زمان پهلوی، بلکه از لحاظ حتی پایه‌های اقتصادی که تا سالها بعد هم اثرش باقی ماند بزرگترین خیانت را رژیم پهلوی به اقتصاد ایران کرده است! ایران را به انبار کالاهای وارداتىِ کم ارزش و بیفایده‌ی غربی تبدیل کردند؛ ابزارهای بنجل و چیزهای زیادی و غیر لازم را با پولهای کلان خریدند! کشاورزی این کشور را که یک روز به‌کلّی خودکفا بود، به‌کلّی نابود کردند؛ به‌طوریکه بعد از گذشت سالها هنوز هم که هنوز است، کشاورزی ما به حال اوّل برنگشته است، چون سیل مهاجرتهایی که با تشویق آن‌ها به سمت شهرها به راه افتاد، چیزی نبود که به آسانی بشود جلوش را گرفت. ملت را از لحاظ کشاورزی، وابسته‌ی به بیگانه کردند. آن روز گندم ایران را از امریکا میخریدند؛ سیلوی گندم را هم شورویها میساختند! یعنی هم از لحاظ گندم، هم از لحاظ جای نگهداری گندم، وابسته بودند. آن روز روستاها را تخریب کردند. * 24 مهر 1379 ــ بیانات در اجتماع بزرگ مردم اراک زمینهای وسیع کشاورزی در کشور ما زیاد است. شما به همین استان مرکزىِ خودتان نگاه کنید؛ نظیر این دشتها و این خاک حاصلخیز در بسیاری از نقاط این کشور وجود دارد. اگرچه از لحاظ آب کمبود داریم، اما با روشهای علمی، با پیگیری و با صرفه‌جویی، همین نزولات آسمانی که امروز در کشور ما وجود دارد، به فضل الهی کافی استچهار برابر جمعیت کنونی امروز ایران را از لحاظ مواد غذایی بی‌نیاز از دیگران کند. * 10 تیر 1380 ــ دیدار وزیران‌ و مسئولان‌ وزارتخانه‌های‌ صنایع‌ و معادن‌ و بازرگانی با رهبر انقلاب مقام‌ معظم‌ رهبری‌ همچنین‌ با اشاره‌ به‌ وجود توانایی‌ در بخش‌ کشاورزی‌ برای‌ خودکفایی‌ در برخی‌ محصولات‌ خاطرنشان‌ کردند: هدف‌ اصلی‌ در بخش‌ کشاورزی‌ باید رسیدن‌ به‌ خودکفایی‌ در محصولات‌ اصلی‌ مورد نیاز کشور باشد. * 5 شهریور 1380 ــ بیانات در دیدار رئیس جمهوری و اعضای هیأت دولت‌ من امروز بر آن سه نکته‌ای که به ایشان عرض کردم، مسأله کشاورزی را اضافه میکنم؛ همان چیزی که آقای حجّتی در این‌جا قولش را به من دادند و من توقّع داشتم که ایشان در مجلس هم آن را بگویند - که متأسفانه نگفتند - و آن این است که ما در مواد اصلی غذایی کشور، یعنی گندم و برنج و احتمالاً روغن، خودکفا شویم. ایشان به من قرص و محکم گفتند که میتوانیم خودکفا شویم؛ اما هرچه گوش تیز کردم ببینم ایشان در مجلس کلمه «خودکفایی» را می‌آورند، دیدم نه! ایشان گفتند ما میتوانیم اینها را پیش ببریم. پیش بردن کجا، خودکفایی کجا!؟ * 12 دی 1380 ــ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان درباب کشاورزی و کشاورزان آنچه که در کشور ما بسیار مهم است، این است که این ملت عزیز و سربلند، در امر تغذیه و تهیه مواد غذایی اصلی خود، نباید به بیرون مرزها هیچ احتیاجی داشته باشد... ما برای گندم و برنج و روغن و لبنیات و خوراک دام و بقیه مصارف عمده و اصلی کشورمان نباید نیازمند دیگران باشیم. بحمداللَّه امکانات طبیعی و انسانی در کشور وجود دارد و من امیدوارم حرکت اساسی و صحیحی در این باره انجام گیرد، که البته مقدّمات آن شروع شده است. *‌15 مرداد 1382 ــ بیانات در دیدار کارگزاران نظام در زمینه اقتصادی، چیزهایی که ما به آنها اهمیت میدهیم، رونق اقتصادی و اشتغال و کاهش تورّم و خودکفایی در مواد اساسی کشاورزی است؛ یعنی امنیت غذایی کشور. اینها مسائل بسیار مهم و اساسی است و باید در این دوره، ما به حدّ مطلوب به این اهداف نائل شویم. * 14 دی 1382 ــ بیانات در دیدار جمعی از کشاورزان دستگاه کشاورزی برای کشور ما بسیار مهمّ است؛ چون امنیت غذایی برای کشوری بزرگ، پُرجمعیت و دارای هدفهای بلند، بسیار مهم است؛ لذا بخش کشاورزی و دامدارىِ ما یک بخش ویژه و استثنایی است و همه باید برای آن تلاش کنند. در اسلام هم آگاهانه و با توجّه، نسبت به کشاورزی تأکید شده است. حدیث بسیار پُرمعنا و پُرمضمونی درباره‌ی کشاورزان نقل شده است: «الزّارعون کنوز اللَّه فی ارضه(2)»؛ یعنی کشاورزان کسانی هستند که گنجینه‌های خدا در زیر زمین را میدِروند و استخراج میکنند. مهمترین گنجینه خدا در زمین و خاک عبارت است از موادی که مایه ادامه حیات بشر و حیوانات است. این از طلا و نفت مهمتر است. طلا و نفت وسیله به‌دست آوردن مایحتاج زندگی است؛ اما محصول غذایی، مهمترین مایحتاج زندگی است. این را برای این عرض میکنیم که همه دست‌اندرکاران کشور و بخصوص مسؤولان وزارت جهاد کشاورزی توجّه کنند - همان‌طور که از اوّلِ انقلاب بارها تکرار شده است - که کشاورزی یکی از اساسی‌ترین محورهای توسعه در کشور ماست؛ یک امر حاشیه‌ای نیست. توجه به صنعت - که لازم است - نباید موجب عطف توجّه از کشاورزی شود. کشاورزی، پایه و زیربنا و اساس است... کشور ما مستعدّ است. دیدید سال گذشته بحمداللَّه بارندگىِ خوبی شد و کشور تقریباً در تولید گندم خودکفا گردید. این همان چیزی بود که من تأکید میکردم و بحمداللَّه مسؤولان، خودکفایی گندم را دنبال کردند. البته گندم یکی از موادِ لازم ماست؛ در بقیه مواد لازم مثل لبنیات، روغن و گوشت هم باید کشور کاملاً خودکفا و غنی شود و بتواند این محصولات را صادر کند. ما باید این مسأله را دنبال کنیم، و این به نظر ما کاملاً ممکن است. ما دشتهای وسیع و خوبی داریم. در همین منطقه بم دشت وسیعِ بسیار خوبی وجود دارد. در خوزستان دشتهای وسیعِ عجیبی هست که باید استحصال شود و به کار بیفتد. از لحاظ آمادگی برای کشاورزی، کشور مستعدّی داریم؛ بنابراین باید همّت کنیم. من به شما کشاورزان عزیز عرض میکنم که این کار را به عنوان یک کار سازنده، اثرگذار و یک کار مقدّس دنبال کنید. ان‌شاءاللَّه سیاستهای مسؤولان هم به کمک شما بیاید و همان‌طور که اشاره کردند، تولید کشاورزی، اقتصادی، سودآور و تشویق کننده برای سرمایه‌گذاری شود و در سایه این تحرّک عظیم، مردم احساس راحتی کنند و از لحاظ غذا احساس امنیت نمایند و کشور بتواند کار خودش را انجام دهد. مسؤولان محترم هم در وزارت جهاد کشاورزی خدمت خود را مقدّس بدانند. کار آنها بسیار مهم و یکی از انسانیترین کارهاست. البته خداوند متعال هم تفضّل و لطف خواهد کرد. هرجا شما تلاش و مجاهدت کنید، مطمئن باشید کمک الهی بالای سرتان است. * 14 دی 1384 ــ بیانات در دیدار کشاورزان‌‌ دیدار با زحمتکشان عرصه‌ی کشاورزی - با توجه به اهمیتی که این بخش برای امروز و فردای این کشور دارد - برای من دیدار بااهمیتی است... همان کشاورزی که در یک نقطه‌ی دوردستی از کشور فرض کنیم بر روی یک یا پنج هکتار زمین مشغول کار است، به سهم خود یکی از پایه‌های اساسی حیات این کشور را بالا می‌برد. مواظب باشید کشاورزی تحقیر نشود؛ کشاورزی بسیار حایز اهمیت و دارای عزت است. ارزشی هم که در شرع مقدس اسلام شنیده‌اید که برای قشر کشاورز بیان شده است، ناشی از اهمیت این کار است. شما چه میکنید؟ شما با استفاده از نعمت خدادادىِ زمین و آب، گنجینه‌های الهی را - که در ذرات هست، در خاک هست، به وسیله‌ی نور خورشید و عوامل طبیعی این گنجینه‌ها بارور میشود - استخراج میکنید، تا انسان‌هایی که روی این زمین زندگی میکنند، زنده بمانند. اگر غذا نباشد، زندگی نیست؛ و شما غذای انسان‌ها را تأمین میکنید؛ لذا عظمت و ارزش این کار یک ارزش طبیعی و شبیه ارزش ذاتی است. امروز کشور ما - که مورد سوءنیت و کینه‌ورزی قلدرهای دنیاست؛ علت این کینه‌ورزی هم این است که این کشور حاضر نیست زیر بار قلدری قلدرها برود - بیش از همیشه به امنیت غذایی احتیاج دارد، تا برای نانش، برای خوراک روزمره‌اش، برای روغنش، برای گوشتش محتاج کشورهای دیگر نباشد؛ محتاج کسانی که میتوانند در مقابل این عطیه، شرف او را مطالبه کنند، نباشد؛ امنیت غذایی برای کشور ما خیلی مهم است. سال گذشته که اعلام شد کشور به خودکفایی در گندم رسیده است، به نظر من حقیقتاً یک عید بزرگ برای این کشور بود. بنده از کشاورزان، از مدیران بخش کشاورزی، از جوانان عالمی که در این کار کمک کردند، از اعماق دل متشکر شدم، مطمئناً ملت هم متشکر شد؛ این حادثه‌ی بزرگی بود. مردان و جوانانی همت کردند که این کار بشود، و شد. ما همان کشوری هستیم که در دوران طاغوت، پایه‌ی کشاورزی ما را متزلزل کردند، برای این که ما را وابسته کنند؛ برای این که بازار برای گندم خودشان و بقیه‌ی محصولات کشاورزی دیگران - بیگانگان - درست کنند. با این افزایش جمعیت - امروز کشورمان بیش از دو برابر اول انقلاب جمعیت دارد - اگر بنا بود ما مثل آن روزِ آنها از نظر گندم محتاج بیگانگان باشیم، برای هر تن گندمی که به ما میدادند، یک منت سنگین، یک بار سنگینِ تحقیر بر روی دوش این ملت سوار میشد؛ هر وقت هم که مایل بودند، میتوانستند این را قطع کنند؛ اما ملت ما در گندم به خودکفایی رسید. عین همین قضیه باید در بقیه‌ی محصولات مهم و اساسی غذایی به وجود بیاید؛ در برنج، در روغن، در گوشت، در لبنیات، که نیازهای کشور است. باید کشور به دیگران اصلاً محتاج نباشد و مردم کشور بدانند که شما قشر کشاورز و دامدار با غیرت خود، با ایمان خود، با همت خود، غذای آنها را تأمین میکنید و مردم محتاج این نیستند که از دیگران درخواست کنند؛ هم پول بدهند، هم منت بکشند، هم دایم تَه دلشان نگران باشد که اگر یک مشکلی به خاطر یک مسأله‌ی سیاسی و غیره پیش آوردند، چه کنیم. کشاورز ایرانی برای ملت ایران امنیت غذایی را تأمین میکند؛ این، افتخار بزرگی است؛ قدر خودتان را بدانید. من این را عرض میکنم برای این که در سرتاسر کشور، جوانان مناطق کشاورزی که گاهی جاذبه‌ی مشاغل دیگر آنها را به خود جذب میکند، بدانند که ارزش و کرامت و تأثیر این شغل از اکثر مشاغل دیگر، در زندگی جمعی ملت‌شان، بالاتر است و جای گسترش هم دارد... مسؤولان با این نگاه، با نگاهِ «حایز اهمیت»، باید به بخش کشاورزی نگاه کنند. بخش کشاورزی یک محور اصلی در اداره‌ی کشور است؛ و باید با این چشم در تنظیم معلومات دانشگاهی، در تخصیص بودجه، در گماشتن افراد کارآمد و توانا در رأس کارها، به آن نگاه کرد؛ باید امر کشاورزی را در کشور سبک نشمرند. البته صنعت هم مهم است و وقتی ما روی کشاورزی تکیه میکنیم، صنعت را نفی نمیکنیم؛ آن هم یک محور اساسی دیگری برای پیشرفت کشور است؛ اما جاذبه‌های گوناگون و زرق و برق و نام و نشان بخش‌های دیگر، مبادا اهمیت این بخش بسیار مهم را تحت‌الشعاع قرار بدهد؛ شریان اصلی زندگی جامعه، در این بخش است و زندگی واقعی و ملموس جامعه - حیات اجتماعی - در این بخش، بیشتر معنا پیدا میکند؛ چون این‌جا مسأله‌ی غذا و مسأله‌ی امنیت غذایی و مسأله‌ی استقلال ناشی از امنیت غذایی و خودکفایی مطرح است... مسأله‌ی سوم این است که ما به کشاورزمان میگوییم تلاش کنید تا امنیت غذایی برای کشور به وجود بیاورید؛ اما به مسؤولان‌مان میگوییم این پایان کار نیست؛ ما بایستی به صادرکنندگان این محصولات تبدیل شویم؛ ما باید بتوانیم دیگران را بهره‌مند کنیم. این کار، کارِ دستگاه‌های گوناگون دولتی است که وسایلش را فراهم کنند؛ ما میتوانیم. مرتب از این‌که ما از لحاظ آب در مضیقه هستیم، حرف میزنند؛ خوب بله، ما میدانیم کشور ما از آن کشورهای پُر آب نیست؛ اما آیا از همین آبی که امروز داریم، استفاده‌ی بهینه میشود؟ جواب، منفی است. این، جزو کارهای وزارت جهاد کشاورزی و وزارت‌خانه‌ها و دستگاه‌های گوناگون دولتی است که آموزش چگونگی استفاده‌ی از آب، تنظیم جریان آب در بخش‌های مختلف، نگهداری از همین مقدار آبی که از نزولات مبارک آسمانی است، با انواع و اقسام شیوه‌هایی که امروز در دنیا معمول است، جزو کارها قرار بگیرد. بنابراین، کشور ما از کشورهای پُر آب نیست، اما همین مقدار آبی که داریم، قادر است محصولات کشاورزی را سیراب کند. در زمین هم همین‌طور هستیم. من در گزارش‌ها خوانده‌ام که ما امروز اندکی بیش از هجده میلیون هکتار زمینِ قابل کشت داریم؛ در بخش‌های مختلف: دیمی و آبی و باغی و غیره، که این مقدار میتواند به سی میلیون هکتار افزایش پیدا کند؛ یعنی نزدیک به دو برابر. من در بعضی از بخش‌های این کشور - در مسافرت‌هایی که کرده‌ام - زمین‌هایی را دیده‌ام که با «کار» میتوانند تبدیل بشوند به زمین‌های قابل کشت. ما خیلی امکانات در این کشور داریم. ما یک کشورِ به معنای حقیقی کلمه غنی هستیم و این «غنا» را مردم باید حس کنند؛ از این غنا باید استفاده کنند. به زارع میتوانیم بگوییم روی این زمین، خوب و با شیوه‌ی علمی کار کن و محصول به دست بیاور؛ چیز دیگری در اختیار او نیست؛ ولی این مسؤولانند که بایستی نظام این کار را طراحی کنند. * 18 آبان 1385 ــ بیانات در دیدار دانشگاهیان سمنان کشور در مسائل حیاتی و اساسی باید خودکفا باشد. نه اینکه از دیگران به‌کلّی بی‌نیاز باشد، نه؛ امّا اگر به کسی یا کشوری، در چیزی احتیاج دارد، طوری روابطش را تنظیم کند که اگر خواست آن را به دست آورد، دچار مشکل نشود؛ او هم چیزی داشته باشد که مورد نیاز آن کشور است؛ خودکفایی یعنی این. * 5 اردیبهشت 1390 ــ در دیدار رئیس و اعضای «کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی» مجلس حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی بخش کشاورزی را به علت نقش آن در تأمین امنیت غذایی و ایجاد اشتغال، از مسائل درجه اول کشور برشمردند... * 6 اردیبهشت 90 ــ بیانات در دیدار رئیس‌جمهوری و اعضای هیأت دولت بخصوص در همین زمینه‌های زراعی و باغی و اینها که ذکر کردند، اینها چیزهائی است که بایستی هرچه میتوانیم، از واردات اینها پرهیز کنیم. بروید سراغ همان صنعتیسازی صادرات کشاورزی؛ همین چیزی که در گزارشها هم بود. اینها چیزهای مهمی است؛ * 13 مهر 1390 ــ بیانات در دیدار جمعی از نخبگان و برگزیدگان علمی1390/07/13 مسئله‌ی کشاورزی هم که مطرح کردند، مسئله‌ی بسیار مهمی است و راست است؛ کشاورزی از بخشهائی است که در همه‌ی دنیا مورد حمایت ویژه‌ی دولتی قرار میگیرد. این بخش باید حتماً مورد توجه باشد. * 8 اردیبهشت 1395ــ بیانات در دیدار کارگران یک مسئله‌ی دیگری که خیلی مهم است و من این را هم باز با تعدادی از وزرای ذی‌ربط -چه وزرای کشاورزی، چه وزرای صنعتی و چه بعضی از مسئولین دیگر دولتی- مکرّر در گذشته درمیان گذاشته‌ام، [این است که‌] گاهی اوقات یک جنسی در داخل میتواند تولید بشود، [امّا] بعضی‌ها که از واردات آن جنس سودهای کلانی میبرند می‌آیند جلوی این تولید داخلی را میگیرند؛ اگر شد با رشوه -آقا، این کارخانه را تعطیل کن یا نساز و این پول را بگیر- اگر زیر بار نرفت، با تهدید، با جنایت. من نمیخواهم حالا اسم کالاها را بیاورم؛ کالاهایی را می‌شناسیم که توان داخلی تولید در آنها هست امّا وارد میشود به‌خاطر اینکه یک عدّه‌ای از واردات منتفعند و نمیگذارند در داخل تولید بشود. * 25 خرداد 1395 ــ بیانات در دیدار مسئولان نظام بخش کشاورزی‌ای که ما را خودکفا میکند ... که خب، خوشبختانه این گزارشی که امروز دادند، نشان میدهد که در این زمینه‌ها پیشرفت کرده‌ایم. من البتّه گزارشی نداشتم. .............................................................................................................................. منبع:  تسنیم   

فرمایشات مقام معظّم رهبری در ارزش آب و صرفه جویی و مصرف بهینه آب

بسم الله الرحمن الرحیم    فرمایشات مقام معظّم رهبری در ارزش آب و صرفه جویی و مصرف بهینه آب   بیانات معظم له . مسئله‌ی آب را هم که من یادداشت کردم خیلی مهم است. اشاره‌ی آقای چیت‌چیان کاملاً درست است. نشست آبهای زیرزمینی واقعاً مهم است. این برنامه‌ریزی‌ای که حالا میگویید کرده‌اید، کافی نیست -برنامه‌ریزی پنجاه درصد کار است یا کمتر- بایستی دنبال این برنامه حرکت کنید، راه بیفتید. البتّه شما اهل این کار هم هستید الحمدلله. [علاوه بر] صرف‌جویی در آب، اصلاح آبیاری، الگوی‌کشت در هر منطقه.         (بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضاى هیأت دولت‌ به‌مناسبت هفته‌ی دولت04/06/1394)     . یک مسئله مسئله‌ی آب و مصرف آب [است]. من دو سه سال پیش به نظرم در صحبت اوّل فروردین اشاره کردم که نود درصد آب کشور صرف کشاورزی می شود. همه‌ی مصارف دیگر - مصارف شرب و شهر و صنعت و غیره - ده درصد است. ما اگر چنانچه بتوانیم با تدابیری در آن نود درصد که صرف کشاورزی می شود، ده درصد صرفه‌جویی بکنیم، معنایش این‌ است که به همان اندازه‌ای که امروز آب برای شرب و شهر و روستاها و صنعت و غیره مصرف می کنیم، به همین اندازه آب در اختیار کشور قرار می گیرد. این چیز کوچکی است؟ این چیز با این عظمت، ارزش این را ندارد که همه‌ی مسئولین، دست‌اندرکار بشوند و بروند دنبال این قضیّه؟ با آبیاری قطره‌ای، با شبکه‌سازی‌های درست و خوب [صرفه‌جویی کنند]. آب پشت سدها را ما اگر چنانچه جمع کنیم، [امّا] شبکه‌سازی درست نکنیم -کمااینکه متأسّفانه در موارد زیادی قضیّه از این قرار است - خب این آب را درواقع هدر می دهیم، تبخیر میشود می رود؛ علاوه بر اینکه حالا مشکلاتی هم پشت سدها به وجود می‌آید. کارهای فراوانی است که باید انجام بگیرد؛ اینها جزو چیزهای بسیار مهم است. پالایش و بازنگری قوانین موجود، تقویت نظارتهای بی‌اغماض - نظارت انجام بگیرد، هیچ گونه اغماضی هم در این نظارتها صورت نگیرد و رؤسای دستگاه‌ها شخصاً نظارت کنند - و شاید از جهتی از همه مهم‌تر، فرهنگ‌سازی است؛ فرهنگ‌سازی؛ مردم بدانند که اهمّیّت حفظ محیط زیست چقدر است. این را از دبستان باید شروع کنیم، در کتابهای درسی؛ باید بچّه‌های ما اهمّیّت مرتع و جنگل و هوا و آب و خاک و دریا و مانند اینها را از کودکی بفهمند و روی آن حسّاس باشند. حفظ حریم محیط زیست باید جزئی از فرهنگ عمومی بشود. البتّه نقش رسانه‌ی ملّی را هم نباید نادیده گرفت، بایستی حتماً رسانه‌ی ملّی نقش ایفا کند امّا مردم هم می توانند کار کنند. بنده یک مورد را خودم دیدم در یکی از ییلاقات مشهد - جاغرق - یک دوست قدیمی ما یک زمین کوچکی داشت و دارد. یک آب مختصری به‌قدر مثلاً نصف آنچه از لوله‌ی قوری می‌آید بیرون، آن بالا بود. این آب را جمع کردند، هدایت کردند، حفظ کردند، چند استخر در این زمین از این آب به‌وجود آمد و زمین آباد شد؛ از یک آب خیلی مختصر که می توانست به هدر برود و هیچ‌کس هم نفهمد و نبیند.  یکی از دوستان ما نقل می کرد و می گفت در یزد - که خب، یزد جزو مناطق کم‌آب کشور است - یک نفری دعوت کرد از ما در یک باغی، بوستانی - یک جایی ترتیب داده بود با درخت و کشت و زرع و همه‌چیز - گفتش که می خواهید منبع آب اینجا را ببینید؟ گفتیم بله. گفت ما را مبالغ طولانی‌ای برد - شاید مثلاً چند کیلومتر؛ حالا من درست یادم نیست خصوصیّات را - آنجا رفتیم، دیدیم بله، به‌قدر یک لوله‌ی آفتابه، مختصر آبی دارد می‌آید؛ این آدم همّت کرده، این آب را حفظ کرده، هدایت کرده، آورده، از این آب استفاده‌ی بهینه کرده. یعنی از این آبهای کشور می شود مردم در محیطهای زندگی خودشان استفاده‌های بهینه بکنند.         ( بیانات در دیدار مسئولان و فعالان حفظ منابع طبیعى، محیط زیست و فضاى سبز شهری17/12/1393 ) . یکی از راه حل های جدی برای مشکل آب در کشور، صرفه جویی در آب کشاورزی از طریق استفاده از شیوه های نوین آبیاری بویژه آبیاری تحت فشار است.              ( دیدار رئیس جمهور و اعضای هیئت دولت مطرح شد؛05/06/1393)    . صرفه‌جوئی در مواد اساسی، از جمله صرفه‌جوئی در مصرف آب. امروز نود درصد آبی که ما در کشور مصرف میکنیم، در بخش کشاورزی مصرف می شود. اگر دولت به توفیق الهی بتواند شیوه‌های آبیاری کشاورزی را اصلاح کند، اگر از این نود درصد، ده درصد کم بشود، شما ببینید چه اتفاقی می افتد. غیر از بخش کشاورزی، در همه‌ی بخشهای دیگر - بخش خانگی، بخش صنعتی و بخشهائی که احتیاج به آب دارد - ما فقط از ده درصد آب کشور داریم استفاده می کنیم. اگر ما بتوانیم در بخش کشاورزی ده درصد صرفه‌جوئی کنیم، ببینید چه اتفاقی می افتد. در واقع امکانات بهره‌برداری از آب در بخش غیر کشاورزی دو برابر می شود؛ که این بسیار چیز مهم و باارزشی است .          ( بیانات در حرم مطهر رضوی در آغاز سال ۹۰)  . واقعاً اگر ما به مسئله‌ى آب، خاک، هوا و آن چیزهائى که منتهى می شود به این چیزها - مثل مراتع، مثل منابع طبیعى، مثل جنگلها، مثل وضع شهرسازى - نپردازیم، زندگى مردم شیرین نخواهد شد.    ( بیانات در بوستان ولایت به مناسبت روز درختکارى 17/12/1389)‌  . یکی از چیزهایی که ما در این کشور نتوانستیم بر خودمان فائق بیاییم و اصلاح کنیم، مسئله‎ی اسراف است و یکی از موارد اسراف، اسراف در آب است؛ اتفاقاً کشور ما جزو مناطقی است که از لحاظ آب آن چنان غنی نیست؛ اما درصورتی‌که اسراف نکنیم و روش کار را آن چنان که عاقلانه و درست است در پیش بگیریم، با همین آبِ موجود می‌توانیم نیاز کشور را برآورده کنیم. اینها وظائف همه‎ی مردم ایران است و دولت اسلامی موظف است که با ترتیب صحیح و با برنامه‎ی درست، از این آمادگی ملت ایران استفاده کند.    (بیانات در دیدار هزاران نفر از مردم و عشایر شهرستان نورآباد ممسنی15/02/1387)   . یکى از موارد اسراف، اسراف در آب است؛ نه فقط آبى که مصرف شُرب در خانه ها مى شود، نوع آبیارى کشاورزى ما هم یک نوع مسرفانه است و آب را هدر مى دهیم. وظیفه ى مسئولین و دست اندرکاران این بخش است که به این مسئله به طور ویژه توجه کنند! پس به مسئله ى اسراف - هم در مسئله ى آب و هم در مسائل دیگر - باید با اهمیت نگاه کنند.   ( بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامى در دیدار با مردم شیراز 11/02/1387 (   . بسم الله الرحمن الرحیم سیاست های کلی اصلاح الگوی مصرف 1ـ ..... .  8- ارتقای بهره وری و نهادینه شدن مصرف بهینه آب در تمام بخش ها بویژه بخش کشاورزی در چارچوب سیاست های زیر: - طراحی، تدوین و اجرای سند ملی الگوی مصرف آب در بخش های مختلف و به هنگام سازی آن. - اعمال سیاست های تشویقی و حمایتی از طرح های بهینه سازی استحصال، نگهداری و مصرف آب. - تدوین و اعمال استانداردها و ضوابط لازم برای کاهش ضایعات آب، پایش کیفیت منابع آب و جلوگیری از آلودگی آبها. - اصلاح الگوی کشت و اعمال شیوه های آبیاری کارآمدتر، ایجاد سامانه های بهینه تأمین و توزیع آب شرب و بهینه سازی تخصیص و مصرف آب در بخش تولید براساس ارزش راهبردی و اقتصادی بیشتر. - برنامه ریزی برای استفاده مجدد و باز چرخانی آب. - تدوین و اجرای برنامه های عملیاتی مناسب برای ایجاد تعادل بین منابع و مصارف آب بویژه در سفره های زیرزمینی دارای تراز منفی و اعمال مدیریت خشکسالی و سیل، سازگار با شرایط اقلیمی .     ) تعیین و ابلاغ سیاستهای کلی اصلاح الگوی مصرف از سوی رهبر معظّم انقلاب ۱۳۸۹/۰۴/۱۵) . ..... 26 - توجه به ارزش اقتصادى، امنیتى، سیاسى و زیست محیطى آب با تسریع در استحصال، عرضه، نگهدارى و مصرف آن و مهار آبهایى که از کشور خارج مى شود با اولویت استفاده از منابع آبهاى مشترک.         ( ابلاغ سیاستهای کلی برنامه پنجم توسعه 21/10/1387) ............................................................................................................................................... گردآوری : حجۀ الاسلام و المسلمین اکبر فتّاحی، عضو شورای هماهنگی دشت های پایلوت آب زیرزمینی شهرستان شبستر      

فرمایشات مقام معظم رهبری درباره صرفه جویی در آب

بسم الله الرحمن الرحیم  فرمایشات مقام معظم رهبری درباره صرفه جویی در آب 1-کشور ما کشور پر آبی نیست حداکثر صرفه جویی را ما مردم ایران در آب باید انجام دهیم.    ما امروز از آب در کشور استفاده بهینه نمی‌کنیم؛ 90 درصد آب در بخش کشاورزی استفاده می شود . مصرف غلط ، مصرف اسراف آمیز      ( مقام معظم رهبر حرم مطهر رضوی 1/1/89) 2-یکی از موارد اسراف، اسراف در آب است نه فقط آبی که مصرف شُرب در خانه ‏ها می‏شود نوع آبیاری کشاورزی ما هم یک نوع مسرفانه است و آب را هدر می‏دهیم           ( دیدار با مردم شیرراز 11/9/87) 3-به تجربه دانسته شده است که با آب کم هم همراه با صرفه‌جویی و روشهای علمی می‌شود زمین را آباد کرد ما اگر تلاش کنیم اگر از روشهای علمی استفاده کنیم و مدیریت درست را به‌کار ببریم با همین میزان موجودیآبی که در ایران داریم می‌توانیم این سرزمین وسیع را یکپارچه پوشش گیاهی دهیم           ( دیدار وزیر و مسولان جهاد کشاورزی 5/2/90) 4-معروف است که ایران کشورِ کم آبی است اما اگر با عقل و تدبیر و روحیه‌ی خستگی‌ناپذیر پیش برویم می‌شود از همین آب موجود استفاده کرد آبها را که هرز می‌رود مهار کنیم آبها را درست مصرف کنیم در مصرف آباسراف نکنیم با کار علمی و مدبّرانه می‌شود استفاده‌ی بهینه کر( در دیدار جهادگران و کشاورزان 14/10/82) 5-لازم است از تولید تا مصرف تا بازیافت آب را صرفه‏ جویی کنیم یعنی از سدهایمان صیانت کنیم شبکه‏ هایآبرسانی را اصلاح کنیم آبیاری‏های باصرفه‏ ی در کشاورزی را آموزش بدهیم که چه جوری آبیاری بشود           (حرم رضوی 1/1/88) 6-از آب در کشور استفاده‌ی بهینه بشود              (حرم رضوی 1/1/89) 7- ما امروز از آب در کشور استفاده‌ی بهینه نمی‌کنیم              (حرم رضوی 1/1/89) 8-امروز 90 درصد آب کشور در بخش‌های کشاورزی مصرف می‌شود مصرف غلط مصرف اسراف‌آمیز ده درصد دیگر برای آب شرب و برای صنعت و برای مصارف گوناگون به کار می‌رود              (حرم رضوی 1/1/89) 9-یعنی اگر در کار کشاورزی ما ده درصد صرفه‌جوئی کنیم مقدار مصرف شرب و صنعت و امثال اینها به دو برابر خواهد رسید     (حرم رضوی 1/1/89) 10-اگر ما بتوانیم در بخش کشاورزى ده درصد صرفه‌جوئى کنیم ببینید چه اتفاقى مى‌افتد. در واقع امکانات بهره‌بردارى از آب در بخش غیر کشاورزى دو برابر می‌شود که این بسیار چیز مهم و باارزشى است .              (حرم رضوی 1/1/90)

کشاورزان از نگاه امام خمینی ؛ 3) توصیه به کشاورزان با تأکید بر خودکفایی ‏‎ ‎‏و استقلال کشور‏

بسم الله الرحمن الرحیم کشاورزان از نگاه امام خمینی ؛ 3) توصیه به کشاورزان با تأکید بر خودکفایی ‏‎ ‎‏و استقلال کشور‏ اقشار اجتماعی از دیدگاه امام خمینی‏‏(س) ‏‏ ‏‏ـ تبیان آثارموضوعی(دفتر‏‏سی وهفتم‏‏)‏‏ ‏ ‏‏تدوین:‏‏ محمدرضا طالبان، عباس پورجانی  ‏‏   ‏ ‏‏ ‏ ‏‏تأکید بر کشت بیشتر محصولات غذایی ‏ ‏‏لازم است علمای اعلام بلاد و خطبای محترم به کشاورزان عزیز‏‎ ‎‏کشور تذکر دهند که امسال در کشت مواد غذایی خصوصاً گندم‏‎ ‎‏همت فراوان کنند و از کشت چیزهایی که دولت مجرم به اجانب‏‎ ‎‏می دهد احتراز نمایند. از این خائنان بعید نیست که قحطی‏‎ ‎‏مصنوعی به وجود آورند. من از مردم ایران تقاضا دارم که در این‏‎ ‎‏امور به کشاورزان محروم کمک نمایند. ‏‏12 / 10 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏بیداری در برابر توطئه ها‏ ‏‏کشاورزان بیدار باشند! اینها می خواهند شما را باز به شکست‏‎ ‎‏کشاورزی بکشانند. شما کشاورزان، که بزرگترین پشتیبان ملت‏‎ ‎‏هستید، باید به کار کشاورزی خودتان ادامه بدهید. الآن وقت‏‎ ‎‏کشت است، کشت بهاره بکنید. ‏‏10 / 12 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏جدیت در امر کشاورزی و مواد غذایی‏‏ ‏ ‏‏کشاورزها در کشاورزی جدیت داشته باشند و خصوصاً مواد‏‎ ‎‏غذایی را بیشتر تهیه کنند. ‏‏28 / 12 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏ ‏‏پرهیز از کشت محصولات مضر‏ ‏‏کشاورزها در محل کشاورزی که هستند به کشاورزی خودشان‏‎ ‎‏علاقه پیدا بکنند. الآن دیگر دستی نیست که آنها را به فشار وادار‏‎ ‎‏به امری بکند یا منافع آنها را بخواهد به واسطۀ سودجویی خودش‏‎ ‎‏بردارد یا به غیر بدهد؛ امروز کسی همچون کاری نخواهد کرد.‏‎ ‎‏کشاورزها باید به کشاورزی خودشان ادامه بدهند و علاقه داشته‏‎ ‎‏باشند، و کشاورزی که می کنند در این برهۀ از زمان، باید اکثرش و‏‎ ‎‏قسم مهمش این چیزهایی باشد که غذای ملت را اداره می کند مثل‏‎ ‎‏گندم، برنج، جو، عدس ـ امثال اینها. از چیزهایی که ـ موادی که ـ‏‎ ‎‏مضر است یا نافع نیست خودداری بکنند، از مثل، کشتِ تریاک‏‎ ‎‏کمتر بکنند، خودداری بکنند. و از چیزهایی که نفعْ خیلی ندارد،‏‎ ‎‏در تغذیۀ مردم دخالت ندارد، از آنها هم خودداری بکنند. و عمدۀ‏‎ ‎‏کار را همان مواد غذایی، عمدۀ کشت را مواد غذایی بکنند که ما‏‎ ‎‏احتیاج به خارج ان شاءالله پیدا نکنیم. الآن می دانید که ما محتاج به‏‎ ‎‏خارجیم راجع به مواد غذایی؛ باید ما خودمان این را جبران بکنیم‏‎ ‎‏و این به همت کشاورزان ماست. و البته دولت هم با کشاورزها باید‏‎ ‎‏همراهی بکند، و همراهی ان شاءالله می کند. ‏‏29 / 12 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏تأکید بر عدم وابستگی اقتصادی‏‏ ‏ ‏‏اگر ما مسامحه بکنیم و وابسته به خارج باشیم، این وابستگی‏‎ ‎‏اقتصادی به خارج قهراً وابستگی سیاسی می آورد؛ قهراً وابستگی‏‎ ‎‏اجتماعی می آورد؛ و همان اسیرها خواهیم بود که بودیم و به ما‏‎ ‎‏همانها حکومت خواهند کرد که کردند. ما باید از این جهت‏‎ ‎‏اقتصادی فارغ بشویم؛ یعنی دستمان پیش دیگران دراز نباشد که‏‎ ‎‏بده به من! که هر وقت جلو آن را بخواهد بگیرد، ما فلج بشویم.‏‎ ‎ ‏‎باید ما خودمان این مواد غذایی که لازم داریم ـ که مواد اولیه ای‏‎ ‎‏است که هر مملکتی احتیاج به آن دارد ـ این مواد اولیه مان را به‏‎ ‎‏دست بیاوریم، و تغذیه مان با خودمان باشد. و این به این است که‏‎ ‎‏کشاورزها در سرتاسر ایران الآن که پاییز است کشتهای پاییزی را‏‎ ‎‏بکنند. وقتی که بهار شد، کشتهای بهاری بکنند. و همه دست به‏‎ ‎‏هم بدهند. و دولت هم کمک بکند و می کند کمک، باید کمک‏‎ ‎‏بکند. با کمک دولت و کمک خودتان، و مردم دیگر هم به آنها‏‎ ‎‏کمک بکنند. ‏ ‏‏     یک مسأله حیاتی است برای مملکت ما که به هم زدند همۀ‏‎ ‎‏کشاورزی اش را و از بین بردند، حالا بخواهیم ادامۀ حیات داشته‏‎ ‎‏باشیم، باید احیایش بکنیم. احیایش به این است که همه با هم‏‎ ‎‏دست به هم بدهند و اداره بکنند مملکتشان را . ‏‏2 / 8 / 58‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏وابستگی اقتصادی، زمینۀ وابستگی سیاسی ‏ ‏‏ما اگر چنانچه زراعت خودمان، کشاورزی خودمان، نتواند کفاف‏‎ ‎‏برای خودمان باشد، و دستمان دراز باشد پیش امریکا و امثال‏‎ ‎‏امریکا برای ارزاقمان، خوب ما وابسته خواهیم بود؛ نمی توانیم‏‎ ‎‏کاری انجام بدهیم؛ آن وقت در جهات سیاسی هم باید وابسته‏‎ ‎‏بشویم. باید شماهایی که، مردمی که مشغول کشاورزی بودند، باز‏‎ ‎‏هم مشغول باشند. کسانی که پیشتر به واسطۀ مشکلاتی که‏‎ ‎‏برایشان ایجاد شده بود، نمی توانستند عمل بکنند، حالا عمل‏‎ ‎‏کنند، دولت هم لازم است که پشتیبانی کند از کشاورزها؛ همراهی‏‎ ‎‏کند با آنها؛ هم آنها مشغول باشند؛ و هم دولت تا اینکه راجع به‏‎ ‎‏کشاورزی ـ که یکی از امور مهمۀ مملکت ماست و ما باید صادر‏‎ ‎‏‏کنیم محصولات خودمان را به خارج ـ اینطور نباشد که ما باز هم‏‎ ‎‏گرفتار باشیم، و دستمان پیش خارجیها دراز باشد برای اینکه نان‏‎ ‎‏به ما بدهید. این برای یک مملکتی اولاً، یک مملکت اسلامی، عار‏‎ ‎‏است که دستش را دراز کند طرف امریکا که شما نان ما را بدهید،‏‎ ‎‏حالا بفروشید به ما! این یک عاری است برای ما. ما باید خودکفا‏‎ ‎‏بشویم در همه چیز، مِنْ جمله در قضیۀ کشاورزی. ایران یک‏‎ ‎‏مملکتی است که کشاورزی او کشاورزی غنی ای باید باشد. ایران‏‎ ‎‏یکی از استانهایش می تواند مال خودش را کفاف بدهد، و مابَقی‏‎ ‎‏صادر بشود. ‏ ‏‏     چرا باید ایران محتاج باشد به غیر؟ اینها این کار را کردند، به‏‎ ‎‏اسم «اصلاحات ارضی» بکلی کشاورزی را از بین بردند، و‏‎ ‎‏مملکت ما را به تباهی کشیدند. حالا با خود شماهاست، با خود‏‎ ‎‏کشاورزهاست، که کم کاری نکند؛ مسامحه نکنند. مملکت مال‏‎ ‎‏خودشان ـ الآن ـ شده است؛ مملکتی که مال خودتان است،‏‎ ‎‏خودتان باید آبادش بکنید. یک باب باب کشاورزی است، که باید‏‎ ‎‏کشاورزی به طور شایسته عمل بشود. و در طرف شماها ـ که‏‎ ‎‏مناطق کشاورزی است ـ و هر منطقه ای، ایران همه مناطقش تقریباً‏‎ ‎‏مناطق کشاورزی است، و در همه مناطق که زمین دارند و‏‎ ‎‏صلاحیت دارد زمینها از برای کشاورزی، کشاورزی بکنند. و‏‎ ‎‏جهات البته اسلامی و شرعی اش را حفظ بکنند. کشاورزی بکنند‏‎ ‎‏تا ان شاءالله از این جهت مستغنی بشویم. ‏‏5 / 8 / 58‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏توسعه کشاورزی ‏ ‏‏کشاورزها کمکشان به این است که کشاورزی شان را زیاد بکنند. ما‏‎ ‎‏‏اگر کشاورزی مان طوری نشود که خودمان برای خودمان بتوانیم‏‎ ‎‏وسیلۀ معاش تهیه کنیم و دستمان پیش امریکا باشد که نان ما را‏‎ ‎‏بده، خوب، این پیوستگی است به آنها. و آنها هر روز جلویش را‏‎ ‎‏گرفتند، ما ناچاریم که هر چه تحمیل بکنند قبول کنیم و از آنها، تا‏‎ ‎‏اینکه نان به ما بدهند. در صورتی که آنها به ما خیانت خواهند کرد.‏‎ ‎‏باید ما کاری بکنیم که در معاشمان احتیاج به کسی نداشته باشیم.‏‎ ‎‏و به این قدرت این کشاورزهاست. الآن وقت تخمکاری پاییزی‏‎ ‎‏است؛ کشاورزی پاییزی است؛ می گذرد وقت؛ الآن وقت این است‏‎ ‎‏که فعالیت بکنند، از آن طرف، دولت همراهی بکند و کمک بکند و‏‎ ‎‏رفع گرفتاریها را بکند. از آن طرف هم، آنها مشغول فعالیت بشوند‏‎ ‎‏و کشاورزی شان را توسعه بدهند. خوب، شما دیدید در این سال‏‎ ‎‏گذشته که یک قدری توسعه دادند، خوب، خیلی فرق کرد با‏‎ ‎‏سالهای قبل. و من امیدوارم به اینکه این کشاورزها روزبه روز رو به‏‎ ‎‏رشد بروند، به طوری که ما صادرکننده باشیم. مملکت ما یک‏‎ ‎‏مملکتی است که می تواند صادرکننده باشد. زمین دارد، آب دارد،‏‎ ‎‏همه چیز دارد؛ مخازن همه جور دارد. و ما می توانیم که در این‏‎ ‎‏امور صادرکننده باشیم. و نباید دستمان دراز باشد پیش غیر که به‏‎ ‎‏ما گندم بدهید، به ما جو بدهید! در صورتی که مملکت ما باید‏‎ ‎‏صادر کند. باید همه دست به هم بدهند کمک بکنند. همین جهاد‏‎ ‎‏سازندگی یک کمک بزرگی است، که اینها در همه چیز کمک باید‏‎ ‎‏بشود، و همۀ قشرها باید کمک بکنند، تا این مملکت را نجات‏‎ ‎‏بدهند. یک مملکتی که بخواهید از خودتان باشد و دیگر نتوانند‏‎ ‎‏در آن دخالت کنند، اول باید آن چیزی که مربوط به ارزاق خودتان‏‎ ‎‏است، احتیاج از حیث رزق، ما به دیگران نداشته باشیم؛ نان ما را‏‎ ‎‏دیگران ندهند. آخر برای ما عیب است که ما بنشینیم و نانمان را‏‎ ‎دیگران بگویند که ما به شما می دهیم، یا ما به شما نمی دهیم. باید‏‎ ‎‏خودمان تهیه کنیم، و این به این است که کشاورزی را توسعه‏‎ ‎‏بدهیم. اگر قبلاً کم کاری می کردند، حالا زیادتر کار بکنند.‏‎ ‎‏اشخاص کمک کنند به آنها، و دولت کمک شایان به آنها بکند، و از‏‎ ‎‏همه اطراف کمک بشود، تا این کشاورزی به خوبی راه بیفتد. وقتی‏‎ ‎‏که راه افتاد، ما احتیاجمان را از غیر در جهت اقتصاد بریده بشود،‏‎ ‎‏آن وقت در همۀ کارها می توانیم با آنها مقابله کنیم. ‏‏6 / 8 / 58‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏تکلیف شرعی برای رفع وابستگی اقتصادی‏‏ ‏ ‏‏باید با همت کشاورزها، باهمت قشرهای متوجه، با همت دولت‏‎ ‎‏که کمک بکند به کشاورزها، و با اینکه همه احساس یک وظیفه‏‎ ‎‏بکنند. یک وقت این است که انسان می خواهد برای منافعش یک‏‎ ‎‏کاری بکند، گندم زیاد بشود که منفعت ببرد، خوب، این یک‏‎ ‎‏مسئله ای است که یک قدری هم اختیارش با خودش [است] آن‏‎ ‎‏نمی خواهد نمی برد. یک وقت کشور شما در یک حالی واقع شده‏‎ ‎‏است که وظیفۀ شرعی الهی است که کارهایی بکنید که وابستۀ به‏‎ ‎‏غیر نباشید...‏ ‏‏     برای کشاورزها، و برای کسانی که می توانند کمک به کشاورزها‏‎ ‎‏امسال جوری بشود که ان شاءالله خودکفا بشویم، و در سالهای بعد‏‎ ‎‏صادرات داشته باشیم. ‏‏5 / 10 / 58‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏سستی در امر کشاورزی، برخلاف مسیر اسلام ‏ ‏‏جهاد کشاورزها این است که کشاورزی شان را تقویت کنند. امسال‏‎ ‎‏‏شنیدم بعضیها سستی می کنند و این برخلاف مسیر اسلام است.‏‎ ‎‏شما پارسال با آن گرفتاریها زیاد کردید کشتتان را و امسال‏‎ ‎‏الحمدلله ، آن گرفتاریها کم است و به شما کمکهایی هم از طرف‏‎ ‎‏دولت می شود و باید خودتان به فکر باشید که اگر ابرقدرتها فردا‏‎ ‎‏منع کردند همۀ کشورها را که به ما گندم ندهند، خودمان داشته‏‎ ‎‏باشیم. خوب، کشاورزها باید به این فکر باشند و کشاورزی‏‎ ‎‏خودشان را تقویت کنند و بیشتر کنند و کارها را جوری کنند که ما‏‎ ‎‏دیگر محتاج نباشیم در خوردنمان هم به مردم...‏ ‏‏     الآن مهم این است که کشاورزی باید چندین برابر سابق باشد.‏‎ ‎‏دولت باید کمک بکند و مردم باید جدّیت بکنند. من امیدوارم که‏‎ ‎‏در این سالی که می آید، به کوشش شماها، به کوشش جوانهای ما،‏‎ ‎‏کشاورزیهای ما، کارهای کشاورزی ما همچو بشود که ما محتاج‏‎ ‎‏نباشیم به دیگران در خوراکمان. ‏‏14 / 8 / 59‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏بی اعتنایی به تبلیغات گروهکها‏ ‏‏کشاورزان ما، کشاورزان عزیز ما، در هر جا که هستند ـ و امروز از‏‎ ‎‏گنبد و گرگان و سایر جاهای نزدیک به آنجا آمده اند، و راجع به‏‎ ‎‏کشاورزی بسیار خوب توصیف شد ـ من امیدوارم که آنها همان‏‎ ‎‏طوری که دیدند، در جوّ آرام می توانند یک کشاورزی خوبی بکنند‏‎ ‎‏و ملت را از وابستگی نجات بدهند، تمام کشاورزهای سرتاسر‏‎ ‎‏ایران توجه به این معنا داشته باشند که گروهکهایی که می روند و‏‎ ‎‏آنها را می خواهند مأیوس کنند از جمهوری اسلامی، به آنها اعتنا‏‎ ‎‏نکنند و آنها را از خود برانند که با جوّ آرام و با حکم اسلام و با‏‎ ‎‏پیاده شدن احکام قرآن است که دنیا و آخرت همۀ شماها ان‏‎ ‎‏‏شاءالله ، تعمیر خواهد شد. (383)‏ ‏‏24 / 1 / 60‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏اتکال به بازوان خود، موجب خودکفایی‏ ‏‏اگر شما کارگران و کشاورزان سرتاسر کشور قیام کنید به امری که‏‎ ‎‏مصلحت کشور شما، استقلال کشور شما، آزادی شما، به او‏‎ ‎‏بستگی دارد، این کشور به پیش خواهد رفت و آسیب نخواهد دید.‏‎ ‎‏شما باید بیدار باشید و بحمدالله ملت امروز هوشیار است و گول‏‎ ‎‏این جمعیتهایی که بر خلاف مسیر اسلام می خواهند کشور ما را یا‏‎ ‎‏به طرف شرق بکشند یا به طرف غرب، خود ملت هوشیارند و‏‎ ‎‏گول این جمعیتها را نخواهند خورد.‏ ‏‏     من از خدای تبارک و تعالی توفیق شما برادران عزیز کارگر که‏‎ ‎‏آبروی کشور و اسلام هستید و برادران کشاورز که همدوش شما‏‎ ‎‏هستند، در به ثمر رساندن استقلال کشور، [خواستارم و] دعا‏‎ ‎‏می کنم و تشکر می کنم و همان طور که به آن اشخاصی که در‏‎ ‎‏سرحدات کشور را حفظ می کنند و نگهدار استقلال کشور هستند‏‎ ‎‏دعا می کنم، به شما هم، که همان رویه را دارید و به صورت دیگر‏‎ ‎‏حفظ استقلال کشور را، حفظ آزادی خودتان را می کنید با صورت‏‎ ‎‏دیگر، دعا می کنم و تشکر می کنم.‏ ‏‏     باید ملت اسلام، ملت ایران، بدانند که این قشرهای میلیونی‏‎ ‎‏ملت که در کارخانجات و در امور کشاورزی مشغول خدمت‏‎ ‎‏هستند، برگزیدگان خدای تبارک و تعالی هستند و مورد عنایت‏‎ ‎‏اسلام و صاحب اسلام هستند و باید این قشر فداکار پشتیبان آن‏‎ ‎‏قشرهای فداکار دیگر که در سرحدات مشغول جانبازی هستند‏‎ ‎‏باشند و پشتیبانی همه از هم بکنند تا اینکه ان شاءالله ، این کشور به‏‎ ‎‏‏خودکفایی برسد. و فکر این معنا که «ما خودمان نمی توانیم» را از‏‎ ‎‏سر بیرون کنید که «ما می توانیم» و شما برادران، عزیزان، وقتی که‏‎ ‎‏اراده کنید برای خودکفایی، قدرت این مطلب را دارید. عمده این‏‎ ‎‏است که شما به بازوان قدرتمند خودتان اتکال کنید و قشر کشاورز‏‎ ‎‏هم به بازوان قدرتمند خودش اتکال کند و با اتکال به خدای تبارک‏‎ ‎‏و تعالی و پشتیبانی صاحب این کشور امام زمان ـ سلام الله علیه ـ‏‎ ‎‏این مقصد را به آخر برسانید و خواهید رسانید. ‏‏10 / 2 / 60‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏تأکید بر تولید و صدور فرآورده های کشاورزی‏‏ ‏ ‏‏از نظر سیاسی، در امروز ما چنانچه کشاورزی مان یک کشاورزی‏‎ ‎‏سالم و یک کشاورزی متعهدانه و کوشش برای این [باشد] که در‏‎ ‎‏ارزاقمان محتاج به خارج نشویم، این یک جهاد است؛ همان طور‏‎ ‎‏که مجاهدین ارجمند ما در جبهه ها مشغول خدمت هستند و‏‎ ‎‏بحمدالله ، آنها آفرین برشان که سرفرازی برای ملت ما ایجاد کردند‏‎ ‎‏و ایجاد می کنند! کشاورزان ما هم که در پشت جبهه هستند، آنها‏‎ ‎‏هم مجاهد هستند و آنها هم برای اینکه کشور ما محتاج به‏‎ ‎‏قدرتهای دیگری نباشد، مجاهدت می کنند.‏ ‏‏     و از قرار مذکور، امسال از سالهای قبل، کشاورزی بهتر و سطح‏‎ ‎‏برداشت بالاتر بوده است. و من امیدوارم که کشاورزان قدر‏‎ ‎‏خودشان را بدانند. و احتیاج هر کشوری به کشاورزی، که ارزاق‏‎ ‎‏کشور را تأمین می کند، بیشتر از سایر چیزهاست. و شما کشاورزان‏‎ ‎‏سرتاسر کشور ارجمندتر از سایر قشرها هستید؛ چون که ارزاق‏‎ ‎‏ملت را، که مورد احتیاج ملت است و بالاترین احتیاج است، شما‏‎ ‎‏تأمین می کنید. و ان شاءالله ، خودتان را به حد خودکفایی برسانید،‏‎ ‎ ‎ ‏‏به طوری که ما احتیاج به هیچ یک از کشورها نداشته باشیم، بلکه‏‎ ‎‏ان شاءالله ، این فرآوردۀ کشاورزان به جاهای دیگر و کشورهای‏‎ ‎‏دیگر هم ان شاءالله ، صادر بشود. ‏‏7 / 7 / 60‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏کوشش برای رفع وابستگی کشور‏ ‏‏کشاورزان هم یک عضو بزرگ این کشورند برای رفع وابستگی این‏‎ ‎‏کشور به خارج. شما دو بازوی بزرگ این کشور، کوشش کنید که ما‏‎ ‎‏در کشاورزی محتاج به اینکه به دیگران مراجعه کنیم و از دیگر‏‎ ‎‏جاها بیاوریم، نباشیم و در امور صنعتی هم نباشیم. و بدانید که‏‎ ‎‏از حالا که شروع کنید، می توانید این عمل را بکنید، منتها ‏‎ ‎‏کشاورزها زودتر می رسند به آنجا. ‏‏11 / 2 / 61‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏ ‏‏کشاورزی برای رفع وابستگی کشور، یک عبادت است‏ ‏‏کشاورزان در هر کشوری که مثل کشور ما باشد، اصل در امور‏‎ ‎‏هستند. کشور ایران کشور کشاورزی است؛ زمین زیاد دارد، آب‏‎ ‎‏زیاد دارد و افراد هم زیاد، ما اگر چنانچه از حیث کشاورزی‏‎ ‎‏خودکفا نشویم و دستمان پیش قدرتهای دیگر دراز بشود و به‏‎ ‎‏عبارت دیگر گدایی کنیم از آنها، یا فرض کنید که پول هم بدهیم به‏‎ ‎‏آنها، لکن وابسته ایم. کشاورزان عزیز می توانند که ایران را از‏‎ ‎‏وابستگی در این بعد نجات بدهند و این را یک عبادت شرعی‏‎ ‎‏حساب کنند؛ و عبادت است کشاورزی، که در اسلام آنقدر به آن‏‎ ‎‏اهمیت داده شده است، و بعضی از ائمه ما خودشان می رفتند‏‎ ‎‏سراغ اینکه سرکشی به کشاورزی بکنند و گاهی هم شاید عمل. از‏‎ ‎‏‏این جهت ما باید این بعد را تقویت کنیم، یعنی هم دولت تقویت‏‎ ‎‏کند و هم برادران کشاورز همه همت خودشان را بگمارند که‏‎ ‎‏کشاورزی را تقویت کنند. شما اگر دیروز در زمان شاه با دلسردی‏‎ ‎‏عمل می کردید برای اینکه، می دیدید که حاصل دست شماها‏‎ ‎‏صرف یک مسائل انحرافی می شود، امروز اینطور نیست. امروز‏‎ ‎‏برای اسلام کار می کنید، برای خدا عبادت می کنید.‏ ‏‏     بنابراین من از همه کشاورزان تقاضا دارم که در کار کشاورزی‏‎ ‎‏جدیت کنند و ما را از اینکه دستمان پیش دیگران باشد نجات‏‎ ‎‏بدهند. ‏‏25 / 2 / 63‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏.................................................................................. منبع : اقشار اجتماعی از دیدگاه امام خمینی‏‏(س)‏‏ ‏‏ـ تبیان آثارموضوعی(دفتر‏‏سی وهفتم‏‏)‏‏ ‏– ص : ۲۸۱ - 292 ‏‏تدوین:‏‏ محمدرضا طالبان، عباس پورجانی  ‏‏  ‏ ‏‏ناشر:‏‏ ‏‏ ‏‏مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‏‏(س)‏‎

کشاورزان از نگاه امام خمینی ؛ 2) وضعیت اسفبار کشاورزان در قبل از انقلاب

بسم الله الرحمن الرحیم کشاورزان از نگاه امام خمینی ؛ 2) وضعیت اسفبار کشاورزان در قبل از انقلاب   اقشار اجتماعی از دیدگاه امام خمینی‏‏(س) ‏‏ ‏‏ـ تبیان آثارموضوعی(دفتر‏‏سی وهفتم‏‏)‏‏ ‏ ‏‏تدوین:‏‏ محمدرضا طالبان، عباس پورجانی  ‏‏   ‏ تشکیل صندوق تعاونی برای ضایع کردن دسترنج زارع‏‏ ‏ ‏‏اینان اگر برای ملت می خواهند کاری انجام دهند چرا به برنامۀ‏‎ ‎‏اسلام و کارشناسان اسلامی رجوع نکرده و نمی کنند تا با اجرای‏‎ ‎‏آن برای همۀ طبقات زندگی مرفه تأمین شود و در دنیا و در آخرت‏‎ ‎‏سعادتمند باشند؟! چرا صندوق تعاونی درست می کنند که حاصل‏‎ ‎‏دسترنج زارع را ببرند؟! با تأسیس اینچنین صندوق تعاونی،‏‎ ‎‏بازار ایران بکلی از دست می رود و بازرگانان و کشاورزان به خاک‏‎ ‎‏سیاه می نشینند؛ و در نتیجه سایر طبقات نیز به همین روز‏‎ ‎‏مبتلا می شوند. ‏‏2 / 11 / 41‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ورشکستگی زارعین ناشی از تسلط امریکا بر اقتصاد کشور ‏ ‏‏امروز اقتصاد ایران به دست امریکا و اسرائیل است؛ و بازار ایران‏‎ ‎‏از دست ایرانی و مسْلم خارج شده است، و غبار ورشکستگی و‏‎ ‎‏فقر به رخسار بازرگان و زارع نشسته است؛ و اصلاحات آقایان،‏‎ ‎‏بازار سیاه برای امریکا و اسرائیل درست کرده است؛ و کسی‏‎ ‎‏نیست که به داد ملت فقیر برسد. ‏‏4 / 8 / 43‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏تباهی زندگی کشاورزان در اثر انقلاب سفید شاه ‏ ‏‏این انقلاب ننگین و خونینِ به اصطلاح سفید، که در یک روز با‏‎ ‎‏تانک و مسلسل پانزده هزار مسلمان را ـ آنطور که معروف است ـ‏‎ ‎‏از پای درآورد، روزگار ملت را سیاهتر ساخت. زندگی دهقانان و‏‎ ‎‏زارعین اسیر را بیشتر تباه کرد. اکنون در بسیاری از شهرستانها و‏‎ ‎‏اکثر روستاها درمانگاه، دکتر و دارو وجود ندارد. از مدرسه، حمام‏‎ ‎‏و آب آشامیدنی سالم خبری نیست و ـ به حَسَب اعتراف بعضی از‏‎ ‎‏مطبوعات ـ در بعضی از دهات، کودکان معصوم را از گرسنگی به‏‎ ‎‏چرا می برند. ‏‏بهمن 1349‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏وعده های پوچ به زارعین‏‏ ‏ ‏‏طبقات بازرگان، زارع و کارگر که در این ده سال‏‎[1]‎‏ جز وعده های پوچ‏‎ ‎‏ندیده اند و از این پس باز وعدۀ بیشتری می شنوند و با این انقلاب‏‎ ‎‏سیاه لعنتی مخالفند، به همان سرنوشت دچار خواهند شد. ‏‏21 / 12 / 53‏ ‏‏*  *  *‏ ‏ ‏‏سرنوشت دهقانها، زاغه نشینی در اطراف تهران ‏ ‏‏این بیچاره هایی که در روستاها بودند ـ و به قول خودش دهقانْ ما‏‎ ‎‏درست کردیم ـ این دهقانهای بیچاره را از آنجاها کوچ دادند‏‎ ‎‏آوردند. این چادرنشینهای اطراف تهران و آن زاغه نشینهای اطراف‏‎ ‎‏تهران، همین بیچاره دهقانهایی بودند که دامداری می کردند و‏‎ ‎‏برای مملکت ایران پشم و روغن و ـ نمی دانم ـ گوشت تهیه‏‎ ‎‏می کردند. همۀ اینها از بین رفته؛ حالا باید همه از خارج بیاید.‏‎ ‎‏گوشتش از خارج بیاید، گندمش از خارج بیاید. کشاورزی ما را‏‎ ‎‏بکلی از بین برده است. ‏‏10 / 3 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏ ‏‏زندگی اسفناک کشاورزان بعد از اصلاحات ارضی‏‏ ‏ ‏‏اینها به اسم «اصلاحات ارضی» زراعت ایران را به باد دادند؛ یعنی‏‎ ‎‏دهقان و رعیت بیچاره را بیچاره کردند که دیگر نتوانستند اینها‏‎ ‎‏بمانند در مزرعه های خودشان. از آنجا کوچ کردند و آمدند به تهران.‏‎ ‎‏و اطراف شهر تهران به وضع بدی زندگی می کنند. به وضع بسیار‏‎ ‎‏اسفناکی. الآن عدۀ کثیری  زیاد ـ شاید قریب چهل مورد، چهل‏‎ ‎‏محل، شاید این مقدارها که صورتش را به من داده اند که در نجف‏‎ ‎‏این صورت پیش من بود که در کجای شهر فلان عده، در کجای شهر‏‎ ‎‏فلان عده، همین طوری در شهرْ متفرق، با کوخهای کوچک، با‏‎ ‎‏چادرنشینی، اینطوری است. در تهرانِ مرکز اینطور هست که با‏‎ ‎‏چادرنشینی و کوخ نشینی دارند اینها زندگی می کنند! نوشته بود که‏‎ ‎‏[اگر]بخواهد یک کوزه آب برای بچه هایش بیاورد، باید نمی دانم‏‎ ‎‏چند پله، صد پله، چقدر، از آن گودالی که اینها زندگی در آن می کنند‏‎ ‎‏باید بیاورند به بالا، برسند به این شیر آبی که اینجا گذاشته اند. در‏‎ ‎‏زمستانِ سرما این زن باید این کوزه را بیاورد بالا و بعد از این پله ها‏‎ ‎‏‏برگردد یک کوزه آب ببرد برای بچه هایش . ‏‏19 / 7 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏مهاجرت کشاورزان و اثرات منفی آن‏‏ ‏ ‏‏«اصلاحات ارضی» به امر دولت امریکا بود برای اینکه بازار‏‎ ‎‏درست کنند که چیزهای آنها فروش برود؛ یعنی زراعت ما به هم‏‎ ‎‏بخورد، ما محتاج بشویم. الآن هم که می بینید، که هر چی‏‎ ‎‏می خواهیم از خارج باید بیاید. زراعت ما این جور شد؛ زراعت ما‏‎ ‎‏را آن جور کردند. خوب، مردم ریختند، آن زارعین بیچاره ای که‏‎ ‎‏دیگر در آنجا نتوانستند زندگی کنند، ریختند به شهرها، به تهران.‏‎ ‎‏الآن تهران یک محالّ زیادی، چندین محل، حدود سی ـ چهل‏‎ ‎‏تاست که برای من نوشته بودند، محله های کوخ نشین، محله هایی‏‎ ‎‏که خانه های گِلی دارد که هیچ چیز ندارد که ده نفر عائله در یک‏‎ ‎‏چادر کوچکی در این زمستان سردْ زندگی باید بکنند؛ که آب‏‎ ‎‏ندارد؛ باید آب را از پنجاه ـ شصت پله بروند بالا، لب خیابان‏‎ ‎‏برسند ـ تو گودال منزلشان است ـ لب آن خیابان برسند و از آنجا‏‎ ‎‏آب را بردارند بیاورند از این پله ها پایین برای بچه هایشان. این چه‏‎ ‎‏شد؟ برای اینکه «اصلاحات ارضی» فرمودند! [با] اصلاحات‏‎ ‎‏ارضی به هم خورد اوضاع دهقانها. و وقتی که به هم خورد اوضاع‏‎ ‎‏آنها، چاره نداشتند که رو بیاورند به شهرستانها. آمدند شهرستانها‏‎ ‎‏و این شد. وضع بیچاره ها اینطور شد. از آن طرف وضع زراعت ما‏‎ ‎‏به هم خورد. ‏‏21 / 7 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏ ‏‏از بین رفتن زراعت کشور با مهاجرت به شهرها‏ ‏‏این یک باب که زراعت ما را از بین بردند و ما شدیم جیره خوار‏‎ ‎‏آنها و بازار برای آنها؛ ما مصرف[کننده] شدیم.‏ ‏‏     از آن طرف، یک ضرر دیگر خورد و آن اینکه تمام این دهقانها‏‎ ‎‏ـ که ایشان در اول فرمودند که ما دیگر رعیتها را از چیز بیرون‏‎ ‎‏آوردیم و دهقان شدند دیگر، هم سطح شدند با چه [مالک] ـ تمام‏‎ ‎‏این بیچاره ها وقتی زراعتهایشان از دستشان رفت، کوچ کردند به‏‎ ‎‏شهرها، که عمده اش تهران است. آمدند در اطراف تهران با یک‏‎ ‎‏کوخهایی، با یک چادرهایی، با یک خانه های گِلی کوچک، با عائلۀ‏‎ ‎‏زیادشان در آنجا منزل گرفتند و با یک مصیبتهایی این بیچاره ها‏‎ ‎‏اعاشه می کنند و زندگی. نه برق دارند، نه آب دارند، نه اسفالت‏‎ ‎‏دارند. در یک گودالیهایی زندگی می کنند که آب را اگر می خواهند‏‎ ‎‏برای بچه هایشان بیاورند، این مادر بدبخت باید در زمستان سخت‏‎ ‎‏از پله هایی که الآن عددش را یادم نیست، لکن زیاد است عددش،‏‎ ‎‏از پنجاه بیشتر، صد تقریباً، از این پله ها باید برود [بالا] تا [به]‏‎ ‎‏خیابان برسد، یک کوزه آب کند، باز برگردد این پله ها را طی کند‏‎ ‎‏برود توی این کوخ برای بچه اش آب ببرد. این دهقانهای بزرگی‏‎ ‎‏[است] که درست کرده اند و این «دروازۀ تمدن» اینهاست! اینها را‏‎ ‎‏برای ما درست کردند! این قضیۀ زراعت ما، که زراعت ما بکلی‏‎ ‎‏فلج شده است؛ دیگر ما زراعت نداریم و معلوم نیست که عاقبتش‏‎ ‎‏به کجا برسد. ‏‏23 / 7 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏اصلاحات ارضی از بزرگترین خیانتهای رژیم به زارعین ‏ ‏‏خوب، ما زراعت ایران را می بینیم در این زمانی که اینها‏‎ ‎‏«اصلاحات ارضی» کردند تا حالا؛ زراعت از بین رفت، تمام شد.‏‎ ‎ ‏‎‏‏آن وقت ضررش چه بود؟ یک ضررش این بود که ما بازار شدیم از‏‎ ‎‏برای امریکا؛ باید گندم امریکا، همه چیز از خارج باید بیاید و مردم‏‎ ‎‏پولشان را بدهند در ازای گندمهای امریکا. چیزی که از خودشان و‏‎ ‎‏از مملکت خودشان بود و خودشان باید استفاده اش را ببرند؛‏‎ ‎‏یعنی برادرانشان بفروشند و پولش را بگیرند، حالا ما باید گندم‏‎ ‎‏امریکا را بخریم؛ یا همه  چیزش، حتی تخم مرغ هم می گویند از‏‎ ‎‏اسرائیل می آید.‏ ‏ یک ضرر دیگرش اینکه این رعیتها و دهقانهای این دهستانها‏‎ ‎‏نتوانستند دیگر در دهات بمانند؛ آنها رو آوردند به شهرها، به‏‎ ‎‏تهران راه افتادند. ‏‏29 / 7 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏پیامدهای اصلاحات ارضی‏ ‏‏این «اصلاحات ارضی» از بزرگترین خیانتها نیست بر این مملکت که‏‎ ‎‏زراعت مملکت را بکلی از بین بردید و دهقانهای بیچاره را همچو‏‎ ‎‏کردید که هجوم آوردند به شهرستانها!؟ تهران الآن پر است از این‏‎ ‎‏بیچاره ها، دهقانهای بیچاره ای که از اطراف آمدند توی این زاغه ها و‏‎ ‎‏توی این چادرها و توی این کثافتکاریها، بیچاره ها دارند زندگی‏‎ ‎‏می کنند با عائله در زمستان سخت. اینها خیانت به یک ملت نیست؟!‏‎ ‎‏خیانت کردی! وقتی خیانت کردی دیگر سلطان نیستی. سلطان اگر‏‎ ‎‏خائن باشد سلطان نیست. ‏‎[2]‎‏30 / 8 / 57‏ ‏‎ ‎ ‏‎.......................................................................................... 1) منظور از سال 1343 تا 1353 ه .ش. 2) علاوه بر موارد مذکور برای اطلاع بیشتر در این مبحث رجوع شود به: 1. صحیفه امام؛ ج 3، ص 369ـ 370.2. همان؛ ج 5، ص 114ـ 118.3. همان؛ ص 215ـ 216.4. همان؛ ص 372ـ 373. 5. همان؛ ص 382ـ 383.6. همان؛ ص 445.7. همان؛ ج 6، ص 115ـ 116.8. همان؛ ج 10، ص 2ـ 4. .............................................................................................. منبع : اقشار اجتماعی از دیدگاه امام خمینی‏‏(س)‏‏ ‏‏ـ تبیان آثارموضوعی(دفتر‏‏سی وهفتم‏‏)‏‏ ‏– ص : ۲۷۶-281 ‏‏تدوین:‏‏ محمدرضا طالبان، عباس پورجانی  ‏‏  ‏ ‏‏ناشر:‏‏ ‏‏ ‏‏مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‏‏(س)‏‎

کشاورزان از نگاه امام خمینی ؛ 1- ارزش و اهمیت کشاورزان در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  کشاورزان از نگاه امام خمینی ؛ 1- ارزش و اهمیت کشاورزان در اسلام   اقشار اجتماعی از دیدگاه امام خمینی‏‏(س) ‏‏ ‏‏ـ تبیان آثارموضوعی(دفتر‏‏سی وهفتم‏‏)‏‏ ‏ ‏‏تدوین:‏‏ محمدرضا طالبان، عباس پورجانی  ‏‏  ‏   احترام اسلام به کشاورز ‏ ‏‏اسلام و حکومت اسلامی برای شما‏‎[1]‎‏ احترام زیاد قائل است و با‏‎ ‎‏شما به بهترین وجه رفتار می کند. ‏‏24 / 10 / 57‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏کشاورزان، بهترین مخلوقات عالم‏‏ ‏ ‏‏کشاورزی در اسلام از امور بسیار مهم و از اموری است که دربارۀ‏‎ ‎‏او گفته شده است که کشاورزان بهترین مخلوقات هستند و‏‎ ‎‏کشاورزان اقرب ناس [به] خدای تبارک و تعالی هستند و‏‎ ‎‏کشاورزان در آن عالم، شاید در صف اول از مردم نیکوکار واقع‏‎ ‎‏بشوند. و شغل کشاورزی شغلی بوده است که انبیا هم به او اشتغال‏‎ ‎‏داشته اند، و انبیا هم رزق خودشان را از راه کشاورزی به دست‏‎ ‎‏می آوردند. ‏‏7 / 7 / 60‏ ‏‏*  *  *‏ ‏‏کشاورزان، عامل استقلال کشور ‏ ‏‏کشاورزان عزیز می توانند که ایران را از وابستگی در این بعد نجات‏‎ ‎‏بدهند و این را یک عبادت شرعی حساب کنند؛ و عبادت است‏‎ ‎‏کشاورزی، که در اسلام آنقدر به آن اهمیت داده شده است، و‏‎ ‎‏بعضی از ائمه ما خودشان می رفتند سراغ اینکه سرکشی به‏‎ ‎‏کشاورزی بکنند و گاهی هم شاید عمل.‏‎[2]‎ ‏‏25 / 2 / 63‏ ‏‏*  *  *‏ .......................................................................... ‎1) دهقانان و کشاورزان. 2 ) علاوه بر موارد فوق جهت اطلاع بیشتر در این مبحث رجوع شود به:1. صحیفه امام؛ ج 5، ص 76ـ 77.2. همان؛ ص 389ـ 390.3. همان؛ ج 8، ص 287ـ 288.4. همان؛ ج 17، ص 411ـ 413.5. همان؛ ج 14، ص 328ـ 329. ................................................................................. منبع : اقشار اجتماعی از دیدگاه امام خمینی‏‏(س)‏‏ ‏‏ـ تبیان آثارموضوعی(دفتر‏‏سی وهفتم‏‏)‏‏ ‏- ص : 275- 276 ‏‏تدوین:‏‏ محمدرضا طالبان، عباس پورجانی  ‏‏  ‏ ‏‏ناشر:‏‏ ‏‏ ‏‏مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی‏‏(س)‏‎

کشاورزی در ایران از دیدگاه امام خمینی (س)

بسم الله الرحمن الرحیم  کشاورزی در ایران از دیدگاه امام خمینی (س) حجت الاسلام و المسلمین محمدحسین ابراهیمی[1] اشاره :       در این مقاله اینجانب درباره وضعیت کشاورزی ایران از دیدگاه امام خمینی (ره) به بحث می پردازم. بنیان گذار جمهوری اسلامی ایران، کشاورزی در ایران را در حال سقوط می داند و توصیه های لازم در جهت حفظ و توسعه آن به مسوولان نظام می کند. ایشان معتقدند که استقلال فرهنگی و سیاسی، کامل نمی شود مگر زمانی که استقلال کشاورزی بوجود آید. ایشان طی یک بیانی می گوید: «مسأله کشاورزی ما در رأس همه امور است». سپس در بیان دیگری در همین رابطه آورده است «برای مملکت اسلامی عار است که دستش را دراز کند طرف آمریکا... ما باید خودکفا بشویم».      به تناسب فرمایش فوق به دیدگاه اسلام پرداخته ایم که اسلام کیمیای اکبر را زراعت می داند نه طلا و نقره. از سوی دیگر کشاورزان را به منزله معادن که دارای ارزش ذاتی هستند نسبت به طبقات دیگر می داند و طبقات را روبنای جامعه می داند.      سپس بنیانگذار جمهوری اسلامی راجع به اولویت کشاورزی، بر امر بازسازی صنعتی چنین مقرر می دارد که شکی نیست کشاورزی بر صنعت اولویت دارد اگر چه صنعت بخصوص صنعت مکانیزه کشاورزی لازم است. ایشان در طی عبارتی دیگر می گوید: توجه به بازسازی مراکز صنعتی نباید کوچکتر خللی بر ضرورت رسیدن به امر خودکفایی کشاورزی وارد آورد بلکه تقّدم و اولویت این امر باید محفوظ بماند...».      در ادامه، به تفضیل نظر مورخ و جامعه شناس قرن هشتم هجری «ابن خلدون» را در طی بحث آورده ایم که کشاورزی بر همه امور مقدم است. بنیانگذار جمهوری اسلامی راجع به دو طبقه از جامعه که اساس و بنای جامعه را تشکیل می دهد اشاره می کند و آن دو دسته، کشاورزان و کارگران می باشند. حضرت امام (ره) در این باره می فرماید: «در هر کشوری کارگر و کشاورز، اساس آن کشور هستند. اساس اقتصادی کشور بسته به کارگر و کشاورز است».      خلاصه دیدگاه امام (ره) در مورد این دو قشر این است که دو طبقه مذکور، باید از نظر اجتماعی هم اولویت داشته باشند و خیلی از مزایای اجتماعی و اقتصادی به آنها تعلق گیرد.      سپس ما در این باره به سخنرانی استالین که در 9 ژوئیه 1928 میلادی بیان کرده، اشاره کرده ایم که ایشان هم قائل است که رکن اساسی جامعه، کارگران و کشاورزان هستند و این دو، منبع و منشأ توسعه می باشند. بخش مهمی از خطا به ایشان در متن مقاله آورده شده است.      بنیان گذار جمهوری اسلامی دلیل برتری کشاورزان را بر دیگر طبقات و علّت نافع بودن شغل آنها را نسبت به مشاغل دیگر، چنین بیان می فرماید که کشاورزی و دامداری از شغلهای انبیا است . سپس روایاتی را در این زمینه نقل کرده ایم که از آن جمله است:      «انَّ الله جَعَلَ ارزاق انبیائه فی الزَّرع و الضَّرع،      بدرستیکه خداوند روزی و رزق انبیای خود را در کشاورزی و چوپانی قرار داد.»      سپس راجع به مدیریت شاه در امر کشاورزی و خراب کردن آن با طرح اصلاحات ارضی چنین می گوید: «شاه که در آغاز طرح به اصطلاح انقلاب سفید به دهقانان نوید می داد که در سایه اصلاحات ارضی، غلّه مورد نیاز کشور در داخل تأمین می شود، اکنون به جای شرمندگی، افتخار می کند که دو میلیون و نیم تن گندم و چهارصد تن برنج در سال وارد کرده است». (این آمار مربوط به پیش از انقلاب است) امام خمینی (ره) در تحلیل مدیریت شاه سابق می فرماید که این نوع آمارها خجالت آور است و اینها ضعف نظام اقتصادی را می رساند که کسی ادعا کند ما اینقدر برنج و گندم وارد کردیم، عوض اینکه باید بگوید این مقدار صادر کردیم. سپس ما به تناسب گفتار امام (ره) به تحلیل مدیریت کشاورزی در زمان فعلی پرداخته ایم :  استقلال فرهنگی و سیاسی بر پایه استقلال کشاورزی      مباحث این گفتار بررسی برخی مسائل مربوط به کشاورزی از دیدگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، حضرت امام خمینی (ره) است. در جمهوری اسلامی ایران، استقلال سیاسی مشهود و محسوس است، بدین صورت که سیاستگذاران از نظر سیاسی توان تصمیم گیریهای سیاسی را بدون آنکه محتاج به کمک خارجی یا نیازمند به اطلاع و هماهنگی آنها باشند، دارند؛ اما استقلال کشاورزی به صورت عرضه محصولات کشاورزی در حد مطلوب وجود ندارد. البته در تصمیم گیری نوعی استقلال در امر کشاورزی موجود است، اما این استقلال مخدوش بوده، نمی توان آن را استقلال واقعی نامید.      در مقایسه استقلال سیاسی با استقلال کشاورزی باید گفت که استقلال سیاسی در طول استقلال کشاورزی قرار دارد. در زمان گذشته که ارتباطات مردمی این گونه تنگاتنگ نبود، استقلال سیاسی در عرض استقلال کشاورزی وجود داشت، یعنی می شد تصور کرد که با عدم استقلال کشاورزی، استقلال سیاسی وجود داشته باشد. رسیدن به علت تامۀ یک قضیه منطقی، چند علّت ناقصه لازم دارد. گاهی با چند مقدمه و گاهی با یک مقدمه به علت تامّه دست می یابیم. استقلال مذکور چند علت می خواهد تا به واقع استقلال تلقی گردد که یکی از آن علل، خودکفایی کشاورزی است. این موضوع به روشنی در کلمات بنیانگذار جمهوری اسلامی مشهود است، آنجا که می فرمایند: «وابستگی اقتصادی مسأله ای است که وابستگی های بسیاری را به دنبال می آورد... ما اگر اقتصاد خود را تابع خارج نماییم ممکن است روزی خارجی ها نخواهند به ما چیزی بدهند. وقتی که درها را بستند ما باید تسلیم آنها بشویم تا هر چه می گویند عمل کنیم و این شایستۀ یک مملکت اسلامی نیست... برای مملکت اسلامی عار است که دستش را دراز کند طرف آمریکا... ما باید خودکفا بشویم... ما اگر مسامحه بکنیم و وابسته به خارج باشیم، این وابستگی اقتصادی به خارج قهراً وابستگی سیاسی می آورد، قهراً وابستگی اجتماعی می آورد و ما همان اسیرها خواهیم بود که بود و بر ما همانها حکومت خواهند کرد که کردند...»[2] ایران کشوری است که باید کشاورزی آن همه کارها باشد... مسأله کشاورزی ما در رأس همه امور است».[3]     بنابراین از دیدگاه امام (ره) به استقلال سیاسی کامل نخواهیم رسید، مگر آنکه استقلال اقتصادی پیدا کنیم و محور اقتصاد را هم کشاورزی قرار دهیم. اسلام برای رساندن مؤمنان و مسلمانان به این باور تذکراتی داده که در ذیل به نمونه هایی از آن اشاره می شود:      در قدیم گرچه یاقوت و زمرد و برخی از سنگهای گرانقیمت نیز مورد توجه بوده است، اما «ذهب» و «فضه» که توسط آن درهم و دینار می ساخته اند، مایۀ حیات، واسطۀ بقا و وسیلۀ معاملات و داد و ستد محسوب شده و به این لحاظ مورد توجه و عنایت فراوان بوده است با این وصف، در مقام مقایسه این معادن کیمیای اصغر و زراعت زراعت کیمیای اکبر شده است.      امام صادق (ع) فرموده اند: «الکیمیاء الاکبر الزراعة» (کیمیای بهتر و بزرگتر زراعت است.)[4]     دلیل این موضوع این است که وجود درهم و دینار در صورتی که تبدیل به گندم و نان نشود فایده ندارد، یعنی صاحبش را سیر نمی کند.      این حقیقت برای قدرتهای بزرگ ثابت شده است که گندم اسلحۀ استراتژیک اقتصادی است و هر کس آن را واجد باشد در سکوی بالاتر جای دارد و هر آن کس که آن را دارا نباشد، زیردست محسوب می شود و کسی هم که زیردست باشد، ذلیل و خوار خواهد بود؛ حال آنکه طبع مسلمانان به خاطر اسلامیت باید بلند بوده، در مقابل غیرمسلمان از برتری خاص برخوردار باشند.      در این باره پیامبر بزرگ اسلام (ص) فرموده اند: «الاسلام یعلو و لا یعلیٰ علیه» (اسلام صاحب برتری است و چیزی بر او برتری ندارد). هر که صفت اسلامی به خود بگیرد، نسبت به غیر مسلمانان برتری پیدا می کند. اگر این مضمون با آیۀ شریفۀ «لن یجعل الله للکافرین علی المؤمنین سبیلاً» ضمیمه شود این مفهوم به دست می آید که کفار به هیچ وجه سلطه ای بر مؤمنان ندارند و نباید داشته باشند و اگر روزی هم سلطه پیدا کنند این خلاف اصل اولیۀ اسلام است. از کلمات بنیانگذار جمهوری اسلامی به خوبی فهمیده می شود که نیاز به خارج برای خرید گندم، مساوی با خواری است و این مطلب، یعنی عدم استقلال اقتصادی.  اولویّت کشاورزی بر امر بازسازی صنعتی      امروزه برخی از کشورها اولویت را به صنعت و برخی به امر کشاورزی داده اند و برخی نیز به هر دو اولویت می دهند، ولی اسلام کشاورزی را بر امور دیگر ترجیح داده و آن را ساحل حیات و زندگی می داند. در این باره بنیانگذار جمهوری اسلامی فرموده اند: «توجه به بازسازی مراکز صنعتی نباید کوچکترین خللی بر ضرورت رسیدن به امر خودکفایی کشاورزی وارد آورد، بلکه اولویت و تقدم این امر باید محفوظ بماند....».[5]     ممکن است یک کشور بدون صنعت ادامه حیات بدهد، اما بدون کشاورزی نمی تواند، زیرا کشاورزی بر دیگر امور تقدم در علل دارد. در وضعیت فعلی جهان، اکثر کشورها هم به سوی صنعتی شدن می روند؛ هم به سمت توسعۀ کشاورزی. ممکن است برخی فقط در زمینۀ کشاورزی موفق گردند یا برخی به طور موازی در صنعت و کشاورزی موفقیتهایی به دست بیاورند، اما این وضعیت فراگیر نیست. هر کشور باید حسب استعداد خویش، فعالیتی را انتخاب کند. برای کشوری که دارای زمینۀ کشاورزی است نپرداختن به آن، عین وابستگی محسوب می شود. این موضوع هم از نظر آمار و ارقام و هم از نظر رأی و دیدگاه متخصصان و مبانی دینی قابل اثبات است.      حضرت امام (ره) فرموده اند: «امر کشاورزی در کشور ما از اهم امور است و هدایت و اجرای آن به وجه صحیح، اساس اقتصاد کشور است».[6]     در اینکه کشاورزی بر صنعت مونتاژ اولویت دارد، جای هیچ گونه تردیدی نیست؛ چون صنعت مونتاژ اولویتهای خاصی را برای کشور به بار نمی آورد. البته اگر صنعت غیرمونتاژ انحصاری باشد جای تأمل دارد، اما باز هم به پای کشاورزی نمی رسد. کشاورزی به خاطر اشتغال زا بودنش بر همۀ مشاغل دیگر مقّدم است.  نظریه ابن خلدون در مورد اولویت کشاورزی      عبدالرحمن بن خلدون از جامعه شناسان قرن هشتم هجری دربارۀ انواع معاش و تقدم کشاورزی بر آنها چنین اظهارنظر می کند:[7] «کشاورزی و صنعت و بازرگانی از طرق طبیعی معاش به شمار می روند. اما کشاورزی بذاته بر همه انواع معاش مقدم است، زیرا امری بسیط و ساده و طبیعی و فطری است و در آن نیازی به اندیشه و دانشی نیست و بدین سبب در میان مردم آن را به آدم ابولبشر نسبت می دهند و او را معلم و انجام دهندۀ آن می دانند. و این نکته اشاره به این است که کشاورزی قدیمی ترین راههای معاش و شایسته ترین وسایل طبیعی آن می باشد. اما صنایع نسبت به کشاورزی در مرتبۀ دوم و پس از آن است؛ زیرا صنعت از امور ترکیبی و علمی است که در آن اندیشه و نظر را به کار می برند و از این رو صنعت غالباً جز در شهرها که از زندگانی بادیه نشینی متأخر و در مرتبۀ دوم آن است، یافت نمی شود».      از نظر ابن خلدون کشاورزی هم بسیط است و هم ساده؛ بسیط است، یعنی اینکه مرکّب و پیچیده نیست تا با وسایل ابتدایی نتوان آن را انجام داد؛ ساده است، یعنی اینکه می توان بذر پاشید و با وسیله ای ابتدایی آن را زیر خاک کرد. سپس می گوید کشاورزی، که طبیعی و فطری است؛ یعنی طبع اولیه هر انسان به سوی آن تمایل دارد و هر کس به سمت این کار می رود گویی کشاورزی با روح او آمیخته شده است. و اینکه می گوید: «در آن نیازی به اندیشه و دانشی نیست» یعنی کشاورز، به علم کشاورزی نیاز ندارد و قبل از شروع به کشاورزی، نیازمند تعلیم و گذراندن دوره عملی در این باره نیست.      البته مهارت و تجربه، تولید را در کشاورزی مضاف می کند و با کمک دانش جدید بهتر می توان موانع رشد کشاورزی را از سر راه برداشت و تولید آن را فزونی داد.  آزادی کامل در گرو استقلال کشاورزی      آزادی فکری و طرح و برنامه ریزی و آزادی در اجرای امور زندگی و حتی در تعویض و تغییر نوع حکومت، در صورتی تحقق خارجی پیدا می کند که استقلال کشاورزی موجود می باشد. بنیانگذار جمهوری اسلامی فرموده اند: «اگر شما بخواهید استقلال پیدا بکنید و آزادی حقیقی پیدا بکنید، باید کاری بکنید که در همه چیز خودکفا باشید، مستغنی باشید، کشاورز باید کاری بکند که دیگر ما احتیاج گندمی به خارج نداشته باشیم».[8]     استقلال سیاسی در گرو استقلال اقتصادی است و استقلال اقتصادی هم در گرو توسعه کشاورزی، و آزادی فکر و دموکراسی هم نتیجه استقلال کشاورزی است.      در ادامه ایشان به نکته قابل توجهی اشاره کرده اند که جای دقت دارد:      «امر زراعت این کشور در معرض سقوط است.»[9]  کشاورزی در ایران در معرض سقوط است       در ایران کشاورزی روز به روز رو به سقوط است. برای سقوط کشاورزی دلیلهای مختلفی را می توان برشمرد. علاوه بر عدم مدیریت صحیح در امر کشاورزی، عوامل نامطلوب جوی و نامساعد بودن هوای طبیعی و نیز رشد فزایندۀ جمعیت محتاج به مواد غذایی از جمله این عوامل است؛ اما در این مقاله صرفاً به سقوط کشاورزی بر اثر عوامل طبیعی می پردازیم. البته در کلمات بنیانگذار جمهوری اسلامی، عمده این عوامل اصلاحات ارضی، مهاجرت روستاییان به شهرها و اختلاف بین زارع و مالک معرفی شده است.      اکثر کشاورزان ایرانی در روستا زندگی می کنند و عمدۀ درآمد آنها از زمین به دست می آید؛ چه در بخش تولید جو و گندم و چه در تولید مواد پروتئینی. اگر زمین مساعد باشد، شرایط جوی مطلوب فراهم گردد، بارندگی به موقع باشد و محصول دچار آفت نشود، کشاورز می تواند تخمین بزند که در آخر سال چقدر درآمد خواهد داشت. به همین علت گفته اند زندگی کشاورزان بر امور سست یا متزلزل بنا شده است.      اگر سطح قیمتها را ثابت فرض کنیم، کشاورز در برخی از سالها ضرر می کند و در برخی سالها سود می برد و همین نابرابری هزینه و درآمد، موجب تزلزل روحیۀ کشاورزان شده، آنان را از ادامۀ کار باز می دارد.      نبودن امکانات ذخیره سازی و انبار مناسب تولیدات کشاورزی، صدمات بسیاری را بر روحیۀ کشاورز وارد می کند. با وجود این، نامعین بودن قیمت محصولات کشاورزی و حتی معلوم بودن آن در صورتی که میزان تولید غلّات مشخص نباشد، موجب بروز عواملی است که به آن اشاره گردید.      بنابراین قیمتهای محصولات کشاورزی به طرزی بسیار بد با هزینۀ تولید که محاسبۀ آن نیز دشوار است، ارتباط پیدا می کند. از یک سو انسان بر طبیعت سلطه ندارد تا به مقدار هزینه ای که روی کار کشاورزی انجام داده، قیمت تعیین کند و از سوی دیگر هزینۀ تولید کشاورزی را بر اساس سال گذشته نمی توان محاسبه کرد، زیرا مقدار هزینه و قیمت آنها در دو سال متفاوت است. و آن تفاوتها چنین هستند:      الف) فعالیت در زمین، حالت یکنواخت ندارد: گاهی نیازمند وقت زیاد است و گاه زمان کمی می برد، گاهی محتاج هزینۀ بالاست و گاه هزینۀ مصرفی معمولی است. از این رو گفته اند: «فعالیت کشاورزی صورت عقلایی ندارد».[10]     ب) کشاورزان مصرف و هزینۀ متفاوت دارند؛ در یک سال فلان مقدار و در سال دیگر فلان مقدار مصرف دارند و از آنجا که مصرف آنها میزان معینی ندارد، نمی توانند پس انداز کرده و آیندۀ خود را تأمین کنند.      ج) زراعت مختلط، هریک هزینۀ متفاوتی دارد. مثلاً یونجه در یک سال هزینۀ کمتر و گوجه فرنگی هزینۀ بیشتر می برد. در نتیجه درآمد آن کس که هزینه اش کمتر بوده، بیشتر است و همین طور عکس این مطلب هم صدق است. این تغییر و نوسانات، تعیین سهم درآمد کشاورز را در مواردی ناممکن یا غیرممکن می سازد و این شیوه در تصمیم گیری اقتصادی تأثیر دارد. با این وصف، کشاورز به سوی سقوط می رود که همین مهم را بنیانگذار جمهوری اسلامی متذکر شده اند: «امر زراعت این کشور در معرض سقوط است».  عدم تناسب بین عرضه و تقاضا      در ایران محصولات کشاورزی طبق نیاز یا بر اساس کشش تقاضا صورت نمی گیرد. فرض کنید گوجه فرنگی با میزان مشخصّی مورد مصرف در ایران است و یا بازار صادرات ندارد یا اینکه تقاضا در حّد محدود است. با این همه، تولید گوجه فراوان است، اما کشش تقاضا بسیار اندک؛ در این حالت، نتیجه این می شود که برای کشاورز چیدن محصول فایده ندارد و قیمت آن در حدّی نازل است که جوابگوی هزینه جعبه و کارتن هم نیست یا پول اجاره و حمل و نقل آن را هم جبران نمی کند. اگر کشاورز محصولات آماده اش جلوی چشمش بماند و نتواند آن را بچیند و بفروشد تا اینکه محصولاتش به هدر نرود، چه روحیه ای پیدا می کند. آیا تصمیم نمی گیرد کشاورزی را رها سازد و به بازار کارگری روی آورد؟ آیا با این اوصاف نمی توان گفت کشاورزی در ایران رو به سقوط است؟ به همین دلیل است که می گوییم بین تقاضا و عرضه تناسبی منطقی وجود ندارد.  دهقانان و کشاورزان منبع اصلی توسعه کشاورزی      استالین در سخنرانی خود در کمیته مرکزی حزب کمونیست به سال 1928 راجع به بحران غله آن زمان روسیه می گوید: «ای رفقا مشکلات ما در جبهۀ غلّه است».      این سخنرانی حاوی نکاتی است که در ذیل به آنها می پردازیم:      نکته اول ـ او معتقد است:      «مسأله کلی منبع اصلی توسعه، صنعت و وسایل تضمین میزان فعلی صنعتی شدن است... فکر می کنم که دو منبع اصلی، صنایع ما را تغذیه می کند؛ اول طبقۀ کارگر، دوم طبقه روستائیان. در کشورهای سرمایه داری، صنعتی کردن معمولاً بیشتر از طریق غارت دیگر کشورها و غارت مستعمرات و یا کشورهای مغلوب و یا با کمک وام های زیاد و کم و بیش اسارت بار از خارج، عملی می گردد».      سپس به نحوۀ اختلاف حزب کمونیست در شروع توسعۀ اقتصادی با کشورهای سرمایه داری اشاره می کند که این کشورها برای نیل به توسعه به غارت کشورهای دیگر و مستعمرات می پردازند و می گوید: «ما نمی توانیم از کشورهای غربی وام بگیریم؛ زیرا گرفتن وام مساوی است با اسارت و تسلیم در برابر خواسته های آنان.»      استالین در خصوص این مشکل می گوید: «یک راه برای ما مانده و آن این است که به کمک تراکم داخلی، صنعت را توسعه دهیم و کشور را صنعتی کنیم» سپس راجع به منبع اصلی تراکم می گوید:      «همان طور که گفتیم دو منبع از این نوع موجود است؛ اول طبقۀ کارگر که ارزش آفرین هستند، دوم روستاییان» و سپس در مورد نحوۀ بهره کشی از روستاییان چنین اظهارنظر می کند:      «روستاییان مالیات های معمول را به طور مستقیم و غیرمستقیم به دولت می پردازند، به علاوه از یک سو کالاهای ساخته شده را به قیمتهای نسبتاً گزافی خریداری می کنند و از سوی دیگر بابت محصولات کشاورزی خود، قیمت هایی کمتر از معمول دریافت می دارند... این یک مالیات اضافی است که برای کشاورزان وضع شده است». همچنین در ادامه می افزاید: «این کار را به خاطر این انجام می دهیم که فاصلۀ بین دهقان که نیروی تولیدگر است و شهرنشین که نیروی مصرف کننده است، کم گردد تا روزی که فاصلۀ بین شهریها و روستائیها مساوی شود و چنانچه به این نقطه برسیم به مرام کمونیست نزدیک شده ایم».      نکته دوم ـ استالین می گوید: «ما باید غلّات را ارزان بخریم و کالاهای تولیدی را به آنها گران بفروشیم تا ظرف چند سال فاصله بین شهر و روستا برداشته شود و به اصطلاح قیچی شود. بعد که به حالت عادی برگشتیم، مالیات روستایی را تقلیل می دهیم».      سپس می افزاید: «هدف از این برنامه نزدیکتر ساختن روستائیان به طبقۀ کارگر که رهبران کل توسعه هستند، می باشد». دو قشر اساسی کشور      در هر کشوری عده ای از مردم، اساس، عده ای دیگر روبنا و عده ای هم حکم حواشی را دارند. از کلمات بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران به طور صریح به دست می آید که دو قشر از جامعه هستند که اساس جامعه به شمار می روند:      «در هر کشوری کارگر و کشاورز اساس آن کشور هستند، اساس اقتصادی کشور بسته به کارگر و کشاورز است».[11]     در هر کشوری اقشار مختلفی در جامعه وجود دارد، از قبیل حافظان آب و خاک، روشنفکران و مرزداران فکری و دینی و میهنی، کاسبان و تاجران، که هر کدام نسبت به دیگری جایگاه و اولویت خاص خود را دارد، اما آنها که موجب آبادانی کشور و حیات مردمند، از اولویت ویژه برخوردارند؛ یعنی کارگران و کشاورزان که در هر جامعه این دو قشر مورد توجه نظام قانونی و اجتماعی اند؛ هرچند در ایران به این دو قشر، بخصوص طبقه کشاورز کمتر توجه شده است.      حضرت امام در اهمیت و شأن این طبقه فرموده اند: «شماها (کارگران) یک عضو بسیار مهمی در این کشور هستند و بسیار مؤثر برای رفع وابستگی کشورتان به خارج؛ کشاورزان هم یک عضو بزرگ این کشورند برای رفع وابستگی این کشور به خارج».[12]     در منابع اسلامی، کارگر و کشاورز به یک معنا عامل کار محسوب می شوند. کارگر مجاهد فی سبیل الله قلمداد شده است و گفته اند که: «الکاد علی عیاله کالمجاهد فی سبیل الله»؛ (آن که برای گذران معیشت خانواده اش تلاش کند همانند مجاهد در راه خداست). بنابراین کشاورزان در حقیقت کارگرند؛ با این فرق که کارگران ساده برای مزد روزانه کار انجام می دهند، ولی کشاورزان برای مزد سالانه. ضرورت اجتماعی کارگر را به کارگری کشانیده و این ضرورت، کارگرپذیر است. برخی نمی توانند به تنهای همۀ کارهای خودشان را انجام دهند لذا نیاز به اجیر دارند و برخی هم که کار قابل توجهی ندارند، ضرورت، ایجاب می کند تا کارگر دیگران گردند. پس نظام کارگری بین دو ضرورت متولد شده است. گرچه فروش کار بطور نقد بدون اینکه تبدیل به تولید شود خلاف اصل آزادی و حریت در عمل می باشد. اما ضرورت اجتماعی، هر یک به طور جداگانه توجیه می کند و البته کشاورزی را بر کارگری مقدّم می دارد.  دلیل اهمیت و شرافت کشاورزی بر کارگری      گفته شد که کارگری شغل دوم و کشاورزی یک شغل اول به شمار می رود؛ زیرا در کارگری نتیجۀ کار برای خریدار کار، است اما در کشاورزی نتیجۀ کار برای خود کشاورز است. ابن خلدون در این باره می گوید:      «کشاورزی به انبیاء نسبت داده شده است... کشاورزی بذاته بر همۀ انواع معاش مقدم است».[13]     به تعبیری، کشاورزی عبارت است از تولید به وسیله سرمایۀ یدی و دانه و زمین که مجموعاً حاصلی را نتیجه می دهد. از حضرت امام صادق(ع) در منابع دینی وارد شده که فرموده اند: «ان الله جعل ارزاق انبیائه فی الزرع و الضرع» (خداوند رزق و روزی پیامبران را (که بهترین مخلوقات او بوده اند) در زراعت و دامداری قرار داده است).[14] در بیان دیگری از امام محمد باقر (ع) آمده است «خیر الاعمال الحرث یزرعه» (بهترین شغل کشت و کار است).[15] اما متأسفانه این شغلی که این قدر اهمیت و شرافت دارد و ذاتاً شریفترین کسبهاست، امروزه کم درآمدترین مشاغل گشته و ناپسند و پر رنج و مشقّت بار جلوه نموده است، که البته این نقیصه از ناحیۀ عدم مدیریت و عدم توجه جامعه و کم بها دادن به کشاورزان است. در جمهوری اسلامی که انتظار می رود به خاطر رعایت مسائل اسلامی به این امور توجه لازم شده باشد، مع الاسف از قافله کشاورزی پیشرفته، عقب مانده ایم و تغییر محسوسی در نظام کشاورزی ما دیده نمی شود.  چرا شاه باید خجالت بکشد؟      امام خمینی (ره) وارد کردن موادغذایی بخصوص گندم را برای مسئولان کشور خجالت آور می دانند و دربارۀ عمل شاه معدوم چنین می فرمایند: «شاه که در آغاز طرح به اصطلاح انقلاب سفید به دهقانان نوید می داد که در سایۀ اصلاحات ارضی، غلۀ موردنیاز کشور در داخل تأمین می شود. اکنون به جای خجلت زدگی، افتخار می کند که دو میلیون و نیم تن گندم و چهارصدتن برنج در سال جاری وارد کرده است».[16] سپس در بیانات دیگری می فرمایند: «شاه بخاطر رضایت آمریکا و تأمین خواسته های او مردم را به سمت کارگری در کارخانه کشانید و به مرور کشاورزی را تعطیل و بازار را برای آمریکا در داخل باز کرد... امروزه که من در پاریس هستم، جمعیت زیادی از دهقانان به تهران پناه آورده اند و در گوشه و کنار آن زاغه تشکیل داده و در جاهای بدون آب و برق و دیگر امکانات به سر می برند.      لازمه حرف امام این است که اگر مدیریت کشاورزی خوب شود و موضوع اراضی کشاورزی سامان یابد، وضع کشور بهبود می یابد و در آن صورت، نه زاغه نشین داریم نه واردات گندم. به نظر می رسد علت رکود کشاورزی در ایران فقط موضوع تقسیم اراضی نیست، بلکه عوامل دیگری از قبیل خشکسالی، کمبود آب زیرزمینی، عدم مدیریت در مهارآبهای فصلی، عدم توجه به خواسته های کشاورزان و یاری نرساندن مناسب به آنها به ضمیمۀ نبودن امکانات شهری در روستا موجبات رکود کشاورزی در ایران را فراهم آورده است. البته گفتنی است که اصلاحات ارضی هم فایده داشته و هم ضرر داشته است.  مکانیزه کردن کشاورزی      کشاورزی چه به شکل مکانیزه، و چه به صورت سنتی، اشتغال زاست و نفس اشتغال مطلوب است. بنیانگذار جمهوری اسلامی در جواب خبرنگاری که سؤال کرد آیا می خواهید کشاورزی ساده داشته باشید یا مکانیزه؟ و در صورتی که مکانیزه باشد، وسایل کشاورزی را از کجا تهیه می کنید؟ پاسخ دادند: «ما کشاورزی خود را مکانیزه خواهیم کرد و دولت اسلامی موظف است که آنچه را زارعین احتیاج دارند به بهترین وجه در اختیار آنان بگذارند. اگر کشاورزی صحیح در ایران به وجود آید ما در آینده یکی از صادرکنندگان مواد غذایی خواهیم بود».[17]     برخی می پندارند کلمۀ مکانیزه وحشت آور است. از این نظر معتقدند که همراه مکانیزه شدن، تغییر در سنت دیرینه پیش می آید و این تغییر سنت موجب تغییر در عقیده و دین می شود. سپس نتیجه می گیرند که برای ثابت ماندن دینمان هیچ نوع تغییری را در سیستم کشاورزی نمی پذیریم. امروزه همین تفسیر برای واژۀ اصلاح یا اصلاح طلبی نیز بیان شده است، چه برخی می گویند اصلاح جامعه مساوی است با تغییر شیوه ها و سنتهایی که به آن عادت کرده ایم. با این حال بنیانگذار جمهوری اسلامی، نظام مکانیزه ای را می پذیرند و آن را مخالف شرع و عقل نمی دانند و به این امر توجه دارند که همراه مکانیزه شدن یک سری تحوّلات اجتماعی و ذهنی در جامعه ایجاد می گردد؛ زیرا با آمدن ماشین آلات از تحولات در سیستم زندگی ناگزیر خواهیم بود.  دیدگاه امام درباره اصلاحات اراضی در ایران       در ایران طی سالهای 1341 تا 1351 شمسی امری به نام اصلاحات ارضی اتفاق افتاد که یکی از اهداف آن، حذف نظام ارباب و رعیتی بود. بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران این عمل شاه را رفرم و نوعی فریب می داند و می گوید: «زراعت ما را بکلی به هم زدند به اسم اصلاحات ارضی که تز آمریکاییها بود، اصلاحات ارضی به ما چه مصیبتی وارد کرد. تمام زراعتهای ایران را از بین برد... زراعت ما بکلی فلج شده است دیگر ما زراعت نداریم و معلوم نیست که عاقبتش به کجا برسد...[18] «عمدۀ مطلب ایران کشاورزی بود. اینها به اسم اصلاحات ارضی کشاورزی را بکلی از بین بردند و ایران شریک بازاری که دستش را هی دراز می کند پیش دولتهای خارجی خصوصاً آمریکا، گندم بده، جو بده... اصلاحات ارضی شاه جز برنامه ای برای از بین بردن کشاورزی ایران و تحمیل اقتصاد تک محصولی بر جامعه چیزی نبود به طوری که امروزه اکثر نیازهای غذایی ما از خارج وارد می شود. با بر هم خوردن وضع کشاورزی، دهقانان دهات و زمین ها را رها کرده و به شهرها هجوم آورده اند. سیاست غلط شاه هم در مورد صنایع مونتاژ نه تنها مشکلی را حل نکرد و زندگی روستائیان مهاجر را حتی در حد قابل تحمل، تأمین ننمود، بلکه کشور را هرچه بیشتر وابسته به اجانب کرد که اثرات سوء اقتصادی آن غیرقابل محاسبه است...[19] «آیا این اصلاحات ارضی از بزرگترین خیانتها بر این مملکت نیست؟ که زراعت مملکت را بکلی از بین بردید و دهقانهای بیچاره را همچو کردید که هجوم آوردند به شهرستانها».      از نگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، طرح اصلاحات ارضی در ایران ناموفق بوده، چه اگر چنین نبود بایست وضع کشاورزان بهتر شد و آنها در همان محل کشت و زرع می ماندند و مهاجرت نمی کردند یا کمتر به شهرها می آمدند و زندگی زاغه نشینی در گوشه کنار شهرها پدید نمی آمد و ...  اشکال بر مدیریت فعلی کشاورزی      ممکن است تمام این اشکالها بر مدیریت فعلی وزارت کشاورزی وارد باشد؛ بدین ترتیب که بیش از 20 سال از انقلاب اسلامی می گذرد و حدود ده سال آن، در پرتو مدیریت کلی حضرت امام (ره) قرار داشته است و در دهۀ اخیر هم دیگر مسئولان نظام بر کشاورزی و توسعه و مکانیزه کردن آن تأکید داشته اند، اما با این همۀ نتیجه مطلوب حاصل نشده است؛ نه فقط قدمی به جلو نیامده ایم، بلکه به قهقرا رفته ایم. هنوز کشاورزان به سوی شهرها مهاجرت می کنند و چون شغل و کار مناسب برای آنها در شهرها وجود ندارد، به شغلهای گوناگونی رو می آورند. گاهی یک روستا یا بخشی از روستا خالی از سکنه می شود و زمین ها بایر می گردند، درختها خشک می شوند، حیوانها و دامها به فروش می روند، تولید محصولات کشاورزی تنزل می یابد، لبنیات از روستاها صادر نمی شود، آمد و رفت تقلیل می یابد، مدرسۀ روستایی از دانش آموز خالی می شود و در نتیجه بودجۀ آموزش و پرورش به هدر می رود و تمام زحمات شبانه روزی جهادسازندگی و کمکهای مردم ضایع می گردد. بدیهی است که پیامد این امور، بروز زمینه های وابستگی به خارج است.  تاریخچۀ مختصری از اصلاحات ارضی در ایران      از سال 1341 تا 1342 در طی دو مرحله و به  مدت ده سال، دستور اصلاحات ارضی از طرف حکومت شاه صادر شد. به این صورت بود که از طرف ژاندارمری وقت، به صورت مأموریت ویژه، یک اکیپ نظامی به روستاها و هر جا که کشاورزان جمع بودند، می آمدند و به اجبار از دهقانان می خواستند که در ادارۀ ثبت ـ که زیرنظر نظامیان آن روز بود ـ حاضر شده، زمین زراعتی خود را به ثبت برسانند.      از این میان برخی زمین زراعتی، مال خودشان بود یا به ارث آن را مالک شده بودند. بعضی هم فقط زارع بودند و حق مالکیت می پرداختند؛ بدین صورت که زمین را کشت می کردند و هنگام برداشت،  محصول را طبق قرارداد به مالک می دادند. نظامیان از این گروه زارعان هم خواستند که زمین را به نام خودشان ثبت کنند. گفته می شد زارعی که چندین سال روی زمین کشت کرده باشد خودش مالک زمین می شود و در عوض، مبلغ ناچیزی را باید به مالک بپردازد. در این بین برخی افراد، زمینهای خودشان را به ثبت رساندند و برخی امتناع کردند. بعضی زمین متعلق به مالک را بنام خود ثبت کردند و برخی هم با مالک به تفاهم رسیدند و این کار را نکردند. بعضی پیش از آن مقدار زمینی که زیر کشت داشتند به نام خود ثبت کردند و برخی هم کمتر از آن مقدار. گاه در یک خانواده یکی از برادران، زمین زیر کشت را به نام خود ثبت می کرد و اسمی از بقیه برادران به میان نمی آورد.      از طرف دیگر، برخی افراد، به ثبت رساندن زمین مالک را به نام خود، به دلیل عدم رضایت مالک حرام می دانستند. برخی هم بعد از به ثبت رساندن، مالک را راضی می کردند.      مجلس شورای اسلامی در دوره اول و دوم، تصمیم داشت که مسأله این اراضی را حل کند ولی تا کنون که حدود بیست و یک سال از انقلاب اسلامی می گذرد، تکلیف زارعان و مالکان را مشخص نکرده است که در نتیجه، آنان که متدین می باشند، به نحوی مالک را راضی می کنند و افراد دیگر هم کما فی السابق از این اراضی بهره برداری می کنند بدون اینکه مالک یا ورثۀ آن را راضی کرده باشند.      در اینجا این سؤال مطرح می شود که چرا حضرت امام (ره) این اراضی را به صاحبانشان برنگرداند؟ بخصوص آن قسمت از اراضی که شرعیت آن محرز نبوده است؟ آیا این عدم اقدام امام، دلیل بر رضایت او بوده است؟ از گفتار، نظرات و جبهه گیری ایشان در مواضع و مراحل مختلف، چه چیزی را می توان اسنتباط کرد؟ آیا این موضوع را به مجلس شورای اسلامی واگذار نکرده بودند تا نمایندگان دوره اول، دوم و حتی سوم، تکلیف آن اراضی را روشن کنند؟      ظاهر امر همین است که امام از مجلس خواسته و سفارشات لازم را نموده بود اگر چه از بعضی از سخنان[20] ایشان توهم خلاف این مطلب به ذهن می آید. بخصوص که در جواب کسی که سؤال کرده بود: با این زمینهای کشاورزی چه خواهید کرد؟ آیا آنها را به صاحبانشان برمی گردانید یا به همان حال باقی بمانند، فرمود: «خیر، زمین ها به مالکین بر نمی گردد. مالکین مالیات اسلامی را در طول تاریخ نداده اند و تمام املاک آنها به دولت برمی گردد.»[21]     حال منظور امام (ره) از مالیات اسلامی چیست؟ منظور ایشان از مالیات اسلامی، زکات است که به محصولات کشاورزی تعلق می گرفته است، آن هم در صورتی که آن اراضی زیر کشت جو، گندم، ذرّت، خرما و کشمش رفته باشد. اما به محصولات برنج و حبوبات و ... زکات تعلق نمی گیرد.      حال اگر مالکانی را در نظر بگیریم که زکات به محصولات آنها تعلق می گرفته و آنرا نداده باشند آیا این حکم شامل آنها می شود؟ از آنجا که زکات سهم فقرا است، در صورتی که آن سهم (زمین) مال کشت کنندۀ آن است که وی مستحق زکات باشد و گرنه زکات باید در صندوقی برای فقرا گذاشته شود یا به حساب آنان منظور شود که اگر ما دولت را موظف به جمع آوری زکات کنیم، می بایستی آن را به مستحقانش برساند نه کشت کنندۀ زمین، به این دلیل که ممکن است کشت کنندۀ زمین مستحق زکات نباشد.      و اما اگر زکات به محصولات آن زمین تعلق نگرفته باشد، کشاورز نمی تواند بابت عدم پرداخت زکات توسط مالک، زمین را تصاحب و به نام خودثبت کند زیرا در این صورت مالک بدهکار فقرا نیست.      بنابراین مالیات اسلامی که همان زکات است، متعلق به اموری است که مشمول زکات باشد و دولت یا زارع در صورتی می توانند زمین مالک را تصاحب کنند که او زکات را نداده باشد علاوه بر اینکه این کار هم با حکم ویژه قابل اجرا است و اینهم خود جای بحث دارد که آیا به اجبار می توان زکات را گرفت یا خیر؟      حال آیا همۀ اراضی حکم واحدی دارند؟ درست است که پیش از انقلاب برخی از مالکان، اراضی را به زور و به اجبار کشاورزان و کوچ آنها و یا با حیله، گرفته اند یا کشاورزان را وادار به کار کرده و در نتیجه، زمین بایر را به نام خود آباد کرده اند یا با دستگاه حکومتی وقت ساخته و اراضی را به تیول و تصاحب خود درآورده اند یا با اخذ وام کلان از بانکهای دولتی، منطقه ای را آباد و به نام خود ثبت و ضبط کرده اند بعد از انقلاب هم در مواردی احتمال این نحوه ضبط و ثبت املاک بوده است، اما اینها هیچکدام دلیل نمی شود که زارعان، زمین زیر پای خود را که مدتی به زیر کشت برده اند، به نام خود ثبت کنند و مالک را ـ چه زمین را خریده باشد، یا به ارث به او منتقل شده، یا با کار و به صورت حیازت و آباد کردن به آن دست یافته باشد ـ محروم کنند علاوه بر اینکه در برخی موارد مالکان فقیرتر از زارعان می باشند و اگر بنا شود که این اراضی به نفع فقیران تصاحب شود مالکان اولیه در ـ استحقاق زکات اولویت دارند.      بنابراین در مورد این نظریه، این توجیه صحیح به نظر نمی رسد و باید سراغ توجیه و دلیل دیگری رفت.  توجیه نظریه حضرت امام (س)      اگر چه حضرت امام در جواب خبرنگان مذکور فرموده که مالکان زمین چون مالیات اسلامی نداده اند، زمینهای آنها مصادره خواهد شد ولی ایشان در مقام جواب نقضی بوده اند و به اصطلاح آن روزها، امام جواب انقلابی داده اند والّا امام در جای دیگر در جواب خبرنگاری که 3 موضوع (اصلاحات ارضی، صنعتی کردن مملکت و زنان) پرسیده بود چنین جواب داده اند:      «هدف از اصلاحات ارضی شاه خصوصاً این بود که بازاری برای کشورهای خارجی (خصوصاً آمریکا) ایجاد کند، اما اصلاحات ارضی که ما خواستارش هستیم، کشاورز را از محصول کارش بهره مند خواهد ساخت و مالکانی را که بر خلاف قوانین اسلامی عمل کرده اند، مجازات خواهد کرد.»[22] بنابراین هدف امام (ره) از اصلاحات ارضی تقویت جنبۀ اقتصادی کشاورزی است نه مشغول کردن ذمّه آنها اگر چه به خواسته امام، هنوز پاسخ عملی داده نشده است و مشکل زارعان و مالکان بدون حل، باقی مانده است.      حال با توجه به اینکه زمین، مال مالک است اراضی به عمل زارع نیست و درآمد حاصله مشورعیت ندارد این سؤال پیش می آید که اگر کسی بدون اذن مالک، روی زمین او کشاورزی کند آیا این، حکم تصرف عدوانی ندارد؟ آیا نباید رضایت مالک را بدست آورد؟ آیا نانی که از این زمین بدست می آورد مصداق اکل المال بالباطل نیست؟      در هر صورت مشخص است که تصرف زارع، نهایتاً شرعیت ندارد یا لااقل تصرف او عدوانی است و نیاز به اذن بعدی مالک را دارد بخصوص در مواردی که مالک عدم اذن خود را اعلام می کند.      بنابراین با توجه به این ابهامات و ایرادات، مسکوت ماندن قانون مربوط به اصلاحات ارضی برای زارع و مالک زیانبار است و ضرورت دارد که تکلیف اینها هر چه زودتر روشن شود.  اصلاح کشاورزی از دیدگاه امام (س)      حضرت امام در پاسخ به سؤال خبرنگاری که پرسیده بود «وضع کشاورزی در 15 سال اخیر (که) من دیده ام کاملاً مختل شده، آیا امکان دارد که این دو مرتبه عمران بشود؟» چنین می گویند:      «باید کارشناس های ایران و مردم ایران راجع به این موضوع بسیار کوشش کنند که این خرابی ها رفع شود و البته مدت طولانی می خواهد. بازسازی کشاورزی امری ضروری است که به این زودی ها تحقق پیدا نمی کند.»[23]     با توجه به اینکه این بیانات، در اوایل انقلاب صورت گرفته، از نظر امام، باید روی کشاورزی از جهات مختلف تحوّل صورت گیرد که یکی ز آنها، حل نهایی اصلاحات ارضی است پس امروز، آنچه تکلیف، حکم می کند روشن کردن مسألۀ اصلاحات ارضی است و این مسأله جز با کار کارشناسی امکان ندارد و گرنه مشکل اختلاط اموال به حرام، برای افرادی که این زمینها را تصاحب کرده اند بدون حل باقی خواهد ماند که این خود، یکی از عوامل کم بارانی و قحطی در این زمان می تواند باشد.  اصلاحات ارضی در اروپای شرقی      قانون اصلاحات ارضی بعد از جنگ جهانی اول، ابتدا در اروپا و بعد به مرور در آسیا وارد شد. در اواخر جنگ جهانی اول، ناآرامی های روستائیان در اروپای شرقی ابعاد تازه ای یافت که متعاقب آن، روستائیان از عرضه محصولات کشاورزی خود به بازار خودداری کرده و به هرج و مرج سیاسی دست زدند. علت این کار چه بود؟      به نظر تحلیل گران اقتصادی، علت این کار، کمبود سرمایه زراعی، نیاز شدید به نیروی کار و میزان تولید کم بوده ولی از دید روستائیان، علت، نداشتن زمین کافی برای زراعت قلمداد شده است.      در ژوئیه 1917 م که ارتش آلمان، کشور رومانی را مورد تاخت و تاز قرار داد، باعث شد که رومانی ـ پس از پایان جنگ ـ دست به اصلاحات ارضی بزند. لازمۀ این کار، مصادرۀ املاک بزرگ و تقسیم آن بین روستائیان بود. پس از رومانی، بقیۀ کشورهای اروپای شرقی نیز وارد اصلاحات ارضی شدند.      در روسیه، بُلشویک ها هم تصویب مصادرۀ کامل اراضی را ضروری دانستند. در سال 1919 نیز در چکسلواکی املاک بزرگ را مصادره نمودند در لهستان هم این کار در سال 1925 م انجام گرفت.  اصلاحات ارضی در رومانی      نحوه تصویب و اجرای قانون اصلاحات ارضی در رومانی بدین صورت بود که اراضی بزرگ، بین دهقانانی که در خدمت نظام بوده یا در جنگ، بستگان آنها کشته شده یا کسانی که بدون زمین مانده بودند، توزیع می شد که آن اراضی بزرگ عبارت بودند از:      1ـ اراضی سلطنتی. 2ـ اراضی دولتی مربوط به بانک روستایی. 3ـ اراضی سرمایه داران و مُلّاک. 4ـ اراضی وقفی. 5ـ اراضی اتباع خارجی (چه آنها که در خارج متولد شده اند و  چه آنها که در داخل متولد شده اند). 6ـ زمین روستائیانی که در محل روستا حاضر نباشند.      در تاریخ 15 اوت 1916 م مقرر شد که اراضی کمتر از 100 هکتار و همچنین چراگاههای عمومی و زمین های نفت خیز، از این قانون مستثنی شوند.[24]  اصلاحات ارضی در روسیه      نوعی تقسیم اراضی در شوروی سابق به چشم می خورد که از سخنرانی استالین که در 9 ژوئیه 1928 م ایراد شده و راجع به روستائیان و صنعتی شدن کشور می باشد، بدست می آید که وی که در کمیته مرکزی حزب کمونیست در «پِلنُئُوم» ایراد سخن می کرده، چنین آغاز می کند:      «راه خروج از این وضعیت (نابسامان اقتصادی) چیست؟»      سپس راه حل هایی راارائه می کند که از این قرارند:      «1ـ یک راه حل آن است که تولیدات کوچک و متوسط کشاورز روستایی راتا حد امکان افزایش دهیم. خیش فولادی را جانشین خویش چوبی کنیم. ماشین آلات کوچک و متوسط، کود، بذر و کمک های علمی ـ زراعی را در اختیار کشاورز قرار دهیم و روستائیان را در درون تعاونی ها تشکّل بخشیم. با تمامی دهکده ها قراردادهایی منعقد سازیم و بهترین بذر را با استفاده از وام، در اختیار آنها قرار داده و بدین ترتیب اعتبار جمعی برای روستائیان فراهم آوریم. همچنین از طریق ایستگاههای کرایه، ماشین آلات بزرگ را در اختیارشان بگذاریم.      2ـ راه حل دیگر اینکه به روستائیان فقیر یا متوسط، کمک کنیم تا بتدریج مزارع کوچک و پراکندۀ خود را به صورت مزارع جمعی بزرگ، به پایه استفاده از تجهیزات فنی جدید و کار جمعی، درآورند تا برای آنها سودآورتر شود.»[25]     از صحبتهای استالین چنین بدست می آید که اصلاحات ارضی، در قالب تعاونیها قابل حل می باشد و این کار را باید صورت گیرد. اما امروز که هفتاد و دو سال از این سخنان می گذرد، کشورهای شوروی سابق نتوانسته اند بین شهر و روستا تعادل ایجاد نمایند و بدون واردات گندم، جامعه را اداره کنند.      در جمهوری اسلامی ایران هم سال به سال میزان خرید گندم از خارج افزایش می یابد که این امر عدم توان توسعه کشاورزی و عدم موفقیت در زمینه اصلاحات کشاورزی را نشان می دهد. .................................................................................................... فهرست منابع  1ـ بار، ریمون؛ اقتصاد سیاسی؛ منوچهر فرهنگ، ج 1، انتشارات سروش،1367. 2ـ صحیفه امام، دوره 22 جلدی. 3ـ علامه مجلسی، مرآة العقول، ج 19. 4ـ کلاف، شپرد، توماس مودی و کارول مودی، تاریخ اقتصادی اروپا در قرن بیستم (1950ـ1915)م. ترجمه محمد حسین وقار، تهران: نشر گستره، 1368. 5ـ مقدمه ابن خلدون، ج 2. 6ـ وصال الشیعه، ج 13. منبع: بررسی اندیشه های اقتصادی امام خمینی(س)، ص 417. ............................................................................................ [1] )) مدرس حوزه علمیه. [2] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 11، ص 423-424. [3] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 18، ص 258-259. [4] )) وسائل الشیعه، ج 13، ص 194؛ مرآة العقول، علامه مجلسی، ج 19، ص 232. [5] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 21، ص 157-159. [6] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 14، ص 254-255. [7] )) مقدمۀ ابن خلدون، ج 2، ص 758. [8] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 10، ص 433-435. [9] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 1، ص 147-149. [10] )) رمون پار، اقتصاد سیاسی، ترجمه منوچهر فرهنگ، ج 1، ص 470، 1367. [11] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 8، ص 6-7. [12] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 16، 239-242. [13] )) مقدمه ابن خلدون، ج 2، ص 759. [14] )) وسائل الشیعه، ج 13، ص 193؛ مرآة العقول، علامه مجلسی، ج 19، ص 331. [15] )) همان، ص 194. [16] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 3، ص 72-73. [17] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 5، ص 295-297. [18] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 4، ص 136-139. [19] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 4، ص 506-507. [20] )) مجموعه فیش برداریهای آثار اقتصادی امام خمینی، مؤسسه تنظیم و نشر آثار حضرت امام. [21] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 5، ص 141-142. [22] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 3، ص 369-370. [23] )) ر.ک: صحیفه امام، ج 5، ص 399-400. [24] )) شپرد کلاف ـ توماس مودی ـ کارول مودی، تاریخ اقتصادی اروپا در قرن بیستم، ترجمه محمد حسین وقار، نشر گستره ـ تهران، چاپ اول 1368. [25] )) همان، ص 244.

پر بازدید ترین مقالات

تکنیک های کشاورزی از منظر قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم . تکنیک های کشاورزی از منظر ...

معجزات علمى قرآن کریم : 3- قرآن و حرکت زمین

بسم الله الرحمن الرحیم 3- قرآن و حرکت زمین : منظور از معجزات عل...

مدیریت جامع منابع آبی از دیدگاه IWRM با رویکردی دینی فرهنگی

بسم الله الرحمن الرحیم  مدیریت جامع منابع آبی از دیدگاه IWRM...

بررسی رابطه دینداری با نگرش و رفتار مصرف آب در بین شهروندان زنجان

بسم الله الرحمن الرحیم     بررسی رابطه دینداری با نگرش و ر...