دسته: دسته‌بندی نشده

تصاویر باورنکردنی از طبیعت

بسم الله الرحمن الرحیم . تصاویر باورنکردنی از طبیعت . [aparat id="7Rlv8"]        

درخت عجیبی که خود یک جنگل است

بسم الله الرحمن الرحیم . درخت عجیبی که خود یک جنگل است . [video width="128" height="96" mp4="http://mtkeslami.ir/wp-content/uploads/2021/08/درخت-عجیبی-که-خود-یک-جنگل-است-۱٫mp4"][/video]

منابع طبیعی و محیط زیست از دیدگاه قرآن کریم و احادیث

بسم الله الرحمن الرحیم  منابع طبیعی و محیط زیست از دیدگاه قرآن کریم و احادیث . علی نوری مربی گروه معارف اسلامی دانشگاه گنبدکاووس . متن کامل مقاله : PDF : اهمیت و جایگاه حفظ منابع طبیعی . چکیده یکی از اعتقادات ما مسلمانان که در قرآن هم به آن اشاره شده است جامعیت و فراگیری دین مبین اسلام می باشد، به این معنی که همه آن چیزی که بشر برای سعادت دنیا و آخرت به آن نیاز دارد را بیان نموده است. یکی از مسائل مهمی که امروزه در جوامع بشری به آن اهمیت فراوان داده و درباره آن برنامه ریزی و تحقیق علمی انجام می دهند محیط زیست و منابع طبیعی است که ارتباط تنگاتنگی با سلامت فرد و جامعه و آینده زندگی دارد در این پژوهش سعی شده است با توجه به آیات و روایات فراوانی که در منابع و سیره عملی معصومین(ع) درباره این موضوع آمده است، به اهمیت و جایگاه منابع طبیعی و مدیریت آن در منابع اسلامی بپردازیم. روش ما در این مقاله تحلیلی و کتابخانه ای و بیشتر کتب روائی می باشد. با توجه به جامعیت و جاودانگی اسلام به این نتیجه خواهیم رسید که این موضوع نه تنها در اسلام مسکوت نمانده بلکه برای آن برنامه ریزی شده است و برای کسانی که برای احیا و نگهداری منابع طبیعی و محیط زیست می کوشند پاداش مادی و معنوی فراوانی در نظر گرفته است. . کلید واژه: جامعیت اسلام، منابع طبیعی، سیره معصومین، منابع دینی، محیط زیست . . _______________________________________________________________________________ منبع : همایش ملی مدیریت منابع طبیعی ، دوره ۱ ، سال ۱۳۹۲

پایداری منابع طبیعی و آبخیزداری از دیدگاه اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم پایداری منابع طبیعی و آبخیزداری از دیدگاه اسلام . محمد جاده گی  کارشناس ارشد آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی خراسان جنوبی حسین قاسمی  دانشجوی کارشناسی ارشد بیابانزدایی دانشگاه زابل سارا دلیر  دانش آموخته مهندسی مرتع و آبخیز دانشگاه تهران . متن کامل مقاله : PDF : پایداری منابع طبیعی و آبخیزداری از دیدگاه اسلام . چکیده  با افزایش توان فناوریها در بهره برداری از منابع طبیعی، تعادل زیست محیطی، در دو قرن حاضر به زیان طبیعت بر هم خورده که پدیده Hی اسف بار و گاه جبران ناپذیر بوده است. راه حل این معضل در جامعه بین الملل، امروزه حفاظت از منابع طبیعی و آبخیزداری و محیط زیست است. این مقاله می کوشد تا شاخصهای پایداری منابع طبیعی و آبخیزداری را از دیدگاه دین بررسی کند. برای این منظور دیدگاه متخصصان و کارشناسان به طور عمیق بررسی شد و نتایج نشان داد که هر آنچه تاکنون تحت عنوان پایداری منابع طبیعی و آبخیزداری انجام گرفته، چیزی بیش از فعالیتهای فنی برای نگهداری از منابع طبیعی و آبخیزداری و محیط زیست نبوده است در حالیکه ارزشهای بنیادی دینی(آیات قرآن و احادیث و بزرگان دینی) به دلیل برخورداری از پشتوانه اخلاقی نقش اساسی تری در پایداری منابع طبیعی و محیط زیست ایفا می کند. گامهای پیشنهادی برای رسیدن به این هدف عبارتند از رعایت تعادل در سیاستگزاریها، بها دادن به انسان، تأکید بر آگاه سازی افراد و تجدیدنظر عمیق در تعهدات و مسئولیت پذیری مشترک. . واژه های کلیدی : پایداری، دین اسلام، منابع طبیعی، آبخیزداری، محیط زیست . . _________________________________________________________________________ منبع : پنجمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری ایران سال ۱۳۸۶ دوره ۴

بهداشت محیط زیست از منظر قرآن و روایات

بسم الله الرحمن الرحیم بهداشت محیط زیست از منظر قرآن و روایات . سلیمان جهان تیغ کارشناس ارشد مهندسی عمران –محیط زیست دانشگاه علوم پزشکی زابل سمیه جهان تیغ کارشناس علوم قرآنی –تفسیرقرآن مجید محدثه میر کاردان مامایی دانشگاه علوم پزشکی زابل . متن کامل مقاله : PDF : بهداشت محیط زیست ازمنظر قرآن و روایات . چکیده  دین اسلام برای تمامی شئون و جوانب زندگی انسان دارای قانون و دستور است. از بالاترین مسائل پیچیده سیاسی و حکومتی گرفته، تا ابتدایی ترین مسائل شخصی؛ مانند احکام تخلی؛ یعنی ما اسلام را دینی جامع کامل می دانیم، از این رو ما معتقدیم که زندگی اجتماعی و محیط زیست،از جمله مسائلی است که مورد توجه دین اسلام بوده و هست. افزایش جمعیت وتوسعه تمدن صنعتی، سلامت محیط نسل های کنونی وآینده رادرمعرض تهدید قرارداده است. یکی ازراه های مهم حفاظت ازمحیط زیست وارتقای سلامت آن وارتقای سلامت آن، افزایش سطح آگاهی جامعه است.این مطالعه باهدف بررسی جایگاه بهداشت محیط زیست ازمنظرقرآن وروایات واهمیت آن درزندگی بشر وبیان اهمیت آموزش برای حفاظت ازمحیط زیست انجام شده است. مقاله ازطریق جمع آوری اطلاعات وبابهره گیری ازقرآن کریم ،روایات ومقالات معتبردرزمینه محیط زیست انجام گردیده است. مطالعه وبررسی درقرآن نشانگر آن است که محیط زیست مورد عنایت ویژه کتاب الهی است رعایت نظم واعتدال دراستفاده از مواهب طبیعی، همگانی بودن مسئولیت حفاظت از محیط زیست، توجه به آب وجوانب بهداشتی آن ، ویژگی های مسکن بهداشتی، پاکیزگی مکان های عمومی، توجه به عناصراصلی محیط زیست )آب ،باد،زمین ،هوا،خاک،گیاهان( حمایت از حیوانات، امربه آبادانی زمین، نقش بسیار مهم آموزش وفرهنگ قرآنی دربالا بردن سطح دانش ومسئولیت پذیری افراددرجامعه ومحیط زیست ازمهم ترین رهنمودهای قرآن کریم درخصوص جایگاه محیط زیست و اهمیت آن در زندگی بشر می باشد. . کلمات کلیدی : قرآن، محیط زیست ،روایات ،بهداشت محیط . . . _________________________________________________________________ منبع : کنفرانس سالانه تحقیقات در مهندسی عمران، معماری، شهرسازی و محیط زیست پایدار

بسم الله الرحمن الرحیم با اینکه روایات و اجماع فقها دلالت دارد؛ هر فردی که زمین بایری را آباد کند آن زمین به ملکیت او در می آید؛ چرا حکومت اسلامی این حکم را اجرا نمی کند؟ . خلاصه پرسش با اینکه روایات و اجماع فقها دلالت دارد؛ هر فردی که زمین بایری را آباد کند آن زمین به ملکیت او در می آید؛ چرا حکومت اسلامی این حکم را اجرا نمی کند؟ . پاسخ اجمالی حکم مالکیت، برای احیا کننده زمین موات، بر اساس روایات اسلامی ثابت و قطعی است و فقها نیز بر اصل این مسئله اتفاق دارند. این حکم، حکم اولیه بوده و قطعاً در شرایط عادی، باید جاری شود. اما امروزه شرایط و موقعیت‌هایی پدید آمد که در قانون امروزی، احیاکننده زمین‌های مرده، مالک حساب نمی‌شود. این حکم، به حسب شرایط امروزی بوده و از آن تعبیر به حکم ثانوی می‌شود و علت آن نیز چنین است؛ امروزه امکانات و تکنولوژی به حدی پیشرفت کرده که صاحبان قدرت و ثروت به راحتی می‌توانند تمام زمین‌های بایر را آباد کرده و مالک آنها شوند و برای همیشه زمین‌های بسیار زیادی را در اختیار بگیرند. اگر امروزه این قانون اجرا شود، تعداد انگشت‌شماری از ثروتمندان می‌توانند بیش از نیمی از کشور را که از جمله زمین‌های موات می‌باشد، آباد کنند و مالک آنها شوند و این امر مخالف اصل چهل و پنجم قانون اساسی است. پاسخ تفصیلی بحث آباد کردن زمین‌های بی‌فایده مانند سنگزارها، برخی از دامنه کوه‌ها، بیابان‌ها و ... که اصطلاحاً از آن تعبیر به «إحیاء الأرض الموات» می‌شود،[۱] از مباحثی است که از قدیم الأیام مطرح بوده است. در این‌جا این مسئله را با توجه به سرفصل بررسی می‌کنیم. احیای زمین مرده در احادیث رسول خدا(ص) فرمود: «هر کس نهالى را در زمینى بنشاند، یا نهر آبى بکشد که کسى بر او پیشى نگرفته باشد، یا زمین بایرى را آباد کند، بنا به فرمان خدا و پیامبرش، آن زمین از آن خود او خواهد بود».[۲] امام باقر(ع) فرمود: «ما در کتاب امام على(ع) یافتیم که "إن الأرض‏ لله یورثها من یشاء من عباده و العاقبه للمتقین‏" آن کسانى که خدا زمین را به آنان ارث داده؛ من و خاندان من هستیم. هر یک از مسلمانان زمینى را احیا کند باید آن‌را آباد دارد و خراجش را به امام از خاندان من بپردازد و هر چه از آن خرج خود کند حق او است و اگر از آن دست کشید و یا آن‌را بایر و خراب کرد و مرد مسلمان دیگرى پس از وى آن‌را به دست گرفت و آباد کرد و زنده نمود او سزاوارتر از فردی است که دست از زمین خود کشیده و آن‌را رها کرده است، و او باید خراج را به امام از خاندان من بپردازد و هر چه از آن خرج بخورد حق او است تا امام قائم از اهل بیت من با شمشیر و قدرت عیان شود...».[۳] امام صادق(ع) فرمود: «هر کس به زمین خراب و بایرى برسد و آن‌را آباد کند و نهرهاى آن‌را دوباره جارى سازد، فقط باید زکاتش را بدهد. هر چند زمین پیش از او متعلق به مردى بوده که از آن‌جا رفته است و زمین را به حال خود رها کرده و به ویرانى کشانده است، و سپس آمده و آن‌را مى‏خواهد؛ زیرا زمین از آن خدا است و برای کسی است که آن را آباد کند».[۴] و روایات دیگری[۵] که موجب تواتر معنایی برای این مسئله شده و نمی‌توان در اصل این مطلب شک و شبهه‌ای داشت. احیای موات در نگاه فقها علاوه بر روایات، بحث‌های زیاد و جدی در باب زمین موات و احیای آن صورت گرفته که بیان همه این مسائل در این مختصر نمی‌گنجد، اما بنابر ضروت، کلیاتی از این مباحث که ما را در نتیجه‌گیری کمک می‌کند، بیان می‌کنیم. زمین موات در ادبیات فقهی این‌گونه تعریف شده است: «موات، زمین‌های تعطیلی است که نفعی از آنها برده نمی‌شود؛ حال چه به جهت آب که از آن‌جا قطع شده است یا این‌که تبدیل به نیزار و... شده باشد یا تبدیل به سنگزار و... شده است».[۶] زمین موات را می‌توان به دو بخش تقسیم کرد: ۱٫ موات اصلی؛ اینها زمین‌هایی هستند که نمی‌دانیم هیچ زمانی حیات داشته و از آنها نفعی برده می‌شده و یا این‌که می‌دانیم از ابتدا بایر و موات بوده است؛ مانند بلندی کوه‌ها، بیابان‌ها و... ۲٫ موات عارضی؛ به این‌که زمین‌های آباد و خوبی بوده‌اند و بعدها خرابی و مردگی بر آنها عارض شده است.[۷] در مورد اول که حکم مشخص است که احیا کننده آن مالک آن می‌شود. اما در مورد دوم کمی اختلاف وجود دارد.[۸] پیرامون احیای زمین‌های موات، شرط‌‌هایی ذکر شده است: الف. زمین مورد نظر در دست دیگری نباشد؛ زیرا در دست دیگران بودن نشانه مالک بودن آن شخص است مگر این‌که مشخص شود مالکیتی برای او نیست. ب. زمین مورد نظر در حریم قنات و یا چاه نبوده باشد؛ زیرا حریم این مکان‌ها در حکم آبادی بوده و نمی‌توان آن‌را زمین موات حساب کرد. ج. محلی برای عبادت و انجام مناسک عبادی نبوده باشد. د. قبل از او شخصی آن زمین را سنگچین (تحجیر) نکرده باشد.[۹] احیای زمین موات در قانون از مطالب مذکور به دست می‌آید که حکم مالکیت، برای احیا کننده زمین موات، ثابت و قطعی است. این حکم، حکم اولیه بوده و طبیعتاً در شرایط عادی، باید جاری شود. اما امروزه شرایط و موقعیت‌هایی پدید آمده که در قانون حکمی برخلاف آن، ثبت شده است. به تعبیر دیگر؛ در این موضوع حکم ثانویه‌ای به وجود آمده که از اجرای حکم مالکیت برای احیا کننده زمین جلوگیری می‌کند. اما در این‌که چه چیزی سبب شده حکم ثانوی در این موضوع به وجود آید، می‌توان چنین گفت: امروزه امکانات و تکنولوژی به حدی پیشرفت کرده که صاحبان قدرت و ثروت به راحتی می‌توانند زمین‌های بایر را آباد کرده و آنها را مالک شده و بدون اندک تلاشی بر قدرت و ثروت خود بیفزایند. لغو امکان مالکیت اراضی موات برای آن است که ثروت در میان مردم تعدیل ‌شود. بر این اساس اصل چهل و پنجم قانون اساسی مقرر می‌دارد که زمین‌های موات از ثروت‌های عمومی است و باید در اختیار حکومت اسلامی باشد و بر طبق مصالح جامعه باید از آنها بهره برداری شود. [۱]. شیخ طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن، الخلاف، محقق، مصحح، خراسانی، علی، شهرستانی، سید جواد، طه نجف، مهدی، عراقی، مجتبی، ج ۳، ص ۵۲۳، قم، ‌دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۷ق؛ ابن براج طرابلسی، قاضی عبد العزیز، المهذب، ج ۲، ص ۲۷، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۶ق. ‌ [۲]. «من غرس شجرا بدءا أو حفر وادیا لم یسبقه إلیه أحد أو أحیا أرضا میته فهی‏ له قضاء من الله عز و جل و رسوله»؛ کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ۵، ص ۲۸۰، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق. [۳]. «أبی جعفر قال: وجدنا فی کتاب علی - إن الأرض‏ لله یورثها من یشاء من عباده و العاقبه للمتقین‏ أنا و أهل بیتی‏ الذین أورثنا الله الأرض و نحن المتقون و الأرض کلها لنا فمن أحیا أرضا من المسلمین‏ فلیعمرها و لیؤد خراجها إلى الإمام من أهل بیتی و له ما أکل منها فإن ترکها أو أخربها و أخذها رجل من المسلمین من بعده فعمرها و أحیاها فهو أحق بها من الذی ترکها یؤدی خراجها إلى الإمام من أهل بیتی و له ما أکل منها حتى‏ یظهر القائم من أهل بیتی بالسیف‏ ...»؛ تهذیب الأحکام، ج ‏۷، ص ۱۵۲؛ مجلسی، محمد باقر، ملاذ الأخیار فی فهم تهذیب الأخبار، محقق، مصحح، رجائی‌، مهدی، ج ۱۱، ص ۲۵۰، قم، کتابخانه آیه الله مرعشی نجفی، چاپ اول، ۱۴۰۶ق. [۴]. «أبا عبد الله یقول: أیما رجل أتى خربه بائره فاستخرجها و کرى أنهارها و عمرها، فإن علیه فیها الصدقه- و إن کانت أرضا لرجل قبله، فغاب عنها و ترکها فأخربها ثم جاء بعد یطلبها- فإن الأرض لله و لمن عمرها»؛ الکافی، ج ‏۵، ص ۲۷۹؛ شیخ طوسی، الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، محقق، مصحح، موسوی خرسان، حسن، ج ۳، ص ۱۰۸، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ اول، ۱۳۹۰ق. [۵]. شیخ طوسی، تهذیب الأحکام، محقق، مصحح، موسوی خرسان، حسن، ج ۷، ص ۱۵۲، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق؛ شیخ حرّ عاملی، هدایه الامه إلی أحکام الأئمه(منتخب المسائل)، ج ۸، ص ۲۵۹، مشهد،‌ مجمع البحوث الإسلامیه، چاپ اول، ۱۴۱۲ق؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج ۳، ص ۲۴۱، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق؛ مجلسی اول، محمد تقی، روضه المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، موسوی کرمانی، سید حسین، اشتهاردی، علی‌پناه، طباطبائی، سید فضل الله، ج ۷، ص ۱۷۱، قم، ‌مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانپور، چاپ دوم، ۱۴۰۶ق. [۶]. امام خمینی، تحریر الوسیله، ج ۲، ص ۱۹۵، قم، مؤسسه مطبوعات دار العلم، چاپ اول. [۷]. موسوی خویی، سید ابو القاسم، منهاج الصالحین، ج ۲، ص ۱۵۰، قم، نشر مدینه العلم، چاپ بیست و هشتم، ۱۴۱۰ق. [۸]. برای اطلاعات بیشتر در این زمینه ر.ک: ۲۶۹۰؛ اسباب مالکیت زمین [۹]. مغنیه، محمد جواد، فقه الإمام الصادق(ع)، ج ۵، ص ۴۴ – ۴۵، قم، مؤسسه انصاریان، چاپ دوم، ۱۴۲۱ق. . . _________________________________________________________________ منبع : اسلام کوئست نت  

آیا از نظر اسلام با سند زدن می توان صاحب زمین های بدون مالک شد؟

بسم الله الرحمن الرحیم آیا از نظر اسلام با سند زدن می توان صاحب زمین های بدون مالک شد؟ . پرسش اگر در شرایط فعلی در یک شهری یک قطعه زمینی بدون مالک و صاحبی باشد، سند زدن و صاحب شدن آن زمین از نظر شرعی چه حکمی دارد؟ . پاسخ اجمالی زمین هایی که ممکن است در شهر یا روستا در بین مناطق مسکونی پیدا شود و مالک و صاحب آنها معلوم نباشد اصطلاحا به آنها اراضی مجهول المالک گفته می شود. این زمین ها قطعا مالک دارند ولی این که مالک آنها کیست معلوم نیست .بنا براین حکم اموال مجهول المالک را دارد و به همین جهت اشخاص دیگر (غیر صاحبان آنها ) نمی توانند تنها با صدور سند، آنها را تصاحب کنند. بلکه برای تصاحب آنها باید آنها را از حاکم شرع (ولی فقیه) خریداری نمایند و یا از او اجازه استفاده و تصرف (بدون خرید و فروش) بگیرد. پاسخ تفصیلی از نظر احادیث و منابع معتبر اسلام، زمین ها به چند قسم تقسیم مى‏شود: ۱). زمین دایرى که صاحب و مالک آن مشخص است که تکلیف چنین زمین هایی روشن است به این معنی که هر گونه خرید و فروش و دخل و تصرف در آنها باید با اجازه و رضایت مالک آنها باشد. ۲). زمین موات بالإصاله؛ یعنی زمین هایى که تا کنون احیاء نشده است. این قسم از موارد انفال و مال امام (ع) است. حضرت امام خمینی (ر ه) در باره این قسم فرموده اند:"  موات اصلى ملک امام (ع) است، لکن در زمان غیبت آن حضرت هر کس آن را آباد کند مالک مى‏شود، چه در سرزمین اسلام باشد یا کفر، و چه مثل عراق زمین خراج باشد یا نه، و چه آباد کننده مسلم باشد یا کافر."[۱] حضرت آیت ا... مکارم شیرازی نیز در باره ملکیت این قسم فرموده اند:" اراضى موات با ثبت دادن ملک کسى نمى‏شود، بلکه باید آن را احیاء کند؛ یعنى آماده براى کشت و زرع نماید."[۲] البته اگر در این زمینه قانونی و مقرراتی از سوی نظام جمهوری اسلامی وجود داشته باشد، رعایت آن لازم است. ۳). زمینى که مالک یا مالکانش از آن اعراض و صرف نظر کرده‏اند و یا به جاى دیگر کوچ کرده و رفع مالکیت از آن کرده‏اند و یا در اثر حوادث و بلا از بین رفته‏اند و نیز زمینى که قبلا احیاء شده و اینک رها شده و مجددا موات گشته است، به آن موات بالعرض اطلاق می شود، اینها از موارد انفال و مال امام (ع) است. حضرت امام خمینی (ر ه) فرموده اند:" موات عارضى اگر چنان چه مالکى ندارد، مثل زمین هایى که از ملل سابقه بوده و منقرض شده‏اند و اسم و رسمى از آنها نیست، حکمش حکم موات اصلى است.[۳] هم چنین ایشان فرموده اند:" موات عارضى اگر معلوم است که از مالک موجودى است لکن مجهول است و شناخته نمى‏شود و آن را مجهول المالک گویند، احتیاط در آن است که با اذن حاکم در آن تصرف کنند و آباد نمایند و از مالک آن تفحص نمایند، و در صورت یأس از پیدا شدن مالک، یا از حاکم شرع آن را بخرند و صدقه بدهند به فقراء و یا اجاره کنند و وجه اجاره را صدقه بدهند.[۴] بنابراین زمین هایی که ممکن است در شهر یا روستا در بین مناطق مسکونی پیدا شود و مالک و صاحب آنها معلوم نباشد اصطلاحا به آنها اراضی مجهول المالک گفته می شود. این زمین ها قطعا مالک دارند ولی این که مالک آنها کیست معلوم نیست.[۵] به همین جهت، اشخاص دیگر (غیر صاحبان آنها ) نمی توانند تنها با صدور سند آنها را تصاحب کنند. بلکه برای تصاحب آنها باید آنها را از حاکم شرع (ولی فقیه) خریداری نماید. حضرت آیت ا... خامنه ای (حفظه الله) در پاسخ این سؤال که:"در زمین مجهول المالکى یک منزل مسکونى بنا کرده‏ایم. آیا فروش زمین همراه با ساختمان موجود در آن با رضایت مشترى و علم او به این که مجهول المالک بوده و فروشنده، فقط مالک ساختمان آن است، جایز است؟"فرموده اند: اگر ساخت بنا در زمین مجهول المالک با اذن حاکم شرع باشد، مالک ساختمان فقط مى‏تواند مبادرت به فروش ساختمان بکند و حقّ فروش زمین را ندارد.[۶] لازم به تذکر است هر نوع احیاء و آبادانی موجب مالکیت زمین های موات نمی شود بلکه احیاء و آبادانی باید دارای شرایط زیر باشد تا سبب مالکیت شود: الف) قبلاً زمین مورد احیاء در تصرف ید مسلمانی نباشد. ب) آن زمین، حریم ملک دیگران نباشد. ج) از سوی شارع مقدس، مکان عبادت معرفی نشده باشد مثل مشعر، منی و عرفات و ... . د) از زمین هایی که از قطاع امام معصوم (ع) است نباشد. هـ) قبلاً کسی آن را حیازت نکرده باشد.[۷] _______________________________________________________________________ [۱] نجاه العباد (للإمام الخمینی)، ص ۳۴۶، کتاب احیاء موات‏ مسأله ۱٫ [۲] توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج ‏۲، ص ۹۲۱، مسأله ۱۵٫ [۳] نجاه العباد (للإمام الخمینی)، ص ۳۴۶ ،کتاب احیاء موات،‏  مسأله ۲٫ [۴] نجاه العباد (للإمام الخمینی)، ص ۳۴۷، کتاب احیاء موات،‏ مسأله ۳٫ [۵] کفایه الأحکام، ج ‏۲، ص ۵۴۸، الرابعه: إذا لم یکن للأرض مالک معروف، فإن کانت الأرض حیّه فهی مال مجهول المالک یجری فیها حکمه‏. [۶] أجوبه الاستفتاءات (بالفارسیه)، ص ۳۴۴٫ [۷] انصاری، شیخ مرتضی، کتاب المکاسب، ج ۲، ص ۷۰ – ۷۱٫ . . ________________________________________________________________ منبع : اسلام کوئست نت

مالکیت زمین از نظر اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  مالکیت زمین از نظر اسلام . ۱٫ زمین یا به نحوی است که مردم و مالکین اولیه آن بدون جنگ مسلمان شده اند؛ در این صورت ملک شخصی آنهاست و معامله مالکیت با آن می شود؛ و یا آنکه سرزمین عنوهً فتح می شود؛ در این صورت زمین به عموم مسلمین تعلق می گیرد ولی به شرطی که آن زمین محیاه و در حقیقت مملوک کفار باشد. اینچنین سرزمینی برخلاف سایر مملوکات کفار که به غنیمت برده می شود و تقسیم می شود تقسیم نمی گردد و به عموم مسلمین از آن جمله خود مالکان اولیه- اگر اسلام اختیار کنند- تعلق می گیرد؛ اما اینکه باید خراج و مقاسمه بپردازند مطلبی است که بعداً گفته خواهد شد. و اما اگر سرزمین فتح شده موات باشد، طبق فقه شیعه به امام تعلق می گیرد و صد درصد به نظر حکومت عادله ی حقه واگذار می شود؛ و اما اینکه کسانی که این سرزمینها به آنها واگذار می شود آیا مالک اینها می شوند و می توانند خرید و فروش کنند یا مانند مفتوح عنوه نمی توانند خرید و فروش کنند، و همچنین آیا باید در مقابل این واگذاری چیزی به بیت المال به عنوان خراج بپردازند یا نه، و صد درصد معامله ملک شخصی با آن زمین می شود، مطلبی است که باید بحث شود.و همچنین آیا مالکیت مطلق و محدود زمین موات همچنانکه به شرط الاحیاء است مادام الاحیاء است یا اَمَدی ندارد؟ اگر امد دارد امد آن چقدر است؟ اگر مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۰ احیاء کننده مالک مطلق بشود و خراج نپردازد و مشروط به مادام الاحیاء نیز نباشد، اثر اختیار امام فقط این است که اول به اجازه او باید داده شود و نظارت او برای همیشه ساقط می شود و زمین میان مالکان مستقل از نظر امام دست به دست می شود. اگر مادام الاحیاء را شرط کنیم اثر دیگر اختیار امام این است که هر وقت زمین بائر شد دومرتبه باید با نظر امام به افراد تفویض شود و اجازه احیاء داده شود.ولی اگر امام حق داشته باشد که خراج بگیرد باید گفت برای همیشه زمین در اختیار امام باقی می ماند و هرچند مُحیی مالک می شود و نظیر مزارع نیست و حق خرید و فروش دارد، اما حقی هم از امام برای همیشه بر زمین هست که به موجب آن خراج می گیرد. و اگر حق خرید و فروش هم سلب شود عملاً سلب مالکیت از مُحیی شده و او فقط اولویت بهره برداری دارد و فرقی میان اراضی مفتوحه عنوه و اراضی موات که جزء انفال است باقی نمی ماند.۲٫ زمینهایی که صاحبان آنها با صلح اسلام اختیار کرده اند، مانند سرزمین مدینه، تعلق دارد به مالکین اصلی و از این جهت فرقی میان زمین و غیر زمین نیست؛ و کأنّه این امتیازی است که به اینها داده شده است؛ ولی البته اینها نیز مادام الاحیاء مالکند؛ به صرف اینکه خرابه شد از ملکیت آنها خارج می شود و ملک امام می شود.پس هر زمین که یک بار به حالت موات درآمد از مالکیت شخصی علی الاطلاق خارج می شود و دومرتبه مملوک علی الاطلاق نمی شود، مگر آنکه بگوییم معنی «مَنْ اَحْیا اَرْضاً مَواتاً فَهِیَ لَهُ» مالکیت علی الاطلاق است؛ و البته بعدها بحث خواهد شد.۳٫ زمینهایی که معموره است و اهلش جلاء وطن می کنند بدون آنکه لشگرکشی صورت گرفته باشد، یا صاحبان آنها بالطوع و الرغبه به مسلمین تسلیم می کنند، اینها «فیئ» نامیده می شود و جزء انفال است و مانند اراضی موات به امام تعلق دارد؛ یعنی این زمینها نه نظیر غنائم است که میان افراد تقسیم شود و نه نظیر اراضی مفتوحه عنوه است که به عموم مسلمین تعلق گیرد، بلکه نظیر اراضی اولیه است که مستقیماً تحت نظر ولیّ امر است.پس سه قسم زمین داریم: زمینهایی که مالک شخصی دارد و نه عموم و نه ولیّ امر حقی و نظری در آنها ندارند. دیگر زمینهایی که به عموم مسلمین تعلق می گیرد و ولیّ امر متصدی خراج و مقاسمه و احیاناً تنظیم واگذاری آن زمینهاست. این زمینها مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۱ نظیر اماکن عمومی از مسجد و غیره می باشند که هرکس تقدم پیدا کرد به او تعلق می گیرد. سوم زمینهایی که نه به افراد تعلق دارد ونه به عموم مسلمین، بلکه به ولیّ امر تعلق دارد. قهراً ولیّ امر در این گونه زمینها اختیار بیشتری دارد [۱]. باید دید اختیار بیشتر او در این زمینه چیست؟ .۴٫ انفال. اهل تسنن انفال را با غنائم جنگی مساوی دانسته اند ولی از نظر فقه شیعه انفال با غنائم جنگی مغایر است و فقط قسمتی از غنائم جنگی (ما یَصْطَفیهِ الْاِمامُ) است که در ردیف انفال واقع می شود. برخلاف آنچه در جزوه انفال آقای غفوری آمده است، غنائم جزء انفال نیست، غنائم تعلق دارد به شرکت کنندگان در جنگ و میان آنها تقسیم می شود ولی انفال تعلق دارد به ولیّ امر. انفال نقطه مقابل مملوکات تحصیلی فردی است که یک نفر مسلم یا ذمّی در اثر کارو یا احیاء زمین به دست می آورد، و دیگر مقابل مملوکات کفار است که به غنیمت به مسلمین می رسد؛ یعنی «نقل» است، چیزی است که نه محصول کار کسی است که عملش محترم است و به خودش تعلق دارد، و نه محصول کار کسی است که عملش غیرمحترم است و به استنقاذکننده تعلق دارد. انفال از مختصات فقه شیعه و یک نقطه برجسته از فقه شیعه است. انفال منحصر به زمین نیست، بلکه زمین قسمتی از انفال است، یعنی قسمتی از زمینها قسمتی از انفال را تشکیل می دهند، مثل «اَلْاَرْضُ الَّتی لَمْ یوجَفْ عَلَیْها بِخَیْلٍ وَ لا رِکابٍ» و اراضی موات و اراضی ای که «لاربَّ لَها وَ اِنْ لَمْ تَکُنْ مَواتاً» .۵٫ اول کسی که زمینها را از وضع اصلی در اسلام خارج کرد عثمان بود که «اقطاعات عثمان» در تاریخ معروف است. مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۲ [۱] این گونه زمینها یا موات است که با اجازه ولیّ امر باید احیاء شود، و یا محیاه است، از قبیل قطایع ملوک و زمینی که لاربّ لها . اینها نیز با نظر ولیّ امر باید تقسیم شود و احیاناً خراج گرفته شود. و همچنین است اراضی صلح یا فیئ که «لَمْ یوجَفْ عَلَیْها بِخَیْلٍ وَ لا رِکابٍ. » انفال راجع به انفال و فلسفه آن قبلاً بحث کردیم؛ اما اینکه انفال چیست؟ .۱٫ «الارض التی لم یوجف علیها بخیل و لا رکاب سواء انجلی عنها اهلها او اسلموها للمسلمین طوعاً» .۲٫ الارض الموات، خواه آنکه در اراضی مفتوحه عنوه باشد یا غیر آن. اشکالی که هست در اراضی محیاه مفتوحه عنوه است اگر به حالت موات درآید که آیا جزء انفال می شود و به ولیّ امر تعلق می گیرد یا به حالت اولیه باقی است و به عموم مسلمین تعلق دارد؟ در وسیله النجاه شقّ دوم را انتخاب می کند.۳٫ «سیف [۱]البحار و شطوط الانهار بل کلّ ارض لا ربّ لها و ان لم تکن مواتاً بل کانت» «قابله للانتفاع بها من غیر کلفهٍ کالجزیره التی تخرج فی دجله و الفرات و نحوهما. » .۴٫ «رؤس الجبال و ما یکون بها من النبات و الاشجار و الاحجار و نحوها و بطون الاودیه و الآجام و هی الاراضی الملتفّه بالقصب او المملوّه من سائر الاشجار. . . » .۵٫ «ما کان للملوک من قطایع و صفایا. » (مقصود این است که مختصات پادشاهانی که مغلوب اسلام می شوند جزء انفال است. ولی همان طوری که در شرایع تصریح می کند مشروط به این است که معلوم الغصبیه و معلوم المالک نباشد. ) مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۳ ۶٫ «صفو الغنیمه کفرس جواد و ثوب مرتفع و جاریه حسناء و سیف قاطع و درع فاخر. » (مقصود این است که اشیاء قیمتی غنیمت میان سربازان تقسیم نمی شود و در اختیار ولیّ امر قرار می گیرد. بدیهی است که اشیاء قیمتی اگر به افراد و سربازها تعلق گیرد یا موجب تنازع می شود و یا مانند فرش کاخ مدائن که از نفایس بوده است تکه تکه و تقسیم و ضایع می شود. ) .۷٫ ارث من لا وارثَ له. .۸٫ «المعادن التی لم یکن لمالک خاصّ تبعاً للارض او بالاحیاء. » (حدود تبعیت را ذکر نکرده اند. بدیهی است که معادن زیرزمینی که از حدود تصرفات معمولی در زمین خارج است مانند نفت که در عمق سه هزار متری واقع است تابع زمین نیست. ) .در وسیله النجاه باب انفال، پس از ذکر مواد بالا می گوید:الظاهر اباحه جمیع الانفال للشیعه فی زمن الغیبه علی وجه یجری علیها حکم الملک من غیر فرق بین الغنیّ منهم و الفقیر. نعم، الاحوط ان لم تکن اقوی اعتبار الفقر فی ارث من لا وارث له. بل الاحوط تقسیمه فی فقراء بلده و احوط من ذلک ان لم یکن اقوی ایصاله الی نائب الغیبه، کما انّ الاقوی حصول الملک لغیر الشیعی ایضاً بحیازه ما فی الانفال من العشب و الحشیش و الحطب و غیرها بل و حصول الملک لهم ایضاً للموات بسبب الاحیاء کالشیعی.اینجا بار دیگر اهمیت مسئله حکومت و ولایت از یک طرف و کوتاهی نظر فقهای شیعه از طرف دیگر ظاهر می شود. چگونه ممکن است غیبت امام سبب شود این فلسفه بزرگ معطل بماند و اراضی انفال حکم اموال شخصی و منقول را پیدا کند؟ ! .آیا از اخبار احیاء موات که می فرماید: «مَنْ اَحْیا اَرْضاً مَواتاً فَهِیَ لَهُ» می توان فهمید که اراضی موات که جزء انفال است (لااقل در زمان غیبت) ملک احیا کننده می شود؟ به نظر ما نه، زیرا اولاً این اخبار از رسول اکرم است و ممکن نیست ناظر به مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۴ خصوص زمان غیبت باشد، و ثانیاً مفاد «هی له» بیش از اختصاص و اولویت نمی فهماند، خصوصاً که در بعضی اخبار احیاء موات وارد شده که احیاء کننده باید خراج بپردازد. خراج پرداختن با مالکیت شخصی جور در نمی آید. و ثالثاً بعید نیست که تصرفات خرید و مالکانه احیاکنندگان اراضی موات یا کسانی که از زمینهای محیاه به آنها رسیده است یعنی از قطایع ملوک یا اراضی صلح به آنها رسیده، تصرفات مالکانه آنها به اجازه امام باشد نه اینکه ملک طلق آنهاست.در کتاب اسلام و مالکیت صفحه ۱۵۸- ۱۶۰ فیئ را با انفال دوتا ذکر می کند و احیاناً در صفحه ۱۵۸ فیئ را با اراضی مفتوحه عنوه یکی ذکر می کند، اما به نظر می رسد که اشتباه است؛ فیئ جزء انفال است. دلیل فیئ آیه ۷ از سوره حشر است: ما أَفاءَ اَللّهُ عَلی رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ اَلْقُری فَلِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی اَلْقُرْبی وَ اَلْیَتامی وَ اَلْمَساکِینِ وَ اِبْنِ اَلسَّبِیلِ کَیْ لا یَکُونَ دُولَهً بَیْنَ اَلْأَغْنِیاءِ مِنْکُمْ. . . [۱] السیف (بکسر السین) ساحل البحر او کل ساحلٍ. الجمع: السیاف ( المنجد ) . مالکیت فردی مال از نظر اسلام همان طوری که به فرد تعلق دارد به اجتماع نیز تعلق دارد. حق مالکیت نامحدود نیست، شامل اسراف و تبذیر نیست؛ لهذا اسلام اجازه نمی دهد که انسان برای بعد از مردن خود به هرچه دلش می خواهد وصیت کند. در آمریکا یک ثروتمند احیاناً وصیت می کند که همه یا نیمی از ثروتش مال سگ عزیزش (سی سی مثلاً) باشد. این کار احمقانه است و اسلام چنین حقی را برای مالک قائل نیست. مسئله ارث ۱٫ یکی از مسائلی که در رژیمهای اجتماعی و سیاسی و اقتصادی مطرح است مسئله ارث است که آیا عادلانه است یا ظالمانه؟ .۲٫ بدیهی است که این بحث چون از آن نظر است که چه «باید» کرد قطعاً جنبه اخلاقی به خود می گیرد هرچند ممکن است از بعضی از جنبه ها فقط نظر به جهت اجتماعی از نظر مصالح عالیه بشریت باشد بدون آنکه توجه به جنبه عدالت و ظلم بشود. ولی البته از نظر مکتب ما مصالح عالیه بشریت همیشه توأم است با حق اجتماع و قهراً مخالف عدالت نخواهد بود. اساساً معنی ندارد که یک چیزی در نظر عقل در عین اینکه ظلم و تجاوز است خوب و مستحسن باشد. تنها از نظر غریزه و احساس ممکن است این تفاوت میان عقل و احساس وجود پیدا کند.۳٫ ارث از توابع مالکیت فردی است؛ یعنی اگر مالکیت فردی را به هیچ نحو صحیح ندانیم و یا عملاً وجود نداشته باشد بحث از ارث بلاموضوع است. لهذا این دو بحث بهتر است توأم با یکدیگر تحت عنوان مالکیت و ارث ذکر شود.لازمه نفی مالکیت فردی نفی ارث هست، اما لازمه قبول مالکیت فردی قبول ارث نیست؛ زیرا ممکن است کسی مالکیت را از نظر اولویت طبیعی میان کارگر و کار بپذیرد و غیر از کار موجبی برای مالکیت قائل نباشد و علیهذا ارث را از لحاظ مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۶ قطع رابطه میان کار و مالکیت رد کند. سوسیالیستها مخالف مالکیت اموری که با کار شخصی تولید شده باشد نیستند ولی اغلب مخالف ارث می باشند؛ کما اینکه ممکن است کسی طرفدار سرمایه داری ولی مخالف ارث باشد؛ هرچند هنوز اطلاع نداریم همچو شخصی در دنیا وجود داشته است یا وجود دارد. اما ملازمه ای میان سرمایه داری، یعنی مالکیت ابزار تولید، و قبول ارث نیست، زیرا هرکدام از ایندو (سرمایه داری و ارث) ملاک و مبنای جداگانه دارند. سوسیالیستها مدعی هستند که ارث بزرگترین مظهر بی عدالتی و بزرگترین عامل وجود سرمایه داری است؛ بدون ارث سرمایه داری امکان پذیر نیست. این نظر البته صحیح نیست، به دلیل اینکه تاریخ نشان می دهد سرمایه داران زیادی را که از پدر و مادر فقیر به دنیا آمده اند و تدریجاً ثروت کلانی که از نظر سرمایه دار مشروع است به چنگ آورده اند. به هر حال لازمه پذیرفتن سرمایه داری پذیرفتن ارث نیست، کما اینکه لازمه پذیرفتن مالکیت و ارث پذیرفتن سرمایه داری یعنی مالکیت ابزار تولید، خواه وسائل طبیعی یعنی زمین و آب و خواه وسائل مصنوعی یعنی ماشینهای تولید، نیست.۴٫ طرفداران ارث به نقل فلیسین شاله در جزوه سرمایه داری و سوسیالیسم صفحه ۲۲ مجموعاً سه دلیل برای مشروع بودن ارث ذکر کرده اند: .الف. «حق ارث گذاردن نتیجه منطقی حق مالکیت است. انسان مختار است آنچه را که مالک است از بین ببرد یا ببخشد؛ بنابراین می تواند دستور دهد که بعد از مرگ او آن را به دیگران ببخشند، یعنی می تواند آن را به ارث بگذارد. با از بین رفتن کسی که شی ء را تولید کرده است شی ء از بین نمی رود. بنابراین آن کس می تواند اشخاصی را که باید بعد از مرگ او شی ء را صاحب شوند تعیین کند. » .ب. «ارث از نقطه نظر اخلاقی، مشروع بلکه ممدوح است، زیرا سبب تقویت رابطه ی خانوادگی می شود. فی الحقیقه امید اینکه بتوانند برای اطفال خود آسایش و رفاهیّت بیشتری فراهم نمایند، سبب تحریک فعالیت پدر و مادر و تشویق آنها به زحمت کشیدن می گردد. » .ج. «از نقطه نظر اجتماعی ارث مفید بلکه لازم است. اگر ارث مرسوم نبود آدمیان همینکه به سن معینی می رسیدند دیگر کار نمی کردند، آنچه را که قبلاً تولید نموده بودند به مصرف می رسانیدند. جامعه را می توان به شخصی تشبیه کرد که احتیاج به محصول فراوان دارد و از تمام ترقیات و تمام عواملی که تشویق به کار مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۷ کردن می نماید منتفع می شود؛ این شخص (اجتماع) است که از تمام میراثهای فردی استفاده می کند. » .در صفحه ۳۹ از طرف سوسیالیستهای مخالف ارث چنین می گوید:اصل قانونی و ظاهراً مشروعی که بقای این بی عدالتی اساسی را (که مشخص جامعه کنونی است) سبب می شود اصل ارث است. برفرض که املاک و ثروتهایی که امروز وجود دارد نتیجه کار اجداد باشد خلاف عدالت است که کسی بتواند از ثروتی که اجدادش به دست آورده اند استفاده کند. ارث بردن از این حیث مخالفت عدالت است که قطع رابطه بین مالکیت و کار را تحقق می بخشد و تسجیل می کند.در صفحه ۴۰ از طرف سوسیالیستها جواب دلیل اول طرفداران ارث را این طور می دهد:اگر چیزی را که ساخته می شود منحصراً محصول کار فردی بدانیم اشتباه کرده ایم زیرا آن چیز در عین حال نتیجه زحمات جامعه نیز محسوب می شود. فی الحقیقه شخصی که کار می کند در میان جامعه بسر می برد و از حمایت آن بهره مند می گردد و نیز از تمام کاری که آدمیان در گذشته و حال انجام داده اند و از تمام اکتشافات علوم و اختراعات فنون استفاده می نماید. بنابراین چیزی که تولید می شود، هم محصول کار فرد است و هم محصول کار جامعه. ممکن است جامعه در حیات فردِ تولیدکننده ی اشیاء از حقی که بر آن اشیاء دارد صرف نظر نماید ولی بعد از مرگ آن فرد می تواند حق خود را مطالبه کند.در صفحه ۴۱ جواب دلیل دوم طرفداران ارث را این طور می دهد:از نقطه نظر عواطف و احساسات، راست است که پدران از کوششی که برای اصلاح اوضاع و تأمین آتیه فرزندان خود مبذول می دارند لذت مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۸ می برند، لکن باید دانست که ارث به جای اینکه سبب اتحاد افراد خانواده بشود بیشتر موجب افتراق و اختلاف ایشان می گردد.در جواب دلیل سوم طرفداران ارث می گوید:اصل نفع اجتماعی نیز که طرفداران سرمایه داری برای موجه ساختن ارث دلیل می آورند مورد قبول سوسیالیستها نیست. اینها می گویند اگر آدمیان به ارث گذاردن هم علاقه نداشتند باز بسیاری از آنها در نتیجه عادت، ذوق یا جاه طلبی به کار خود ادامه می دهند.سوسیالیستها گذشته از اینکه ادلّه طرفداران ارث را رد می کنند ادلّه جداگانه ای نیز بر بطلان ارث ذکر می کنند از قبیل قطع رابطه کار و مالکیت، فساد اخلاق و عاطل و باطل ماندن ورّاث، مقدمه شدن برای اینکه بعد از چند نسل ثروتها در نقطه های خاصی متمرکز شود و بی عدالتی (عدم مساوات و اختلاف طبقاتی) به وجود بیاید.البته ما بعداً راجع به این سه دلیل سوسیالیستها بحث خواهیم کرد. اکنون به سه دلیل طرفداران ارث، با توجه به نظر مخالف سوسیالیستها، می پردازیم.مقدمتاً باید بگوییم مثل این است که ارث در میان غربیها تابع وصیت و داخل در باب وصیت است، در صورتی که می دانیم ارث در اسلام غیر از وصیت است.وصیت حق مالک است و ارث حکم فرضی الهی خارج از اختیار مورّث. در غرب یک شخص می تواند تمام دارایی خود را به شخص دلخواه خود حتی به سگ خود یا گربه عزیز خود به عنوان ارث منتقل کند، اما در اسلام اینچنین آزادی وجود ندارد و ثروت خواه ناخواه به نسبتهای معین میان فرزندان و پدر و مادر و همسر تقسیم و تجزیه می شود.اما راجع به دلیل اول: سخن طرفداران ارث مبنی بر اینکه نتیجه منطقی مالکیت حق ارث گذاشتن است، درست نیست. مدعای سوسیالیستها در اینکه اجتماع هم ذی حق است درست است ولی دلیل سوسیالیستها و همچنین استنتاج آنها صحیح نیست. آنها می گویند به این دلیل اجتماع حق دارد که در ایجاد ثروت فرد شریک است زیرا فرد در حمایت اجتماع زندگی کرده و از زحمات دیگران (گذشتگان و مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۱۹ حاضرین) استفاده کرده تا توانسته است این ثروت را تولید کند، و جامعه در زمان حیات شخص فقط از حق خود صرف نظر می کند نه در بعد از فوت او.این ایراد درست نیست، زیرا هرچند افراد از حمایت یکدیگر برخوردارند ولی این حمایت متقابل است، و فرض این است که ما مالکیت فردی را پذیرفته ایم. اگر این حمایت متقابل را سبب مالکیت اشتراکی بدانیم که موضوعی برای ارث نیست؛ ولی اگر مالکیت فردی را برای خود شخص پذیرفتیم قهراً برای او اولویت تصرف و اختیاراتی قائل هستیم. در این صورت باید گفت چه دلیلی هست که این اختیارات محدود به زمان حیات است؟ خلاصه اینکه بنا بر قبول حق مالکیت فردی، حق حمایت و حق تعاون غیر مستقیم افراد نسبت به یکدیگر طرفینی است؛ همان طوری که این فرد از دیگران کمک گرفته است کمک هم داده است؛ نتیجه اینکه محصول کار هرکس مال خودش و تحت نظر خودش حتی بعد از ممات.ثانیاً «جامعه از حق خود در زمان حیات شخص صرف نظر کرده» یعنی چه؟ ! مثل این است که مالکیت فردی را نتیجه بخشش اجتماع بدانیم نه یک حق مشروع و اصیل.ثالثاً با چه مقیاسی کشف می کنیم که در زمان حیات، بخشیده و با چه مقیاسی کشف می کنیم که برای بعد از فوت به حق خود رجوع کرده است؟ .به نظر ما دلیل اول به شکلی که بیان شد باطل است، در عین اینکه ارث را به شکل خاص اسلامی قبول داریم. ما می گوییم نتیجه مالکیت اختیار تامّ مالک نیست. ارث نیز از نظر اسلام لازمه مالکیت و اختیار تامّ مالک نیست بلکه جهت دیگر دارد. به نظر ما علت اینکه مالک اختیار مطلق ندارد که در غیر مصالح خود یا اجتماع مال را مصرف کند، مثل اینکه معدوم کند یا استفاده نامشروع ببرد، این است که ماده ثروت را طبیعت برای همه آفریده است و کار فقط او را مفید و دارای ارزش کرده است [۱]. مالکیت فرد نسبت به ثروت به مقداری است که روی آن کار صورت داده است؛ و اما معدوم کردن یا استفاده نامشروع کردن تضییع ماده است بدون مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۲۰ مجوز. در ورقه های «اسلام، سرمایه داری، سوسیالیسم» اینچنین گفته ایم:مواد خام اوّلی قبل از انجام کار به همه تعلق داشته است، بعد از انجام کار تعلقش به دیگران سلب نمی شود، کار سبب می شود که شخص نسبت به دیگران اولویتی نسبت به آن شی ء پیدا کند. اثر این اولویت این است که حق دارد استفاده مشروع، یعنی استفاده ای که با هدفهای طبیعت و فطرت هماهنگ باشد، ببرد اما حق ندارد آن را معدوم کند و از بین ببرد یا استفاده نامشروع از آن ببرد، چون در عین حال این مال به جامعه تعلق دارد. اسراف و تبذیر و هرگونه استفاده نامشروع، از آن جهت جایز نیست که تصرف در حق غیر است بدون مجوز. بلی، اگر انسان قادر بود حتی ماده را با کار ایجاد و خلق کند جای این بود که مالکیت، مطلق باشد؛ بلکه اگر خالق و آفریننده محصول می بود باز هم حق تضییع و اسراف نداشت زیرا خودش محصول اجتماع است، او خودش واجب الوجود بالذات نیست، فردی است قائم به اجتماع، اجتماع در نیروهای علمی و دماغی و بدنی او دخیل است، آن قوا تنها مال خودش نیست، اجتماع در آنها ذی حق است، و لهذا خودکشی از جنبه حقوق اجتماعی- قطع نظر از تکلیف الهی که حتی با تجویز اجتماع نیز جایز نمی شود- نیز جایز نیست، زیرا فرد محصول اجتماع و مدیون اجتماع است.از این بیان نتیجه می شود که انسان حق تضییع ندارد اما حق بخشش و هبه و وقف و صلح و ابراء و همچنین حق مجّاناً خدمت کردن، مادامی که به اجتماع صدمه نزند، از او سلب نمی شود؛ حق وصیت و توریث- اگر بتوان آن را حق مورّث دانست [۲]- از او سلب نمی شود؛ اما اینکه لازمه دخالت اجتماع این است که حق تصرف منحصر باشد به زمان حیات، دلیل ندارد.پس دلیل اول طرفداران ارث صحیح نیست و جواب سوسیالیستها هم صحیح نیست. آن دلیل، برای ارث به طرز غربی است که از حقوق و از توابع مالکیت است، و اما ارث اسلامی به کیفیتی که دارد که خارج از اختیار مورّث است بر پایه حق مالکیت نیست.اما دلیل دوم. این دلیل مشوّش است؛ از آنجا که می گوید: «فی الحقیقه امید به مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۲۱ اینکه. . . » این دلیل را با دلیل سوم یکی می کند. ثانیاً معلوم نیست چرا این دلیل را اخلاقی خوانده است. حداکثر درباره این دلیل این طور می توان گفت که توارث که بر اصل «وَ أُولُوا اَلْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلی بِبَعْضٍ فِی کِتابِ اَللّهِ» [۳]است رابطه فامیلی و مخصوصاً خانوادگی را محکمتر می کند. خیلی فرق است میان اینکه پدری بمیرد و زن و فرزندان از جای خود تکان نخورند و فعالیت پدر را برای خود بدانند، و بین اینکه بعد از مردن پدر مجبور باشند نسبت به مایملک پدر بیگانه باشند. اگر نسلهای بعد از آثار فعالیت نسلهای قبل خود بهره ببرند بدون شک در نظر یکدیگر بسیار معزّزتر و محترمتر می شوند. فعالیت پدر برای آینده فرزندان، با توجه فرزندان به این جهت و عواطفی که از این جهت میان آنها متبادل می شود، ارتباط را قویتر می کند و استحکام روابط خانوادگی مطلوب است.بیان دیگر اینکه توارث نوعی لذت و احساس آسایش و نوعی زندگی در پرتو عواطف است، هم از نظر مورّث و هم از نظر ورّاث؛ و اخلاقاً صحیح نیست که این سعادت را از بشر سلب کنیم. جواب سوسیالیستها به اینکه ارث سبب تفرق می شود نه اتحاد، بسیار ضعیف است.دلیل چهارم دلیلی است قوی. خود سوسیالیستها نیز آنجا که می گویند: «بسیاری از مردم در اثر عادت. . . » اعتراف ضمنی می کنند که توریث مشوق اجتماعی مهمی است [۴]. .جای هیچ گونه تردیدی نیست که قانون ارث سبب می شود انسان به خاطر فرزندان خود تا لحظه آخر از کار و کوشش خودداری نکند و قوا و استعدادهای خود را به کار اندازد. افرادی را سراغ داریم که تا حدود پنجاه سالگی بچه نداشته اند و از آن پس صاحب فرزند شده اند و می گویند «از وقتی که صاحب فرزند شده ایم به زندگی از نظر تأمین آتیه این فرزند به شکل جدی تری نگاه می کنیم. » عمده این است که ادلّه سوسیالیستها را بر نامشروع بودن ارث بررسی کنیم. دلیلهای آنها سه تاست: مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۲۲ ۱٫ قطع رابطه کار و مالکیت خلاف عدالت است.۲٫ ارث سبب می شود که ورثه، مفتخوار و در نتیجه از لحاظ تربیت عاطل و باطل بمانند.۳٫ ارث سبب می شود که فاصله طبقاتی تدریجاً زیاد بشود.این سه ایراد، اوّلی جنبه حقوقی دارد، دومی جنبه تربیتی، سومی جنبه اجتماعی.از جنبه اول باید گفت ظلم و تجاوز است؛ از جنبه دوم باید گفت اخلاق و تربیت فرد را فاسد می کند؛ از جنبه سوم باید گفت اجتماع را فاسد می کند.جواب دلیل اول واضح است: آنچه ظلم و خلاف عدالت است این است که شخصی محصول کار دیگری را مصرف کند و او را محروم سازد؛ یا قانون، شخصی را علی رغم اراده خودش محروم کند و مال شخصی او را به دیگری بدهد؛ اما در صورتی که خود شخص به اراده خود مال خود را به کسی ببخشد و یا آنکه در صورت مردن و غیرقابل استفاده کردن او مال او را قانون براساس مصالحی به شخص خاصی ببخشد، تجاوز در حق متوفّا نیست. و اما از نظر سایر افراد اجتماع می توان ادعا کرد که ترجیح بلا مرجّح است و به عبارت دیگر ضد مساوات است و به عبارت دیگر ضد عدالت به معنی مساوات است [۵]یعنی خروج از مساوات در شرایط متساوی است در صورتی که در اینجا شرایط متساوی نیست. مصالح ارث از قبیل تشویق زندگان به عمل و تحکیم روابط ارحام و سبب (زوجیت) سبب می شود که این قانون وضع و تشریع شود. قانون اینچنانی به نفع عموم است و از این جهت که کاری به نفع عموم شده مثل این است که عین مال به عموم مردم داده شود.قطع رابطه کار و مالکیت را همه جا نمی توان منکر شد. در بعضی جاها مثل هبه و وصیت و صلح و وقف و ابراء، لازمه مالکیت و ارضاء حوائج روحی مالک سبب می شود که حق بخشش و جود و کرم را از او سلب نکنیم. استدلالی که ارسطو بر حسن مالکیت فردی کرده این است که مالکیت اشتراکی موضوع جود و بذل و گذشت را از میان می برد و این خصال و عواطف عالی را می میراند. موضوع قطع رابطه کار و مالکیت مصداق «حَفَظْتَ شَیْئاً وَ غابَتْ عَنْکَ اَشْیاءُ» می باشد. مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۲۳ اما دلیل دوم مبنی بر اینکه ارث اخلاق ورّاث را فاسد و آنها را تنبل و لاقید می کند.این دلیل مبنی بر این است که یگانه عامل و محرک انسان به فعالیت، احتیاج و بیچارگی است؛ بشر را همیشه باید محتاج لقمه نان نگه داشت تا کار کند و اگر نه بیکار و در نتیجه فاسد و تنبل خواهد شد. ولی حقیقت این است که فعال و لایق و کارآمد شدن بستگی دارد به مالکیت شخصی و احساس اینکه محصول زحماتم برای خودم و به نام خودم است، و دیگر به تربیت صحیح و محیط سالم. بسیارند افرادی که محتاجند و فاسدالاخلاق و تنبل، و بسیارند افرادی که متمکّن اند و فعال.بسیار اشتباه است که برای وادار کردن افراد به فعالیت، کاری کنیم که زندگانی از صفر شروع شود نه از عدد. عجبا که سوسیالیستها سلب مالکیت فردی از افراد می کنند و تأمین زندگی فرد را به عهده اجتماع می گذارند و نمی گویند تأمین اجتماعی موجب تنبل شدن و بیکاره شدن است؛ در صورتی که همان دلیل دوم آنها در مورد ارث بر مبنای اصلی سوسیالیسم وارد است، زیرا اگر قبول کنیم یگانه عامل محرک انسان احتیاج فردی است، پس کسی که از طرف پدر و مال موروثی تأمین شده یا کسی که اجتماع او را تأمین کرده محرکی درونی برای فعالیت نخواهد داشت؛ چیزی که هست آنجا که اجتماع او را تأمین می کند تکلیف و وظیفه ای هم به عهده او می گذارد و او به حکم اجبار و وظیفه اسقاط تکلیف می کند نه به حکم شوق و رغبت.این اشتباه از آنجا پیدا شده که در اجتماعات فاقد تعلیم و تربیت، دیده شده که غالباً ورّاث ثروتمندان به سرعت بدبخت شده اند. خیال کرده اند این جهت اثر مالکیت بدون کار است؛ ندانسته اند اثر فقدان تعلیم و تربیت صحیح است. لهذا در جامعه هایی که آموزش و پرورش کافی دارند چنین حوادثی کمتر رخ می دهد.اما دلیل سوم، فاصله طبقاتی. اولاً صرف اینکه اجتماعی دارای طبقات باشد و مردم در شرایط مختلف و نامساوی عملاً زندگی کنند، اگر وضع قوانین و اجرای آنها برای همه مردم یکسان باشد و این تفاوت مولود لیاقت و فعالیت خود شخص یا سلف او باشد، ایراد ندارد. مال مشروع را برای فرزند به ارث گذاشتن عیناً نظیر این است که خصایص طبیعی و هوش و استعداد از طرف مورّث به فرزندان به ارث می رسد. این خصایص را اگر از جامعه دزدیده بود و به فرزندان خود داده بود جامعه مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۲۴ حق مطالبه داشت، اما فرض این است که نه خصایص طبیعی و نه اموال مکتسب خود را از جامعه ندزدیده است. این گونه تفاوتها هرچند برای ورّاث نسبت به سایرین اکتسابی نیست اما دزدی و سرقت و استعمار دیگران هم نیست؛ مثل این است که به شخصی از طرف دیگری هدیه ای اعطا شود.بعلاوه ارث مال همه مردم است، مال یک طبقه خاص نیست. این قانون همه را تشویق می کند که هرچه می توانند بهتر و بیشتر برای اعقاب خود که امتداد وجودشان است فعالیت کنند.اما اگر گفته شود: علاوه بر اصل عدالت و علاوه بر اصل مساوات، یک اصل دیگر هم هست که در اجتماع باید رعایت شود و آن اصل توازن است. تفاوت اگر زیاد شد خواه ناخواه تعادل اجتماعی بهم می خورد؛ عقاید و افکار و اراده ها و نیروهای افراد انبوهی دنبال رو فکر و عقیده و اراده شخص می گردد؛ مانند باری که یک طرف سنگین و یک طرف سبک باشد بالاخره به منزل نمی رسد. اگر مالکیت شخصی باشد و ارث نباشد خطر فاصله طبقاتی زیاد نیست، ولی اگر ارث در کار باشد سرمایه ها از نسلی به نسلی منتقل و در اثر تراکم فعالیتهای نسلها سرمایه ها افزایش می یابد و فواصل عظیم طبقاتی پدید می آید.جواب این است که اولاً این دلیل که می گوید ارث سبب می شود که ثروت در نسلهای متوالی متمرکز گردد، ضد استدلال دوم است که می گفت لازمه ارث فاسد شدن و تنبل شدن نسل است. ثانیاً در اسلام مالیاتهایی به نام زکات و خمس وضع شده که خود به خود فواصل طبقاتی را کم می کند. ثالثاً ارث اسلامی تقسیم و کوچک کردن مال است، برخلاف ارث مسیحی که در اختیار مورّث است. رابعاً اصل دیگری در اسلام است که به حکومت شرعی و قانونی حق می دهد مالیاتهایی طبق مصالح اجتماع عنداللزوم به خاطر مصالح اجتماع، مثل اینکه حاجت خاص اجتماعی پدید آمده و یا به خاطر حفظ تعادل اجتماع، وضع کند. مالیات اسلامی منحصر به زکات و خمس نیست؛ زکات و خمس مالیاتهایی است که برای همیشه در حدود نصاب و درآمد معین وضع شده و برای همیشه ثابت است. یک سلسله مالیاتهای موقت است که در اختیار حکام است. از این جهت مانند مجازاتهاست که بعضی از آنها از طرف اسلام تعیین و تحدید شده، چون قابل تحدید بوده، مثل حد زنا، سرقت، قتل، محارب؛ سایر مجازاتها به نام «تعزیر» در اختیار حکومت است. مجموعه آثار شهید مطهری . ج۲۰، ص: ۵۲۵ در باب ارث یک مسئله دیگر که هست ارث مناصب است. در دوران قدیم مناصب به ارث می رسید؛ پسر یک سرهنگ از دوران شیرخوارگی سرهنگ بود؛ مادرش در حالی که بچه در رحم بود اشاره به شکم خود می کرد و می گفت: «به جان سرهنگ» ؛ مساجد و معابد برای پیشنمازها ارثی بود؛ حتی امتیاز موقوفه ها ارثی بود؛ ریاست قبائل ارثی بود. در میان عرب این خصوصیت فوق العاده حاکم بود. در اسلام حتی امامت موروثی نیست، جعلی است ولی به جعل الهی؛ خلافت احتیاج به بیعت دارد. [۱] به عبارت بهتر اگر فرد کار کرده تا ثروت مورد نظر را تولید کرده است، خلقت و عوامل طبیعت صد برابر بلکه هزار برابر او در تولید این ثروت دخیل است. در تولید یک میوه حداکثر این است که بشر /۱۰۰۰۱ دخالت داشته باشد، باقی دخالتها از ابر و باد و مه و خورشید و فلک است؛ و به عبارت دیگر کار فقط ثروت بالقوه را بالفعل کرده است. [۲] ولی همان طور که قبلاً گفتیم اشتباه است که ارث را حق بدانیم. اگر از لحاظ حق بخواهیم بحث کنیم باید درباره وصیت بحث کنیم که نظیر هبه و وقف و حبس و صلح و غیره است. [۳] انفال/۷۵ [۴] بعلاوه آنجا که امر دائر است یک عاطفه انسانی نظیر علاقه به زن و فرزند را به عنوان عامل مشوّق استخدام کنیم، چرا جای آن را به جاه طلبی که خشونت دارد و مذموم است بدهیم؟ ! همچنین عادت که کور است؛ و اما ذوق مطلب درستی است. [۵] خلاصه اینکه اگر عدالت را به معنی مساوات علی الاطلاق در تقسیم بهره ها با قطع نظر از استحقاق و لیاقت و شخصیت فردی در نظر بگیریم خلاف عدالت است. اما عدالت، این گونه مساوات نیست، این گونه مساوات ظلم است. . . __________________________________________________________________ منبع : پایگاه جامع شهید مرتضی مطهری

تأثیر خشکسالی و قحطی بر وضعیت مالکیت زمین در ایران عصر ناصری

بسم الله الرحمن الرحیم تأثیر خشکسالی و قحطی بر وضعیت مالکیت زمین در ایران عصر ناصری . داریوش رحمانیان استادیار دانشگاه تهران مهدی میرکیایی دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی -  دانشگاه پیام نور . متن کامل مقاله : PDF : تأثیر خشکسالی و قحطی بر وضعیت مالکیت زمین در ایران عصر ناصری . چکیده با انحطاط صنایع دستی و کاهش صادرات ابریشم در عصر ناصری، اقتصاد کشور، عمیقاً به بخش کشاورزی وابسته شد. به این ترتیب، زمین و مالکیت آن اهمیتی بیش از گذشته یافت. قحطی ها که معلول مجموعه ای از عوامل طبیعی و اقتصادی بودند موجب مرگ و میر و مهاجرت کشاورزان و کشت نشدن زمین های کشاورزی می شدند. کاهش محصولات زراعی، یا زمین ها را به تصرف دولت و ملاکان بزرگ درمی آورد و یا به موقوفات می افزود. این وضعیت به تضعیف خرده مالکی و تبدیل خرده مالکان به کارگران روزمزد می انجامید. قحطی، دولت را دچار بحران مالی می کرد و دولت برای رهایی از این بحران به فروش خالصه ها پرداخت. فروش خالصه ها قیمت غلات را افزایش داد، طبقه جدید تاجر- ملاک را پدید آورد و بر قدرت و نفوذ سیاسی ملاکان بزرگ افزود. . واژه های کلیدی : قحطی ، خشکسالی ، آفت زدگی ، مالکیت ارضی ، عصر ناصری . . _________________________________________________________________________ منبع : مطالعات تاریخ اسلام سال هفتم / شمار ۀ ۲۳ / زمستان ۱۳۹۳

بررسى روند تاریخى صدور سند مالکیت مسکونى روستایى در ایران

بسم الله الرحمن الرحیم بررسى روند تاریخى صدور سند مالکیت مسکونى روستایى در ایران . دکتر مجتبى قدیرى معصوم  استاد دانشگاه تهران سهیلا ایرانخواه خانقاه کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزى روستایى دانشگاه تهران . متن کامل مقاله : PDF : بررسى روند تاریخى صدور سند مالکیت مسکونى روستایى در ایران . چکیده فضاهاى روستایى بخشى از جوامع انسانى هستند، توسعه پایدار و یکپارچه ملى معطوف به توسعه پایدار در سطح منطقه اى، شهرى و روستایى است. در همین راستا برنامه دوم و سوم و چهارم توسعه اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى، عمران روستایى را یکى از اهداف خود قرار داده و براى رسیدن به آن یکى از راهکارهاى اجرایى را صدور سند اماکن روستایى در نظر گرفته است. چرا که زمین در هر حال بستر اصلى گنجینه ها و ثروت هاى مادى است و از نظر اقتصادى ارزشمند است و موارد استفاده متعددى براى رفع نیازهاى جوامع انسانى (از جمله احداث ساختمان) وجود دارد. بر این اساس خانه ها و اماکن روستایى یکى از منافع سرمایه اى جوامع روستایى به شمار مى آیند که مالک آنها نیازمند است با تکیه بر قانون از نظر حقوقى نسبت به دارایى خود احساس امنیت نماید. از سوى دیگر نیاز به اطلاعات زمین به منزله پایه و زمینه اى براى توسعه و کنترل منابع زمین، شناسنامه دار شدن هر واحد آن را در اولویت قرار مى دهد. در این تحقیق بررسى روند تاریخى صدور سند در ایران و به طور اخص برنامه هاى توسعه در ایران بعد از انقلاب مورد بررسى قرار خواهد گرفت. . واژه هاى کلیدى: صدور سند، مالکیت، روستا، توسعه. . . _____________________________________________________________________ منبع : دوره بیست و یکم، شماره هشتاد و دوم

مبانی حقوقی مالکیت زمین از منظر اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم مبانی حقوقی مالکیت زمین از منظر اسلام . وحید کوثری کارشناس ارشد حقوق بین الملل، کارشناس حقوقی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور محمد غیاث الدین کارشناس ارشد حقوق خصوصی، کارشناس حقوقی سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور . متن کامل مقاله : PDF : مبانی حقوقی مالکیت زمین از منظر اسلام . چکیده زمین یکی از مهمترین عوامل تولید در معیشت خانواده و جامعه مسلمانان است که مورد توجه ویژه اسلام است. در علم معیشت اسلامی (اقتصاد اسلامی)، مهمتر از توزیع درآمدها میان جامعه، توزیع عادلانه عوامل تولید ثروت است. آنچه که در مدیریت زمین به عنوان پایه ی اساسی باید مورد توجه قرار گیرد، مدیریت مالکیت زمین است. اسلام انواع مختلفی از اراضی را در جامعه شناسایی نموده و برای هر یک، احکام خاصی را مقرر نموده است. توجه به ایژن اصژو کلژی مژی توانژد راعژع بسیاری از مشکلات جامعه نظیر زمین خواری، استفاده بیرویه از جنگلها و بحرانهژای زیسژت محی ژی و نژابودی منژابع طبیعی بوده و مبانی حقوقی صحیح اسلامی در بحث مالکیت زمین را حاک نماید. هدف از ارائهی این مقاله بازخوانی راه حل های حقوقی مبتنی بر اصو اسلامی در مورد مالکیت زمین اسژت کژه مژی توانژد راهنمژای قانونگژراری در کشژور بژوده و راهگشای تصمیمات مسئولین و متولیان امر در مواجهه با معضلات امروزی مرتبط با زمین باشد. نظا اسلامی در مورد زمین نظرات مستقلی ارائه نموده است که کاملاً با نظرات مبتنی بر عرد محوری )اومانیسژ ( و نظژا - های لیبرا )سرمایه گرا( تفاوت دارد، نظراتی که متاسفانه تا حد زیادی وارد نظا حقوقی ایران نیز شده و بخشی از مشکلات کنونی مالکیت زمین در کشور مرهون این نظریات غربی است. البته اثبات این امر نیازمند تبیین اولیه نظرات اسلا و عقه در این خصوص بوده چرا که در سا های گرشته، علیرغ توجه اندیشمندان بزرگی چون شهید محمدباقر صدر و شهید مظلژو آیت الله بهشتی، بررسی این مسائل مغفو مانده است . واژگان کلیدی : مدیریت زمین، مالکیت زمین، مالکیت درجهی یک، مالکیت درجهی دو، خدامحوری، انسان محوری . . ____________________________________________________________________________ منبع : سازمان امور اراضی

مالکیت زمین در منابع اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم مالکیت زمین در منابع اسلامی . نویسندگان: محمدهادی معرفت . متن  موضوع این نوشتار، بحث درباره مسأله زمین است:آیا آباد نمودن آن موجب ملکیت می‏شود یا صرفا حق اولویت می‏آورد؟صریح کلمات فقهای بزرگی همچون شیخ، محقق، علامه، شهید و مانند ایشان، صرف حق است، و نیز ظاهر کلمات دیگران بر همین است، زیرا گرچه تعبیر به ملک کرده‏اند، ولی مقصودشان ملک تبعی(تبعا للآثار) می‏باشد و به قول شهید ثانی، ملکیت غیر تامه.دلیل آن است که همگی قائلند که ولیّ امر مسلمین در صورت ظهور و قدرت، می‏تواند از آنان خلع ید کند.لذا پی می‏بریم که همچنان، این گونه اراضی بر ملک امام باقی بوده، و احیای آن از سوی دیگران موجب خروج از ملک امام نگردیده است. این بحث با این برداشت، کاملا بی‏سابقه است و در آن سعی شده با دقت و احتیاط لازم، عمیقانه مسائل دنبال شود، و مطالب در چهارچوب فقه استدلالی سنتی با همان روش تحقیقی سلف عرضه گردد، لذا از جاده مستقیم دلالت کتاب و نصوص صحیح و صریح اهل بیت علیهم السّلام پا فراتر نهاده‏ایم.امید است پسند اهل تحقیق واقع گردد و مقبول درگاه احدیت قرار گیرد. مقدمه زمین وسیله بهره‏گیری است، ولی خود بهره نیست.زمین و آنچه در آن است از مباحات اولیه است که طبق آیه شریفه‏«و هو الذی خلق لکم ما فی الارض جمیعا» ۱ بهره‏گیری از آن برای همگان مباح است، ولی زمین، اساسا با دیگر مباحات اصلی، تفاوت دارد، بدین معنا که همه اشیای روی زمین، مانند جنگلها، درختان خودرو، مراتع، جویبارها، چشمه‏ها، آبهای رودخانه‏ها و دریاها، معادن ظاهر و معادن داخلی زمین، چرندگان، پرندگان، ماهیان، و امثال آنها که مسبوق به ملکیت کسی نباشد، به صرف به چنگ آوردن و تحت حیازت ۲ قرار دادن، ملک حیازت کننده می‏شود، ولی خود زمین، اساسا قابل حیازت نیست، و ممکن نیست شرعا کسی زمینی را با علامت گذاری، چه در روی زمین (مرزبندی-تحجیر) ۳ ، چه در روی کاغذ و نقشه، به ملک خود در آورد.به اتفاق آرای فقها، تحجیر فقط حق اولویت می‏آورد و تا احیا را شروع نکند و مقدمات آن را فراهم نیاورد، به وی تعلق نمی‏گیرد. اینک این مسأله پیش می‏آید که آیا شخصی با احیا، مالک رقبه زمین می‏گردد، به گونه‏ای که آن زمین برای همیشه در ملکیت وی و ورثه وی باقی بماند:هر چند از آبادی هم بیفتد، یا آن‏که ملکیت وی ملکیت تبعی است و تا زمانی که آبادی برقرار است و روی زمین کار می‏کند، زمین به وی تعلق دارد، و کسی را حق مزاحمت وی نیست، ولی با خراب شدن زمین و از آبادی افتادن، از ملک وی خارج می‏گردد.البته تا آبادی وجود دارد، هر گونه تصرف مالکانه می‏تواند انجام دهد؛بفروشد، اجاره بدهد، وقف کند، ببخشد، و یا به ارث بگذارد که تمامی این احکام، تابع بقای آثار است. بحث حاضر، در پی بررسی همین مسأله است و تا حدودی روشن خواهد گردید ۱٫بقره/۲۹٫نیز در سوره رحمان آیه ۱۰ آمده:«و الأرض وضعها للأنام»؛(زمین را برای مردم نهادیم)؛یعنی برای بهره‏گیری و انتفاع آنان. ۲٫حیازت به معنای به دست آوردن و تحت تصرف خویش در آوردن است که شرایط آن بعدا گفته می‏شود. ۳٫تحجیر، باصطلاح، سنگ‏چینی اطراف زمین موردنظر و به معنای مرزبندی است. که بین عمل فعال و حق حاصل از آن، رابطه مستقیم وجود دارد: «و ان لیس للانسان الا ما سعی» ۱ مسأله اصالت عمل نیز از همین جا نشأت می‏گیرد. امام سجاد علیه السّلام در رساله حقوق در مورد بردگان می‏فرماید: «لم تملکه لأنک ما صنعته دون الله، و لا خلقت شیئا من جوارحه.» ۲ عمده، استدلال امام است که«تو او را نساخته‏ای تا مالک او باشی.»از این سخن امام استفاده می‏شود که میان عمل و حق مالکیت، رابطه مستقیم وجود دارد. اساسا قرآن کریم، انسان را به عنوان عامل روی زمین معرفی می‏کند و زمین را وسیله کار و معیشت انسان می‏داند، و هیچ گاه خود زمین را به عنوان ثروت و مال نمی‏شناسد. لذا نمی‏توان رقبه زمین را مستقلا و ذاتا مملوک، و دارنده آن را مالک دانست. در سوره هود، آیه ۶۱ آمده است: «هو أنشأکم من الارض و استعمرکم فیها»؛او شما را از زمین آفرید و به کار آباد نمودن آن داشت. مقصود این آیه، بیان وابستگی انسان به زمین است که از آن نشأت گرفته و باید در آبادی آن بکوشد. در سوره اعراف، آیه ۱۰ آمده است: «و لقد مکناکم فی الارض و جعلناکم فیها معایش»؛ما به شما نیروی کار دادیم تا وسایل زندگی را برایتان فراهم کنیم. در جاهای دیگر، زمین را«مسخّر»انسان می‏داند؛یعنی در اختیار کامل قرار دادن، به منظور بهره‏گیری کامل. ۳ همچنین قرآن از زمین به عنوان«مهد» ۴ ، به معنای آماده کامل ۱٫نجم/۳۹٫ ۲٫شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۳۷۸؛حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۱۳۴٫ ۳٫رک:حج/۶۵، بقره/۲۹، جاثیه/۱۳٫ ۴٫رک:زخرف/۱۰٫ ___________________ برای بهره‏گیری، «فراش» ۱ ، «بساط» ۲ ، «قرار» ۳ ، و«ذلول» ۴ یاد می‏کند که همگی به معنای موجودی رام و وسیله‏ای راحت‏زا می‏باشد. کوتاه سخن آن‏که مستفاد از قرآن کریم، همان«وسیله بودن»زمین است، نه آن‏که خود ثروتی مستقل باشد.لذا مفسران، بالاتفاق، آیه‏«و الارض وضعها للانام» ۵ را به معنای«وضعها لانتفاعهم»دانسته‏اند؛یعنی خداوند زمین را برای بهره‏گیری انسانها قرار داده، نه آن‏که خود بهره باشد.از این رو، امام صادق علیه السّلام می‏فرماید: «فان الارض لله و لمن عمرها» ۶ ؛زمین از آن خداست و آن کس که آن را آباد کند. زمین که مورد بحث ماست، به طور کلی، به سه بخش اساسی تقسیم می‏شود:انفال، بایر و خراجی. ۱٫انفال:به زمینهایی گفته می‏شود که اساسا موات بوده(موات بالأصل)و هنوز بر حالت موات باقی مانده‏اند؛مانند بیابانها و زمینهای غیر مزروعی، چه قابل کشت بوده ولی کشت نگردیده، یا اصلا قابل کشت نبوده باشند، یا آن‏که از کشت افتاده و به صورت بایر در آمده باشند(موات بالعرض).زمینهای آبادی که دست انسانها را آباد نکرده باشد، مانند جنگلها، جلگه‏های سبز، کناره دریاها، جویبارها و چشمه‏سارها که به طور طبیعی به وجود آمده‏اند، و همچنین دامنه‏ها و دره‏های خرم و طبیعی که هنوز تحت حیازت و بهره‏گیری شرعی کسی در نیامده باشند، مشمول انفال هستند. ۴٫بایر:به زمینهایی گفته می‏شود که قبلا آباد بوده، سپس بر اثر بی‏توجهی یا مهاجرت دسته‏جمعی، از عمران افتاده، و به اصطلاح(موات بالعرض-خراب)شده‏اند.بیشتر ۱٫رک:بقره/۲۳٫ ۲٫رک:نوح/۱۹٫ ۳٫رک:غافر/۶۴٫ ۴٫رک:ملک/۱۵٫ ۵٫رحمان/۱۰٫ ۶٫صحیحه معاویه بن ذهب.رک:شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۷، ص ۱۵۲٫ ___________________ بحث ما، درباره این‏گونه زمینهاست که آیا آبادکنندگان آنها مالک رقبه گردیده‏اند، یا صرفا حق اولویت داشته‏اند که با خراب شدن زمین از دست آنان بیرون می‏رود و جزو انفال محسوب می‏شود. ۳٫اراضی خراجی:به زمینهایی گفته می‏شود که سپاه اسلام آنها را با زور اسلحه، از دشمن گرفته و موقع فتح، آباد بوده‏اند.در اصطلاح، به این گونه زمینها«مفتوح العنوه» می‏گویند. این‏گونه زمینها در دست کفار باقی می‏ماند، و خراج(درآمد)آنها را امام می‏گیرد و در مصالح عمومی مسلمانان مصرف می‏کند؛در نتیجه این زمینها نیز در اختیار مقام ولایت امری قرار خواهد داشت. تفصیل این اقسام و مسائل متفرع دیگر در ضمن مباحث آینده روشن می‏گردد. این سلسله گفتار، تفصیلا در سه بخش عرضه می‏شود: الف.نقل اقوال:آنچه از بزرگان در این زمینه رسیده، مستقیما از نوشته‏هایشان در این‏جا آورده می‏شود. ب.منابع اسلامی:ذکر دلایل و نصوص وارد در قرآن و روایات صحیح‏السند و قطعی‏الدلاله. عمده بحث در این بخش خواهد بود و به یاری خداوند متعال، دلایل طرفین با ذکر شواهد و قراین به طور کامل بررسی خواهد شد. ج.اقسام زمین:دسته‏بندی زمینهای عامر و بایر و احکام هر یک به طور تفصیل، که نتیجه بحثهای پیشین خواهد بود؛ان‏شاءالله. الف.آرای فقیهان پیش از ورود به بحث، چند نکته را یادآور می‏شویم: ۱٫به دست آوردن نظرات و آرای فقهای سلف، گرچه مشکل می‏نماید و مستلزم کوشش و کاوش فراوان است، ولی ارزش آن را دارد که گویا حقیقی انکارناپذیر باشد: جوّ فقاهتی هماهنگی که در تمامی دوره‏ها حکمفرما بوده است، بویژه در عصر غیبت؛یعنی دوره نوشتارهای شگرف و با ارزش فقاهت شیعه، که سرآمد آنها، نوشته‏های فراوان شیخ، محقق، علامه و شهیدین می‏باشد. آنان همگی با برداشتی محققانه، جزئیات مسائل مورد ابتلای عموم مردم را بررسی کرده، فروع گوناگون را بر اصول ثابت در شریعت، تطابق داده و استنباط و نتیجه‏گیریهای دقیقی داشته‏اند.شگفت آن‏که هیچ مسأله‏ای، هر چند دوره افتاده باشد، از نظر تیزبین این بزرگان دور نمانده است.از جمله مسأله مورد بحث با ابعاد گسترده آن‏که امروزه مورد ابتلا قرار گرفته، به طور کامل مورد رسیدگی میق این پیشقدمان جهان تحقیق قرار داشته است.شکر الله مساعیهم الجمیله که این خوان فراوان نعمت را برای نسلهای آینده به ارمغان نهاده‏اند. ۲٫در این زمینه، فقط نظرات فقها را درباره زمینهای انفال(موات بالاصل یا بالعرض)بازگو می‏کنیم:آیا احیاء، ملک آور است، یا فقط حق اولویت می‏آورد.به این معنا که تا زمانی که بر زمین کار می‏کند و آن را آباد می‏سازد، زمین در اختیار اوست و کسی را یارای مزاحمت وی نیست، ولی با فرونهشتن از آبادانی، حق او زایل می‏گردد. ۳٫مقصود از نفی ملکیت در این جا، نفی ملکیت مطلق است، بدین معنا که احیاکننده مالک طلق رقبه زمین نمی‏شود تا نتواند به هیچ وجه از وی زایل گردد، مگر به انتقالات شرعی قهری یا اختیاری، بلکه یک نوع ملکیت(حق تصرف و اولویت)برای او ثبات می‏گردد، نظیر حق سبق در مسجد و بازار، که احیانا قابل معاوضه هم می‏باشد، زیرا حقوق -که یک نوع ملکیت ناقص است-قابل معاوضه می‏باشند، چنان که قابل اسقاط و بخشش (واگذاری)به دیگری نیز هستند. از این رو احیاکننده، حق بیع و هرگونه معامله در مورد زمین را دارد، ولی به تبع آثار. همین نوع ملکیت ناقص(در مقام ملکیت تام، و ملکیت رقبه)را، حق اولویت در تصرف می‏نامند، چنان که در کلام شهید ثانی خواهد آمد. در نتیه، کلام بزرگان ناظر به نفی ملکیت طلق است، و یا اثبات ملکیت تبعی منافات ندارد.لذا چنانچه تعبیر به ملکیت شود، مراد همان ملکیت تبعی یا ملکیت ناقص است. ۴٫مقصود از خراب شدن ملک، که گفته‏اند:موجب خروج آن از اختیار عامر سابق‏می‏گردد، ویرانی کامل است، به گونه‏ای که آثار عمارت آن بکلّی نابود گردد.محقق در شرایع فرموده:«فلو ترکها فبادت آثارها»(کاملا آثار آبادانی محو شود)، چنان که صریح عبارت صحیحه معاویه بن وهب است:«اتی خربه بائره فاستخرجها و کری انهارها و عمرها.» ۱ و نیز مقتضای جمع بین روایات، همین است.بنابراین، منافات ندارد که در روایتی، مطلق خراب شدن مزرعه را موجب خروج از ملک نداند، زیرا هر گونه خراب شدن، ملاک حکم مذکور نیست، بلکه آن‏گونه که فقها برداشت کرده‏اند، خرابی توأم با زوال آثار، ملاک حکم است. اینک اقوال بزرگان در این‏باره: ۱٫شیخ طوسی ۲ در مبسوط می‏نویسد: «اذا تحجّر ارضا و باعها لم یصحّ بیعها.و فی الناس من قال:یصح، و هو شاذ.فما عندنا فلا یصح بیعه؛لانه لا یملک رقبه الارض بالاحیاء، و انما یملک التصرف فیها، بشرط ان یؤدی الی الامام ما یلزمه علیها-الی ان یقول-ان ما لا یملکه احد من الناس علی ضربین: احدهما، لا یملکه احد الا بما یستحدث فیه، و ذلک مثل الموات من الارض، و قد ذکرنا انه یملک بالاحیاء باذن السلطان التصرف فیها و هو اولی من غیره.» ۳ ۱٫حر عاملی، وسائل‏الشیعه، ج ۱۷، ص ۳۲۸٫ ۲٫ابو جعفر محمد بن الحسن الطوسی، متولد شهر طوس به سال ۳۸۵ ه ق.او در سال ۴۰۸ ه ق به بغداد هجرت کرد و تحت کفالت و عنایت سید بزرگوار سید مرتضی علم‏الهدی قرار گرفت و شاگرد برومند استاد کرسی کلام، شیخ مفید گردید.وی سپس بر اثر فتنه پسر خلیفه وقت(احمد مستنصر)و ماجراجویی سلطان طغرل‏بیک سلجوقی، بناچار در سال ۴۴۷ ه ق از بغداد به نجف رفت و در آن جا عزلت گزید و بنیانگذار حوزه علمی نجف اشراف گردید.شیخ طوسی کتابهای بنیادی خویش را در این دوره به رشته تحریر در آورد و برای پیروان مذهب امامیه در این کنج عزلت، گنجینه‏های ارزشمندی به ودیعت گذارد.سرانجام عمر ۷۵ ساله خود را که انباشته از حرکت و فعالیت پر بار برای امت بود، در سال ۴۶۰ ه ق به پایان رسانید و در ایوان مقدس در جوار مولا به خاک سپرده شد؛رحمه الله علیه حیّا و میّتا. ۳٫شیخ طوسی، مبسوط، ج ۳، ص ۲۷۳٫ ___________________ اگر زمینی را علامتگذاری کرد و سپس آن را فروخت، بیع او باطل است، زیرا چیزی را فروخته که مالک آن نگردیده بوده است.برخی می‏گویند:صحیح است، ولی این گفته، نادر و مهجور است، و صحیح در نظر ما همان بطلان بیع است، به دلیل آن‏که پس از احیا و آباد کردن زمین نیز مالک آن نمی‏گردد و فقط حق تصرف در آن را دارد، مشروط بر آن‏که قراردادی را که با امام وقت بسته، ایفا کند.-تا آن‏که می‏گوید-اساسا زمینی را که کسی مالک آن نمی‏شود بر دو قسم است:یک، زمینی که روی آن آبادی به وجود آورده، که به همین جهت، مالک تصرف در آن می‏گردد و او نسبت به دیگران حق اولویت دارد. نیز در کتاب استبصار پس از ذکر روایات مربوط به این موضوع می‏نویسد: «الوجه فی هذه الاخبار و ماجری مجراها مما اوردنا کثیرا منها فی کتاب الکبیر انّ من احیا ارضا فهو اولی بالتصرف فیها دون ان یملک تلک الارض؛لانّ هذه الارضین من جمله الانفال التی هی خاصه للامام، الا انّ من احیاها اولی بالتصرف فیها اذا ادّی واجبها للامام.» ۱ مقتضای روایات مذکور آن است که هر کس زمینی را آباد کرد، حق اولویت یافته، ولی مالک آن زمین نگشته است، زیرا این‏گونه زمینهای موات از جمله انفال است که در اختیار امام وقت قرار دارد، جز آن‏که هر کس آنها را احیا کرد، اولویت در تصرف به دست خواهد آورد، به شرط آن‏که حق واجب آن را به امام بپردازد. همچنین در کتاب النهایه، باب احکام الارضین می‏نویسد: «کل ارض انجلی اهلها عنها، لو کانت مواتا فاحییت، او کانت اجاما و غیرها مما لا یزرع فیها، فاستحدثت مزارع، فان هذه الارضین کلها للامام خاصه، لیس لأحد معه فیها نصیب، و کان له التصرف فیها بالقبض و الهبه و البیع و الشری، حسب ما یراه، و کان له ان یقبّلها بما یراه، و جاز له بعد انقضاء مدّه القباله نزعها من ید من قبله ایاما و تقبیلها لغیره، الا الارضین التی احییت بعد مواتها، فان الذی احیاها اولی بالتصرف فیها، مادام یقبلها بما یقبلها غیره.فان ابی ذلک، کان للامام ایضا نزعها من یده و تقبیلها لمن یراه. ۱٫شیخ طوسی، استبصار، ج ۳، ص ۱۰۸٫و علی المتقبّل بعد اخراجه مال القباله و المؤن فیما یحصل فی حصته، العشر او نصف العشر.» ۱ ۲٫ابن زهره حلبی ۲ در کتاب غنیه می‏نویسد: «الموات من الارض للامام القائم مقام النبی صلّی اللّه علیه و اله و سلم خاصه.و انّه من جمله الانفال، یجوز له التصرف فیها بانواع التصرف.و لا یجوز لاحد ان یتصرف فیها الا باذنه.و یدل علی ذلک اجماع الطائفه.و یحتج علی المخالف بما رووه من قوله علیه السّلام لیس لاحدکم الا ما طابت به نفس امامه.فمن احیا ارضا باذن مالکها(ای الامام الذی هو ولیّ المسلمین)او سبق الی التحجیر علیها کان احق بالتصرف فیها من غیره.و لیس للمالک(ای ولیّ المسلمین)اخذها الا ان لا یقوم بعمارتها، و لا یقبل علیها ما یقبل غیره، بالاجماع المشار الیه.و یحتج علی المخالف بما رووه من قوله صلّی اللّه علیه و اله و سلم:من احیی ارضا میته فهی له، و قوله:من احاط حائطا علی ارض فهی له.و المراد ما ذکرناه، من کونه احق بالتصرف، لانه لا یملک رقبه الارض بالاذن فی احیائها.» ۳ زمینهای موات در اختیار امام وقت قرار دارد، و از جمله انفال است که حق هر گونه تصرف و واگذاری ذاتا مخصوص مقام ولایت امر است، و بر اساس اجماع امامیه، هیچ کس بدون اذن وی حق تصرف ندارد.به مخالفان این نظر باید گفت:مگر حدیث «برای کسی نیست جز آنچه امام وی به آن رضایت دهد»را نشنیده‏اند؟لذا هر کس زمینی را با اذن مالک اصلی(یعنی امام وقت)آباد کند یا مقدمات آبادی آن را فراهم آورد، حق اولویت خواهد داشت و امام وقت(یعنی ولی امر مسلمین)بدون جهت نباید دست او را از زمین کوتاه کند، مگر آن‏که از آبادانی باز ایستد، و قراردادی زمین را نپذیرد.این مسأله نیز مورد اجماع فقهاست.به دیگران هم باید گفته پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و سلم را ۱٫شیخ طوسی، نهایه، ص ۱۹۶٫همچنین در ص ۴۲۰«کتاب المتاجر»عبارتی نزدیک به این مضمون دارد. ۲٫ابو المکارم حمزه بن علی بن حمزه علوی حسینی از مشاهیر فقهای امامیه قرن ششم است.وی به سال ۵۸۵ ه ق در ۷۴ سالگی در حلب بدرود حیات گفت و همان جا به خاک سپرده شد.اکنون قبر او زیارتگاه مؤمنان است. ۳٫رک:الجوامع الفقهیه، ص ۶۰۲٫ ___________________ گوشزد کرد:«هر کس زمین مرده‏ای را زنده کند، از آن او خواهد بود، «هر کس دیواری بر اطارف زمینی به پا داشت، زمین از آن او خواهد بود»، که مقصود از این، همان گفته ماست؛یعنی آن‏که شخص حق اولویت پیدا می‏کند، زیرا با اذن در احیا، مالک رقبه زمین نمی‏گردد. ۳٫محقق حلی ۱ در کتاب شرایع الاسلام-متن جامع فقهی‏ای که نظیر آن هرگز نیامده است-می‏نویسد: «و ان لم یکن لها(للارض)مالک معروف معیّن، فهی للامام و لا یجوز احیاؤها الا باذنه.فلو بادر مبادر فاحیاها من دون اذنه لم یملک و ان کان الامام علیه السّلام غائبا، کان المحیی احق بها مادام قائما بعمارتها.فلو ترکها فبادت آثارها، فاحیاها غیره ملکها.و مع ظهور الامام علیه السّلام یکون له رفع یده عنها.» ۲ زمینی که مالک شناخته شده و معیّنی ندارد، از انفال محسوب می‏گردد که در اختیار امام وقت قرار دارد، و بدون اجازه وی قابل احیا نیست، و اگر کسی بدون استیذان، مبادرت به احیا کرد.مالک حقی در آن زمین نخواهد بود. در دوران غیبت هر کس می‏تواند دست به احیای زمین بزند، و حق اولویت پیدا کند، البته تا موقعی که آن را آباد نگه داشته است.اما اگر آن را ترک کرد تا از آبادانی افتاد، و دیگری آمد و آن را از نو احیا کرد، او مالک حق در آن زمین خواهد گردید.امام علیه السّلام پس از ظهور می‏تواند آنان را خلع ید کند، و زمین را از آنان پس بگیرد. عبارت اخیر بخوبی روشن می‏سازد که«ید»احیا کنندگان در عصر غیبت، «ید عاریه»بوده، و احیا، ملک‏آور نبوده است، بلکه فقط اولویت تصرف را در آن زمان داشته‏اند. ۱٫ابو القاسم نجم الدین جعفر بن حسن حلّی معروف به محقق اول(۶۰۲-۶۷۶ ه ق)، یکی از چهره‏های پر فروغ جهان فقاهت است که نوشته‏ها و گفتارهای وی برای همیشه زنده و جاوید می‏باشد.او شیواترین سبک را در نوشته‏های فقهی به کار برد و این سبک بعد از وی شیوه فقهای دیگر گردید و هنوز نیز چنین است. ۲٫محقق حلی، شرایع الاسلام، (چاپ نجف)، ج ۳، ص ۲۷۲٫ ___________________ لذا شهید ثانی در کتاب مسالک در شرح عبارت یاد شده می‏نویسد: «فان کان الامام غائبا لم یملکها المحیی ملکا تاما؛لانّ للامام بعد ظهوره رفع یده عنها، و لو ملکها ملکا تاما لم یکن له ذلک.لکنه یکون فی حال الغیبه احق بها من غیره مادام قائما بعمارتها.فان ترکها فماتت فاحیاها غیره، ملکها ملکا غیر تام کما تقدم.فاذا ظهر الامام کان له رفع یده عنها سواء وجدها فی ید المحیی الاول ام الثانی.هکذا اطلق المصنف، و مستنده علی هذا التفصیل الاخبار السابقه....» مقصود از«ملک تام»، «ملکیت مطلق»است، که به دلیل قابلیت خلع ید، معلوم می‏شود احیا در زمان غیبت، موجب ملکیت رقبه نمی‏شود، و تنها اولویت در تصرف تا موقعی که بر آبادی استوار است، می‏آورد. ولی صاحب جواهر، میان دو کلام محقق:«کان المحیی احق بها»و«فاحیاها غیره ملکها»تنافی پنداشته ۱ ، و توجیه صاحب مسالک را(که مقصود از ملکیت، ملکیت غیر تامه است که به همان معنای اولویت حق تصرف می‏باشد)باور نداشته است.ما از این ناباوری صاحب جواهر در شگفتیم. ۲ ۴٫علامه حلی ۳ که بیشتر آرای محقق حلی را پسندیده، و تا مراتب تحقیق اجازه می‏داده حتی از الفاظ و تعابیر فقهی وی اقتباس می‏کرده است، در تذکره الفقهاء می‏نویسد: «و ان لم یکن لها(ای للارض)مالک معروف فهی للامام.و لا یجوز احیاؤها الا باذنه. و لو بادر انسان فاحیاها من دون اذنه لم یملکها حال الغیبه، و لکن یکون المحیی احق بها مادام قائما بعمارتها.فلو ترکها فبادت آثارها فاحیاها غیره فهو احق.و مع ظهوره علیه السّلام له ۱٫محمد حسن نجفی، جواهر الکلام، ج ۳۸، ص ۲۸٫ ۲٫سید محمد جواد عاملی درباره کلام علامه در قواعد، تفسیر مسالک را درست دانسته است؛رک:مفتاح الکرامه، ج ۷، ص ۱۲٫ ۳٫جمال الدین ابو منصور حسن بن سدیدالدین(۶۴۸-۷۲۶ ه ق)که بحق القاب«آیه الله»، «علامه»، «فاضل» و«فخر بنی‏آدم»را به خود اختصاص داده است، بزرگترین محقق و جامعترین فقیه اهل‏بیت به شمار می‏رود؛«فقد انسی من قبله و اتعب من بعده».رفع یده عنها.» ۱ این عبارت، بعینه همان عبارت محقق حلی است که به جای«ملکها ملکا غیر تام» عبارت«فهو احق»را به کار برده است. همچنین در(ص ۴۰۱)پیش از این عبارت، نوشته است: «و ان ملکها بالاحیاء، ثم ترکها حتی دثر و عادت مواتا، فعند بعض علماتنا و الشافعی و احمد انه باق علی ملکه و لا یصح لاحد احیاؤها...و قال مالک:یصح احیاؤها و یکون الثانی المحیی لها احق بها من الاول.لانّ هذه الارض اصلها مباح، فاذا ترکها حتی عادت الی ما کانت علیه صارت مباحه.کما لو اخذ ماء من دجله ثم رده الیها و لان العله فی تملک هذه الارض الاحیاء و العماره، فاذا زالا زالت العله فیزول المعقول و هو الملک. فاذا احیاها اثانی فقد اوجب سبب الملک فیثبت الملک له، کما لو التقط شیئا ثم سقط من یده وضاع عنه فالتقطه غیره، فان الثانی یکون احق و لا بأس بهذا القول عندی، فیدل علیه ما تضمّنه قول الباقر علیه السّلام حکایه عما وجده فی کتاب علی علیه السّلام و لقول صادق علیه السّلام:ایما رجل اتی خربه بایره فاستخرجها و کری انهارها و عمرها، فان علیه فیها الصدقه و ان کانت ارضا لرجل قبله فغاب عنها و ترکها و اخربها ثم جاء، بعد یطلبها، فان الارض للّه -عزّ و جلّ-و لمن عمرها.» سپس می‏نویسد: «و لو کان الاحیاء حال الغیبه کان المحیی احق بها مادام قائما بعمارتها.فان ترکها فزالت آثارها فاحیاها غیره ملکها.فاذا ظهر الامام علیه السّلام یکون له رفع یده عنها، لما تقدم.» خلاصه آن‏که پس از استدلال مالک بن انس مبنی بر عدم بقای ملکیت عامر سابق و اولویت عامر لا حق، از آن روی که زمین ذاتا قابل تملک نیست، بلکه فقط ملکیت تبعی امکان پذیر است-تفصیل این استدلال در بخش دوم خواهد آمد-علامه رحمه اللّه این قول را پسندیده و به دو روایت رسیده از امامان معصوم نیز تمسک جسته و در پایان، گفته محقق را تکرار فرموده است. سید محمد جواد عاملی(متوفای ۱۲۲۶ ه ق)درباره کلام علامه در قواعد، که بعینه ۱٫علامه حلی، تذکره الفقهاء، ج ۲، ص ۴۰۳٫کلام محقق در شرایع است، گوید: «کما صرّح بذلک کله فی التحریر، ۱ و بمثله عبّر فی الشرائع و التّذکره، فی موضع منها، و الکفایه، ۲ من دون تفاوت، الا انه قیل فی الکتب الثلاثه(ملکها الثانی)و قال فی موضع من التذکره ۳ :(و لو کان غائبا کان احق بها و لا یملکها)فقد صرّح بما هو الظاهر من بقیه هذه الکتب، و هو:(ان المحیی الاول و الثانی لا یملکان، بل لهما احقیه)، بقرینه قولهم:(و للامام رفع یده بعد ظهوره)و صاحب المسالک فسّر عباره الشرائع بانهما لا یملکان ملکا تاما؛قال:و لو ملکاها ملکا تاما، لم یکن للامام رفع یدهما.و الحاصل ان للامام رفع ید المحیی عنها، سواء وجدها فی ید الاول او الثانی.» ۴ ۵٫شهید اول ۵ در کتاب پر ارج خود دروس می‏نویسد: «و فی غیبه الامام یکون المحیی احق بها مادام قائما بعمارتها.فلو ترکها فزالت آثاره فلغیره احیاؤها-علی قول-و اذا حضر الامام، فله اقراره و ازاله یده.» گر چه عبارت«علی قول»تردید وی را می‏رساند، ولی عبارت«احق بها مادام...»در صدر، و نیز عبارت«و اذا حضر الامام فله اقراره و ازاله یده»در ذیل، بخوبی می‏رساند که احیا در عصر غیبت موجب ملکیت مطلق نمی‏گردد، و تردید وی فقط در مسأله«جواز احیاء مجدد»بوده است. ۱٫علامه حلی، تحریر الاحکام، ج ۲، ص ۱۳۰٫ ۲٫سبزواری، کفایه الاحکام، ص ۲۳۹٫ ۳٫علامه حلی، تذکره الفقهاء، ج ۲، ص ۴۰۳٫ ۴٫سید محمد جواد عاملی، مفتاح الکرامه، ج ۷، ص ۱۲٫ ۵٫شمس الدین ابو عبد الله محمد بن جمال الدین عاملی، از برجستگان دانش و نبوغ اندیشه اسلامی قرن هشتم به شمار می‏رود و مؤسس قواعد و پایه‏های فقهی شناخته شده است.ولادت وی در جزین-از روشتاهای جبل عامل-به سال ۷۳۴ ه ق و شهادت او به سال ۷۸۶ ه ق در دمشق(شام)بر اثر سعایت حاسدان اتفاق افتاد. ۶٫شهید ثانی ۱ پس از شمردن دلایل بقای ملکیت عامر سابق و ضعیف دانستن آنها، دلایل عدم بقای ملکیت را بازگو می‏کند.وی بیشتر آن را از علامه نقل می‏کند و آن گاه می‏نویسد: «و هذا القول قویّ، لدلاله الروایات الصحیحه علیه و تفصیل المصنف(محقق حلی)الآتی قریب منه.» مقصود وی از تفصیل، همان فرقی است که میان عصر حضور و عصر غیبت گذارده‏اند، چنان که کلام شهید ثانی درباره این تفصیل سابقا گذشت. همچنین مراد از روایات صحیحه، صحیحه ابو خالد کابلی و صحیحه معاویه بن وهب به طور خاص است که صریحا بر نفی ملکیت دلالت دارند و آنها را در بخش دوم خواهیم آورد. ۷٫مولی محمد باقر سبزواری(متوفای ۱۰۹۰ ه ق)در کفایه الاحکام می‏نویسد: «و ان ملکها بالاحیاء ثم ترکها حتی رجعت مواتا، ففیه قولان:احدهما البقاء علی ملکه، و ثانیهما صحه احیائها لغیره و کان الثانی احق بها.و هذا القول اقرب.» سپس می‏نویسد: «و ان کانت مواتا و کانت فی الاصل لمالک معیّن ثم جهل مالکها فهی للامام.فان کان حاضرا لم یحص احیاؤها الا باذنه.و ان کان غائبا لم یتوقف الاحیاء علی الاذن و کان المحیی احق بها من غیره مادام قائما بعمارتها.و لو ترکها فبادت آثارها فاحیاها غیره ملکها.و مع ظهور الامام یکون له رفع یده عنها.» ۲ ۸٫بحرالعلوم، سید محمد، نواده سید مهدی بحرالعلوم معروف(۱۲۶۱-۱۳۲۶ ه ق) ۱٫زین الدین بن نور الدین جبعی عاملی، از ستارگان درخشان عالم فقاهت است.نوشته‏های او و بخصوص دو شرح مسالک و روضه، از سرشارترین منابع فقهی به شمار می‏رود.ولادت وی به سال ۹۱۱ ه ق و شهادت او به دست دژخیمان عثمانی به سال ۹۶۵ ه ق بوده است. ۲٫سبزواری، کفایه الاحکام، ص ۲۳۹٫ ___________________ در کتاب بلغه الفقیه گفته است: «و یحتمل قویا عندی-کما تقدم ص ۲۴۷-بل هو الاقوی، ان الاحیاء فی الموات التی هی للامام، لا یکون سببا لملک المحیی و خروج الرقبه عن ملک الامام، و لا یوجب الا احقیقه المحیی بها و اولویته من غیره بالتصرف فیها.فتکون اللام فی عمومات الاحیاء لمجرد الاختصاص، بقرینه مادل علی دفع خراجها للامام و ان کونا لا نقول به فی زمان الغیبه، لأخبار الاباحه و التحلیل للشیعه، المستفاد منها کونها لهم بلا اجره علیهم.و یحویها بعد ظهوره علیه السّلام الا ما کانت فی ایدی الشیعه فیقاطعهم علیها.و لو کانت مملوکه لمن احیاها من غیرهم، اشکل الحکم بانتزاعها من ایدیهم، بعد ان کانت مملوکه لهم، لمخالفته لمقتضی قواعد الملکیه، و لیس الا لبقائها علی ملک الامام.» ۱ ۹٫محقق اصفهانی، شیخ محمد حسین غروی معروف به کمپانی، مغز متفکّر جهان فلسفه و اصول در عصر اخیر(متوفای ۱۳۶۱ ه ق در نجف اشرف)در تعلیقه بر مکاسب شیخ انصاری قدس سرّهما دلائیل قائلین به ملکیت را مردود دانسته، از مجموع روایات وارده استظهار نفی ملکیت می‏کند، مگر حق اولویت در تصرف که از حقّ عمل ناشی می‏گردد. وی می‏نویسد: «هل الارض تملک بالاحیاء او یباح التصرف فیها؟و المسأله و ان کانت حسب عباره الماتن(شیخ انصاری)اتفاقیه، الا ان اخبارها مختلفه؛فظاهر اللام(من احیی ارضا فهی له)و هو الملک حصوصا مع فرض الصدقه، لکن مقتضی صحیحه الکابلی و صحیحه عمر بن یزید، هو مجرد حلیّه التّصرف، و هکذا ایجاب الخراج المنافی لکونه ملکا.الا ان دلاله الکلّ علی عدم التملّک بالاحیاء محفوظه.» همچنین می‏نویسد: «و لا یحفی ان ظهور هذه الاخبار، من وجوه عدیده فی عدم الملک، اقوی بمراتب من ظهور اللام فی الملکیه.و اثبات خصوص الزکاه لا ینافی عدم الملک.فانه حق الهی ۱٫بحرالعلوم، بلغه الفقیه، ج ۱، ص ۳۴۷٫فی المال مع قطع النظر عن المالک.» ۱ استدلال فشرده و عمیق معظّم‏له، در بخش دوم بتفصیل خواهد آمد.عمده نتیجه‏ای است که در این جا آورده‏ایم.خلاصه آن‏که دلالت نصوص صحیح و صریح بر نفی ملکیت، روشنتر از آن است که بخواهیم از خصوص لام در واژه"له"استفاده ملکیت کنیم. به علاوه چنان که خواهد آمد.لام، ظهور در ملکیت ندارد. ۱۰٫آیه الله منتظری در کتاب الخمس می‏نویسد: «محصّل الصحاح الثلاث ۲ التی افتی بمضمونها الشیخ و ان زهره.ان الارض الموات للامام وفاقا لسائر الاخبار الحاکمه بأنها من الانفال...و المحیی-باحیاتها-یصیر مالکا لحیثیه الاحیاء التی هی حصیله فاعلیته و قواه و لا یملک رقبه الارض، الا تبعا لملکیه آثار الاحیاء.فیجوز یبعها کذلک و کذا وقفها و هبتها، نظیر ما تقول فی الاراضی المفتوحه عنوه...و فی الحقیقه یکون البیع متعلقا بحقّه من الارض، اعنی حیثیه احیائه، و ان تعلّق ظاهرا بالارض.و قد مرّ کون ارض الخراج-التی هی للمسلمین-و کون ارض الامام، علی وزان واحد.و قد لا یوجد فرق اساسی بینهما.فراجع ص ۳۶۳٫» ۳ مقتضای روایات صحیح آن است که احیا کننده، مالک حیثیت احیایی زمین می‏گردد و آنچه احیا کرده ملک طلق او نمی‏شود، زیرا او مالک دستاورد و نتیجه فعالیت و کوشش خود و نیرویی می‏باشد که در آن صرف کرده است.لذا اگرچه ظاهرا زمین متعلق حق وی گردیده، ولی این تعلق تبعی است و اصالت ندارد پس مالک رقبه زمین نیست جز به تبع آثار.بدین جهت قابل بیع و انتقال است، ولی این بیع و انتقال به متعلق حق وی تعلق یافته که همان آثار به وجود آمده در زمین است، گرچه که ظاهرا به خود زمین تعلق یافته باشد. ۱٫کمپانی، تعلیقه بر مکاسب، ج ۱، ص ۲۴۲-۲۴۱٫ ۲٫صحیحه ابو خالد کابلی، و دو صحیحه عمر بن یزید رک:حر عاملی، وسائل‏الشیعه، ج ۱۷، ص ۳۲۹، رقم ۲؛ج ۶، ص ۳۸۲، رقم ۱۲ و ۱۳٫ ۳٫حسینعلی منتظری، الخمس، ص ۳۷۴٫ ___________________ ۱۱٫فاضل و محقّق معاصر محمد اسحاق فیّاض در کتاب پر ارج خود الاراضی که اخیرا با برداشتی محققانه آن را به رشته تحریر در آورده است، می‏نویسد: «ان هذه المجموعه التی هی روایات ثلاث، بما انها نصّ فی ان علاقه الامام علیه السّلام لا تنقطع عن رقبه الارض بقیام غیره بعملیه احیائها و استثمارها، فبطبیعه الحال متقدم علی المجموعه السابقه التی هی ظاهره فی ان عملیه الاحیاء توجب تملّک المحیی لرقبه الارض؛فان النص یتقدم علی الظاهر، بل لو لم تکن نصا فلا شبهه فی انها اظهر من تلک المجموعه.و علیه فلا بدّ من رفع الید عن ظهور تلک المجموعه و حملها علی ان العلاقه التی توجبها عملیه الاحیاء للمحیی بالارض، انما هی علی مستوی الحق فحسب، دون الملک، بقرینه هذه المجموعه، و هو الصحیح، و قد نسب هذا القول الی جماعه من الاصحاب، منهم شیخ الطائفه و السید بحرالعلوم و الشهید الثانی، بل حکی فیه هذا القول عن الاکثر، و منهم المحقق فی الشرائع فی بحث الجهاد....» ۱ مقتضای روایات صحیح و صریح آن است که احیا، ملک‏آور نیست و تنها حق اولویت می‏آورد و احیای زمین موات، موجب خروج آن از ملکیت ولیّ‏امر مسلمین نمی‏گردد، بلکه ملکیت او باقی است و برای احیاکننده جز"حق"چیز دیگری به وجود نمی‏آید. ۱۲٫شهید سید محمد باقر صدر نیز در کتاب مبانی اقتصاد بر همین روش رفته، گوید: «احیاکننده، در نتیجه زحمات خود، حق اولویت در تصرف و استفاده از آن منبع طبیعی را دارا می‏گردد، لکن این حق، سبب آن نمی‏شود که منبع طبیعی، ملک او یاحق خاص مختص به او گردد....» ۲ مشت نمونه خروار نتیجه عرضه اقوال(دوازده نمونه از دوازده نمودار عالم فقاهت)آن بود که مسأله ۱٫محمد اسحاق فیاض، الاراضی، ص ۹۷٫ ۲٫سید محمد باقر صدر، مبانی اقتصاد، ص ۲۳٫ ___________________ نفی ملکیت تامّه(ملک طلق-ملک رقبه)تقریبا مورد اتفاق اکثر فقهای سلف و خلف می‏باشد، زیرا باتفاق، همگی قائل هستند که احیای زمین موات در عصر غیبت، موجب خروج آن از اختیار امام(ولیّ‏امر)نمی‏شود، و لذا درباره پس از ظهور، همگی گفته‏اند: امام می‏تواند از آنان خلع ید کند.این نشاید جز آن‏که پذیرفته باشیم که همچنان زمین در اختیار امام عصر-عجل‏الله تعالی فرجه الشریف-باقی بوده، و احیای احیاکنندگان تأثیری در ملکیت رقبه آن نداشته و تنها اغولویت را آن هم تا موقعی که آبادانی پایدار باشد، در پی می‏آورد. مسأله"خلع ید"مستند به دو صحیحه عمربن یزید و ابو خالد کابلی است ۱ که هر دو در نفی ملکیت صراحت دارند.لذا همین استناد فقها، خود، دلیل روشنی است که آنان به ملکیت تامّه قائل نیستند، و هر جا که گفته‏اند:"مالک می‏شود"، مقصودشان ملکیت غیر تامه، یعنی ملکیت تبعی و تابع آثار است. لذا سید محمد جواد عاملی، در شرح کلام علاّمه در قواعد نوشته است: «آنچه علاّمه به آن تصریح کرده(حق اولویت)همان است که از عبارت دیگران نیز استفاده می‏شود، و آن این‏که هیچ یک از دو محیی اول و دوم مالک نمی‏شوند، به دلیل گفته خودشان که گفته‏اند:"و للامام رفع یده بعد ظهوره"؛چه، اگر مالک می‏شد، هیچ مقامی بی‏جهت نمی‏توانست از آنان سلب مالکیت کند.لذا صاحب مسالک، نفی ملکیت را به معنای نفی ملکیت تامّه تفسیر کرده است.» ۲ نیز محقق ثانی، شیخ علی بن عبدالعالی کرکی(متوفای ۹۴۰ ه ق)در جامع المقاصد می‏نویسد: «و لا ریب ان للامام بعد ظهوره رفع ید المحیی، لانه ملک له(ای للامام).فان قیل: فکیف یملکها المحیی؟قلنا:لا یمتنع ان یملکها ملکا متزلزلا فاذا ظهر، فسخه.» ۳ ۱٫در بخش دوم خواهد آمد. ۲٫قبلا درباره کلام علامه در تذکره، این سخن به میان آمد.رک:سید محمد جواد عاملی، مفتاح الکرامه، ج ۷، ص ۱۲٫ ۳٫محقق ثانی، جامع المقاصد، ج ۱، ص ۴۰۹، ص ۲۳٫ ___________________ بدون شک، امام عصر، بعد از ظهور، می‏تواند از محیی خلع ید کند، زیرا زمین ملک اوست.اگر بگویند:پس ملکیت محیی چگونه است؟خواهیم گفت:مانعی ندارد که ملکیت متزلزل داشته باشد-مانند بیع شرط-که قابل فسخ باشد. گرچه در این جواب، جای تأمل است، (زیرا دلیلی به همراه ندارد)، ولی روی هم‏رفته با گفته شهید و دیگران-در اصل مطلب-هماهنگ است. صاحب ریاض(۱۱۶۱-۱۲۳۱ ه ق)در این زمینه، آورده است: «لانه اذا ملکه بالاحیاء لم یکن لاحد رفع یده، اماما کان او غیره، لقوله علیه السّلام:الناس مسلّطون علی اموالهم.» لذا در توجیه آن می‏نویسد: «و عن النهایه فی دفع الاشکال:ان المراد بملکها بالاحیاء ملک منافعها لا رقبتها؛فانها له علیه السّلام، فله رفع یدالمحیی ان اقتضت المصلحه ذلک.» ۱ این عبارت از کلام فاضل مقداد در کتاب شرح مختصر، اقتباس شده است.آن را ذیلا می‏آوریم: قال المحقق-فی مختصر الشرایع-: «و لو کان الامام غائبا فمن سبق الی احیائه کان احق به.و مع وجوده له رفع یده.» قال الفاضل المقداد-فی شرحه-: «ظاهر هذا الکلام یوهم مناقضته لقوله من قبل:و مع اذنه یملک بالاحیاء.لانه اذا ملکه لم یکن لاحد رفع یده، اماما کان او غیره، لقوله صلّی اللّه علیه و اله و سلم:"الناس مسلّطون علی اموالهم".و یمکن ان یجاب بأن المراد:یملک بالاحیاء منافع الارض لا رقبتها، بل الرقبه للامام.فله حینئذ رفع یدالمحیی ان اقتضت المصلحه ذلک.و هذا حاصل ما قاله الشیخ فی النهایه. ۲ و فیه نظر.» ۳ همچنین در کلام فاضل معاصر، محمد اسحاق فیاض، گذشت که می‏گوید: ۱٫سید علی طباطبائی، ریاض المسائل، ج ۲، ص ۳۲۰٫ ۲٫شیخ طوسی، نهایهالاحکام، ص ۱۹۶ و ۴۲۰٫ ۳٫فاضل مقداد، التنقیح الرائع فی شرح مختصر الشرائع، ج ۴، ص ۹۸٫ ___________________ «بل حکی هذا القول(ای القول بعد الملک المطلق)عن الاکثر.» ۱ البته رأی مخالف(رأی میرزای قمی و صاحب جواهر)با ذکر دلایل مستند آنان، در پایان بخش دوم خواهد آمد. در پایان این بخش تأکید می‏شود که نبایستی از تعبیر"یملکه"، که در عبارات فقها آمده، استفاده ملکیت مطلق کرد، زیرا هم‏اینان(انفال)را عموما ملک امام می‏دانند که یکی از مصادیق آن زمینهای موات قابل احیاست.با اذن در احیا، هرگز زمینی از اختیار تامّ امام بیرون نمی‏رود، و مستند ایشان همان روایات صحیحه است که صریحا نفی ملکیت از محیی می‏کند، و حق(خلع ید وی را)به امام وقت می‏دهد.لذا با این نظر و این سبک استدلال که فرموده‏اند، نمی‏توان به ظاهر"یملک‏که در کلمات ایشان آمده، یا"له"که در روایات آمده است، تمسّک جست، و از آن همه دلایل و شواهد دیگر صرف‏نظر کرد. بحث ما در بخش دوم این نوشتار، درباره همین مسأله خواهد بود. ۱٫محمد اسحاق فیاض، الاراضی، ص ۹۷ . . ___________________________________________________________________________ منبع: اندیشه حوزه ۱۳۷۴ شماره ۲  

عناوین …

بسم الله الرحمن الرحیم عناوین . https://www.aparat.com/v/dElxa احترام حیوانات به قران   سیر تحول گیاه شناسی و گیاھان داروئی در تمدن اسلامی   اهمیت و جایگاه حفظ منابع طبیعی و مدیریت آن در منابع دینی ........................... پایداری منابع طبیعی و آبخیزداری از دیدگاه اسلام ............................................................... بررسی جایگاه و ارزش گیاهان در آیات قرآن و روایات .................. نگرشی پویا به اقتصاد منابع طبیعی ........................ بررسی خواص و کاربرد میوه ها و گیاهان در آیات قرآنی ................................ بهداشت محیط زیست از منظر قرآن و روایات .............................. *************************************************************  مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت است.      سایت   . مرکز تحقیقاتی اندیشکده آب، محیط زیست، امنیت غذایی و منابع طبیعی     مالکیت زمین . مبانی حقوقی مالکیت زمین از منظر اسلام مالکیت زمین (قرآن) - ویکی فقه پایگاه جامع استاد شهید مرتضی مطهری : دانشنامه شهید مطهری ... مالکیت زمین از نظر اسلام آیا از نظر اسلام با سند زدن می توان صاحب زمین های بدون مالک . با اینکه روایات و اجماع فقها دلالت دارد؛ هر فردی که زمین بایری نظریه عمومی اسلام درباره مالکیت زمین - Magiran نسخه چاپی قانون لغو مالکیت اراضی موات شهری و کیفیت عمران آن ﺑﺮﺭﺳﻰ ﺭﻭﻧﺪ ﺗﺎﺭﻳﺨﻰ ﺻﺪﻭﺭ ﺳﻨﺪ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﻣﺴﻜﻮﻧﻰ ﺭﻭﺳﺘﺎﻳ ﺑﺮﺭﺳﻰ ﺭﻭﻧﺪ ﺗﺎﺭﻳﺨﻰ ﺻﺪﻭﺭ ﺳﻨﺪ ﻣﺎﻟﻜﻴﺖ ﻣﺴﻜﻮﻧﻰ ﺭﻭﺳﺘﺎﻳ قانون لغو مالکیت اراضی موات شهری و کیفیت ... - مرکز پژوهشها پژوهشی در احکام فقهی زمین های بایر(قسمت اول) تعریف انواع زمین موات و بایر و دایر اراضی موات و تفاوت آن با انواع دیگر اراضی بایر و دایر – قانون زمین شهری - شهرداری تهران تبارشناسی حقوقی و تقنینی مالکیت زمین در ایران مالکیت زمین دراسلام - مجتمع آموزش عالی فقه کاوشی در حقوق زارع در برابر مالک زمین - آموزه های فقه مدنی تأثیر خشکسالی و قحطی بر وضعیت مالکیت زمین در ایران .. مروری بر نگاه اسلام به زمین و مسکن/ «همه» مالک هستند - ایام |     ************************************************************* ادامه مالکیت زمین . مسائل فقهی مالکیت و وراثت زمین در نظام های بهره برداران ایران با تکیه بر عقود و قوانین اسلامی   مالک و زارع در ایران؛ سیری در مسئله مالکیت زمین در تاریخ ایران نظام حقوقی مالکیت زمین در سایر کشورها و ارتباط آن با پدیده زمین خواری     ************************************* مطالعات تطبیقی مدیریت زمین در ایران و جهان و سازمانهای بین ... مرکز پژوهشها - " قانون نحوه واگذاری و احیاء اراضی در حکومت ... تحلیلی بر اراضی موات و نحوه احیای آن در ایران از منظر فقه و ... بررسی فقهی احیا زمین های موات - Magiran تعریف انواع زمین موات و بایر و دایر | شعار سال - Shoaresal.ir نظام حقوقی حاکم بر اراضی و انواع مالکیت آنها - امور فرهنگی ... احیای زمینهای بایر | هدانا | HADANA.IR بررسی ضربات "اصلاحات ارضی" به اقتصاد کشور   .................................... مالکیت زمین (قرآن) - ویکی فقه   مبانى نظرى ساختار مالکیت از دیدگاه قرآن   مباحثی از مالکیت در قرآن - راسخون با اینکه روایات و اجماع فقها دلالت دارد؛ هر فردی که زمین بایری ... آیا از نظر اسلام با سند زدن می توان صاحب زمین های بدون مالک ... مبانی فقهی و منابع حقوقی تقدم منفعت عمومی بر حقوق مالکانه با نگاهی به قرآن   بررسی احکام و آثار مالکیت بر فضا و قرار زمین: مطالعۀ تطبیقی در فقه اسلامی و کامن‌لا مراد از این احادیث که؛ «تمام زمین متعلق به امام شیعیان است» چیست؟   پژوهشى در فقه اراضى احیاى موات(۲)   احیا و مالکیت از نگاه شهید صدر   بهره برداری از زمین از دیدگاه قرآن ،احادیث و روایات - سازمان امور ...   زمین موات ... و اگر مراد از استشهاد، ان باشد که تملک کتاب مالکیت زمین در اسلام [چ۱] -کتاب گیسوم   الگوی مالکیت و بهره برداری از زمین در نظام اقتصادی اسلام | ...کتاب «زمین در اقتصاد اسلامی»   خرید و قیمت کتاب نظام های حاکم بر مالکیت و بهره برداری از ... نگاهی نو به مساله احیای زمین های موات - SID.ir مقاله کشاورزی، احیا و مراقبت از زمین در اندیشه اسلامی : تی پی بین نظر اسلام در مورد حفظ زمین+ تصویر - خبرگزاری حوزه زمین - دانشنامه‌ی اسلامی ... کنفرانس ″اسلام سازگار با محیط زیست″ در پاکستان آغاز ...   کتاب اصول مالکیت در اسلام اثر علی احمد میانجی   ۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰ بارگزاری شود «معجزه آبخیزداری»| دیدگاه آیت الله جوادی آملی درباره ذخیره سازی آب در زیرزمین در آیات و روایات بارگزاری شود «معجزه آبخیزداری»| آبخیزداری در تمدن اسلامی از زبان ناصر خسرو/ "در قدس درختان بی آب(دیم) نهایت ندارد" در تمدن اسلامی بارگزاری شود «معجزه آبخیزداری» |روایتی از خیانت انگلیس در نابودی باغ های میوه ایران در تمدن اسلامی بارگزاری شود   «معجزه آبخیزداری»|نهی مقام معظم رهبری از غرس درختان مضر/ درختان غیرمثمر چگونه باعث وقوع سیل می شوند؟ در امام و رهبری بارگزاری شود علوم مسلمانان - ویکی فقه در تمدن اسلامی بارگزاری شود   مالکیت بستر و حریم رودخانهها (متن کامل دارد) در مقالات بارگزاری شود   حریم رودخانه ها فقهی مبانی نگاهی به در بانک مقالات ................................. موارد زیر فعلا بارگذاری نشود   احیاء بیابان‌ها و زمین‌های موات کشور جمهوری اسلامی ایران (جلد ۳)  - فعلا بارگذاری نشود اصلاح‌ قانون‌ "واگذاری‌ زمینهای‌ بایر و دایر که‌ بعداز انقلاب‌ به‌ ...فعلا بارگذاری نشود لایحه قانونی مربوط به واگذاری زمین به کشاورزان مصوب ۸/۱۲ .---فعلا بارگذاری نشود بررسی فقهی بهره‌برداری از اراضی بایر (موات) با مطالعه موردی افغانستان...... در بانک مقالات احیای موات - ویکی فقه   ....       فعلا بارگذاری نشود طرح جدید مجلس برای ممنوعیت تغییر کاربری زمین +جزئیات ... کاربردهای کنونی مقررات قانون مدنی در حیازت آبها با توجه به قوانین توزیع عادلانه آب تاثیر نظام زمین‌داری بر اقتصاد روستایی و زندگی کشاورزان ایران در عصر صفویه (از شاه‌عباس اول تا سقوط اصفهان) پایگاه اطلاع رسانی دفتر حضرت آیت الله العظمی مظاهری-احکام ... در اینکه این نوع از زمینهای موات نیز جزء انفال است، مسئلۀ مالکیت و مالیات اراضی بایر در دورۀ قاجار موضوع شناسی حریم امالک بر پایه مبانی فقهی و حقوقی با ... در بانک مقالات شرط اذن امام در احیاى زمین‏هاى موات...... در بانک مقالات پژوهشى در فقه احیاى اراضی موات-قسمت سوم - حقوق حیازت مباحات - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد مبانی فقهی – حقوقی سلب مالکیت توسط دولت فقه فرهنگ | حق مالکیت برای خدا، ذاتی است اسلام مالکیت مختلط را به رسمیت می‌شناسد - روزنامه جوان انواع اراضی و زمین در ایران و موضوعات حقوقی و مالکیت در جلد .. مالک و زارع در ایران؛ سیری در مسئله مالکیت زمین در تاریخ ... گفتار بیست و دوم: قوانین کشت زمین و مالکیت آن، در شریعت ... آبادانی فراگیر، نظریه اسلام در توسعه پایدار - خبرگزاری حوزه مبانی حق بهره مندی از امنیت زیست محیطی در قرآن کریم تأکید ادیان الهی بر حفظ و نکوداشت مواهب طبیعی ﻫﺎی ﺗﻮﻟﯿﺪ ﺛﺮوت در ﺑﺎﯾﺴﺘﻪ زﯾﺴﺖ اﯾﻤﺎﻧﯽ و ﺳﺒﮏ زﻧﺪﮔﯽ ﺷﯿﻌ مجموعه مقالات سومین همایش تمدن نوین اسلامی (جلد اول ... - .. وضعیت و نقش دولت ادریسیان در تمدن اسلامی   ... در تمدن اسلامی امام خمینی (س) - علم و تمدن در حکومت اسلامی  ... در تمدن اسلامی نهضت شکوفایی علمی در تمدن اسلامی: - تاریخ فرهنگ وتمدن ... جایگاه کشاورزی در پیشرفت: تأملی در الگوی پایه اسلامی ...  در تمدن اسلامی گفتار بیست و دوم: قوانین کشت زمین و مالکیت آن، در شریعت ... .................................................................................................................................... امنیت غذایی الگوهای فقهی در استاندارد گذاری و طراحی برنامه غذایی مردم ایران؛ اثر علمی شاخص در مسئله غذا با نگاه دینی وجود ندارد دومین همایش ملی قرآن و علوم زیستی با محوریت غذای سالم سند اجرایی پروژه های اقتصاد مقاومتی برنامه ارتقای توان تولید ملی امنیت غذایی و تولید محصولات راهبردی (ایلام) سند اجرایی پروژه های اقتصاد مقاومتی برنامه ارتقای توان تولید ملی امنیت غذایی و تولید محصولات راهبردی (لرستان) و سایر استانها .................................................................................................................................... ویدئو -------- کلیپ برگ درختان و نسبت طلایی ، معجزه قرآن کریم - آپارات ستارگان و درختان سجده می کنند - تفکر در کلام خداوند و حکمت آن درخت عجیبی که خود یک جنگل است (قرآن ابراهیم ع بتنهایی ... درخت کاری عجیب و هنرمندانه با طراحی فوق العاده میکس تلاوت آفرینش خدا در درخت - آپارات شگفت انگیزترین و زیباترین درختان جهان - آپارات فیلم/ چرا در کوچه‌ها و پارک‌ها درخت میوه نمی‌کاریم؟ - مشرق نیوز خرما درخت زندگی -موسسه قرآن و نهج البلاغه ...  دانلود درختی که پیامبر بعدازاینکه ازطرف مردم... - تصاویر اسلامی ... ثواب کاشت درخت - فیلم و انیمیشن - تبیان تسبیح موجودات از نظر قرآن کریم/۱ - موسسه قرآن و نهج البلاغه با چوب دندان‌ هایتان را مسواک کنید - خبرگزاری مهر | اخبار ایران .. ................................................................. کلیپ جدید شگفتی طبیعت همراه با آیات قرآن شگفتی های آفرینش همراه با قرائت قرآن نظم خاص در طبیعت _ معجزه قران زمین تخت یا کروی؟ _ معجزه قرآن زنبور عسل _ معجزه قرآن طبیعت زیبا همراه با تلاوت قران قرآن و زمین شناسی(بخش دوم) - موسسه قرآن و نهج البلاغه (اگر تونستی براشون متنهای متناسب هم پیدا کن) .......... کلوا من طیبات... - خبرگزاری رسا فیلم/ راه‌های بدست آوردن امنیت غذایی - مشرق نیوز تهدید امنیت غذایی کشور با افزایش ضایعات کشاورزی غذا در سبک زندگی اسلامی - آپارات روش تهیه غذای آسمانی (شیر گوشت) - آپارات                       ........................................................................................ گردو و خواص درمانی آن را بشناس یم - موسسه قرآن و نهج البلاغه ............................................................................................................................... خواص عسل در قرآن؛ ۲۳ خواص شگفت انگیز عسل از دیدگاه ... - ...       .................................................................................................................................... پربازدیدترین ویدئوی تلاوت قرآن در اینترنت + فیلم  

تحلیل نظری زکات و بررسی امکان تعمیم دامنه اموال مشمول زکات

بسم الله الرحمن الرحیم تحلیل نظری زکات و بررسی امکان تعمیم دامنه اموال مشمول زکات دکتر محمد مهدی عسکری دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق(ع)  مهدی اسماعیل پور دره کارشناس ارشد مدیریت مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع) . متن کامل مقاله : PDF : تحلیل نظری زکات و بررسی امکان تعمیم دامنه اموال مشمول زکات . چکیده  گرچه همه مذاهب پنجگانه در اصل وجوب زکات متّفق­القول هستند، امّا نظرات و دیدگاه­هاى آن­ها درباره سعه و ضیق موارد زکات که موجب وفور اموال زکوى یا کمى آن مى­شود، مختلف است. برخى از مذاهب آنرا منحصر در موارد نه­گانه مى­دانند و برخى دیگر آنقدر توسعه مى­دهند که شامل هر مال با ارزش مى­شود. از اینرو، انتخاب رأى فقهى مى­تواند اثر مهمّى روى افزایش یا کاهش عایدات زکات و در نتیجه زدودن فقر از چهره جامعه اسلامى داشته باشد. ارائه نظریه تعمیم متعلقات زکات توسط فقهای نزدیک به عصر ائمه(ع)، تعلق زکات بر اسب در دوران امیر المومنین(ع) و وجود روایاتی دال بر تعلق زکات بر اموال تجاری صامت، می­توانند مویداتی برای تقویت نظریه تعمیم وجوب تعلق زکات بر مواردی بیش از اموال     نه­گانه باشند. واژگان کلیدی : زکات، متعلقات زکات، تعمیم متعلقات زکات، حکومت و زکات، دارائیهای مشمول زکات . . ___________________________________________________________________________ منبع: مطالعات اقتصاد اسلامی سال دوم پاییز و زمستان ۱۳۸۸ شماره ۱ (پیاپی ۳)  

فلسفه احکام در قرآن

بسم الله الرحمن الرحیم فلسفه احکام در قرآن . نویسنده : محمد بهرامى . متن  در نگاه اهل دیانت و آنان که قرآن را وحى الهى مى دانند, هرحکم و دستورى که درآن آمده, داراى ملاک, مصلحت وحکمتى ویژه است, زیرا در بینش خداپرستان, آفریدگار جهان, در نهایت علم و حکمت است وازهرگونه بیهودگى, سستى و پوچى در آفرینش یا در هدایت خلق و تشریع و تعیین احکام, مبرّاست: (وما خلقنا السّماء و الأرض وما بینهما لاعبین) انبیاء/۱۶ (وماخلقنا السّموات و الأرض وما بینهما الاّ بالحقّ ) حجر/۸۵ (وما خلقنا السّماء والأرض و ما بینهما باطلاً) ص/۲۷ (انّا کلّ شئ خلقناه بقدر) قمر/۴۹ (الّذى أحسن کلّ شئ خلقه) سجده/۷ دراین آیات, رابطه اى وثیق میان حسن آفرینش, قانونمند بودن, حق بودن و پوچ وباطل نبودن آن, مشهود است ودرآیات دیگر, پیوند و پیوستگى میان خلقت وهدایت در نظام احسن آفرینش تبیین شده است: (ربّنا الّذى اعطى کلّ شئ خلقه ثمّ هدى) طه/۵۰ چنانکه هدایت الهى در آیه اى دیگر مبتنى بر سنجش و محاسبه و ملاک و معیار معرفى شده است: (سبّح اسم ربّک الاعلى, الّذى خلق فسوّى, والّذى قدّر فهدى) اعلى/۳ نزول قرآن, بى تردید در جهت هدایت و عرضه برنامه زندگى به انسان صورت گرفته است: (ونزّلنا علیک الکتاب تبیاناً لکلّ شئ وهدى و رحمه و بشرى للمسلمین) نحل / ۸۹ بخشى از آیات این کتاب هدایت گر و متعالى, مربوط به احکام وبایدها و نبایدهایى است که خداوند براى خلق تعیین فرموده است. براساس آنچه یاد شد, این احکام نیز نمى تواند بى ملاک و به دور از مصلحت سنجى باشد. البته این حقیقت آشکار به دلیل آلودگیهاى مختلف ذهنى یا پیچیدگى برخى از اصطلاحات, به گونه اى مورد بحث و تردید از سوى نحله هاى گوناگون قرار گرفته است. ازاین رو, ضرورى مى نماید نخست اشاره اى به این آرا داشته باشیم و ابهام و ایهام واژه ها واصطلاحات را بازشناسیم و سپس به جست وجوى مصادیق و نمودهاى قرآنى فلسفه احکام بپردازیم. درنگى در واژه فلسفه واژه فلسفه, کاربردهاى گوناگون و معانى متفاوتى دارد. این واژه, گاه به گونه مطلق (بدون قید) وگاه به گونه پسوند (مبانى فلسفه, تاریخ فلسفه و…) و زمانى به شکل پیشوند (فلسفه اسلامى, فلسفه غرب, فلسفه هنر, فلسفه دین و…) به کار رفته است. فلسفه به صورت مطلق, به معناى فلسفه خاص است; یعنى: (علمى که در آن از عوارض موجود از آن جهت که موجود است, بحث مى شود.)۱ واژه فلسفه هرگاه به صورت پسوند به کار رود, به معناى فلسفه اى است که حکما آن را به نظرى و عملى تقسیم کرده اند; عملى را شامل تهذیب اخلاق, تدبیر منزل و سیاست مدنى دانسته اند و نظرى را به طبیعیات, الهیات وریاضیات تقسیم کرده اند. بنابراین, تاریخ فلسفه, یعنى کاوش در زمان پیدایش, رشد و سیر تکامل مباحث فلسفى و شخصیّتهاى نقش آفرین و برجسته آن. ولى هرگاه فلسفه به گونه پیشوند آورده شود, معانى گوناگون از آن اراده مى شود که بیشتر آن معانى نوپیداست ودر لغت نامه هاى کهن دیده نمى شود. به عنوان نمونه (فلسفه اسلامى) به معناى آن بخش از مباحث فلسفى است که درمیان اندیشوران اسلامى مطرح شده و رشد یافته است. (فلسفه مردمى) بر مجموع پژوهشها و مطالعاتى اطلاق مى شود که در جهت تأیید و تأکید تمایلات آزادیخواهانه است. (ولف) آن را آغاز کرد ودرآلمان رواج یافت.۲ ولى دربرخى از این واژه ها, فلسفه به علمى از علوم اضافه شده است; مثل: فلسفه حقوق, فلسفه هنر, فلسفه تاریخ و…. دراین واژه ها, فلسفه به معناى (علم شناسى) علم است. موضوع علم تاریخ, وقایع گذشته و تجزیه و تحلیل آنهاست, ولى موضوع فلسفه تاریخ, خود علم تاریخ است. به هر تقدیر, دراین نوشته, منظورما از فلسفه, معنایى دیگر است. وقتى فلسفه احکام را مطرح مى کنیم, نظر به شناخت حکمت تشریع احکام از سوى خداوند داریم و درصدد هستیم تا حکمت, مصلحت و اهداف لحاظ شده درآن احکام را مورد شناسایى قرار دهیم. غرض و غایت در افعال الهى غرض و غایت در اصطلاح حکما, عبارت است از آنچه که فعل یا حکم, جهت حصول آن صادر شود, به گونه اى که آن امر, متمم فاعلیت فاعل باشد. و چون لازمه این معنى, نیازمندى فاعل به نتیجه و حاصل فعل خویش است و چنین فرضى مستلزم نقص ونیاز فاعل است, بدین جهت حکما (غرض و غایت) را از افعال الهى نفى کرده اند. امّا در مذهب حکما افعال الهى داراى حکمت و مصلحت مى باشد, زیرا آنان حکمت و مصلحت را هم معنى با غرض و غایت نمى دانند. در برابر حکما, امامیه براین باورند که غرض و غایت همرده نیستند, بلکه مراد از غرض همان مصلحت و حکمتى است که خداوند از تشریع احکام اراده کرده است. بنابراین, امامیه مثل حکما اعتقاد دارند که افعال الهى داراى مصلحت و حکمت است; آن هم مصلحتى که به مکلّف و مخلوق باز گردد, نه به خالق سبحان.۳ علامه حلى مى نویسد: (قالت الامامیه انّ اللّه تعالى یفعل لغرض و حکمه و فائده و مصلحه ترجع الى المکلفین و نفع یصل الیهم.)۴ امامیه معتقدند که خداوند متعال افعال را براساس غرض وحکمت و فایده و مصلحتى که متوجه مکلفان است و نفعش به مخلوق مى رسد, انجام مى دهد. البته باید متوجه این نکته بود که مطلق غایت در افعال الهى محال نمى نماید, بلکه غایتى محال است که غایت فاعل باشد. علامه طباطبائى دراین باره مى نویسد: (ازاین روى که موجودات این جهان, فعل خداوند مى باشند و هر یک از آنها غایتى دارد, پس فعل خداى پاک بى غایت نخواهد بود, ولى این غایت فقط براى فعل, غایت شمرده مى شود; یعنى غایت آفرینش است, نه آفریدگار, زیرا غایت فاعل به معنایى که اثبات کردیم, کمالى است که نقص فاعل را ترمیم مى نماید و براى خداى آفریدگار, نقص نمى توان فرض کرد.) ۵ بینش اشاعره از بسیارى نوشته ها استفاده مى شود که اشاعره برخلاف امامیه, منکر غرض و غایت در افعال الهى هستند و اعتقاد دارند که افعال الهى فاقد حکمت و مصلحت است, ولى سخنان اشاعره, خلاف این نسبت را ثابت مى کند. روزبهان از علماى اشاعره پس از بیان نظریه اشاعره که قائلند افعال الهى معلل به اغراض نیستند, در مقام ردّ علامه که به سخن اشاعره ایراد گرفته است, مى نویسد: (این که اشاعره قائلند افعال الهى داراى غرض نیست, مرادشان غرضى است که به خالق سبحان برگردد. امّا اگر غرضى باشد که به مخلوقات بازگردد, به نظر اشاعره محال نیست و عبث بودن فعل خداوند وقتى است که هیچ غرضى درفعل او نباشد, امّا اگر افعال الهى از روى مصلحت و حکمتى که به مکلفان بازمى گردد, صادر شود, ما آن را محال نمى شماریم.) ۶ ودراحکام الهى, اشاعره مى گویند: (حق این است که مستند ساختن بعضى از افعال, بخصوص احکام شرعیه به حکمتها و مصالح روشن است وامّا این که هر فعلى از افعال الهى داراى غرض است, ما این را نمى پذیریم.) ۷ بنابراین, اشاعره نیز همانند شیعه, احکام الهى را داراى مصلحت و حکمت مى دانند; آن هم حکمت و مصلحتى که به مکلفان بازمى گردد. نهایت این که شیعه وجود حکمت و مصلحت در تمام افعال الهى را پذیرفته اند, امّا اشاعره در برخى از افعال الهى حکمت و مصلحت را پذیرفته اند, ولى باید دید به چه جهت نتوانسته اند وجود غرض و مصلحت را در همه افعال الهى بپذیرند. آیا علت این بوده است که چون نمى توانسته اند به مصالح و حکمتهاى برخى از احکام پى ببرند و ناتوانى خود را دلیل عدم وجود مصلحت درآن احکام شمرده اند. ییا این که با این سخن مى خواسته اند بگویند که خداوند در افعال خویش وابسته و نیازمند مصلحت موجود در فعل خود نیست و مى تواند افعال را منهاى مصالحش انجام دهد؟ فرق فلسفه حکم و علّت حکم چنانکه یادآورشدیم, تعبیر (فلسفه حکم),تعبیرى نوپیداست که درمنابع کهن از آن به عنوان (حکمت حکم) یاد شده است. در متون فقهى و کلامى وگاه تفسیرى, میان حکمت و علت, فرقهایى گذاشته اند که اشاره بدانها در این نوشته, مایه دقت و بصیرت در شناخت مبحث, خواهد بود. ۱٫ گفته اند: علت, پیش از حکم وجود دارد, ولى مصلحت پس از تحقق حکم حاصل مى شود; مثلاً علّت قصاص, قتل نفس است که قبل از حکم قصاص صورت مى گیرد, ولى حکمت قصاص,(حیات) است که پس از اجراى حکم قصاص وجود مى یابد. ۲٫ هرگاه علت حکم, وجود نیابد, حکم هم هرگز وجود نخواهد داشت, ولى اگر در جایى فلسفه و حکمت حکم نباشد, الزاماً به معناى نفى حکم نیست; مثلاً اگر قتلى صورت نگیرد, قطعاً قصاص معنى ندارد, زیرا قتل علّت است و قصاص معلول, ولى اگر در جایى نماز باعث دورى شخص از فحشا و منکر نشد, حکم نماز از او ساقط نمى شود, زیرا نهى از فحشا و منکر, حکمت وجوب نماز است, نه علّت آن. یا مثلاً حکمت افطار روزه در سفر, رفع مشقت ازمکلف است. حال اگر در سفرى, روزه گرفتن هیچ مشقتى هم نداشته باشد, باز هم نمى توان روزه گرفت. ۳٫ برخى گفته اند: فرق علّت و حکمت حکم دراین است که علّت همیشه امرى ظاهر است و نقش آن در پیدایش حکم (معلول) آشکار است, برخلاف حکمت و فلسفه حکم که گاه تشخیص آن براى مکلف دشواراست; مثلاً مفهوم قتل و نقش آن در حکم قصاص روشن است, امّا تعیین معناى دقیق عسر و حرج, که حکمت افطار روزه است, چندان آسان نیست. به همین جهت دربرخى موارد, شارع به جاى این که به خود حکمت (عسرو حرج) اشاره کند, به موارد آن که عبارت از سفر باشد, تصریح کرده است. ۸ این فرق را عبدالکریم زیدان از سخنان فخررازى استفاده کرده است. ۴٫ از برخى سخنان فخررازى استفاده مى شود که واژه علّت, اعم از حکمت است, چه این که وى در بیان اقسام علّت, شش قسم را بیان کرده است که یکى از آنها را مصلحت و حکمت حکم دانسته و گفته است بازدارندگى نماز از فحشا و منکر,علّت وجوب نماز است. ۹ با این که مى دانیم(بازدارندگى از فحشا و منکر) علّت اصطلاحى نیست, بلکه حکمت است. پیشینه شناخت فلسفه احکام بررسى فلسفه احکام و تلاش براى شناخت حکمت افعال و اوامر و نواهى خداوند, کارى نوپیدا نیست و عمرى به درازاى عمر ادیان الهى و اندیشه انسان در شناخت پیام وحى دارد. تحقیق درباره فلسفه افعال و اراده الهى, مخصوص انسان و محدود به تاریخ زندگى بشر درکره خاکى نبوده است, بلکه براساس آیات قرآن, یش از آفرینش آدم, فرشتگان به وسیله خداوند از پیدایش موجودى به نام آدم درزمین, با خبرشدند و درصدد برآمدند تا حکمت این آفرینش را بدانند: ۱۰ (واذ قال ربّک للملائکه انّى جاعل فى الأرض خلیفه قالوا أتجعل فیها من یفسد فیها و یسفک الدّماء… ) بقره/۳۰ هنگامى را که پروردگارت به فرشتگان گفت: (من در روى زمین جانشینى قرار خواهم داد), فرشتگان گفتند: (پروردگارا آیا کسى را در آن قرار مى دهى که فساد و خونریزى مى کند. قرآن با طرح این آیات, براى مخاطبان خود, نوعى پیام دارد و آن این است که فرشتگان با همه مقام اطاعت و تسلیمى که به درگاه پروردگار دارند, این حق را یافتند که از فلسفه فعل و اراده الهى جویا شوند و خداوند هم با دلایل قانع کننده ایشان را پاسخ داد و به ایشان ثابت کرد که افعال الهى عالمانه ترین است و بى ملاک و مصلحت نیست. در بسیارى از آیات دیگر قرآن, براى احکام و رهنمودهاى وحى, فلسفه وحکمت یاد شده است که در ادامه همین بحث به آنها اشاره خواهیم کرد. وجود این آیات درقرآن, این فهم را درمخاطبان آن به وجود آورده است که هیچ فعل, حکم, اراده و سخن الهى بدون حکمت و فلسفه نیست. حال بخشى از آنها به آسانى درک مى شوند و برخى نیازمند درنگ و تفکر و دانش و حتّى درس آموزى از مکتب حاملان وحى و راسخان در علم است. این نکته, دقیقاً همان چیزى است که در مکتب اهل بیت روى آن تکیه شده است و عملاً ایشان ثابت کرده اند که از پاسخ گویى به هیچ پرسش دینى, عاجز و روى گردان نبوده اند, بلکه به درک عمیق دین و حقایق دینى تشویق مى کرده اند. این شیوه در برخى از مکاتب و مذاهب مشهود نیست, بلکه خلاف آن دیده شده است. برخى ادیان (حتّى آنها که به عنوان ادیان الهى شناخته مى شوند) به دلیل راه یافتن خرافات و مطالب ساختگى در دینشان و ناتوانى از پاسخ گویى به پرسشهاى عقلایى پیروان, اصولاً پرسش در مسائل دینى را امرى کفرآمیز و نادرست و حرکتى الحادى معرفى مى کرده اند, چنانکه نظیر چنین مشکلى در بخشى از محافل علمى اهل سنّت پدید آمد, تا آن جا که برخى از ایشان تصریح مى کردند: ( السؤال بدعه.) ممنوع شمردن پرسش, دو علّت مى توانست داشته باشد: ۱٫ پوشیده داشتن تحریفها و مطالب نادرست تحمیل شده بر دین. ۲٫ ناتوانى از درک حقایق دینى و تلاش براى حفظ دیانت ظاهرى مردم و سرپوش گذاشتن بر جهل مروّجان و داعیه داران آن دین و مکتب. شیعه امامیه, به برکت برخوردارى از علوم اهل بیت, همیشه ازاین آزادى برخوردار بوده است که راه پرسش را براى همگان بازگذارد و حتّى به اندیشیدن و پرسیدن و درک عمیق و بسنده نکردن به ایمان سطحى تشویق کند. این بینش و منش امامیان, سبب شد تا مجموعه اى از روایات که بیانگر فلسفه و حکمت احکام و افعال الهى است, در مطاوى احادیث شکل گیرد, چنانکه بخشى ازآن روایات را شیخ بزرگوار صدوق درکتاب (علل الشّرایع) گردآورده است. وقتى هشام بن حکم, متکلّم توانمند امامى, از امام صادق(ع) درباره فلسفه روزه سؤال مى کند, نه تنها امام بر او خرده نمى گیرد, بلکه به وى پاسخ مى دهد: (حکمت روزه این است که تهیدست و توانمند با هم یکسان شوند, ثروتمندان گاه دردگرسنگى را نچشیده اند ویا از یاد مى برند و روزه سبب مى شود تا به فکر نیازمندان بیفتند و برگرسنگان رحم آورند.) ۱۱ درروایتى دیگر, امام موسى بن جعفر(ع) به بیان فلسفه تشریع زکات پرداخته و فرموده است: (زکات ازآن رو تشریع شد که وسیله اى باشد براى تأمین زندگى نیازمندان و در پرتو این امر, زکات دهندگان نیز به رشد اقتصادى دست خواهند یافت.) ۱۲ در روایتى دیگر, امام رضا(ع) به فلسفه تشریع نماز اشاره داشته است.۱۳ مخالفان تحقیق در فلسفه احکام با این که منطق وحى, منطق عقل و ادراک است و تعبیرهایى چون: (لعلّکم تتفکرون), (لعلّکم تشعرون), (لعلّکم تعقلون ) در جاى جاى آن به چشم مى خورد, کسانى تفکر و اندیشه در فلسفه احکام را نادرست شمرده اند و برخى براین باورند که بیان فلسفه احکام, نه تنها سودى ندارد و سبب تحکیم مبانى دینى و ترویج و تبلیغ دین نمى شود, بلکه به عکس, باعث سستى عقاید دینى مسلمانان و خشنودى و تقویت مخالفان مى گردد.۱۴ این سخن از دوگروه انتظار مى رود: ۱٫ کسانى که از اصل, مخالف خردگرایى و منکر ارزش دریافتهاى عقلى و اجتهادى و علمى انسانند و معتقدند که وحى, فوق عقل است و نباید سعى داشت آنها را با عقل بشرى توجیه و تفسیر کرد. اخباریان واصحاب حدیث چه در اهل سنّت و چه شیعه از این گروهند. اینان ازآن رو اندیشیدن در فلسفه احکام را ممنوع مى دانند که براى دریافتهاى عقلى انسان, ارجى قائل نیستند. ۲٫ کسانى که اصل تعقل و تفکر واجتهاد را پذیرفته اند, ولى در خصوص شناخت فلسفه احکام, براساس تجربه به این نتیجه رسیده اند که شناختها و اظهارنظرها درزمینه فلسفه احکام, معمولاً متّکى به نظریه هاى علوم تجربى است واز آن جا که تئوریها و دریافتهاى تجربى در طول زمان تغییر و تحوّل مى پذیرند و چه بسا با پیشرفت دانش, برخى نظریه ها باطل اعلام مى شود, اساس قراردادن این آرا براى بیان فلسفه احکام, قابل اعتماد نیست, زیرا با باطل شدن یکى ازآن نظریات, فلسفه احکام الهى در ذهن مردمان زیر سؤال مى رود و مایه شک آنان در اساس باورهاى دینى مى شود و چه بسا توده ها نتوانند میان فلسفه واقعى احکام و آنچه تاکنون به عنوان فلسفه احکام معرفى شده, فرق بگذارند! پاسخ به گروه نخست در پاسخ به گروه نخست کافى است که به منطق آیات و روایات در تشویق به تفکر و تعقل و بهره جستن از عقل و علم در شناخت دین و رهیافتن به باورهاى مکتبى اشاره شود, که البته اشاره اجمالى به آنها خود نیازمند صفحات بسیار است ودر این جا ما به ارائه نمونه اى بسنده مى کنیم. در ذیل آیه حرمت خمر, پس ازبیان حکم خمر واین که گناه و زیان خمر بیش از سود آن است, چنین آمده: (کذلک یبیّن اللّه لکم الآیات لعلّکم تتفکّرون فى الدنیا و الآخره) بقره/۲۱۹ـ۲۲۰ خداوند این گونه آیات را براى شما بیان مى دارد و روشن مى سازد, تا مگرشما در زمینه مسائل دنیا و آخرت بیندیشید و تفکر کنید. علامه طباطبایى در این زمینه مى نویسد: (درآیه شریفه دو نکته وجود دارد: ۱٫ انگیزش بندگان به بحث از حقایق وجود و معارف مبدأ و معاد و اسرار طبیعت و تفکر در اجتماع و قوانین فردى در اجتماعى آن. ۲٫ هرچند قرآن, مردم را به اطاعت مطلق از خداوند و رسول فرامى خواند, ولى خداوند راضى نیست که این اطاعت بدون آگاهى و درک و همراه با جمود محض صورت گیرد.) ۱۵ آلوسى در روح المعانى, ذیل آیه شریفه همین نکته را بیان داشته است.۱۶ در ادامه همین آیات نیز خداوند مى فرماید: (کذلک یبیّن اللّه لکم آیاته لعلّکم تعقلون) بقره/۲۴۲ خداوند این گونه آیات را براى شما بیان مى دارد و روشن مى سازد, تا مگرشما بیندیشید. این آیات به همراه آیات و روایات فراوان, اساس جمود اندیشى و عقل گریزى را ویران مى سازد. پاسخ به گروه دوم هرچند دغدغه گروه دوم, عقلایى و منطقى است, ولى راههایى وجود دارد که هم دست از شناخت و معرفى فلسفه احکام برنداریم و هم پیامدهاى ناگوار آن را از میان ببریم. وجود خطر در پیمودن یک مسیر, همیشه نمى تواند سبب ترک آن شود, بلکه باید در مرحله نخست به ایمنى راه اندیشید. اوّلاً, اگر همراه با بیان فلسفه احکام, به مخاطبان یادآورى شود که آنچه ما براساس عقل تجربى و دریافتهاى علمى در زمینه فلسفه احکام بیان مى داریم, به معناى درک فلسفه واقعى احکام نیست, بلکه این نکته هایى است که تاکنون برما کشف شده و چه بسا فلسفه واقعى, چیزى فراتر ازاین دریافتها باشد. ثانیاً, بسیارى از دریافتهاى عقلى و علمى بشر, به مرحله تثبیت رسیده است واگر تغییرى پیدا کند, تغییر تکاملى است ونه ابطال گر دریافتهاى پیشین. ثالثاً, برخى از فلسفه احکام در خود آیات و روایات بیان شده است وآنها متّکى به علوم تجربى نیستند واگر اصل اندیشیدن به فلسفه احکام ممنوع بود, هرگز درقرآن و روایات بدانها پرداخته نمى شد. بلى انتخاب روش, موضوعى دیگر است. توجه به فلسفه احکام در تفاسیر این نکته قابل توجه است که در کتابهاى تفسیرى کهن, هرچه به گذشته ها باز مى گردیم, کمتر به فلسفه پرداخته اند و به عکس هرچه به ادوار بعد رومى آوریم, توجه به فلسفه احکام را به طور گسترده ترى شاهد خواهیم بود. تفسیرى چون تفسیر طبرى که متعلق به قرن چهارم هجرى است, کمتر به بیان فلسفه احکام پرداخته, در حالى که تفسیر تبیان, موارد بیشترى را یادآور شده است و اهتمام به بیان فلسفه احکام در کتابهاى تفسیرى دوره معاصر و نزدیک به آن, چونان: نمونه, المیزان, فرقان وفى ظلال القرآن, به مراتب مشهودتر و گسترده تر است. سرّ آن کم توجهى و این اقبال شاید در میزان دانش تجربى و اجتماعى بشر نهفته باشد, زیرا در روزگار کم دانشى, بشر راز بسیارى از پدیده هاى هستى و روابط اجتماعى را نمى داند و بدین جهت انگیزه چندانى براى شناخت فلسفه احکام نیز ندارد, ولى با رشد دانش تجربى و اجتماعى به طور طبیعى ذهن انسانها جست وجوگر و ژرفکاو و منطقى مى شود و به شناخت اسرار همّت مى گمارد. پیشینه طرح فلسفه احکام در فقه شناخت فلسفه احکام از نظر فقها همیشه تلاشى ارزشمند بوده است, بویژه در نگاه فقهاى اهل سنت که به دلیل کمبود منابع روایى, ناگزیر به گسترش احکام و قیاس موارد مشابه بوده اند. فقهاى اهل سنّت, آن دسته از فلسفه احکامى که درقرآن و روایات آمده, به عنوان مصالح قطعیه به شمار آورده اند و در قیاس ازآن بهره جسته اند وآن دسته از فلسفه احکامى که دلیلى شرعى بر اعتبارش نیافته اند, به عنوان مصالح مرسله مورد استفاده قرار داده اند. براى نمونه به مواردى از فقه اهل سنّت که به بحث فلسفه احکام پرداخته است, اشاره مى کنیم: جصاص از علماى قرن چهارم, فلسفه قصاص را حفظ و پاسدارى از جان مردم مى داند: (اگر کسى قصد کشتن دیگرى را داشته باشد, وقتى بداند اگر او را بکشد قصاص مى شود, دست از قتل برمى دارد.) ۱۷ جصاص از آن فلسفه قصاص در چند مورد براى استنباط احکام فقهى استفاده کرده است. ابن عربى, در شهادت بر زنا مى نویسد: (از آیه شریفه: (واللاّتى یأتین الفاحشه… فاستشهدوا علیهنّ أربعه منکم…) (نساء/۱۵) استفاده مى شود که در شهادت بر زنا, چهار شاهد لازم است.) پس ازآن مى نویسد: (اگر کسى اشکال کند که در قتل, با این که حرمتش بیشتر از زناست, دوشاهد کافى است, پس چرا در زنا چهار شاهد لازم است؟ علماى ما در جواب گفته اند: حکمت خداوند اقتضا کرده است که موضوع زنا فاش نشود و مستور بماند. بدین جهت, آوردن چهار شاهد را لازم دانسته است تا آبروى مردم حفظ شود ….) ۱۸ وابن قدامه در المغنى مى نویسد: (فلسفه تشریع جزیه,حفظ جان اهل ذمّه است. بنابراین, از کودکان و دیوانگان و زنان نباید جزیه گرفت, زیرا جان آنان بدون جزیه هم باید حفظ شود.) ۱۹ امّا بیان فلسفه احکام در تمام ادوار فقه شیعه صورت پذیرفته است و مى توان ادّعا کرد که فقهاى شیعه در تمام ابواب فقه به بیان فلسفه احکام و استفاده از آن رغبت نشان داده اند و پایه و اساس برخى از مسائل فقهى را بر فلسفه احکام بنا نهاده اند; مثل صلح با کفّار, تعیین مقدار جزیه و…. با این وصف, از نظر فقها تحقیق در فلسفه احکام, مانند شناخت احکام نیست, زیرا شناخت احکام واجب است, ولى شناخت فلسفه احکام واجب نیست. ابن ادریس مى نویسد: (سید (مرتضى) معتقد است که شناخت فلسفه احکام و علل آن مشخصاً واجب نیست, هرچند در مجموع با علل و فلسفه احکام آشنایى داریم و مى دانیم که آنچه از سوى شرع, واجب یا مستحب اعلام شده, داراى مصلحتى بوده است.) ۲۰ مانند همین مطلب در رسائل شریف مرتضى آمده است: (احکام شرعى بر پایه مصالح بنا شده است; مصالحى که براى خداوند مشخص و معلوم است, ولى براى ما مجهول. بلى ما علم اجمالى به فلسفه احکام داریم, ولى علم تفصیلى نخواهیم داشت.) ۲۱ بیان فلسفه احکام در فقه شیعه شیخ مفید از فقهاى قرن پنجم (م: ۴۱۳) در باره فلسفه تشریع جزیه مى نویسد: (فلسفه تشریع جزیه,حفظ جان و مال اهل ذمه است. علاوه براین, جزیه باعث مى شود آنان برده به شمار نیایند.)۲۲ در مقابل, شیخ طوسى از علماى همین قرن (م:۴۶۰) فلسفه جزیه را ملتزم شدن اهل کتاب به احکام اسلام و اجراى آنها بیان مى کند.۲۳ علامه حلى یکى دیگر از فقهاى بزرگ شیعه در قرن هشتم(م: ۷۲۶) فلسفه زکات را پاکى و تزکیه صاحب مال مى داند.۲۴ وى در بحث جزیه, فلسفه جزیه را خوار کردن و اهانت به اهل کتاب و ترغیب آنان به اسلام یاد کرده است.۲۵ شهید اول یکى دیگر از علماى همین قرن (م: ۷۳۴) آن جا که احکام را بر اساس غرض و مصلحت نهفته درآنها به عبادیات و معاملات تقسیم کرده است, مى نویسد: (هرگاه مهمترین غرض در یک حکم, مربوط به امور اخروى باشد, آن حکم از عبادات به شمار مى آید. واگر غرض اهم, دنیا باشد از معاملات به شمار مى آید.) وبعد از چند سطر مى نویسد: (فلسفه حکم, ممکن است حفظ جان یا دین یا عقل یا نسب و یا مال باشد…. فلسفه قصاص یا دیه یا دفاع, حفظ نفس است و فلسفه جهاد و کشتن مرتد, حفظ دین و فلسفه تحریم مسکرات و حدّ درآن,حفظ عقل و فلسفه تحریم زنا و نزدیکى با حیوانات و قذف و حدّ و تعزیر,حفظ نسب و فلسفه تحریم غصب و سرقت وخیانت و راهزنى و حدّ وتعزیر برآنها, حفظ مال است.) ۲۶ در ادوار بعد, فاضل مقداد و ابن فهد حلى, از علماى قرن نهم به بیان فلسفه احکام پرداخته اند. فاضل مقداد (م: ۸۲۶) در کتاب دَیْن مى نویسد: (أن تضلّ إحداهما فتذکّر إحداهما الأخرى) در آیه شریفه: (یاایّها الذین آمنوا اذا تداینتم بدین…) (بقره/۲۸۲) اشاره است به جواب سؤال مقدر و آن این است که چگونه خداوند شهادت دو زن را به جاى شهادت یک مرد قرار داده است؟ زنان سرد مزاج هستند و سرد مزاجى سبب نسیان است, لذا ما شهادت دو زن را در نظر گرفتیم, تااگر یک زن غفلت کرد, دیگرى وى را یادآور شود.) ۲۷ همو در باب نکاح, فلسفه حرمت ازدواج با مشرکان را دعوت مشرکان, به کفر و آتش ذکر مى کند. ۲۸ ابن فهد حلى (م: ۷۷۱) در بحث عده صغیره و یائسه مى نویسد: (مشهور اعتقاد دارند فلسفه عده, استعلام پاکى رحم از حمل است.) ۲۹ و ى فلسفه جزیه را اهانت به اهل کتاب و ترغیب آنان به اسلام بیان مى کند.۳۰ درقرن دهم, شهید ثانى, فلسفه تشریع نکاح را استمرار و بقاى نسل مى داند. ۳۱ در همین قرن,محقق اردبیلى (م: ۹۹۳) فلسفه لزوم شهادت دو زن در باب دیْن را چنانکه فاضل مقداد گفته بود, مى نویسد.۳۲ درقرن یازدهم فاضل جواد (م: ۱۰۴۶) فلسفه برخى از احکام را یاد آور مى شود; مثل فلسفه لزوم شهادت دو زن در دیْن.۳۳ محدث بحرانى در قرن دوازدهم (م: ۱۱۸۶) به بیان پاره اى از فلسفه احکام مى پردازد; مثلاً, در کتاب زکات, نخست تحت عنوان (علّه تشریع الزّکاه),چندین روایت مى آورد که بازگوکننده فلسفه تشریع زکات است.۳۴ درقرن سیزدهم, فقهاى بسیارى به بیان فلسفه احکام پرداخته اند که یکى از آنان صاحب جواهر است. او در باب نظر به همسرآینده, چندین روایت بیان مى کند که در آنها فلسفه حلیت نظر به همسر آینده, ایجاد مودّت و الفت, بازگو شده است.۳۵ وى در بحث جهاد, دو روایت براى فلسفه حرمت فرار از جنگ مى آورد که یکى از حضرت على(ع) است و دیگرى از امام رضا(ع).۳۶ درقرن چهاردهم, که جست وجوگرى انسان براى فهم اسرار طبیعت و نیز فلسفه احکام به اوج خود رسیده است, پرسشهاى فراوان, فقها را واداشته است تا به صورت گسترده ترى به بیان فلسفه احکام بپردازند. فواید و کاربردهاى شناخت فلسفه احکام بیان فلسفه احکام, اگر از روى میل شخصى و هوى و هوس و… باشد, باعث ضرر و سستى عقاید مسلمانان مى گردد, امّا اگر فلسفه احکام, مستند به ادله محکم و در خور پذیرش شرعى باشد, داراى فواید و کاربردهاى بسیارى است: ۱٫ ایجاد انگیزه مضاعف در میدان عمل شخصى که فایده عمل خویش را مى داند, معمولاً با میل و رغبت و انگیزه بیشترى عمل را انجام مى دهد واز سوى دیگر,عناصر وسوسه انگیز نمى توانند به بهانه بى ثمر بودن آن عمل, فرد را به انکار و بى تفاوتى و شک بکشانند. فخررازى در این باره مى نویسد: (شناخت فلسفه احکام, فایده مهمى است, زیرا نفوس بشرى به پذیرش احکامى میل دارد که مطابق ملاکهاى عقلى و علمى است و به عکس, در پذیرش احکامى که تنها تعبدیند, بى میل است.) ۳۷ ۲٫ کارآیى فلسفه احکام در مباحث کلامى حکمت, که از صفات الهى است, با دلیلهاى گوناکونى درخور ثابت کردن است, که یکى از آن دلیلها شناخت فلسفه احکام است; چه این که معلّمان و مبلغان اندیشه دینى, براى معتقد ساختن مردم به حکمت الهى و تفهیم به ایشان از مثالها و نمونه هایى سود مى جویند که براساس فهم بشرى یا دریافتهاى علمى, آثار حکیم بودن صانع در آنها آشکار است. واین البته شیوه اى است که خود قرآن نیز به کاربسته است, چنانکه در آغاز این نوشته به اشارتى ازآن گذشتیم, آن جا که مى فرماید: (انّا کلّ شئ خلقناه بقدر) قمر/۴۹ البته ما هر چیز را به اندازه آفریدیم. میان تقدیر و اندازه گیرى و سنجش و محاسبه با حکیم بودن فاعل, ارتباطى وثیق وجود دارد. این ارتباط در آیه اى دیگر,چنین نمایانده شده است: (الّذى خلق سبع سموات طباقاً ما ترى فى خلق الرّحمن من تفاوت فارجع البصر هل ترى من فطور) ملک/۳ همان کسى که هفت آسمان را بر فراز یکدیگر آفرید; در آفرینش خداوند رحمان هیچ ناسازگارى نمى بینى; بار دیگر نگاه کن, آیا هیچ خللى مشاهده مى کنى. اهل کلام نیز در موارد مختلف از فلسفه احکام در جهت استوار کردن آراى خود سود جسته اند; مثلاً از این که خداوند در بیان فلسفه جواز روزه گشودن مریض فرموده است: (یرید اللّه بکم الیسر و لایرید بکم العسر) بقره/۱۸۵ خدا براى شما خواستار آسایش است نه سختى. چنین نتیجه گرفته اند: (برخى از افعال عباد مورد اراده خداوند نیستند, زیرا اگر مریض روزه بگیرد, عملى را انجام داده است که اراده الهى به آن تعلق نگرفته, زیرا خداوند سختى را اراده نکرده است.)۳۸ همچنین از این آیه, براى ردّ قول اشاعره استفاده کرده و گفته اند: (این آیه دلالت بر رحمت خداوند مى کند و اگر قرار بود برابر نظریه اشاعره, خداوند خودش خالق کفر باشد و براى برخى کفر را مقدّر کرده باشد تا به جهنّم روند! در این صورت, نمى بایست بگوید:(یرید اللّه بکم الیسر و لایرید بکم العسر).۳۹ شیخ طوسى نیز از این آیه در ردّ نظریه جبریون, سود جسته: (تکلیف بندگان به چیزى که خدا قدرت آن را به بندگان نداده, ناپذیرفتنى است.)۴۰ ۳٫ شناخت ابعاد اعجازى وحى قرآن از زاویه هاى گوناگونى معجزه است که یکى ازآن زاویه ها, زاویه علمى و واقع بینى آیات وحى است, زیرا قرآن در زمانى انسان را به ارزشها فراخوانده و حلالها و حرامها و قوانین مدنى واجتماعى را براى ایشان بازگفته که دانش محدود بشر به او اجازه دریافت ضرورت و اهمیت آن فرمانها را نمى داده است وامروز در پرتو شناختهاى تجربى و علمى, فلسفه بسیارى ازآن احکام روشن شده و آشکارتر نیز خواهد شد و چه بسا این یکى از جلوه هاى آن آیاتى باشد که خداوند هماره وعده ظهور و تجلى نوین آن را داده است: (سنریهم آیاتنا فى الآفاق و فى انفسهم حتّى یتبیّن لهم انّه الحقّ) فصلّت/۵۳ به زودى نشانه هاى خود را در اطراف جهان و در درون جانشان به آنها نشان مى دهیم, تا براى آنان آشکار گردد که حق اوست. کاربرد فلسفه احکام در اصول فقه برخى از مسائل اصولى بردرک و شناخت فلسفه احکام پایه ریزى شده اند و هرکدام از امامیه و اهل سنّت در بهره جویى از فلسفه احکام, روش و ضوابط خاصى دارند که مى بایست به هریک نگاهى ویژه داشت. در نگاه امامیه ۱٫ اثبات حجیّت عقل: بیان فلسفه احکام در قرآن, خود نوعى دعوت به تعقل و حجّت شمردن حکم عقل است. شهید مطهرى در این باره مى نویسد: (یکى از دلایل حجیّت عقل از نظر قرآن این است که براى احکام و دستورها, فلسفه ذکر مى کند. معناى این امر این است که دستورِ داده شده, معلول این مصلحت مى باشد. علماى اصول مى گویند مصالح و مفاسد در سلسله علل احکام قرار مى گیرند; مثلاً قرآن در یک جا مى گوید: نماز به پاى دارید و درجاى دیگر فلسفه اش را هم یادآورى مى کند: ( انّ الصّلاه تنهى عن الفحشاء والمنکر) ویا از روزه یاد مى کند و به دنبال دستور به اجراى آن مى گوید: (کتب علیکم الصیّام… لعلّکم تتقون) و چنین است در سایر احکام نظیر زکات و جهاد و…که در باره همه آنها از لحاظ فردى و اجتماعى توضیح مى دهد. به این ترتیب, قرآن به احکام آسمانى در عین ماورائى بودن, جنبه این دنیایى و زمینى مى دهد و از انسان مى خواهد درباره آنها اندیشه کند تا کنه مطلب براى او روشن گردد و تصور نکند که اینها صرفاً یک سلسله رمزهاى مافوق فکر بشر است.) ۴۱ علاوه براین, پایه و اساس برخى از احکام عقلى, درک مصالح و مفاسد اشیاست که ازآن به فلسفه احکام تعبیر مى کنیم. براى نمونه در بحث ملازمات عقلیه که بحثى اصولى است, باید عقل نظرى ابتدا فلسفه و مصالح و مفاسد را درک کند; مثلاً بگوید:عدل داراى مصلحت است, سپس عقل عملى وارد میدان مى شود و مى گوید:عدل از افعالى است که انجامش خوب است. عقل نظرى دوباره برمى گردد و دربرخى موارد حکم به ملازمه بین حکم عقل و حکم شرع مى کند. و آن در قضایاى مشهوره است. که به (آراى محموده) شهرت یافته است. در چنین موردى عقل نظرى مى گوید: هرفعلى که به نظر عقل, درخور عمل باشد, به نظر شرع هم نیک و درخور عمل است. دربرخى موارد هم عقل نظرى حکم به ملازمه نمى کند و آن مواردى است که از قضایاى مشهوره به شمارنمى آید. بلى در مواردى عقل حکم به لزوم دارد, ولى شرع حکم به وجوب ندارد و آن مواردى است که حکم مایه سختى و رنج باشد. ۲٫ کاربرد فلسفه احکام در بحث تکلیف بمالایطاق: معتزله براى اثبات محال بودن تکلیف بمالایطاق, به فلسفه افطار در رمضان تمسک کرده اند و آن را دلیل استحاله تکلیف بمالایطاق مى دانند. دراین باره فخررازى نوشته است: (معتزله به (یرید الله بکم الیسر و لایرید بکم العسر) تمسک کرده اند و مى گویند طبق این آیه,خداوند چیزهایى را اراده کرده است که آسان است. پس چگونه ادعا کنیم خداوند تکلیف به غیر مقدور مى کند, در صورتى که تکلیف بمالایطاق از نمونه هاى آشکار عسر است.)۴۲ ۳٫ نقش فلسفه حکم در بحث اجزاء: صاحب فصول در بحث اجتهاد و تقلید براى اثبات نظریه خویش به فلسفه تشریع حکم اجتهاد تمسک مى کند. هرگاه رأى مجتهد در مسأله اى تغییر کند, این پرسش مطرح مى شود که آیا عمل مکلف به نظر پیشین مجتهد, مجزى است و نیاز به اعاده و قضا ندارد, یا مجزى نیست؟ آخوند خراسانى در کفایه مى نویسد: (صاحب فصول به تفصیل بین احکام و موضوعات قائل است و مى گوید: اگر در موضوعات باشد, اعمال گذشته مجزى است, زیرا در صورت مجزى نبودن, عسر و حرج پیش مى آید و در الفصول مى گوید: اگر بگوییم مجزى نیست, اطمینان به عمل ازبین مى رود, زیرا مقلدان مى گویند ممکن است مجتهد اشتباه کرده باشد واین با فلسفه تشریع حکم اجتهاد ناسازگار است.)۴۳ چنانکه مشاهده مى کنید, صاحب فصول مى خواهد به کمک فلسفه حکم اجتهاد, مجزى بودن اعمال گذشته را اثبات کند. درنگاه اهل سنّت استفاده از فلسفه احکام در اصول اهل سنت, گاه جنبه استقلالى و در برخى موارد غیراستقلالى دارد. ۱٫ مصالح قطعیه و مصالح مرسله: شناخت مصالح یکى از راههاى مورد اعتماد اهل سنّت, براى شناخت احکام است. ایشان مصلحت را به دو قسم تقسیم مى کنند: ۱٫ قطعیه, ۲٫ مرسله. مصالح قطعیه, مصالحى هستند که آیات یا روایات دلالت بر اعتبار آنها دارند و در برابر, مصالح مرسله, مصالحى هستند که دلیل معتبر بر اعتبار داشتن یا باطل بودن آنها نداریم.۴۴ اهل سنّت از مصالح قطعیه در بحث قیاس استفاده مى کنند ۴۵و آن را حجّت مى دانند, ولى درمصالح مرسله اختلاف دارند. عده اى براین باورند که مصالح مرسله حجّت است و گروهى دیگر آن را حجّت نمى دانند. البته این اختلاف, تنها در معاملات است و در عبادات, اهل سنّت به عدم حجیت مصالح مرسله قائلند و مى گویند: ( به طور قطع, مصالح مرسله در عبادات جارى نمى شوند, چون عبادیات, توقیفى و منوط به نظر شارع هستند و از این رو ى, در عبادات, اجتهاد و رأى معنى ندارد و زیاد کردن عبادات بدعت در دین است.) ۴۶ اشخاصى مثل شافعى, ابوحنیفه و… که حتى در معاملات, مصالح مرسله را حجّت ندانسته اند, بازهم ناخواسته در مواردى ازمعاملات به مصالح مرسله روى آورده اند برخلاف مالک و احمد و… که اصولاً مصالح مرسله را یکى از مصادر تشریع مى دانند.۴۷ ۲٫ شناخت علّت احکام به عنوان پایه قیاس: یکى دیگر از کاربردهاى فلسفه احکام در اصول اهل سنّت, استفاده ازآن براى رسیدن به علّت احکام است تا با شناخت آن بتوانند قیاس را به کارگیرند. فخررازى در اسباب و علاماتى که باعث دستیابى به علّت مى شود, مى نویسد: (برخى ادعا دارند که فلسفه احکام یکى از راههاى رسیدن به علّت حکم است و دلایلى اقامه کرده اند.) وى, این بحث را تحت عنوان (بیان علّه الوصف بالمناسبه) ذکر کرده است.۴۸ علاوه براین, اهل سنّت فلسفه احکام را شرط علّت حکم مى دانند و مى گویند: (این که علت باید شامل بر حکمت و مصلحتى باشد که بتواند دلیل ارتباط حکم به علت گردد و در عین حال, مکلف را وادار به پیروى از حکم کند; مثلاً قتل عمد از روى دشمنى, علت وجوب قصاص است وحکمت و مصلحتى که درآن موجود است, حفظ نفوس و تأمین حیات و زندگى افراد مردم مى باشد….)۴۹ روش دستیابى به فلسفه احکام * صریح آیات آیات قرآن مهم ترین و متقن ترین منبع شناخت فلسفه احکام هستند. در قرآن کریم به دهها آیه برمى خوریم که حکمت افعال و احکام الهى را بیان کرده است; از جمله: (یا أیّها النّاس اعبدوا ربّکم الّذى خلقکم والّذین من قبلکم لعلّکم تتّقون) بقره/۲۱ اى مردم! پروردگارتان را که شما و پیشینیانتان را آفریده است بپرستید. باشد که پرهیزگار شوید. خداوند با بیان (لعلکم تتقون),فلسفه (اعبدوا ربّکم) را یادآور شده است. ییکى از احکام الهى, پوشش و حجاب است و درقرآن براى پوشش, این فلسفه یادشده است که زنان در پرتو حجاب, شناسایى نمى شوند و مورد اذیت و آزار بیگانگان قرار نمى گیرند: (یاایّها النّبى قل لازواجک و بناتک و نساء المؤمنین یدنین علیهنّ من جلابیبهنّ ذلک ادنى ان یعرفن فلایؤذین کان اللّه غفوراً رحیماً ) احزاب/۵۹ اى پیامبر به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که چادر را برخود فروپوشند. این, مناسب تر است, تا شناخته شوند و مورد آزار واقع نگردند و خدا آمرزنده و مهربان است. جمله (ذلک ادنى ان یعرفن فلایؤذین), فلسفه حکم حجاب را بیان مى کند. ییکى دیگر از احکام قرآنى, حرمت ازدواج با مشرکان است: (ولاتنکحوا المشرکات حتّى یؤمنّ و لأمه مؤمنه خیر من مشرکه ولو أعجبتکم و لاتنکحوا المشرکین حتى یؤمنوا و لعبد مؤمن خیر من مشرک و لوأعجبکم اولئک یدعون الى النّار و اللّه یدعوا الى الجنّه و المغفره باذنه…) بقره/۲۲۱ و با زنان مشرک و بت پرست تا ایمان نیاورده اند ازدواج نکنید; کنیز با ایمان از زن آزاد بهتر است, هرچند شما را به شگفتى آورد. و زنان خود را به ازدواج مردان بت پرست تا ایمان نیاورده اند درنیاورید. یک غلام با ایمان از یک مرد آزاد بت پرست بهتر است, هرچند شما را به شگفتى آورد. آنها به سوى آتش فرا مى خوانند و خدا به بهشت و آمرزش به فرمان خود فرا مى خواند…. ممکن است از خود بپرسیم چرا خداوند چنین حکمى کرده است؟ مگربین مشرک و مؤمن فرق است؟ پاسخ این پرسش, ذیل آیه شریفه آمده است, آن جا که خداوند مى فرماید: (اولئک یدعون الى النّار) مشرکان سبب گرایش به دوزخ مى شوند; یعنى این همنشینى مایه جذب به روش و منش باطل ایشان مى شود. در برخى از آیات, به اجمال و با واژه (لعل) به بیان فلسفه احکام اشاره شده است: (یا ایّها الّذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب على الّذین من قبلکم لعلّکم تتقون) بقره/۱۸۳ اى کسانى که ایمان آورده اید روزه بر شما نوشته شده همان گونه که بر کسانى که قبل از شما بودند, نوشته شد تا پرهیزگار شوید. واژه (لعلّکم تتقون) فلسفه اجمالى وجوب روزه را مطرح مى کند. بنابراین, فلسفه روزه تحصیل تقواست. در این گونه موارد باید با استمداد از آیات دیگر, فلسفه تقوا را به دست آورد. * تناسب آیات ییکى دیگر از راههاى رسیدن به فلسفه احکام, استفاده از تناسب آیات است: (یاایّها الذین آمنوا لاتدخلوا بیوتاً غیر بیوتکم حتّى تستأنسوا و تسلّموا على اهلها…) نور/۲۷ اى کسانى که ایمان آورده اید, به خانه اى غیر از خانه خود, بى آن که اجازت طلبید و بر ساکنانش سلام کرده باشید, داخل مشوید…. دراین آیه, خداوند مى فرماید به خانه دیگران, بدون اجازه وارد نشوید. حال اگر بخواهیم به فلسفه این حکم الهى پى ببریم, کافى است دقت کنیم این آیه در کجا واقع شده است. این آیه با آیات حجاب ذکر شده است. بنابراین, فلسفه اجازه, همان فلسفه حجاب است. علامه در المیزان به این نکته اشاره دارد و مى نویسد: (سیاق آیه شهادت مى دهد که منع از ورود بدون اجازه, در حقیقت به خاطر مصونیت عورات است.)۵۰ علاوه بر این, در ذیل همین آیه آمده است: (ذلکم خیر لکم لعلّکم تذکرون) ییعنى حکم به اجازه دربردارنده مصلحتى است که متوجه مکلفان مى شود و دستورى بدون مصلحت و حکمت نیست. * اسباب نزول اسباب نزول, از مهم ترین راههاى رسیدن به فلسفه احکام به شمار مى آید. زرکشى دراین باره مى نویسد: (اسباب نزول داراى فوایدى است که یکى از آنها شناختن حکمت تشریع احکام است.) ۵۱ در اسباب نزول قرآن به مواردى برمى خوریم که حکمت حکم آیه را بازگو مى کند; مثلاً از سبب نزول آیه لعان, مى توان به حکمت تشریع لعان دست یافت, زیرا در سبب نزول آن آمده است: پس از نزول آیه قذف: (والذین یرمون المحصنات ثمّ لم یأتوا باربعه شهداء فاجلدوهم ثمانین جلده ولاتقبلوا لهم شهاده ابدا و اولئک هم الفاسقون) نور/۴ و کسانى که زنان پاکدامن را متهم مى کنند, پس چهار شاهد نمى آورند, آنان را هشتاد تازیانه بزنید و شهادتشان را هرگز نپذیرید و آنان همان فاسقان اند. گروهى نزد پیامبر مى آیند و از سختى حکم قذف سخن به میان مى آورند. (عبداللّه گوید: ما شب جمعه در مسجد نشسته بودیم که ناگاه مردى از انصار وارد شد و گفت: اگر شوهرى زن خود را با اجنبى ببیند, چه کار کند؟ اگر جریان را بازگو کند, تازیانه مى خورد و اگر پنهان دارد, از غم و اندوه خواهد مرد و اگر اجنبى را بکشد, قصاص مى شود. به خدا قسم من این مسأله را از پیامبر سؤال خواهم کرد. صبح روز بعد, رسول خدا به مسجد آمد و موضوع را از آن مرد جویا شد. او گفت: اگر مردى, مرد اجنبى را با زن خود مشاهده کند, چه عکس العملى نشان بدهد؟ و مجدداً آن سخنان را براى پیامبر(ص) بازگو کرد و پس ازآن گفت: خدایا گشایشى برسان. هنوز دعایش تمام نشده بود که آیه لعان نازل شد وآن چنین است: (والّذین یرمون ازواجهم ولم یکن لهم شهداء الاّ انفسهم فشهاده احدهم اربع شهادات باللّه انّه لمن الصادقین. والخامسه ان ّ لعنت اللّه علیه ان کان من الکاذبین) نور/۶ و کسانى که زنان خود را به زنا متهم مى کنند و شاهدى جز خود ندارند, شهادت هریک ازآنان, چهار بار شهادت است به نام خدا که از راستگویان است و بار پنجم بگوید که لعنت خدا براو باد اگر از دروغ گویان باشد.)۵۲ از این سبب نزول استفاده مى کنیم فلسفه حکم لعان, تخفیف در وجوب احضار چهار شاهد است. نیز به کمک سبب نزول آیه تحریم خمر و قمار: ( ویسألونک عن الخمر و المیسر… ), مى توانیم به فلسفه حرمت شراب و قمار دست یازیم, زیرا در سبب نزول این آیه چنین آمده است: (عمربن خطاب و معاذبن جبل و برخى از انصار نزد پیامبر آمدند و از پیامبر درباره حکم خمر وقمار نظر خواستند و گفتند: اى پیامبر! نظرخودتان را در باره خمر و قمار بفرمایید, زیرا خمر و قمار باعث نیستى عقل و مال مى شود. در این هنگام, آیه شریفه در جواب آنان نازل شد: (یسألونک عن الخمر و المیسر قل فیهما اثم کبیر ومنافع للنّاس و اثمهما اکبر من نفعهما…) بقره/۲۱۹ تو را از شراب و قمار مى پرسند. بگو در آن گناهى بزرگ و سودهایى است براى مردم و گناهشان از سودشان بیشتر است….)۵۳ * روایات روایات از جمله منابع شناخت فلسفه احکام است که راه را بر پویندگان این راه هموار ساخته و در بسیارى ازموارد ملاکها و قلمرو را نیز نمایانده است. امام على(ع) در روایتى مى فرماید: (خداوند بزرگ ایمان را به منظور زدایش شرک از دلها واجب کرد ونماز را جهت دور ساختن انسان از کبر و گردنکشى و زکات را به هدف تأمین نیاز مستمندان و روزه را به منظور آزمایش اخلاص مردمان و حجّ را به خاطر نزدیک شدن اهل دین از اقطار جهان به یکدیگر و جهاد را به جهت ارج نهادن به کیان اسلام و امربه معروف را براى تأمین مصالح مردم و حفظ صلاح ایشان و نهى از منکر را به ایده بازداشتن جاهلان از نافرمانى و صله رحم را به سبب گسترش بخشیدن به روابط آشنایى و قصاص را به انگیزه جلوگیرى از خونریزى وبرپاداشتن حدود و کیفرها را به منظور اهتمام به رعایت نواهى وجلوگیرى از نوشیدن شراب را به جهت نگاهبانى عقل و خرد و اجتناب از دزدى را به ایده پاس داشتن از پاکدامنى و ترک زنا را به هدف مصون ماندن نسل و نسب از آمیختگى و ترک لواط را به خاطر بقاى نسل و زاد وولد و گواهى درست دادن را براى آشکار گشتن حقوق انکار شده و دروغ نگفتن را به منظور نگهبانى از شرف راستى و آزار نکردن را به ایده امنیت اجتماعى و حفظ امانت را به قصد نظام بخشیدن به امور جامعه و طاعت و فرمانبردارى را به انگیزه حفظ پیشوایى و رهبرى واجب گردانید.) ۵۴ در روایتى دیگر, حضرت فاطمه(س) همین مضمون را در خطبه معروف خویش بیان داشته است. نیز امام صادق(ع) در احتجاج خویش با کفرپیشگان به پاره اى ازحکمتها و فلسفه هاى احکام قرآنى پرداخته است. * عقل چنانکه در بخشهاى پیشین یادشد, عقل ازنظر آیات و روایات ارجمند و کارآمد شناخته شده است وآنان که عقل خویش را به کار نمى گیرند و نمى اندیشند, در شمار زشت ترین جنبندگان شمرده شده اند: (انّ شرّ الدوابّ عنداللّه الصمّ البکم الّذین لایعقلون ) انفال/۲۲ بدترین جنبندگان نزد خداوند افراد کر و لالى هستند که اندیشه نمى کنند. و بهره نجستن از نیروى عقل, مایه نوعى پلیدى شناخته شده است: (و یجعل الرّجس على الّذین لایعقلون) یونس/۱۰۰ و خداوند پلیدى را بر کسانى مى نهد که نمى اندیشند. و در روایات, عقل حجّت درونى و انبیا حجّت بیرونى معرفى شده اند. بااین وصف, قلمرو حضور و داورى عقل در فلسفه احکام, مجال بررسى و بحث داشته است. آن جا که حکم عقل باشد, بى تردید عقل قادر به درک مصالح حکم است, زیرا تا چنین درکى حاصل نشود, حکم عقل صورت نمى گیرد وامّا در احکام شرعى, سخن این است که چه بسا عقل به تنهایى و بدون مدد گرفتن از شرع, همه جا نتواند به مصالح احکام راه یابد. بلى, درآن جا که عقل مدّعى درک حکمت و فلسفه حکمى ازاحکام شرع است, براى شناخت درستى و نادرستى این ادّعا باید دید که آیا همه عقلا همان درک و برداشت را دارند یا خیر؟ اگر همه عقلا هم صدا باشند, مى توان اطمینان یافت و گرنه ادّعاى عقل, بى پشتوانه خواهد بود. * علوم تجربى و دریافتهاى علمى به موازات پیشرفت بشر و فزونى دانستنیهاى وى, فلسفه برخى از احکام الهى که درگذشته ناشناخته و مجهول بوده است, آشکار مى گردد. فلسفه بسیارى از احکام الهى در گذشته پوشیده بوده است وبا وجود سعى پژوهشگران, در جهت شناسایى فلسفه آن احکام, موفقیتى حاصل نمى شده است, ولى اکنون با پیشرفت علوم, فلسفه آن احکام روشن گشته و چه بسا بسیارى از فلسفه احکامى که ما قادر بر فهم و درک آن نیستیم, درآینده با پیشرفت دانش آشکار گردند. * فلسفه آفرینش اشیاء در آیات و روایات به فلسفه آفرینش برخى از اشیاء اشاره شده است. دراین گونه موارد اگرآن چیز حکمى داشته باشد با توجه به فلسفه آفرینش آن مى توان به فلسفه آن حکم پى برد. غزالى در احیاءالعلوم, از طرفداران بلکه از مبتکران این روش است. وى در فلسفه حرمت کنز درهم و دینار و حرمت استفاده از ظرف طلا و نقره و معامله ربوى در درهم و دینار, از فلسفه آفرینش طلا و نقره استفاده مى کند و مى نویسد: (فلسفه آفرینش طلا و نقره استفاده مردم در تعیین ارزش کالاها و دستیابى به سایر اشیاء و داد و ستد است.) سپس مى نویسد: (بنابراین, طلا و نقره از نعمتهاى الهى است و هرکس ازآنها استفاده اى برخلاف این حکمت و فلسفه آفرینش کند, کفران نعمتهاى الهى کرده است.) ۵۷ * مقایسه نسبت میان احکام ابن عربى از استاد خود فخرالاسلام, فلسفه حرمت ازدواج زن آزاد با بنده خود را چنین بازگو مى کند: ( فلسفه حرمت این است که در صورت ازدواج زن آزاد با بنده اش, تعارض در عمل به احکام پیش مى آید, زیرا بنده به زن آزاد دستور مى دهد و انتظار دارد چون شوهراست, اطاعت شود و در مقابل, زن آزاد مى گوید من صاحب و مالک تو هستم و تو باید پیرو من باشى.) ۵۸ از این رو, خداوند به جهت مفسده اى که در ازدواج زن آزاد با بنده خود وجود دارد, حرام بودن ازدواج آن دو را تشریع کرده است. * لغزشها در شناخت فلسفه احکام با وجود راههاى مختلف براى پى بردن به فلسفه احکام, پیمودن این مسیر چندان خالى از لغزش و لغزشگاه نیست, چه این که پویندگان این طریق به دلایل گوناگون, گاه گرفتار پندارها و برداشتهاى سطحى شده اند. مثلاً در آیه: (… ومن کان مریضاً أو على سفر فعدّه من ایّام اخر یرید اللّه بکم الیسر و لایرید بکم العسر…) بقره/۱۸۵ برخى گمان کرده اند که اراده خدا در آسانى و سهل گیرى براى مردم و سخت نگیرى نسبت به آنان, فلسفه حکم تشریع روزه است! ییعنى ما برشما روزه را واجب کردیم, چون اراده خدا به سهل گیرى تعلق گرفته است! در حالى که جمله: (یرید اللّه بکم الیسر…) به دنبال جایز شمردن روزه نگرفتن براى مریض و… است و فلسفه جواز روزه نگرفتن مریض را بیان مى کند.۵۹ برخى دیگر پنداشته اند که فلسفه حجاب, این است که مردم در سرشت خویش میل به ریاضت و رهبانیت دارند و خداوند با واجب ساختن حجاب, این میل را در وجود ایشان پاسخ گفته است! این در حالى است که تمایل به ریاضت و رهبانیت هم درقرآن و هم در روایات, ناپسند شناخته شده است. چنانکه از حدیث: (لارهبانیه فى الاسلام)۶۰ مشهود است و نیز از سخن پیامبر به عثمان بن مظعون که مى خواست از راهبان تقلید کند, مى توان دریافت, زیرا پیامبر به او فرمود: (خداوند مرا براى رهبانیت و ریاضت نفرستاده است.)۶۱ نمونه دیگر از این دست لغزشها را, دکتر قرضاوى دچار شده است که نوشته: (عرب در عصر جاهلى بدن شتر یا حیوان دیگرى را سوراخ مى کرد و ازآن خون مى نوشید وخداوند نوشیدن این گونه خون (دم مسفوح) را حرام ساخت, زیرا این کار باعث رنج حیوان و ضعف و ناتوانى آن مى شد.) در پاسخ این گونه فلسفه بافى گفته اند: اگر براستى فلسفه حرمت دم مسفوح, آزار و ضعف حیوان بود, پس مى بایست نوشیدن خونى که هنگام ذبح از حیوان خارج مى شود, حرام نباشد, درحالى که مى بینیم اصولاً نوشیدن خون حرام است.۶۲ در مورد فلسفه حرمت ربا, برخى گفته اند ربا از آن جهت حرام است که پیوندها و مهربانیهاى اجتماعى را از میان مى برد و حفظ دوستیها و مهربانیها خود مورد توجه شارع است. به این پاسخ داده اند که هرچند این نکته در قرضهاى مصرفى صحیح است, ولى در قرضهاى تولیدى مجال طرح ندارد, چه این که در این گونه قرضها, شخص قرض گیرنده چه بسا در نتیجه این قرض, مالک میلیونها ثروت شود و خلاف رحمت و رأفت اجتماعى نیست که بخشى از آن را در اختیار قرض دهنده قرار دهد.۶۳ کاربرد فلسفه احکام در فقه استفاده از فلسفه احکام به صورت گسترده در فقه امامیه واهل سنّت صورت گرفته است وفقها در مواردى که دست خود را از آیات و روایات کوتاه دیده اند, از فلسفه احکام به صورت دلیل, مؤید و… استفاده کرده اند. براى نمونه به مواردى اشاره مى کنیم: ۱٫ در این که آیا پرداخت زکات به سیّد هاشمى جایز است یا خیر, برخى گفته اند که چون فلسفه زکات, تطهیر زکات دهنده از اخلاق رذیله است, بنى هاشم بزرگتر ازآنند که چنین مالى به ایشان پرداخت شود. فاضل جواد و مرحوم حکیم از جمله کسانى هستند که فلسفه زکات را دلیل حرمت آن بر بنى هاشم دانسته اند.۶۴ ۲٫ درآیه اى ازآیات مربوط به زکات آمده است: (خذ من اموالهم صدقه تطهّرهم و تزکّیهم بها و صلّ علیهم انّ صلوتک سکن لهم و اللّه سمیع علیم) توبه/۱۰۳ ییعنى پیامبر به حکم الهى مى بایست براى زکات دهنده دعا کند, زیرا این دعا مایه آرامش خاطر زکات دهنده مى شود. فقها در این که حکم وجوب دعا مخصوص شخص پیامبر است یا هرکس دیگرى نیز که در منصب دریافت زکات قرار گیرد, مکلف به دعاکردن است, اختلاف نظر دارند. ازآن میان, گروهى گفته اند که از آن جا که تنها دعاى پیامبر مایه آرامش خاطر است, این آرامش خاطر, فلسفه حکم وجوب دعاست و در دعاى غیرپیامبر, این نکته حاصل نمى شود, پس دعا بر غیر پیامبر واجب نیست.۶۵ ۳٫ در قرض این سؤال مطرح است که اگر کسى مالى را که به حدّ نصاب رسیده قرض بگیرد و شرط کند که زکات این مال برعهده قرض دهنده باشد, آیا این شرط صحیح است و قرض دهنده باید زکات بپردازد, یا شرط باطل است و قرض گیرنده باید زکات بدهد؟ برخى مى گویند: شرط صحیح است و قرض دهنده باید زکات را بپردازد. در مقابل, گروهى مى گویند: آنچه مسلم است این است که قرض گیرنده اکنون مالک است و پس از گذشت یک سال او باید زکات را پرداخت کند, زیرا فلسفه زکات, طهارت و تزکیه صاحب مال است, چنانکه آیه شریفه مى فرماید: (خذ من اموالهم صدقه تطهّرهم و تزکّیهم بها …) بنابراین, فلسفه زکات مربوط به مالک است وچون قرض گیرنده مالک است, خودش باید زکات را پرداخت کند و شرط وى صحیح نیست. از کسانى که به کمک فلسفه حکم, این گونه استدلال کرده اند, فخرالمحققین را مى توان نام برد. ۶۶ ۴٫ شیخ طوسى از فقهاى بزرگ امامیه (م: ۴۶۰) از فلسفه حکم جزیه که درآیه شریفه: (حتّى یعطوا الجزیه عن ید و هم صاغرون) آمده, براى اثبات شرایط عقد ذمه استفاده کرده است. وى پس از بیان شرایط لازم در عقد ذمّه مى نویسد: (این دو شرط باید در عقد جزیه به صورت لفظ بیان شود و اگر از ذکر دو یا یکى ازآن دو غفلت شود, عقد جزیه تحقق پیدا نخواهد کرد, زیرا آیه شریفه: (حتّى یعطوا الجزیه عن ید و هم صاغرون) در برگیرنده مفهوم (صغار) است و (صغار) وقتى تحقق پیدا مى کند که اهل ذمّه ملتزم به احکام مسلمانان و اجراى آن احکام برخود شوند.) ۶۷ ۵٫ ابن ادریس به جمله ( تطهّرهم و تزکّیهم) در بحث شرایط وجوب زکات تمسک جسته است: (صحیح از مذهب ما آن است که کمال عقل, شرط وجوب زکات در اجناس نه گانه است ودلیل بر درستى این مطلب, وجوهى است…. دومین دلیل آن, قول خداوند متعال: (خذ من اموالهم صدقه تطهّرهم و تزکّیهم بها) است.)۶۸ و نتیجه مى گیرد: زکات بر طفل و مجنون واجب نیست, زیرا طفل گناهى ندارد که صدقه سبب تطهیر او شود و مجنون جرمى ندارد تا تزکیه کفاره جرم او باشد. جزیه از فلسفه حکم جزیه در تعیین مقدار جزیه نیز استفاده شده است. ابن قدامه مى نویسد: (… وجه دوم این است که تعیین مقدار جزیه واجب نباشد, بلکه بستگى به نظر امام داشته باشد, زیرا فلسفه وجوب جزیه, کوچک شمردن اهل ذمّه یا مجازات آنهاست. بنابراین, مقدار جزیه بستگى تام به توانایى افراد دارد و نمى توان براى آن, مقدار معیّنى مشخّص کرد….)۶۹ علامه حلى از فقهاى بزرگ شیعه در قرن هشتم (م: ۷۲۶) از فلسفه حکم جزیه که درآیه شریفه یاد شده است, براى واجب نبودن جزیه بر ذمى که پس از گذشت یک سال از عقد ذمّه, مسلمان شده باشد, استفاده مى کند و مى نویسد: (فلسفه تشریع جزیه, کوچک شمردن اهل ذمّه و ترغیب ایشان به مسلمان شدن است و کوچک شمردن آنان با اسلام ایشان ناسازگارى دارد.) ۷۰ وى نتیجه مى گیرد: اگر ذمى پس از گذشت یک سال از عقد ذمّه مسلمان شود, جزیه بر او واجب نیست, زیرا فلسفه جزیه با اسلام آوردن او ازمیان مى رود. نزدیک به همین استدلال را فاضل مقداد و ابن فهد حلّى و صاحب جواهر آورده اند.۷۱ نماز از آیات داراى فلسفه حکم, این آیه شریفه است: (لاتقربوا الصّلاه و انتم سکارى حتّى تعلموا ما تقولون…) نساء/۴۳ در حال مستى به نماز نزدیک نشوید تا بدانید چه مى گویید. و همان طور که در بحث نمونه ها ذکر خواهد شد, جمله: (حتّى تعلموا ما تقولون), در مقام بیان فلسفه حرمت نزدیک شدن به نماز است. برهمین اساس, فاضل مقداد در کنزالعرفان به جمله فوق تمسک جسته, مى نویسد: عدم تعقل, سبب باطل شدن طهارت مى شود. پس خواب و بیهوشى و دیوانگى نیز سبب باطل شدن وضو است. نیز مى نویسد: همان طور که مسائل فوق سبب باطل شدن وضوست, سبب باطل شدن نماز نیز مى شود.۷۲ روزه فلسفه احکام در کتاب صوم, کاربردهاى بسیارى دارد که به نمونه هایى اشاره خواهیم داشت: ۱٫ کسى که سالم است و بیم دارد که با روزه گرفتن دوباره مریض شود, آیا مى تواند روزه بگیرد یا خیر؟ محدث بحرانى در این باره نوشته است: (تفریع اولّ: علامه در منتهى گفته است فرد سالمى که مى ترسد اگر روزه بگیرد مریض شود, جواز افطار وى مورد تردید است, زیرا از یک سو دلیل وجوب روزه عموم و شمول دارد و معارضى هم براى آن سراغ نداریم و براین اساس, باید فرد سالم روزه بگیرد واز سوى دیگر, مریض که افطار مى کند, به جهت این است که ضرر به او نرسد و این جهت در شخصى که اکنون سالم است, ولى مى ترسد با روزه گرفتن مریض شود, وجود دارد. پس مى تواند روزه نگیرد و افطار کند. ممکن است نظریه دوم را به سبب عموم آیه شریفه: (وماجعل علیکم فى الدّین من حرج) و عموم آیه: ( یرید اللّه بکم الیسر و لایرید بکم العسر…) ترجیح دهیم.) ۷۳ در مسأله مریض, جصاص مى نویسد: (اگر مریضى است که مى ترسد به واسطه روزه گرفتن مرضش بیشتر شود, بر او روزه واجب نیست, زیرا فلسفه اجمالى روزه مى گوید: اگر روزه بگیرید روزه براى شما بهتر است واین خیر بودن در مورد مریض که بیم دارد به خاطر روزه مرضش بیشتر شود, صادق نخواهد بود.)۷۴ همو, مانند همین استدلال را در روزه گرفتن زن حامله و یازنى که بچه شیر مى دهد, آورده است. ۷۵ جهاد در ابتدا, جهاد با مشرکان در ماههاى حرام, ممنوع بود و پس ازآن, اختلاف است که آیا حرمت جهاد در ماههاى حرام نسخ شده است, یانه؟ در این زمینه صاحب جواهر مى نویسد: (اصحاب ما مى گویند: اگر کفّار براى ماههاى حرام, احترامى قائل باشند, تحریم جنگ درماههاى حرام نسخ نشده است و امّا اگر کفّار حرمتى براى ماههاى حرام قائل نیستند, مى توان با آنان به جنگ پرداخت. ولى برخى از عامه معتقدند که تحریم جنگ در ماههاى حرام به آیه شریفه: (فاقتلوا المشرکین حیث وجدتموهم…) و آیه شریفه: (وقاتلوهم حتّى لاتکون فتنه) نسخ شده است. بنابراین, مى توان بدون استثنا, با کفار در ماههاى یادشده به مبارزه و جهاد ادامه داد.) ۷۶ چنانکه مشهود است, عامه براى اثبات نسخ تحریم قتال از فلسفه جهاد در آیه شریفه: (و قاتلوهم حتّى لاتکون فتنه) استفاده کرده اند. نکاح فاضل مقداد, مى گوید: ایمان از شرایط صحت نکاح است. وى دو دلیل براى مدّعاى خویش مى آورد. دومین دلیل او فلسفه حرمت نکاح با مشرکان است, زیرا این فلسفه مى گوید مخالفان و مشرکان, همسران خود را به اعمالى وا مى دارند که نتیجه اش دوزخ است وما از فلسفه این حکم استفاده مى کنیم که ایمان, شرط صحت نکاح است, زیرا همان دلیل که در حرام بودن ازدواج با مشرکان است, در ازدواج با بى ایمان نیز وجود دارد.۷۷ در مورد ازدواج با وثنیه و ذمیّه یهودیه و نصرانیه نیز راوندى مى نویسد: (به اجماع فقها ازدواج با بت پرست جایز نیست, زیرا او به سوى آتش دعوت مى کند, چنانکه خداوند فرموده است و این علّت, در ذمیه از اهل یهود ونصارى نیز موجود است. پس با آنان نیز نمى توان ازدواج کرد.)۷۸ از جمله مواردى که به مسأله نکاح ربط مى یابد و فلسفه احکام درآن مطرح شده, مسأله عزل است. در این که آیا عزل از همسر دائمى جایز است یا خیر؟ برخى اعتقاد دارند جایز نیست, زیرا عزل با حکمت و فلسفه نکاح ناسازگار است, چه این که فلسفه نکاح, آوردن فرزند است ومعمولاً عزل به خاطر جلوگیرى از باردارى صورت مى گیرد و این, ناسازگار با تدبیر الهى و حکمت نکاح است و از محرّمات به شمار مى آید.۷۹ امّا عزل از همسر موقت را جایز شمرده اند, زیرا فلسفه ازدواج موقت, بهره ورى است برخلاف نکاح دائم که فلسفه اش, فرزند دار شدن (استیلاد) مى باشد.۸۰ طلاق شهید در لمعه مى نویسد: (اگر کنیزى در حال عدّه باشد و مولاى او فوت کند, به طور قطع باید گفت: برکنیز عدّه واجب نیست. امّا اگر بعد از پایان یافتن عدّه, مولاى کنیز فوت کند و مباشرتى هم صورت نگرفته باشد, دراین صورت دو نظریه مجال طرح دارد. دومین نظریه این است که عدّه نگه داشتن لازم نیست, زیرا حکمت و فلسفه عدّه, یقین به نداشتن فرزند از مولاست ودر صورت یقین به مباشرت نکردن مولا با کنیز, این غرض حاصل است و نیاز به نگه داشتن عدّه نیست.)۸۱ در مورد عدّه صغیر و یائسه نیز برخى به فلسفه حکم تمسّک کرده اند. شیخ طوسى ومفید و ابن حمزه و… اعتقاد دارند که عدّه بر صغیر و یائسه واجب نیست, زیرا آن حکمتى که اقتضا مى کرد زن, از همسر خود, عدّه نگهدارد در مورد صغیر و یائسه مجال ندارد و در نتیجه باید گفت حکم عدّه هم درباره آنان نخواهد بود.۸۲ اطعمه و اشربه ابن فهد حلى از فقهاى بزرگ شیعه در قرن نهم (م: ۸۴۱) از دو بخش آیه: (یاایّها الّذین آمنوا انّما الخمر والمیسر و الانصاب والازلام رجس… ) مائده/۹۰ به فلسفه حکم حرمت قمار وخمر استشهاد کرده است. او از فلسفه اجمالى حکم خمر: (لعلکم تفلحون), چنین استفاده کرده است که ضد رستگارى, فساد است و رستگارى با اجتناب ازخمر تحقق پیدا مى کند. بنابراین, خمرحرام است. و از فلسفه تفصیلى حکم خمر: (انّما یرید الشّیطان ان یوقع بینکم العداوه… ) نیز حرمت را استفاده کرده, مى نویسد: (فلسفه حرمت خمرآن است که شیطان از خمر براى دشمنى بین مسلمانان استفاده مى کند وهرآنچه باعث عداوت و دشمنى گردد, به قاعده لطف حرام است, بنابراین, خمر حرام است. افزون بر این, چون شیطان ازخمر براى بازداشتن مسلمانان از یاد خدا و نماز استفاده مى کند, بایستى خمرحرام باشد, زیرا آنچه باعث دورى از ذکر خدا ونماز یا هرکدام ازآن دو شود, حرام است.)۸۳ شهادات در زمینه پذیرش و عدم پذیرش شهادت کافر علیه کافر دیگر,چهار نظریه وجود دارد که ابن برّاج و علامه وفخرالمحققین, طرفدار پذیرفته نشدن گواهى کافر به صورت مطلق هستند; چه هردو کافر از یک ملّت باشند و چه نباشند, گواهى دهنده کافر, عادل باشد یا نباشد…. ابن برّاج و علامه و فخرالمحققین, دلایل چندى براى اثبات مدعاى خود آورده اند که ازجمله دلایل ایشان, تمسک به فلسفه حکم جزیه است, چرا که در آیه جزیه آمده است: (حتّى یعطوا الجزیهعن ید و هم صاغرون); یعنى کافران باید جزیه بپردازند و این جزیه را با حالت حقارت و کوچکى پرداخت کنند. ازآیه استفاده مى شود که کافر, باید( صاغر) باشد و لازمه (صاغر) بودن و حقیر بودن وى, عدم پذیرش شهادت و گواهى اوست.۸۴ قصاص در موردى که نابینا قتل عمد کند, برخى اعتقاد دارند عمد نابینا به منزله خطاست و قصاص ندارد, ولى عاقله نابینا باید به خانواده مقتول, دیه بپردازد و درمقابل این نظریه, ابن ادریس, علامه و فخرالمحققین و… مى گویند: نابینا اگر کسى را کشت, باید قصاص بشود, زیرا حکمتى که براى تشریع قصاص در قرآن آمده است: (ولکم فى القصاص حیوه), در حق نابینا نیز وجود دارد.۸۵ از دیگر موارد استناد به فلسفه حکم جایى است که فردى, فرد دیگرى را حبس کرده و در این حبس, قصد قتل او را داشته است و حبس هم به گونه اى باشد که معمولاً به کشته شدن منتهى مى شود. علامه مى گوید: نظر نزدیک تربه حق, قصاص است وفخرالمحققین در تعلیل آن آورده است: (زیرا حکمت قصاص, قطع تجرّى و حفظ دماء است, به خاطر قول خداوند که فرمود: (و لکم فى القصاص حیوه یا اولى الالباب….)۸۶ نمونه اى دیگر از استناد به فلسفه حکم درباب قصاص, مسأله پذیرش شهادت کودکان در مورد جرح و قتل است. ابن فهد حلى مى گوید ما شهادت کودکان را در مورد قتل و جرح مى پذیریم, به سبب تحقق حکمتى که در این آیه آمده است:(ولکم فى القصاص حیوه…)۸۷ همو درباب اثبات قتل با (قسامه) مى گوید: (یکى از راههاى ثابت کردن قتل, قسامه است. حجیّت قسم ضعیف تر از حجیّت بیّنه است, ولى شارع در ثابت کردن قتل, این حجّت را پذیرفته است, همان طور که شهادت کودکان را در جراح و قصاص پذیرا شده است, تا قول خداوند متعال: (ولکم فى القصاص حیوه یااولى الالباب) تحقق یابد.)۸۸ فلسفه احکام در آیات برخى براین باورند که فلسفه احکام در روایات, بیش از قرآن بازگو شده است, ولى مطالعه آیات مى نمایاند که توجه به فلسفه احکام درآیات قرآن, کمتر از روایات نبوده است, بلکه تحقیق, خلاف آن را ثابت مى کند. چه این که قرآن, ضمن دهها آیه به تفصیل و اجمال, فلسفه احکام را بیان داشته, ولى آنچه در علل الشّرایع شیخ صدوق آمده است, همه آنها بیانگر فلسفه احکام نیست, زیرا مراد صدوق از علل, معنایى است که شامل دلیل, علّت و حکمت مى شود. و ى هرچند در برخى بابها واژه (علت) را مى آورد, ولى با درنگ بیشتر آشکار مى شود که منظور وى از علّت, دلیل حکم است, چنانکه در مواردى, مرادش از علت, علت شرعى است ودر پاره اى ازموارد نیز مرادش از علّت, حکمت است. علاوه براین, مراد صدوق از شرایع در (علل الشّرایع) اعم از احکام است; یعنى فلسفه آفرینش, فلسفه نامگذارى بعضى چیزها, علت دفن نشدن و یا دفن شدن ائمه (ع) در مکانى و… را از علل الشّرایع به شمار آورده است. بلى, اگر سخن صحابه را چنانکه اهل سنّت مى گویند, از روایات به شمار آوریم ویا روایات ضعیف را معتبر بدانیم, احتمال دارد شمار روایات بیانگر فلسفه احکام بیش از آیات فلسفه احکام باشد. نمونه اى از آیات: * (… و ماجعلنا القبله الّتى کنت علیها الاّ لنعلم من یتّبع الرسول ممّن ینقلب على عقبیه…) بقره/۱۴۳ وآن قبله اى را که رو به آن ایستادى, دگرگون نکردیم, جز بدان سبب که بدانیم چه کسى از پیامبر پیروى مى کند و چه کسى به خلاف او بر مى خیزد. درصدر اسلام قبله مسلمانان بیت المقدس بود. پس از هجرت نیز مسلمانان به مدّت شانزده ماه به سوى بیت المقدس نماز گزاردند, تا این که خداوند در فرمانى جدید, کعبه را قبله مسلمانان قرار داد. درقرآن براى فلسفه این حکم جدید, چندین آیه آمده است: ۱٫ (الاّ لنعلم من یتّبع الرسول ممّن ینقلب على عقبیه) این قسمت از آیه شریفه, فلسفه حکم جدید را آزمایش افراد در پیروى از پیامبر یاد مى کند. خداوند با این حکم مى خواست میزان تعهد و پایبندى افراد مختلف جامعه را بیازماید وحکمت و مصلحت ایجاب مى کرد که زمانى قبله بیت المقدس باشد و زمانى دیگر کعبه.۸۹ نویسنده مجمع البیان مرحوم طبرسى مى نویسد: (برخى از مسلمان نماها که از حکمت تغییر قبله بى خبر بودند, پس از تغییر قبله مرتد شدند.)۹۰ برخى گفته اند این قسمت از آیه شریفه بیانگر حکمت تغییر قبله نیست, بلکه بیانگر فلسفه این است که چرا در آغاز, بیت المقدس قبله مسلمانان معرفى شد; یعنى خداوند مى خواست با دستور نمازگزاردن به سوى بیت المقدس, مسلمانان واقعى و پیروان راستین محمد(ص) را شناسایى کند.۹۱ ۲٫ (قد نرى تقلّب وجهک فى السّماء فلنولّینّک قبله ترضاها…) بقره/۱۴۴ نگریستن تو را به اطراف آسمان مى بینیم. تو را به سوى قبله اى که مى پسندى مى گردانیم…. دراین آیه شریفه,خداوند به فلسفه دیگرى براى تشریع قبله جدید (کعبه) اشاره دارد. پیامبر(ص) در ابتداى اسلام به سوى کعبه نماز مى گزارد, ولى پس ازمدّتى به جهت تشویق یهود و امتحان آنان به سوى بیت المقدس نمازگزارد. یهود به جاى همراه شدن, این کار را بر پیامبر عیب گرفتند و گفتند: محمد(ص) با دین ما مخالفت مى کند, ولى خود به سوى بیت المقدس که قبله ماست, نماز مى گزارد. از این رو, پیامبر(ص) اشتیاق داشت که کعبه به عنوان قبله قطعى اهل اسلام از سوى خداوند تعیین شود. بدین جهت, رو به جانب آسمان رحمت الهى داشت واز خدا تمنّا مى کرد وخداوند با نزول آیه یاد شده, به خواهش پیامبر(ص) پاسخ مثبت داد.۹۲ ۳٫ (… لئلایکون للنّاس علیکم حجّه…) بقره/۱۵۰ تا هیچ کس را جز ستمکاران, با شما مجادله اى نباشد. این قسمت از آیه شریفه نیز به فلسفه دیگرى از حکم اشاره دارد. ییهودیان در کتابهایشان دیده بودند که قبله پیامبر موعود, کعبه است نه بیت المقدس وچون مى دیدند قبله محمد(ص) و مسلمانان بیت المقدس است, مى گفتند: محمد(ص) آن پیامبر موعود نیست و علاوه براین, خداوند براى هرصاحب شریعتى, قبله اى جداگانه قرار مى دهد و محمد(ص) که ادّعا مى کند شریعت جدیدى آورده است, چگونه به سوى بیت المقدس که قبله آیین موسى است, نماز مى گزارد؟ بدین جهت خداوند قبله را تغییر داد, تا این که مسلمانان در برابر یهود, قدرت پاسخ گویى داشته باشند و یهود دیگرنتوانند با پیامبر و مسلمانان مجادله کنند.۹۳ همچنین جمله: (و لعلّکم تهتدون) در پایان آیه شریفه نیز به فلسفه اجمالى حکم قبله اشاره دارد و مى گوید: هدایت یافتن, فلسفه حکم قبله است. این که منظور از هدایت چیست وچه رابطه اى میان تغییر قبله و هدایت وجود دارد, چیزى است که در پرتو شناخت ابعاد ومفهوم هدایت در قرآن, شناسایى مى شود. * (یاایّهاالذین آمنوا کتب علیکم القصاص فى القتلی… و لکم فى القصاص حیوه یا اولى الالباب لعلّکم تتقون) بقره/۱۷۸-۱۷۹ اى کسانى که ایمان آورده اید, درباره کشتگان برشما قصاص مقرر شد… اى خردمندان, شما را در قصاص کردن زندگى است, باشد که پروا کنید. پس از تشریع حکم قصاص, برخى پنداشتند که این حکم در بردارنده نوعى قهر و غضب است. ازاین رو, سؤال کردند چگونه ممکن است خداوند با کمال رحمتى که داراست, بندگان ضعیف خود را به قهر گیرد؟ خداوند براى پاسخ این پرسش, حکمت و فلسفه تشریع قصاص را بیان کرد:۹۴ الف. (ولکم فى القصاص حیوه): در این قسمت ازآیه, خداوند متعال فلسفه قصاص را (حیات) معرفى کرده است; یعنى اگر خواهان حیات اجتماعى هستید, باید از زندگى فرد جنایتکار چشم بپوشید وگرنه جامعه تهدید مى شود. گویى خداوند با این بیان ژرف, پاسخ به ظاهر طرفداران حقوق بشر در روزگار معاصر را داده است; آنان که کشتارهاى صدهزار نفرى مى کنند ویا در برابر کشتارهاى جمعى قدرتهاى استکبارى سکوت مى ورزند, ولى در برابر اجراى احکام الهى که مانع رشد و گسترش فجایع بشرى مى شود, از خداى جهان براى خلق دلسوزتر مى شوند! ب. (لعلکم تتقون): در تمام مواردى که (لعلّ) در قرآن به کار رفته, به معناى (براى این که) است, بنابراین, فلسفه دیگر قصاص, این است که دیگر کسى دنبال کشت و کشتار نرود. * (یا ایّها الّذین آمنوا کتب علیکم الصیام کما کتب على الّذین من قبلکم لعلّکم تتّقون) اى کسانى که ایمان آورده اید, روزه داشتن بر شما مقرر شد, همچنان که برکسانى که پیش از شما بوده اند مقرر شده بود, تا پرهیزگار شوید. جمله(لعلکم تتقون) در ذیل آیه شریفه, فلسفه روزه را رسیدن به تقوا ذکر مى کند, زیرا هرچه خوردن کمتر شود, شهوت نیز کم مى شود و هرچه شهوت کم شود, گناه کمتر صورت مى گیرد.۹۵ * (… فمن شهد منکم الشّهر فلیصمه ومن کان مریضاً أو على سفر فعدّه من ایّام اُخر یرید اللّه بکم الیسر و لایرید بکم العسر و لتکملوا العدّه و لتکبرّوا اللّه على ما هدیکم و لعلکم تشکرون) بقره/۱۸۵ پس هر که از شما در ماه رمضان در حضر باشد روزه بدارد و آن کس که بیمار یا در سفر است روزهاى دیگرى را به جاى آن روزه بگیرد; خداوند راحتى شما را مى خواهد نه زحمت شما را, هدف این است که این روزها را تکمیل کنید و خدا را بر این که شما را هدایت کرده بزگ بشمارید. باشد که شکرگزار باشید. دو بخش ازاین آیه, فلسفه حکم افطار مسافر را بیان مى کند: الف. (یرید اللّه بکم الیسر). ب. (لعلّکم تشکرون). * (احلّ لکم لیله الصیام الرفث الى نسائکم هنّ لباس لکم وانتم لباس لهنّ علم اللّه انّکم کنتم تختانون انفسکم فتاب علیکم و عفا عنکم…) بقره/۱۸۷ همبسترى با زنانتان در شب ماه روزه برشما حلال شد. آنان پوشش شمایند و شما پوشش آنانید. خدا مى دانست که شما به خویشتن خیانت مى ورزید. پس توبه شما را پذیرفت و شما را عفو کرد. پیش از نزول این آیه شریفه, پیامبر(ص) حکم به حرام بودن همبسترى با زنان در شبهاى ماه رمضان کرده بود, ولى با نزول این آیه, حکم نسخ شد و جایز بودن, جاى آن را گرفت. فلسفه این حکم را به کمک آیه شریفه مى توان دو جهت دانست: الف. (هنّ لباس لکم و انتم لباس لهنّ). خداوند دراین جا با استعاره اى بسیار زیبا, فلسفه حکم به جایز بودن را باز نکرده و فرموده است: (چنانکه لباس مایه ستر و پوشش است, زن و شوهر نیز هرکدام نسبت به هم مثل لباس هستند, زیرا هریک از زن و شوهر دیگرى را از رسواییها مانع مى شوند.)۹۶ ب. دومین بخشى که مى تواند نوعى فلسفه حکم باشد, جمله: ( علم اللّه انّکم کنتم تختانون انفسکم) است; یعنى اگر خداوند حکم جواز نمى داد, بسیارى ازمسلمانان گرفتار خیانت مى شدند و رحمت و رأفت الهى سبب شد که تکلیف دشوار برداشته شود و مسلمانان ازآن جهت, گرفتار نافرمانى نشوند. * (وقاتلوهم حتّى لاتکون فتنه…) بقره/۱۹۰ باآنان بجنگید تا دیگر فتنه اى نباشد…. این آیه شریفه فلسفه جهاد را بیان مى کند و مى گوید: پیکار براى این است که فتنه از جامعه انسانى رخت بربندد ۹۷و درآیه شریفه: (کتب علیکم القتال وهرکره لکم وعسى أن تکرهوا شیئاً وهوخیرلکم…) بقره/۲۱۶ خداوند با کلمه (خیر),به فلسفه جهاد با دشمنان اشاره دارد وبه اهل ایمان یادآوردمى شود که احکام الهى با توجه به مصالح صورت گرفته وتخلف ازآن, پیامدهاى ناگوارى براى خود ایشان خواهد داشت. * (ولاتنکحوا المشرکات حتى یؤمنّ ولأمه مؤمنه خیر من مشرکه ولوأعجبتکم ولاتنکحوا المشرکین حتى یؤمنوا و لعبد مؤمن خیر من مشرک ولوأعجبکم اولئک یدعون إلى النّار… ) بقره/۲۲۱ دراین آیه شریفه,خداوند فلسفه حرام بودن ازدواج با زنان ومردان مشرک را دعوت آنان به آتش ذکر کرده است.۹۸ و دراین باره مى فرماید: (اولئک یدعون الى النّار…) اینان به سوى آتش دعوت مى کنند. ییعنى ازدواج, نوعى همگرایى فکرى وعملى را در پى دارد و این همگرایى, گاه سبب کشیده شدن مؤمن به سمت تمایلات گناه آلود مشرک مى شود. * (و یسئلونک عن المحیض قل هو اذى فاعتزلوا النّساء فى المحیض…) بقره/۲۲۲ تو را از حیض زنان مى پرسند. بگو: حیض رنجى است. پس در روزهاى قاعدگى از زنان دورى گزینید. دراین آیه شریفه,خداوند پیش ازبیان حکم, فلسفه آن را یادکرده و فرموده است:(قل هو اذى). آمیزش جنسى بازنان در روزهاى قاعدگى, افزون بر همه مشکلاتى که دارد, نوعى آزار به شمارمى آید, چه این که زن در این دوره احساس نوعى بیمارى دارد. * (وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهنّ فلاتعضلوهنّ ان ینکحن ازواجهنّ إذا تراضوا بینهم بالمعروف… ذلک أزکى لکم وأطهر واللّه یعلم و أنتم لاتعلمون) بقره/۲۳۲ دراین آیه شریفه آمده است که اگر مردى زنش را طلاق گفت, پس از تمام شدن مهلت, از ازدواج همسر سابقش با مرد دیگرى جلوگیرى نکند, زیرا:(ذلک ازکى لکم واطهر). ۹۹ اگر مرد از ازدواج همسر سابق خود با مرد دیگرى جلوگیرى کند, ممکن است زن به فساد کشیده شود و رابطه اى برخلاف قوانین شرع برقرار کند و پاکى و امنیت محیط خانواده و روابط زناشویى مخدوش گردد. * (یا ایّها الذین آمنوا إذا تداینتم بدین… واستشهدوا شهیدین من رجالکم فإن لم یکونا رجلین فرجل و امرأتان … ذلک أقسط عنداللّه وأقوم للشّهاده و أدنى ألاّترتابوا…) بقره/۲۸۲ این آیه شریفه ناظر به احکام دیْن است و (ذلک أقسط عنداللّه و أقوم للشهاده و أدنى الاّترتابوا…), بیانگر فلسفه حکم است; چه این که تنظیم اسناد و مدارک که آیه شریفه به آن دستور داده است, از یک سو ضامن اجراى عدالت, واز سوى دیگر, سبب تقویت و اطمینان شهود به هنگام شهادت و از طرف سوم, مانع ایجاد بدبینى درمیان افراد اجتماع مى گردد.۱۰۰ * (و ان خفتم ألاّتقسطوا فى الیتامى فانکحوا ما طاب لکم من النّساء مثنى و ثلاث ورباع و إن خفتم ألاّتعدلوا فواحده أو ما ملکت أیمانکم ذلک أدنى ألاّتعدلوا) نساء/۳ اگر شما را بیم آن است که در کار یتیمان عدالت نورزید, از زنان هرچه شما را پسند افتاد, دو دو و سه سه و چهار چهار به نکاح در آورید و اگربیم آن دارید که به عدالت رفتار نکنید, تنها یک زن بگیرید یا هرچه مالک آن شوید. این راهى بهتر است تا مرتکب ستم نگردید. دراین آیه شریفه, دو حکم بیان شده و فلسفه هردو حکم, پرهیز از اجحاف و ستم معرفى گشته است.۱۰۱ * (ولاتؤتوا السفهاء أموالکم التى جعل اللّه لکم قیاماً …) نساء/۵ اموالتان را, که خدا قوام زندگى شما ساخته است, به دست سفیهان مدهید…. دراین آیه شریفه,خداوند با بیان حکم (ندادن اموال به سفیهان) به فلسفه آن نیز اشاره مى کند و مى فرماید: اموال شما را زیربناى زندگى شما قرار داده ایم و اگر قرار باشد شما اموال را در اختیار سفیه قرار دهید, آنان اموال را نابود مى کنند. * (یا ایّها الّذین آمنوا لاتقربوا الصّلاه و انتم سکارى حتّى تعلموا ما تقولون…) نساء/۴۳ اى کسانى که ایمان آورده اید, آن گاه که مست هستید, گرد نماز نگردید تا بدانید که چه مى گویید. دراین آیه شریفه جمله: (حتّى تعلموا ماتقولون) فلسفه تحریم نماز در حال مستى را بازگو مى کند, زیرا نماز ,گفت وگوى بنده و راز و نیاز او با خداست و باید در نهایت هوشیارى انجام گیرد وافراد مست از این مرحله دور و بیگانه اند.۱۰۲ * (و اذا کنت فیهم فأقمت لهم الصّلاه فلتقم طائفه منهم معک… ودّ الّذین کفروا لو تغفلون عن أسلحتکم وأمتعتکم فیمیلون علیکم میله واحده… ) نساء/۱۰۲ هنگامى که در میان آنان (جنگاوران مسلمان) هستى و براى آنها نماز جماعت برپا مى دارى, باید مسلمانان بردو گروه تقسیم شوند, نخست عده اى با حمل اسلحه با تو به نماز بایستند. سپس هنگامى که این گروه سجده کردند (ورکعت اول نماز آنهاتمام شد, تو درجاى خود توقف مى کنى) و آنها به سرعت رکعت دوم را تمام کرده, به میدان باز گردند و دربرابر دشمن بایستند و گروه دوم که نماز نخوانده اند, جاى گروه اول را بگیرند و باتو نماز گزارند. گروه دوم نیز باید وسائل دفاعى و اسلحه را با خود داشته باشند و برزمین نگذارند. پس از این حکم, خداوند با جمله: (ودّ الّذین کفروا… ) به زیبایى تمام, به فلسفه این حکم تصریح کرده و فرموده است: کافران دوست دارند که شما به هنگامى که نماز به پا مى دارید از حمل سلاح غافل شوید, تا آنان دراین فرصت با سرعت وارد عمل شوند و شکست سختى به مسلمانان وارد کنند, ولى اگر شما آن گونه که گفته شد نماز بگذارید, چنین خطرى شما را تهدید نمى کند.۱۰۳ * (یا ایّها الذین آمنوا إذا قمتم إلى الصّلوه… فلم تجدوا ماء فتیمّموا صعیداً طیّباً فامسحوا بوجوهکم و أیدیکم منه ما یرید اللّه لیجعل علیکم من حرج و لکن یرید لیطهّرکم و لیتمّ نعمته علیکم لعلّکم تشکرون) مائده/۶ دراین آیه, (مایرید اللّه… ) به فلسفه تشریع تیمّم نظر دارد, زیرا تکلیف وضو براى مریض وکسى که جز به مشقت دسترسى به آب ندارد, تکلیف دشوارى است. خداوند با حکم تیمّم, این تکلیف دشوار را از دوش مکلفان برداشته است. * (انّما یرید الشیطان أن یوقع بینکم العداوه و البغضاء فى الخمر والمیسر و یصدّکم عن ذکراللّه و عن الصّلوه…) مائده/۹۰ شیطان مى خواهد با شراب و قمار میان شما کینه و دشمنى افکند و شما را ازیاد خدا و نماز بازدارد…. این آیه, به فلسفه حرمت خمر اشاره دارد و جمله: (انّما یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوه و البغضاء فى الخمر والمیسر) بیانگر مفاسد دنیوى خمر وقمار است و جمله: (ویصدّکم عن ذکر اللّه و عن الصّلوه) بیانگر آثار سوء خمر و قمار از جهت معنوى است.۱۰۴ افزون بر این, جمله: (لعلّکم تتقون) به بیان فلسفه اجمالى حرمت خمر وقمار نظر دارد. * (ولاتسبّوا الّذین یدعون من دون اللّه فیسبّوا اللّه عدواً بغیر علم…) انعام/۱۰۸ چیزهایى را که آنان به جاى اللّه مى خوانند, دشنام مدهید که آنان نیز ندانسته از روى کینه توزى به اللّه دشنام مى دهند…. دراین آیه شریفه, خداوند مسلمانان را از دشنام دادن به معبودهاى بت پرستان بازداشته و در توضیح فلسفه آن فرموده است: چنانچه شما به مقدسات ایشان توهین کنید, آنان هم به مقدّسات شما و خداوند اهانت خواهند کرد و این, شایسته نیست. * (وأعدّوا لهم مااستطعتم من قوّه و من رباط الخیل ترهبون به عدوّ اللّه و عدوّکم و آخرین من دونهم…) انفال/۶۰ و تا آن جا که مى توانید نیرو و اسبان سوارى آماده کنید تا دشمنان خدا و دشمنان خود (و جز آنها که شما نمى شناسید و خدا مى شناسد) را بترسانید. جمله: (ترهبون به عدوّاللّه…) بیانگر فلسفه حکم خداوند به (أعدّوا لهم) است; یعنى آمادگى و اقتدار نظامى, دشمن را از جنگ و تجاوز باز مى دارد و ایشان در شما طمع نمى کنند.۱۰۵ * (… والذین یکنزون الذهب و الفضّه ولاینفقونها فى سبیل اللّه…) توبه/۳۴ و کسانى را که زر وسیم مى اندوزند و درراه خدا انفاقش نمى کنند…. جمله: (ولاینفقونها فى سبیل اللّه…) درآیه شریفه, بیانگر فلسفه حرمت کنج اندوزى است و مى گوید: فلسفه حرمت, محروم شدن فقرا از انفاق است, زیرا کسانى که به دنبال ذخیره سازى پول و زر و سیم هستند, دیگر انفاق نمى کنند.۱۰۶ * (خذ من أموالهم صدقه تطهّرهم و تزکّیهم بها…) توبه/۱۰۳ از داراییهایشان صدقه بستان تا آنان را پاک و منزه سازی…. دراین آیه شریفه, فلسفه زکات, پاکى و رشد زکات دهنده بیان شده است. زکات سبب پاک شدن زکات دهندگان از دنیا پرستى و بخل و دیگر رذایل اخلاقى مى شود و نهال نوعدوستى و سخاوت و بخشش به دیگران را در آنان پرورش مى دهد.۱۰۷ * (… حتى یعطوا الجزیه عن ید و هم صاغرون) تا آن گاه که به دست خود در عین خوارى جزیه بدهند. برخى فلسفه جزیه را شکستن اقتدار و موقعیت اجتماعى اهل کفر (و هم صاغرون) دانسته اند. * (لیشهدوا منافع لهم…) حج/۲۸ تا سودهایى را که ازآنِ آنهاست ببینند…. دراین آیه شریفه, خداوند به فلسفه حج اشاره مى کند و روشن است که منافع, شامل تمام فلسفه هاى سیاسى, اقتصادى, اجتماعى, فردى,اجتماعى و… مى شود.۱۰۸ * (قل للمؤمنین یغضّوا من ابصارهم ویحفظوا فروجهم ذلک ازکى لهم…) نور/۳۰ به مردان مؤمن بگو که چشمان خویش را ببندند و شرمگاه خود را نگهدارند. این برایشان پاکیزه تر است, زیرا خدا به کارهایى که مى کنند آگاه است. قرآن با جمله: (ذلک ازکى لهم) فلسفه پوشش را بیان داشته است, چه این که اسلام نمى خواهد مردم بیش از آن اندازه اى که طبیعت از ارضاى غریزه جنسى اقتضا مى کند, اشتغال خاطر, اشتغال ذهن و تهییج شهوت پیدا کنند.۱۰۹ * (… انّ الصّلوه تنهى عن الفحشاء والمنکر…) عنکبوت/۴۴ و نماز بگزار که نماز آدمى را از فحشا و منکر بازمى دارد…. این قسمت ازآیه شریفه بیانگر فلسفه تشریع نماز است. درذیل این فلسفه بحثهاى زیادى در تفاسیر صورت گرفته و چگونگى بازداشتن نماز از فحشا و منکر بازگو شده است.۱۱۰ * (یا أیّها النبیّ قل لأزواجک وبناتک و نساءالمؤمنین یدنین علیهنّ من جلابیبهنّ ذلک أدنى أن یعرفن فلایؤذین…) احزاب/۵۹ اى پیامبر به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که چادر خود را برخود فروپوشند. این مناسب تراست, تا شناخته نشوند و مورد آزار واقع نگردند…. (ذلک أدنى أن یعرفن…) در این آیه شریفه, بیانگر فلسفه حجاب است. * (…ولایغتب بعضکم بعضاً أیحبّ أحدکم أن یأکل لحم أخیه میتاً فکرهتموه…) حجرات/۱۲ وازیکدیگر غیبت مکنید. آیا هیچ یک از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟ پس آن را ناخوش خواهید داشت. جمله: (أیحبّ احدکم… ) فلسفه تشریع حرمت غیبت است که (ولایغتب) از آن نهى کرده است.۱۱۱ * (ماافاء اللّه على رسوله من اهل القری… کى لایکون دوله بین الاغنیاء منکم…) حشر/۷ آن غنیمتى که خدا از مردم قریه ها نصیب پیامبرش کرده است ازآنِ خداست وپیامبر و خویشاوندان و یتیمان و مسکینان و مسافران درراه مانده تامیان توانگرانتان دست به دست نشود…. جمله: (کى لایکون دوله بین الاغنیاء منکم) به فلسفه این تقسیم حساب شده غنایم پرداخته, مى افزاید این به سبب آن است که این اموال عظیم میان ثروتمندان شما دور نزند و نیازمندان ازآن محروم نشوند.۱۱۲ پی نوشت ها ________________________________________ ۱٫ طباطبایى, محمدحسین, بدایه الحکمه, (قم, دفتر انتشارات اسلامى, ۱۳۶۴). ۲٫ واژه هاى فلسفه و علوم اجتماعى/۳۶۶٫ ۳٫ فیض کاشانى, اصول المعارف, تصحیح جلال الدّین آشتیانى, (قم, دفتر تبلیغات اسلامى, ۱۳۶۲)/۱۱۴٫ ۴٫ ۵٫ طباطبایى, محمدحسین, اصول فلسفه و روش رئالیسم, (قم, صدرا), ۳/۲۵۱٫ ۶٫ مظفر, محمد حسن, دلائل الصدق, (نجف), ۳۹۰/۱٫ ۷٫ تفتازانى, عبدالکریم, شرح المقاصد, (مصر), ۴ ـ ۵ / ۳۰۲٫ ۸٫ عبدالکریم زیدان, الوجیز فى اصول الفقه/ ۲۰۳ - ۲۰۴٫ ۹٫ فخر رازى, محمدبن عمر, المحصول فى علم الاصول, (بیروت),۲ / ۳۸۷٫ ۱۰٫ شیخ طوسى, محمدبن حسن, التبیان فى تفسیر القرآن, (نجف), ۱ / ۱۳۲٫ ۱۱٫ شیخ صدوق, محمدابن بابویه, علل الشّرائع, ۲ / ۳۷۸ ۱۲٫ همان, ۲ / ۳۶۸٫ ۱۳٫ همان, ۲ / ۳۱۷٫ ۱۴٫ مکتب اسلام, سال ۱۱, شماره ۲٫ ۱۵٫ طباطبایى, محمدحسین, المیزان فى تفسیر القرآن, (بیروت), ۲/۱۹۶ـ۱۹۷٫ ۱۶٫ آلوسى, شهاب الدین, روح المعانى, (بیروت, دار احیاء التراث), ۲/۱۱۶٫ ۱۷٫ جصاص, احکام القرآن, ۱/۱۹۶٫ ۱۸٫ ابن عربى, محى الدین, احکام القرآن, ۱ / ۳۵۶٫ ۱۹٫ ابن قدامه, المغنى, ۱۰ / ۵۸۲٫ ۲۰٫ ابن ادریس, السرائر, (قم, دفتر انتشارات اسلامى), ۱ / ۱۳۴٫ ۲۱٫ سید مرتضى, رسائل شریف مرتضى, (قم, دارالقرآن الکریم), ۲ / ۳۵۰٫ ۲۲٫ مفید, محمدبن محمدبن نعمان, المقنعه, (قم, دفتر انتشارات اسلامى) / ۲۶۹٫ ۲۳٫ شیخ طوسى, المبسوط, (تهران, مرتضوى), ۲ / ۴۳٫ ۲۴٫ فخر المحققین, ایضاح الفوائد, (قم, اسماعیلیان), ۱ / ۱۷۱٫ ۲۵٫ علامه حلى, مختلف الشیعه, (قم, دفتر انتشارات اسلامى), ۴ / ۴۴۰٫ ۲۶٫ مکى عاملى, محمدبن جمال الدین(شهید اول), القواعد و الفوائد, ۱ / ۳۴ - ۳۸٫ ۲۷٫ سیورى حلى, فاضل مقداد, کنز العرفان, (تهران, مرتضوى), ۲ / ۵۲٫ ۲۸٫ همان, ۲ / ۲۰۰٫ ۲۹٫ حلى, ابن فهد, مهذب البارع, (قم, دفتر انتشارات اسلامى), ۳ / ۴۸۸٫ ۳۰٫ همان, ۲ / ۳۰۹٫ ۳۱٫ عاملى , زین الدین بن على,(شهید ثانى), الروضه البهیه, شرح کلانتر, ۵/۱۰۲٫ ۳۲٫ محقق اردبیلى, زبدهالبیان فى احکام القرآن, (تهران, مرتضوى) / ۴۴۶٫ ۳۳٫ فاضل جواد, مسالک الافهام, (تهران, مرتضوى), ۳ / ۶۱٫ ۳۴٫ بحرانى, یوسف بن حسن, الحدائق الناضره, (قم, دفتر انتشارات اسلامى),۱۲ / ۱۰ - ۱۱٫ ۳۵٫ نجفى, محمدحسن, جواهرالکلام, (تهران, دارالکتب الاسلامیه), ۲۹ / ۶۴ - ۶۵٫ ۳۶٫ همان, ۲۱ / ۵۶ ۳۷٫ فخررازى, المحصول, ۲ / ۴۰۵٫ ۳۸٫ فخررازى, تفسیر کبیر, (بیروت, دار احیاء التراث العربى), ۵ / ۱۰۰٫ ۳۹٫ همان. ۴۰٫ شیخ طوسى, التبیان, ۲ / ۱۲۶٫ ۴۱٫ مطهرى, مرتضى, آشنایى با قرآن, (قم, انتشارات صدرا) / ۴۸ - ۵۵٫ ۴۲٫ فخررازى, تفسیر کبیر, ۵ / ۱۰۰٫ ۴۳٫ اصفهانى, محمد حسین, الفصول, (حجرى) / ۴۰۶٫ ۴۴٫ غزالى, المستصفى, (مصر),۱/۲۸۴٫ ۴۵٫ همان, ۱ / ۲۸۶ - ۲۸۷٫ ۴۶٫ عبدالکریم زیدان, الوجیز فى اصول الفقه / ۲۳۸٫ ۴۷٫ همان. ۴۸٫ فخررازى, المحصول, ۲ / ۳۱۹٫ ۴۹٫ شافعى, اصول فقه / ۱۶۹ - ۱۷۰٫ ۵۰٫ طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۱۵ / ۱۱۰٫ ۵۱٫ زرکشى, البرهان, (بیروت), ۱ / ۲۲۲٫ ۵۲٫ واحدى, اسباب النزول, (بیروت) / ۱۸۰٫ ۵۳٫ همان / ۳۸٫ ۵۴٫ نهج البلاغه, تحقیق صبحى صالح, (تهران, انتشارات اسوه, ۱۴۱۵), کلمات قصار, شماره ۲۵۲٫ ۵۵٫ طبرسى, الاحتجاج, (بیروت), ۱ / ۹۹٫ ۵۶٫ همان, / ۳۴۷٫ ۵۷٫ فیض کاشانى, محمدبن مرتضى, المحجه البیضاء, (قم, دفتر انتشارات اسلامى), ۷ / ۱۶۲٫ ۵۸٫ ابن عربى, محى الدین, احکام القرآن, ۳ / ۱۳۷۲٫ ۵۹٫ طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۲/۲۴; آلوسى, شهاب الدین, روح المعانى, ۲/۶۲٫ ۶۰٫ مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه, ۱ / ۶۲۷٫ ۶۱٫ قمى, عباس بن محمدرضا, سفینه البحار, (تهران, کتابخانه سنایى), ۱ / ۵۴۰; طریحى, فخرالدین, مجمع البحرین, (تهران, مرتضوى), ۲ / ۷۴; ابن اثیر, النهایه فى غریب الحدیث و الاثر, (قم, اسماعیلیان), ۳ / ۲۸۰ ۶۲٫ قرضاوى, یوسف, الحلال والحرام فى الاسلام / ۷۶٫ ۶۳٫ مطهرى, مرتضى, رباء, بانک, بیمه, (صدرا) / ۱۶۳ـ۱۶۴٫ ۶۴٫ فـــاضل جـواد, مسـالک الافهـــام, ۳ / ۶; حکیم, سیـد محسن, مستمسک الـعروه الوثقى, ۹ / ۳۰۷٫ ۶۵٫ حکیم, سیـد محسن, مستمسک العروه الوثقى, ۹ / ۳۳۴٫ ۶۶٫ فخرالمحققین, ایضاح الفوائد, ۱ / ۱۷۱٫ ۶۷٫ شیخ طوسى, مبسوط, ۲ / ۴۳٫ ۶۸٫ حلى, ابن ادریس, السرائر, ۱/۴۳۰٫ ۶۹٫ ابن قدامه, المغنى, ۱۰ / ۵۷۶ - ۵۷۷٫ ۷۰٫ علامه حلى, مختلف الشیعه, ۴ / ۴۴۰٫ ۷۱٫ فاضل مقداد, تنقیح الرائح, (قم کتابخانه آیه الله مرعشى), ۱ / ۵۷۵; ابن فهد حلى, مهذب البارع, (قم, دفتر انتشارات اسلامى), ۲ / ۳۰۹; نجفى, محمدحسن, جواهرالکلام, ۲۱ / ۲۵۸ - ۲۵۹٫ ۷۲٫ فاضل مقداد, کنز العرفان, ۱/۳۱٫ ۷۳٫ بحرانى, یوسف بن حسن, الحدائق الناضره, ۱۳ / ۱۷۱٫ ۷۴٫ جصاص, احکام القرآن, ۱ / ۲۲۰ ۷۵٫ همان, ۱/۲۲۶٫ ۷۶٫ نجفى, محمدحسن, جواهرالکلام, ۲۱/۳۳٫ ۷۷٫ فاضل مقداد, کنزالعرفان, ۲ / ۲۰۰٫ ۷۸٫ راوندى, فقه القرآن, (قم کتابخانه آیه الله مرعشى), ۲ / ۷۷٫ ۷۹٫ نهایه المرام, ۱ / ۵۹; ابن فهد حلى, مهذب البارع, ۳ / ۲۰۹; نجفى, محمدحسن, جواهرالکلام,۲۹ / ۱۱٫ ۸۰٫ شهید ثانى, زین الدین بن على عاملى, الروضه البهیه, شرح کلانتر, ۵/۲۸۸٫ ۸۱٫ همان, ۶ / ۷۰ - ۷۱٫ ۸۲٫ ابن فهد حلى, مهذب البارع, ۳ / ۴۸۸٫ ۸۳٫ همان, ۵ / ۷۸٫ ۸۴٫ فخرالمحققین, ایضاح الفوائد, ۴ / ۴۱۹٫ ۸۵٫ حلى, ابن فهد, مهذب البارع, ۵ / ۱۹۸; فخرالمحققین, ایضاح الفوائد, ۴ / ۶۰۱٫ ۸۶٫ فخرالمحققین, ایضاح الفوائد, ۴ / ۵۵۸٫ ۸۷٫ حلى, ابن فهد, مهذب البارع, ۵ / ۱۹۹ و ۲۱۴٫ ۸۸٫ همان, ۵ / ۲۱۴٫ ۸۹٫ زمخشرى, کشاف,۱ / ۱۹۸ و ۲۰۰; آلوسى, روح المعانى, ۲ / ۵ - ۶; طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۱ / ۳۲۴٫ ۹۰٫ طبرسى, مجمع البیان, ۱ و ۲ / ۴۱۶ - ۴۱۷٫ ۹۱٫ همان, ۱ / ۲۰۰; صادقى, تفسیر الفرقان, ۲ / ۱۸۹; آلوسى, روح المعانى, ۲ / ۵ - ۶٫ ۹۲٫ فاضل مقداد, کنزالعرفان, / ۸۴٫ ۹۳٫ آلوسى, روح المعانى, ۲ / ۱۷; طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۱ / ۳۲۸ - ۳۲۹٫ ۹۴٫ فخررازى, تفسیر کبیر, ۵ / ۶۱٫ ۹۵٫ فخررازى, تفسیر کبیر, ۵ / ۷۶; آلوسى, روح المعانى, ۲ / ۵۷٫ ۹۶٫ طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۲ / ۴۴ - ۴۵; زمخشرى, کشاف, ۱ / ۲۳۰٫ ۹۷٫ مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه, ۲ / ۱۴ - ۱۵٫ ۹۸٫ صادقى, تفسیر الفرقان, ۳ / ۳۱۸; طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۲ / ۲۰۵; مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه, ۲ / ۶۰٫ ۹۹٫ طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۲ / ۲۳۹; آلوسى, روح المعانى ۲ / ۱۴۵; مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه ۲ / ۱۳۰٫ ۱۰۰٫ مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه, ۲ / ۲۸۷٫ ۱۰۱٫ طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۴ / ۱۶۹٫ ۱۰۲٫ طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۵ / ۳۶۰; مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه, ۳ / ۳۹۵٫ ۱۰۳٫ فاضل مقداد, کنزالعرفان, ۱ / ۱۹۱; مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه, ۱۰۴٫ آلوسى, روح المعانى, ۷ / ۱۶٫ ۱۰۵٫ طباطبایى, محمدحسین, المیزان, ۹ / ۱۱۶ - ۱۱۷٫ ۱۰۶٫ همان, ۲ / ۴۳۲٫ ۱۰۷٫ مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه, ۸ / ۱۱۷ - ۱۱۸٫ ۱۰۸٫ فخررازى, تفسیر کبیر, ۲۳ / ۲۸٫ ۱۰۹٫ مطهرى, مرتضى, آشنائى با قرآن, ۴ / ۸۳ - ۸۴٫ ۱۱۰٫ شیخ طوسى, التبیان, ۸ / ۲۱۲٫ ۱۱۱٫ صادقى, تفسیر الفرقان,۳/ ۳۱۳٫ ۱۱۲٫ مکارم شیرازى, ناصر, تفسیر نمونه, ۲۳ / ۵۰۶ . . _____________________________________________________________________________ منبع:پژوهشهای قرآنی ۱۳۷۴ شماره ۳ ویژه نامه قرآن و فقه

همایش های زکات در چند شهرستان کشور برگزار شد

بسم الله الرحمن الرحیم همایش زکات با حضور مسئولین کشوری و استانی در شیراز برگزار شد . همایش زکات با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین تقوی، رئیس شورای عالی زکات کشور و فتاح، رئیس کمیته امداد امام خمینی(ره) کشور و نماینده ولی فقیه در فارس و استاندار و جمعی از ائمه جمعه و مؤدیان زکات استان در شیراز برگزار شد. . . . . . . تاریخ : ۲۷ تیر ۹۷ _______________________________________________________________ منبع : خبرگزاری دانشجویان ( ایسنا ) . . . همایش مبلغین طرح اعزام تخصصی زکات در شوشتر برگزار شد . همایش مبلغین طرح اعزام تخصصی زکات با حضور تنی چند از مسئولین، ائمه جماعات و روحانیون طرح مستقر و هجرت در سالن جلسات اداره تبلیغات اسلامی شوشتر برگزار شد. به گزارش روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی خوزستان،مهدی نوروزی زاده کارشناس فرهنگی و تبلیغ اداره تبلیغات اسلامی شهرستان شوشتر با اعلام این خبر گفت: همایش مبلغین طرح اعزام تخصصی زکات با حضور تنی چند از مسئولین، ائمه جماعات و روحانیون طرح مستقر و هجرت در سالن جلسات اداره تبلیغات اسلامی شوشتر برگزار شد. وی افزود: در این همایش که حجت‌الاسلام علیپور رئیس اداره تبلیغات اسلامی شوشتر، حجت‌الاسلام سبزی مدیر حوزه علمیه، حجت‌الاسلام رستمی دبیر ستاد زکات، مهندس استکی بخشدار مرکزی، مهندس بلیوند رئیس کمیته امداد امام خمینی(ره) و جمعی از ائمه جماعات و روحانیون طرح هجرت و مستقر حضور داشتند، حجت‌الاسلام علیپور در سخنانی، خواستار ترویج بیش از پیش فریضه فراموش شده زکات در سطح جامعه شد و از همه مبلغین خواست تا نهایت تلاش خود را در این راه بکار گیرند. در ادامه، مهندس بلیوند رئیس کمیته امداد امام خمینی(ره) نیز در سخنانی، آمادگی کامل خود را در جهت همکاری با اعزام مبلغ به نقاط روستایی در جهت ترویج فرهنگ زکات اعلام کرد. سپس حجت‌الاسلام رستمی دبیر ستاد زکات شهرستان شوشتر با ارائه گزارشی از روند طرح جمع آوری زکات گندم در سال گذشته، از همکاری خوب و مؤثر روحانیون و مبلغین تشکر و قدردانی کرد. همچنین، حجت‌الاسلام سبزی مدیر حوزه علمیه شوشتر به بیان اهمیت مقوله زکات در اسلام پرداخت و افزود: اگر اهمیت والای این واجب الهی برای افراد جامعه تبیین شود، بدون شک شاهد مشارکت حداکثری مردم در این امر خواهیم بود. در ادامه این مراسم، تنی چند از مبلغین به ارائه راهکارها و پیشنهادات خود پیرامون اجرای هر چه بهتر این طرح نمودند. گفتنی است این همایش در روز یکشنبه ۱۹ اردیبهشت ۹۵ برگزار شد. . . . . . _______________________________________________________________________ منبع : سازمان تبلیغات اسلامی . . . به میزبانی سازمان حج و زیارت؛ نخستین همایش ملی زکات برگزار شد . نخستین همایش ملی زکات در سازمان حج و زیارت با حضور جمعی از علما و روحانیان و نمایندگان کمیته امداد امام خمینی(ره) در تهران برگزار شد. . . نخستین همایش ملی زکات صبح امروز سه شنبه یازدهم خرداد در سالن همایش‌های سازمان حج و زیارت با حضور جمعی از علما و روحانیان و نمایندگان کمیته امداد امام خمینی(ره) در تهران برگزار شد. در ابتدای این مراسم آیت‌الله حسن عالمی رئیس شورای عالی زکات با اشاره به حدیثی از پیامبر اسلام مبنی بر این‌که زکات بدهید تا نمازتان قبول شود، ابراز کرد: زکات از احکام اجتماعی دین اسلام است و اگر ادا شود، زندگی مردم لذت بخش و هدایت بخش می‌شود؛ زکات برای نجات انسان از لغزش گاه‌ها است و به عنوان یک پل در اسلام معرفی شده است و عدم ادای آن، سبب نزول بلایای طبیعی شده و خداوند متعال برکت را از زمین بر می‌دارد. در ادامه این همایش، حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قرائتی رییس ستاد اقامه نماز، بیان داشت: زکات همچون نماز عبادتی است که باید برای رضای الهی انجام گیرد بنابراین باید به مردم آموزش داده شود که برای قرب ولی‌الله زکات دهند؛ در قرآن کریم ۴۰۰ بار لفظ زکات به‌ کار برده شده است و هیچ امری در اهمیت، مانند رسیدگی به فقرا نیست، روحانیت باید تلاش کند تا با آمادگی شایسته زکات مردم را دریافت کرده و در مسیر درست هزینه کند، ماه رمضان نزدیک است از آن در راستای تبلیغ و ترویج امر زکات استفاده کنیم. در پایان بخش اول این همایش که تا پیش از ظهر ادامه داشت، آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی رییس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) اظهار داشت: خداوند در قرآن می‌فرمایند: «ندا دهید همان طور که نماز واجب است زکات نیز یک فریضه و از واجبات است.» اگر کسی نماز یا خمس بجا نیاورد نمی‌توان او را از مسجد بیرون کرد ولی در مورد زکات می بینیم که به دلیل اهمیت آن، پیامبر چند نفری را که زکات نداده‌اند از مسجد خارج کرد، از این رو اگر کسی زکات ندهد مورد غضب الهی قرار می‌گیرد. در بخش دوم این همایش که پس از اقامه نماز و صرف نهار برگزار شد، حجت الاسلام والمسلمین مهدی دهقان مدیرکل امور اجرایی زکات کشور اظهار داشت: در سال ۹۴، براساس مصوبه مجلس، دولت موظف شد که ۱۰۰ میلیارد تومان جهت تشویق کشاورزان پرداخت کننده زکات، به شورای مرکزی بپردازد تا کشاورزان به این امر مهم ترغیب شوند، اما به دلیل کسری بودجه، اقدامی در این راستا انجام نشد؛ الحمدلله با وجود نزول برکات و نعمات الهی در سال ۹۵، میزان زکاتی که پیش بینی می‌کنیم که ان‌شاءالله جذب شود، ۳۳۰ میلیارد تومان تخمین زده شده که نشانه قابلیت کشورمان در این حوزه است. در بخش پایانی این همایش سید پرویز فتاح، رئیس کمیته امداد امام خمینی(ره) بیان داشت: شورای عالی زکات تصمیم گرفته است درصدی از زکات را برای هزینه‌های شورا اختصاص دهد؛ در این راستا ۱۰ درصد در اختیار شورا قرار می‌گیرد که بدین وسیله، مصوب شده و در دست اجرا است؛ زکات امسال ۳۳۰ میلیارد تومان برآورد شده است؛ همچنین با عنایت بر اینکه زکات به عنوان یه فریضه واجب دینی در قرآن آمده است، شیعه و سنی در این مورد اتفاق نظر دارند که همین امر موجب وحدت قومیت‌های مختلف است و با توجه به اینکه محصولات کشاورزی از پرداخت مالیات معاف هستند و راه پرداخت زکات برای کشاورزان هموار است، همه ما باید در راستای احیای زکات تلاش کنیم و رقم آن را هر سال بالاتر ببریم. همچنین در میان برنامه‌های این اجلاس، از فیلم مستند ۲۴ دقیقه ای "روزگار ما" و فیلم کوتاه "سعلبه" و کتاب "زکات" نوشته حسن نوراللهی رونمایی شد؛ این همایش عصر امروز خاتمه یافت. . . _______________________________________________________________ منبع : خبرگزاری رسا . . . برگزاری همایش زکات و مدیریت فرهنگ جهادی با حضور حضرت آیت ا… عالمی نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی . حضرت آیت الله حسن عالمی در همایش زکات و فرهنگ مدیریت جهادی که با حضور نماینده مردم استان در مجلس خبرگان رهبری، امام جمعه ارومیه و رئیس شورای زکات استان ، امام جمعه اهل تسنن شهرستان ارومیه، رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی ، مدیر کل امور عشایر استان و جمعی از مسئولان استانی در سالن امفی تئاتر سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی برگزارشد ، با اشاره به اهمیت ترویج فرهنگ زکات در جامعه اظهارکردند  : مردم ایران پیرو مکتب اهل بیت (ع) هستند و نسبت به فریضه بزرگ الهی زکات اهتمام دارند و بر اساس فرموده پیامبر اکرم (ص) زکات پل اسلام است. . . ایشان افزودند : با تحقق زکات، هیچ فقیری در جامعه وجود نخواهد داشت و اقتصاد مقاومتی محقق می شود. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی گفت: در روایتی آمده است که وقتی آیه وجوب زکات نازل شد رسول گرامی اسلام (ص) مردم را به مسجد فراخواند و وجوب زکات را برای مردم تبیین فرمودند. بعد از ایشان حجت الاسلام و المسلمین سیدمهدی قریشی نماینده محترم ولی فقیه و امام جمعه ارومیه بیان داشتند نماز ارتباط خلق با خالق است و زکات ارتباط خلق با مخلوق است و کسی که اهل زکات نباشد نماز او نیز در درگاه خداوند متعال پذیرفته شده نیست.  وی ادامه دادند : هنگامی که در جامعه از پرداخت زکات خودداری شود زمین برکات خود را از انسانها منع و باز خواهد داشت. قریشی با بیان اینکه لازمه بهره مندی از برکات آسمانی و زمینی، پرداخت زکات است، به پیامدهای فردی و اجتماعی زکات اشاره و ادامه دادند : پرداخت به موقع مواجب شرعی می تواند در حل بسیاری از مشکلات اقتصادی جامعه مؤثر باشد. رئیس شورای زکات کشور یادآوری کردند: در فقه شیعه تاکید شده که در پرداخت زکات واجب نباید سستی و کم کاری صورت گیرد و باید در این مورد همه علما و رسانه هایی که توان تبلیغ دارند مردم را از ضرورت پرداخت زکات آگاه کنند. آقای انتظاری با بیان اینکه در استان شاهد رشد روز افزون میزان پرداخت زکات هستیم، افزودند : امیدواریم ساز و کارهای لازم برای ترویج فرهنگ زکات در استان توسط مسئولین استانی فراهم شود‌. امام جمعه اهل سنت ارومیه هم در این همایش اظهار کردند: خدای متعال مومنان را کسانی وصف می کند که نماز را اقامه کرده و زکات را پرداخت می کنند که این نشان از اهمیت پرداخت زکات است، ماموستا عبدالقادر بیضاوی ترک نماز و زکات را از عوامل گرفتاری در دوزخ برشمرد و گفتند: تمام کسانی که وظیفه پرداخت زکات دارند فقرا را شناسایی کرده و با پرداخت زکات و انفاق به آنان، از مستمندان جامعه دستگیری کنند. نجفعلی انتظاری در همایش زکات و فرهنگ مدیریت جهادی که در ارومیه برگزار شد، با بیان این مطلب اظهارکرد: آذربایجان غربی با پرداخت ۳ و نیم میلیارد تومان زکات واجب توانسته است رتبه نخست پرداخت زکات در کشور را به خود اختصاص دهد. حاج آقا مهاجری مسئول هماهنگی و پیگیری امور زکات وزارت جهاد کشاورزی نیز در این همایش گفت : بسترهای لازم برای ترویج فرهنگ زکات زمینه ساز پیشرفت کشور است ، وی تاکید کردند : داشتن آمار و اطلاعات صحیح از اراضی زیر کشت محصولات زراعی در کشور و تعامل و همگرایی بیش از پیش شورای زکات در سطح شهرستانها ، استانها و ارتباط تنگانگ با شورای زکات کشور از مهمترین عوامل و بستر های لازم برای افزایش زکات در کشور است . آقای مهندس کریم زاده رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان بیان داشتند : نهادینه کردن فرهنگ جهادی در جامعه مستلزم ترویج فرهنگ و مدیریت جهادی است که در سال مزین به شعار اقتصاد مقاومتی و تولید و اشتغال ترویج این فرهنگ در جامعه بیش از پیش ضرورت دارد، وی تصریح کردند : با وجود کاهش بارندگی در سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۱۰ میلیارد ریال زکات در استان جمع آوری شده است. ایشان خاطر نشان کردند : افزایش ۳۰ درصدی پرداخت زکات در استان نشان از اهمیت و جایگاه ویژه این فریضه مهم الهی در بین کشاورزان و عمل به ضروریات دین مبین اسلام است . مهندس کریم زاده با تاکید بر ضرورت ترویج فرهنگ زکات در جامعه افزودند: در استان بالای ۴ میلیون واحد دامی کوچک وجود دارد و امسال با پیش بینی تولید بیش از ۲۰۰ هزار تن انگوردر استان امیدواریم تا پایان سال شاهد افزایش پرداخت زکات توسط کشاورزان و مردم در سطح استان باشیم .حجت الاسلام و المسلمین سیدحامد ساجدی نژاد در همایش زکات و فرهنگ مدیریت جهادی که با حضور نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی، در این همایش اظهار کرد: بیش از ۸۴ درصد از زکات جمع آوری شده استان صرف کمک به فقرا و مابقی در مسایل عمرانی عام المنفعه صرف شده است. وی ادامه دادند: فلسفه زکات، آزمایش مودیان در بذل مالی که با تلاش از طبیعت بدست آورند و همچنین زدودن فقر از جامعه است. حاج آقا ساجدی نژاد با بیان اینکه آذربایجان غربی از قطب های مهم کشاورزی کشور است، ادامه دادند : این استان در تولید گندم، جو، دام و انگور سهم بسزایی دارد و از استان های پیشرو به حساب می آید. این مقام مسئول اظهار کردند : ترویج فریضه زکات که همسنگ فریضه نماز است، مدیریت جهادی می طلبد و در حال حاضر تلاش های زیادی برای نهادینه شدن آن در جامعه صورت می گیرد. گفتنی است در این مراسم ۴۰ نفر از ریش سفیدان و معتمدین عشایر و روسای ادارات ستادی و شهرستانی و مدیران عامل تشکلهای عشایری حضور داشتند، در ادامه این همایش از ۲۰ نفر از عاملین و فعالان عرصه زکات استان با اهدای لوح تقدیر ، تندیس و هدایایی تجلیل شد.  . . . . ____________________________________________________________________ منبع : اداره کل امور عشایر استان آذربایجان غربی . . . همایش زکات در ایذه برگزار شد . همایش زکات با حضور مسؤولان استانی و آیت‌الله شفیعی نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری در شهرستان ایذه برگزار شد. . . در این همایش آیت‌الله سیدعلی شفیعی نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری، مدیر کل کمیته امداد امام خمینی(ره) استان خوزستان، نماینده ولی فقیه در جهاد کشاورزی استان خوزستان و چند تن از مدیران کل و معاونان استانی در کنار امام جمعه شهرستان ایذه، فرماندار و دیگر مسؤولان در این همایش حضور داشتند. حجت‌الاسلام سید کمال موسوی در ابتدای این برنامه در سخنانی کوتاه با خیر مقدم به مهمانان و حاضران در این همایش و تسلیت شهادت امام موسی کاظم علیه‌السلام اظهار کرد: ائمه اطهار برای دستگیری مادی و معنوی انسان ها آمدند تا راه روشن و صحیح را به مردم نشان دهند. امام جمعه ایذه افزود: کمیته امداد با اقدامات خود مجاهدت‌های زیادی می‌کند و با همایش‌های مختلفی که در رابطه با زکات برگزار کرده است به نقطه مطلوب و هدف برای این امر رسیده است. موسوی با تقدیر و تشکر از تمام زحمات کشاورزان که در طول ماه‌ها در شرایط سخت اقدام به کار می‌کنند بیان کرد: جا دارد از تمام کسانی که برای توسعه مساله زکات اقدامی کنند تقدیر و تشکر داشته باشیم. . . _________________________________________________________________ منبع : خبرگزاری فارس . . . برگزاری همایش زکات در دزفول . به گزارش روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی خوزستان، مهدی حسین‌مشکی، کارشناس قرآنی اداره تبلیغات اسلامی شهرستان دزفول، از برگزاری همایش زکات در دزفول، خبر داد. .   . حسین مشکی گفت:حجت‌الاسلام و المسلمین سید محمد علی قاضی در همایش زکات که در اردوگاه شیخ انصاری (ره) دزفول برگزارشد، با اشاره به تاکید قرآن کریم بر اهمیت زکات گفت: زکات علاوه بر اثرات فردی دارای اثرات اجتماعی مهمی است بطوریکه پرداخت زکات باعث ایجاد روح برادری و همدلی و مودت بین مردم می‌شود. رییس شورای زکات دزفول تاکید کرد: اگر افراد زیادی در جامعه زکات پرداخت کنند، رحمت و برکت شامل کل جامعه و حتی کسانی که زکات پرداخت نکرده اند،می شود و از افزایش عمر وبرکت در مال برخوردار خواهند شد. امام جمعه دزفول با اشاره به آیات و روایات متعدد مال حرام را بی برکت دانست و بیان کرد: اعتقاد نداشتن به زکات و عدم پرداخت آن هم ردیف کفر بوده و کسی که مانع زکات شود را همانند رباخوار برشمرد. امام جمعه دزفول با توجه به اهمیتی که قرآن به زکات داده است گفت: بدون تردید دومین سؤال در روز قیامت پس از نماز، زکات خواهد بودو.یکی از راهها و مسیرهای مستقیم هدایت الهی پرداخت زکات است. در ادمه این همایش حجت‌الاسلام شاخی پور رییس شورای زکات استان خوزستان در سخنانی به اهمیت زکات از دیدگاه قرآن و روایات پرداخت و گفت: زکات مال فقط یکی از مصادیق زکات است که یکی از مشکلترین زکاتهاست که باعث پاکی روح انسان می‌شود. وی اصل تشریع زکات را ریشه کنی و مبارزه با فقر در جامعه دانست و اظهار کرد: شورای مرکزی زکات در کشور، امسال تأکید بر اختصاص ۶۰ درصد زکات استان را برای نیازمندان و ۴۰ درصد برای پروژه های عمرانی دارد. . . _______________________________________________________________ منبع : سازمان تبلیغات اسلامی . . .   برگزاری همایش زکات در گرگان . در ادامه ی سفر حضور آیت اله تقوی نماینده ولی فقیه در وزارت جهادکشاورزی و رئیس شورای عالی زکات کشور، همایش زکات امروز ۳ شهریور در گرگان برگزار شد. در این همایش آیت اله نورمفیدی نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه گرگان، رییس سازمان جهادکشاورزی استان ،جمعی از مسوولان کشوری و استانی و تولیدکنندگان حضور داشتند. . . آیت‎الله سیدرضا تقوی صبح امروز در همایش شورای زکات استان گلستان اظهار کرد: استان گلستان از لحاظ تاریخی و فرهنگی بسیار قوی است و یکی از شاخصه‎ های گلستان وحدت بین شیعه و سنی است. وی ادامه داد: در استان گلستان شیعه و سنی زندگی مسالمت‎آمیز خوبی را به نمایش گذاشتند و گلستان یکی از بهترین استان‎ها در به نمایش گذاشتن وحدت شیعه و سنی است که نقش رهبری و هدایت نماینده ولی فقیه در گلستان برجسته بوده و خوشبختانه تاکنون دشمن نیز موفق به طراحی توطئه‎ در این استان نشده است. رئیس شورای عالی زکات بیان کرد: گلستان از لحاظ اقتصادی به‎ ویژه در تولیدات کشاورزی و باغی و دامی همیشه مورد توجه بوده است، طبیعت زیبای استان گلستان سرمایه‎ای ارزشمند به‎ شمار می‎رود و همه باید از طبیعت سرسبز و پربرکت گلستان استفاده و از آن پاسداری کنند. آیت الله تقوی یادآور شد: تخریب منابع طبیعی تخریب سلامتی، محیط زیست و امنیت غذایی جامعه و مردم است. نخستین جهت‎ گیری نظام اسلامی  تأمین عادلانه زندگی معیشتی مردم است نماینده ولی فقیه در جهاد کشاورزی با بیان اینکه در جامعه‎ای که فقر باشد دین نیست، خاطرنشان کرد: افراد و مسؤولان باید همدرد فقرا، پابرهنگان و مستضعفان باشند و نخستین جهت‎ گیری نظام اسلامی تأمین عادلانه زندگی معیشتی مردم است که یکی از راه‎های آن زکات است. رئیس شورای عالی زکات، یکی از پیام‎ها و حکم زکات را وجهه انسانی این حکم شرعی برشمرد و اذعان کرد: پیام دیگر زکات عرفانی است و انسان با پرداخت زکات به خداوند نزدیک می‎شود. وی با بیان اینکه اوج عرفان در حکم زکات مشاهده می‎شود، یادآور شد: یکی دیگر از پیام‎های زکات جنبه سیاسی آن است.  زکات یک امر ولایی و حاکمیتی است و علاوه‎بر تطهیر جان مال انسان را هم پاک می‎کند وی با اشاره به اینکه نظام اسلامی به پیاده شدن احکام اسلامی است، بیان کرد:  از زکات می‎توان برای آزادی قدس و کمک به مبارزین فلسطین و جبهه مقاومت هم استفاده کرد و این همان جنبه سیاسی زکات است البته هنوز زکات کشورمان به اندازه‎ای نیست که در این راه‎ها هزینه شود. رئیس شورای عالی زکات پیام تربیتی را پیام دیگر زکات خواند و افزود: زکات یک امر ولایی و حاکمیتی است و علاوه‎ بر تطهیر جان مال انسان را هم پاک می‎کند. آیت الله تقوی خاطرنشان کرد: در سال گذشته بیش از ۴۰۰ میلیارد تومان زکات در سطح کشور جمع‎ آوری شده است و امیدواریم امسال این میزان افزایش یابد. وی تصریح کرد: در کشورمان دو و نیم میلیون نفر افغانستانی وجود دارد که هیچ کدام از آنها بیکار نیستند اما بسیاری از جوانان ما بیکارند و این بیکاران کسانی هستند که مدرک لیسانس گرفتند اما حاضر نیستند در مزرعه‎ کشاورزی کنند و تنها در انتظار یک کار دولتی هستند.  مسؤولان باید قدردان سرمایه‎گذاران و تولیدکنندگان باشند/ اگر می‎خواهیم زکات اداره شود باید به بخش کشاورزی کمک کرد رئیس شورای عالی زکات با بیان اینکه مسؤولان باید قدردان سرمایه‎گذاران و تولیدکنندگان باشند، گفت: اگر بتوانیم معیشت مردم را حل کنیم مشکلات سایر بخش‎ها قابل حل است. آیت الله تقوی با بیان اینکه گلستان استانی کشاورزی است و اگر می‎خواهیم زکات اداره شود باید به بخش کشاورزی کمک کرد، ابراز کرد: البته بخش کشاورزی هم باید به بخش زکات کمک کند تا میزان زکات جمع‎آوری شده افزایش یابد و سفره محرومان رونق بگیرد. وی بر ضرورت فرهنگ‎سازی برای پرداخت زکات در جامعه تأکید کرد و گفت: زکات حقوق واجب و شرعی ما است که باید آن را ادا کنیم. در این مراسم از عاملین زکات استان تجلیل شد. . . . _________________________________________________________________ منبع : استانداری گلستان . . . همایش زکات در بندرعباس برگزار شد . همایش زکات و تجلیل از مودیان، مبلغین و عاملین استان هرمزگان با حضور آیت الله تقوی نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی، آیت الله نعیم آبادی نماینده ولی فقیه در هرمزگان و رییس سازمان جهاد کشاورزی استان در بندرعباس برگزار شد. . . به نقل از روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان، آیت الله «رضا تقوی»، نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی ضمن بیان اهمیت زکات از نظر معنوی و اجتماعی گفت: زکات حکم الهی است و باید در جامعه اسلامی اجرایی شود. وی تصریح کرد: جامعه اسلامی تنها به اسم نیست، جامعه ای اسلامی است که احکام اسلامی از جمله زکات و نماز در آن جاری باشد. آیت الله تقوی بیان کرد: سرمایه گزاری و تقویت احکام و ارزش های اسلامی موجب تقویت جامعه را تقویت می کند، اسلامی بودن در واقع به آن محتوایی است که در نظام وجود دارد. وی اظهار داشت: ما آن گونه که باید نسبت به محتوای اسلامی سرمایه گزاری می کردیم انجام نداده ایم. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به جنگ تحمیلی گفت: اگر به دوران دفاع مقدس بنگرید مشاهده خواهید کرد که عامل پیروزی ما در آن جنگ نابرابر تکیه بر ارزش های اسلامی بود. این مقام مسئول تصریح کرد: زکات یک امر فردی نیست و درواقع یک امر حکومتی است و متولی آن حاکمیت است. تقوی افزود: زکات بخل را از انسان دور می کند و مسائل نفسانی را مهار می کند و فضائل اخلاقی را بالا می برد، پیام دیگر زکات به فکر فقرا بودن است. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی گفت: باید فقر از را از جامعه بزداییم و بدین منظور دین مبین اسلام راهکارهای متنوعی را در مقابل ما قرار داده است، باید فقر را برطرف کنیم از طریق عمل کردن به اصول و فرامین دینی. لذا نمی شود سفره مردم خالی باشد و از آن ها تقاضای ایستادگی و مقاومت داشته باشیم. آیت الله تقوی با اشاره به ظرفیت های اقتصادی موجود در کشور بیان کرد: باید از امکانات و ظرفیت های موجود در کشور در جهت محرومیت زدایی استفاده کنیم. وی تصریح کرد: دشمن در جنگ اقتصادی فعلی معیشت مردم را نشانه رفته استغ لذا باید در مقابل این توطئه دشمن با برنامه ریزی صحیح و کارآمد ایستادگی کنیم، آن ها می خواهند مردم را نسبت به نظام جمهوری اسلامی ایران و رهبری و مسئولین بدبین کنند. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد: باید به مردم تکیه کنیم و اندیشه سازی و خود باوری را در جامعه تقویت کنیم. آیت الله «غلامعلی نعیم آبادی»، نماینده ولی فقیه در استان هرمزگان نیز گفت: تنها به زبان آوردن احکام الهی کافی نیست و باید در عمل ثابت شود، این مورد زمانی نمود پیدا می کند که تفکر ما اسلامی باشد و به وظایفی که اسلام بر عده ما قرار داده است عمل کنیم، از جمله این وظایف پرداخت زکات است که موجب پیشرفت جامعه می شود و از طرفی سیره ائمه اطهار نیز بر این امر یعنی عمل به قوانین اسلامی استوار است. امام جمعه بندرعباس افزود: اسلام نظام مالیاتی فقیری ندارد، لذا باید این نظام در جامعه ترویج شود. وی در ادامه گفت: علم ما از عمل جدا شده است و باید به سمت و سوی عملی شدن و تولیدی شدن حرکت کند تا مشکلات جامعه برطرف گردد. نعیم آبادی اظهار داشت: ایجاد اشتغال در کشور آسان است و لذا باید اهل عمل وارد عرصه شوند و تنها به بخش علمی اکتفا نکنیم، علم بدون عمل راهگشا و حلال مشکلات نمی باشد. . . ____________________________________________________________ منبع : خبرگزاری شبستان . . . حجت‌الاسلام تقوی: تمامی زکات جمع‌آوری شده صرف فقرا می‌شود . . رئیس شورای زکات کشور گفت: تمامی وجوهات جمع‌آوری شده زکات که حدود ۵ هزار میلیارد ریال در سال گذشته بود صرف فقرا شد و این روند همچنان ادامه دارد. حجت الاسلام والمسلمین سیدرضا تقوی روز یکشنبه در همایش عاملین و اعضای شورای زکات خراسان شمالی در بجنورد فلسفه وضع زکات را زدودن فقر در جامعه دانست و گفت: هر چند دولت مدتی است که اختصاص اعتبار معادل زکات جمع آوری شده برای امور عمرانی اختصاص نمی دهد اما،  باید این فریضه الهی را به بهترین روش ادا کرد. وی اظهار داشت: هر چند میزان زکات جمع آوری شده  پارسال ۵ هزار میلیارد ریال بوده اما اگر تبلیغات لازم در این زمینه انجام شود این میزان تا ۱۰ هزار میلیارد ریال هم قابل افزایش است. حجت الاسلام والمسلمین تقوی گفت: براساس برنامه تعریف شده، زکات جمع آوری شده در هر منطقه با مدیریت شورای زکات استان فقط در همان منطقه هزینه می‌شود. وی با بیان اینکه عاملین زکات هیچ کدام از پول زکات دستمزدی برداشت نمی کنند، اظهار داشت: این درحالی است که در دین مبین اسلام سهمی برای آن در نظر گرفته شده است. . . نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه بجنورد نیز در این همایش از زکات و نماز به عنوان دوگانه های به هم پیوسته یاد کرد و گفت: انسان با پرداخت زکات رشد کرده و بالنده می شود. حجت الاسلام و المسلمین ابوالقاسم یعقوبی دل کندن از مظاهر دنیا را جهاد اکبر دانست و افزود: زکات در تمامی ادیان الهی وجود داشته ولی جزو ارکان و پایه های اصلی اسلام بوده و بر کسی پوشیده نیست. وی اظهار داشت: کسی که زکات خود را می پردازد به نوعی خودسازی کرده و برای نیازمندان امکانات ایجاد می کند و خوشحالی را برای خود در دنیا و آخرت رقم‌ می زند. وی خاطرنشان کرد: اگر زکات در جامعه فرهنگ‌سازی شود مشکلات برطرف و از بروز بسیاری از ناهنجاری ها جلوگیری می شود. . . رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی نیز در این همایش با اشاره به تولید سالانه ۱.۵ میلیون تن انواع محصولات زراعی، باغی و دامی در استان، گفت: ۳۷ تا ۴۳ درصد اشتغال سالانه مردم استان در حوزه کشاورزی است که بر این اساس بالاترین نرخ اشتغال کشاورزی در کشور و بالاترین درصد سکونت روستایی را با حدود ۴۵ درصد داریم. عبدالله یوسفی با تاکید بر توجه بیشتر به بخش کشاورزی به دلیل نقش تاثیرگذار آن در امنیت غذایی، افزود: در خراسان شمالی استفاده از سموم کشاورزی به دلیل ارائه آموزش های لازم به کشاورزان کمتر است و درصد قابل توجهی از تولیدات استان سالم و پاک است. وی با اشاره به اینکه با اقدامات دانش محور، وضعیت کشاورزی استان علیرغم خشکسالی های سال گذشته رو به رشد است، خاطرنشان کرد: در این استان سالانه یک میلیارد مترمکعب آب برای کشاورزی در اختیار داریم که ۵۹ درصد آن از منابع سطحی و باران تامین می شود که با توجه به محدودیت های موجود، چاره ای جز استفاده از روش‌های علمی نداریم. یوسفی به تولید ۶ گونه بذر اصلاح شده و سه هزار و ۵۰۰ تن محصول گندم و جو در سال های گذشته اشاره کرد و افزود: با توجه به اینکه ۳۰ درصد توان تولید مربوط به استفاده از بذر اصلاح شده است امروز بالغ بر ۲۳ رقم تنوع بذری داریم و ۱۴ هزار تن بذر گندم و جو تولید و حتی به سایر استان ها ارسال می شود که کمک زیادی به رونق تولید و افزایش آن از ۶۰ هزار تن به ۲۵۰ هزار تن در سال جاری است. وی میزان خرید گندم استان در سال گذشته را ۹۱ هزار تن و در سال جاری ۱۶۳ هزار تن اعلام و اظهار داشت: نوغانداری نیز از پتانسیل هایی است که با توسعه صنعت توتستانها و نژاد اصلاح شده در استان توانستیم با پشتیبانی اعتبارات سفر رهبری توسعه معناداری به آن داده و تولید را به ۵ هزار تن برسانیم. وی از انگور به عنوان دیگر مزیت بزرگ استان یاد کرد و افزود: با توسعه آبیاری تحت فشار، راندمان آبیاری خراسان شمالی از ۳۵ درصد به ۴۵ درصد رسیده و بر اساس برنامه ریزی در پایان برنامه ششم به ۶۰ درصد خواهد رسید. رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی خاطرنشان کرد: با این وجود علیرغم محدودیت های اعتباری برای توسعه شبکه های آبیاری تحت فشار مشکلی نداریم و از محل اعتبارات صندوق توسعه ملی، بدون محدودیت منابع در اختیار داریم. وی همچنین به صدور مجوزهای بی نام برای سرمایه گذاری در استان اشاره کرد و گفت بر این اساس یکسری زمین ها آماده واگذاری شده که طی آن استعلامات و طرح آماده و به محض اینکه سرمایه گذاری ورود پیدا کند مجوز را به نام وی می زنیم تا سرمایه گذاری را شروع کند. یوسفی یادآور شد از مجموع تسهیلات اشتغال پایدار روستایی در سال گذشته سهم بخش کشاورزی استان ۴۵ درصد بود که ۷۲ درصد منابع در این حوزه جذب شد که بر این اساس چهار هزار و ۳۸۰ میلیارد ریال برای پنج هزار و ۵۲۶ طرح مصوب شد و چهار هزار و ۲۲ طرح منابع لازم را دریافت کردند. . . مدیرکل کمیته امداد امام خمینی (ره) خراسان شمالی نیز در این همایش با اشاره به برگزاری ۴۶۰ جلسه شورای زکات در سال جاری گفت: هم اینک یک هزار و ۴۴۵ عامل زکات مشغول جمع آوری زکات هستند و ۱۷۳ مبلغ نیز در حوزه ترویج و تبلیغ زکات فعالیت دارند. مجید الهی راد افزود: مجموع زکات جمع آوری شده در سال جاری ۹۹ میلیارد ریال بوده که نسبت به برنامه ۱۱۵ درصد و نسبت به مدت مشابه خود ۱۳درصد رشد داشته است. وی خاطرنشان کرد: از این میزان ۴۹ میلیارد ریال زکات واجب، ۱۵ میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال زکات مستحب و ۳۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال زکات فطریه و کفارات بوده است. الهی راد با اشاره به هزینه کرد ۸۰ درصد زکات جمع آوری شده در بین نیازمندان برای مواردی نظیر احداث و مرمت مسکن و معیشت نیازمندان و تحصیل هزینه می شود، اظهار داشت: ۲۰ درصد مابقی نیز برای امور عمرانی روستاها از قبیل احداث مسجد و حسینیه و خاته عالم و فاطمیه مصرف شده است. در این همایش که با حضور رئیس شورای زکات کشور، استاندار و نماینده ولی فقیه در خراسان شمالی و جمعی از عاملین زکات در محل سالن ایثار بجنورد برگزار شد، از استاندار و امام  جمعه و تعدادی از عاملان زکات شهرستان ها تجلیل شد. . . __________________________________________________________________________ منبع : خبرگذاری جمهوری اسلامی ( ایرنا ) . . . همایش «زکات و روحانیت» در تبریز برگزار شد . همایش بزرگ «زکات و روحانیت» با حضور نماینده ولی‌فقیه در امر زکات و با مشارکت کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان تبلیغات اسلامی استان آذربایجان شرقی، در مصلای تبریز برگزار شد. به گزارش خبرگزاری حوزه از تبریز،  در این همایش علاوه بر مسئولان استانی، آیه‌الله حسن عالمی نماینده ولی‌فقیه در امر زکات و رئیس شورای زکات کشور، آیه‌الله محسن مجتهد شبستری نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان شرقی و امام جمعه تبریز و نیز حسین نبی‌لو دبیر شورای مرکزی زکات کشور نیز حضور داشتند.   ترویج زکات از وظایف مهم مبلغان است نماینده ولی‌فقیه در وزارت جهاد کشاورزی گفت: ترویج زکات از وظایف مهم مبلغان و روحانیت است و اگر آیات قرآن درباره زکات برای مردم تبیین و تفسیر شود، مردم به اهمیت و ضرورت پرداخت زکات پی می‌برند. به گزارش خبرگزاری حوزه از تبریز، آیه‌الله حسن عالمی رئیس شورای زکات کشور در همایش بزرگ «زکات و روحانیت» با توجه به این‌که این همایش در آستانه ماه محرم برگزار شد، با اشاره به این‌که حادثه عاشورا علت مبقیه اسلام است، خاطرنشان کرد: اگر حادثه عاشورا نبود، از سال ۶۱ به بعد نشانی از توحید باقی نمی‌ماند. رئیس شورای زکات کشور در بخش دیگری از سخنان خود فریضه زکات را یکی از مهم‌ترین مسایل اسلامی دانست و عنوان کرد: در قرآن مجید ۳۲ بار سخن از نماز آمده که در کنار همه این آیات، زکات نیز مطرح شده است. آیهالله عالمی افزود: همان‌طور که ما نیازمند تبلیغ نماز هستیم، باید زکات را نیز تبلیغ کنیم، نماز و زکات دو فریضه‌ای هستند که از همدیگر جدایی‌ناپذیرند. نماینده ولی‌فقیه در امر زکات تأکید کرد: ترویج زکات از وظایف مهم مبلغان و روحانیت است و اگر آیات قرآن درباره زکات برای مردم تبیین و تفسیر شود، آنان به اهمیت و ضرورت زکات پی می‌برند. عضو مجلس خبرگان رهبری اظهار داشت: با پرداخت زکات، بسیاری از مشکلات معیشتی و اقتصادی مردم و مشکلات مستمندان حل می‌شود. روحانیون منادی وحدت باشند امام‌جمعه تبریز گفت: روحانیون و مبلغان باید منادی وحدت بوده و مردم را به همدلی و وحدت دعوت کنند. ه گزارش خبرگزاری حوزه از تبریز، نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان شرقی نیز در این همایش، علما، فقها و روحانیت را متصدی تربیت، هدایت و ارشاد مردم دانست و با اشاره به شرایط عالم بودن، اظهار داشت: بدون مطالعه و معلومات و یا تنها ملبس‌بودن به لباس روحانیت، کافی نیست، بلکه روحانی و مبلغ باید دین‌شناس بوده، احکام الهی و معارف دین را بداند و پاسخ‌گوی شبهات باشد. امام‌جمعه تبریز در پایان با اشاره به این‌که زکات از ارکان اسلام است، ابراز داشت: هشت مسجد در مناطق زلزله‌زده آذربایجان شرقی احداث شده، اما تعداد ۳۲ مسجد دیگر باقی است که باید ساخته شود، پس اگر زکات پرداخت شود، در ساخت این مساجد نیز تسریع می‌شود. ارتباط روحانیت با مردم، اهداف عالی زکات را تبیین می‌کند مدیرکل کمیته امداد امام خمینی (ره) آذربایجان شرقی نیز با اشاره به اهداف برگزاری این همایش، عنوان کرد: ایجاد تعامل مستمر و وحدت رویه بین شورای زکات استان و جامعه روحانیون مبلغ، از اهداف عمده برگزاری این همایش است. آقای حسین دشتی خاطرنشان کرد: تبلیغات و اطلاع‌رسانی دینی به‌عنوان بال‌های مستحکم گسترش و تبیین امر واجب زکات در ایام ماه محرم هستند. وی با اشاره به این‌که در ماه محرم، روحانیون در شهرها و روستاهای استان حضور گسترده‌ای می‌یابند، گفت: با توجه به ارتباط نزدیک روحانیت با مردم، در این ایام، امکان بهره‌مندی از این ظرفیت برای تبیین اهداف عالی فریضه زکات و محرومیت‌زدایی دوچندان می‌شود.   مکتب عاشورا بهترین الگوی سبک زندگی بشریت است مدیرکل تبلیغات اسلامی استان آذربایجان شرقی هم در این همایش، با اشاره به این‌که پیام عاشورا سبک زندگی فرهنگی برای بشریت است، خاطرنشان کرد: هیچ مکتب مادی نتوانسته چنین سبکی را عرضه کند؛ البته غرب الگوهای سبک زندگی را از طریق ماهواره و اینترنت به دنیا ارائه می‌کند، به‌طوری که در آن، مرزبندی بین حرام و حلال از بین رفته است. حجه‌الاسلام والمسلمین عظیمی عزت را یکی از پیام‌های بزرگ عاشورا دانست و ابراز داشت: الگوی دیپلماسی سیاسی باید برگرفته از نهضت عاشورا باشد، هم‌چنان که نهضت امام خمینی (ره) برگرفته از نهضت امام حسین(علیه‌السلام) بود. . . ________________________________________________________________ منبع : پایگاه اطلاع رسانی حوزه . . . همایش زکات در ماکو برگزار شد افزایش ۵۶ درصدی پرداخت زکات در این شهرستان . به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت جهاد کشاورزی به نقل از روابط عمومی سازمان جهادکشاورزی آذربایجان غربی، قاسم تاروردی‌زاده در همایش بزرگ زکات که با حضور مسئولان استانی و شهرستانی در محل روستای قره تپه از توابع مرکز جهاد کشاورزی چایپاسار جنوبی این شهرستان برگزار شد، اظهار کرد: طبق گفته مسئولان کمیته امداد امام خمینی این شهرستان به منظور کمک به احداث مساجد، حسینه و انجام کارهای عام‌المنفعه، در سه ماهه اول سال جاری، ۴۵۰۰ میلیون ریال زکات جمع آوری شده است که نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته در حدود ۵۶ درصد از رشد برخوردار است. . مسئول حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی آذربایجان غربی نیز در این همایش با اشاره به اهمیت پرداخت زکات از دیدگاه قرآن کریم، از عاملین جمع اوری زکات در شهرستان قدر دانی کرد و نقش پرداخت زکات را درریشه کن کردن فقر در جامعه انکار ناپذیر عنوان کرد. وی هدف از برگزاری همایش بزرگ زکات در شهرستان را فرهنگ سازی و تشویق بهره برداران عزیز در امر مهم پرداخت زکات برشمرد. مسئول حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی استان گفت : بیش از یک ششم آیات قرآن کریم در خصوص کشاورزی و موضوعات دامداری و مسائل مربوط به روستا ها است. ساجدی نژاد ادامه داد: یکی از ستون دین زکات است که پرداخت زکات نشانه علاقه انسان به خداوند بوده و طبق فرموده خداوند متعال اگر می خواهید اموال شما افزایش پیدا کرده و افزایش نعمت داشته باشید،  زکات پرداخت کنید . . . ________________________________________________________________ منبع : وزارت جهاد و کشاورزی . . . همایش زکات جنوب استان کرمان برگزار شد . با حضور رئیس ستاد زکات کشور همایش زکات جنوب کرمان در شهرستان عنبرآباد برگزار شد. به گزارش خبرگزاری تسنیم از عنبرآباد، همایش زکات جنوب استان کرمان صبح امروز با حضور رئیس ستاد زکات کشور، مدیر کل کمیته امداد استان کرمان، فرمانداران شهرستان‌های جنوبی استان و مردم و مسئولان در شهرستان عنبرآباد برگزار شد. . . حجت‌الاسلام رضا سالاری امام جمعه شهرستان عنبرآباد در این همایش با بیان اینکه خداوند در آیات متعددی دستور به پرداخت زکات پرداخت داده است اظهار داشت: اهمیت زکات به اندازه‌ای است که در قرآن کریم هر جا از نماز سخن به میان آمده در کنارش به مسئله زکات هم اشاره شده است. وی با اشاره به اینکه آیین مقدس اسلام در همه زمینه‌ها جامع است گفت: زکات در شهرستان عنبرآباد رشد ۲۵ درصدی داشته است و بیش از ۱۰ میلیارد ریال در منطقه عنبرآباد در یک ساله گذشته خرج نیازمندان شده است. در این همایش نادر ملایی فرماندار عنبرآباد با بیان اینکه این شهرستان در زمینه کشاورزی دارای رتبه‌های برتری در کشور است اظهار داشت: خوشبختانه امروز پرداخت زکات در شهرستان عنبرآباد جایگاه واقعی خود را پیدا کرده است. وی با بیان اینکه می‌طلبد شهرستان‌های جنوبی استان کرمان با توجه به محرومیت‌هایی که دارند در زمینه زکات به طور ویژه‌تر دیده شوند گفت: در بحث درمانی هم می‌شود از هزینه‌های زکات استفاده شود چرا که نیازمندان زیادی در این مناطق وجود دارد. فرماندار عنبرآباد به پرداخت تسهیلات بانکی به مددجویان تحت پوشش کمیته امداد اشاره کرد و افزود: در بحث وام‌هایی پرداختی به مددجویان کمیته امداد می‌طلبد سخت‌گیری‌های کمتری شود. . . ______________________________________________________________ منبع : خبرگزاری تسنیم  

فضیلت زکات

بسم الله الرحمن الرحیم فضیلت زکات . رسول اکرم (ص): ( ان من إخلاق المومنین یا على الحاضرون الصلاه والمسارعون الى الزکاه والمطعمون المسکین. )(۱) یا على! همانا آمادگى براى نماز و شتاب در إداى زکات و طعام دادن به بیچارگان, از اخلاق انسان هاى با ایمان است.( االزکاه تذهب الذنوب. )(۲) پرداخت زکات, گناهان را مى زداید.امام على(ع): ( فرض الله الزکاه تسبیبا للرزق. )(۳) خداوند زکات را واجب کرد, تا سبب فراهم شدن رزق گردد. ( ان الزکاه جعلت مع الصلاه قربانا لاهل الاسلام. )(۴) همانا زکات با نماز واجب شده است, براى تقرب مسلمانان به خداوند. امام باقر (ع): ( بنى الاسلام على خمسه دعائم: اقام الصلوه و ایتإ الزکاه و صوم شهر رمضان و حج البیت الحرام والولایه لنا اهل البیت.(ع) )(۵) اسلام بر پنج ستون استوار شده است: برپایى نماز و اداى زکات و روزه ماه رمضان و حج خانه خدا و ولایت و سرپرستى ما اهل بیت(ع). امام صادق (ع): ( ما ضاع مال فى بر و لا بحر الا بتضییع الزکاه فحصنوا اموالکم بالزکاه. )(۶) هیچ مالى در دریا و خشکى از بین نمى رود, مگر به ندادن زکات پس با دادن زکات اموالتان را حفظ کنید. امام صادق(ع): ( یا مفضل قل لاصحابک یضعون الزکاه فى إهلها و انى ضامن لما ذهب لهم. )(۷) اى مفضل! به پیروانت بگو که زکات را در جایگاه آن قرار دهند و به تحقیق که من آنچه را که از دست آنها رفته است, ضمانت مى کنم. ( سلیمان بن خالد عن الامام الباقر(ع) قال: الا إخبرک بالاسلام اصله و فرعه و ذروه سنامه؟ قلت بلى جعلت فداک; قال علیه السلام: اما اصله فالصلاه و فرعه الزکاه و ذروه سنامه الجهاد. )(۸) سلیمان بن خالد از امام باقر(ع) روایت مى کند که فرمود: آیا مى خواهى که اصل و فرع اسلام و بلندترین درجه آن را برایت معرفى کنم. عرض کردم بله جانم به فدایت باد. فرمود: اصل اسلام نماز است و فرع آن زکات و والاترین درجه آن جهاد در راه خداست. امام صادق (ع): ( اذا قام القائم (عج) إخذ مانع الزکاه فضرب عنقه. )(۹) آن گاه که امام زمان(عج) قیام کند, کسى که زکات را نمى پردازد, دستگیر کرده گردنش را مى زند. امام کاظم (ع): ( انما وضعت الزکاه قوتا للفقرإ و توفیرا لاموال الاغنیإ. )(۱۰) همانا زکات به خاطر روزى فقیران و برکت اموال ثروتمندان, واجب شده است. امام رضا(ع): ( ان الله عزوجل ... امر بالصلاه و الزکاه فمن صلى و لم یزک لم تقبل منه صلاته. )(۱۱) همانا خداوند به نماز و زکات فرمان داده است, پس آن کسى که نمازگزارد و زکات نپردازد هیچ نمازى از او پذیرفته شده نیست. پاورقی ها:پى نوشت ها: ۱ ) اصول کافى, ج۲, ص۲۳۲, ح۵٫ ۲ ) همان, ج۲, ص۱۹, ح۵٫٫ ۳ ) نهج البلاغه, حکمه ۲۵۲٫ ۴ ) همان, خطبه۱۹۹٫ ۵ ) امالى مفید, ص۳۵۳, ح۴٫ ۶ ) محاسن, ج۱, ص۴۵۹, ح۱۰۶۲٫ ۷ ) تحف العقول, ص۵۱۴٫ ۸ ) اصول کافى, ج۲, ص۳۲, ح۱۵٫ ۹ ) ثواب الاعمال, ص۲۸۱, ح۸٫ ۱۰ ) علل الشرایع, ص۳۶۸, ح۱٫ ۱۱ ) الخصال, ص۱۵۶, ح۱۹۶٫ . . . ________________________________________________________________ منبع : نشریه پاسدار اسلام ۱۳۷۵ شماره ۱۸۰

همایش مبلغین طرح اعزام تخصصی زکات در شوشتر برگزار شد

بسم الله الرحمن الرحیم همایش مبلغین طرح اعزام تخصصی زکات در شوشتر برگزار شد . همایش مبلغین طرح اعزام تخصصی زکات با حضور تنی چند از مسئولین، ائمه جماعات و روحانیون طرح مستقر و هجرت در سالن جلسات اداره تبلیغات اسلامی شوشتر برگزار شد. به گزارش روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی خوزستان،مهدی نوروزی زاده کارشناس فرهنگی و تبلیغ اداره تبلیغات اسلامی شهرستان شوشتر با اعلام این خبر گفت: همایش مبلغین طرح اعزام تخصصی زکات با حضور تنی چند از مسئولین، ائمه جماعات و روحانیون طرح مستقر و هجرت در سالن جلسات اداره تبلیغات اسلامی شوشتر برگزار شد. وی افزود: در این همایش که حجت‌الاسلام علیپور رئیس اداره تبلیغات اسلامی شوشتر، حجت‌الاسلام سبزی مدیر حوزه علمیه، حجت‌الاسلام رستمی دبیر ستاد زکات، مهندس استکی بخشدار مرکزی، مهندس بلیوند رئیس کمیته امداد امام خمینی(ره) و جمعی از ائمه جماعات و روحانیون طرح هجرت و مستقر حضور داشتند، حجت‌الاسلام علیپور در سخنانی، خواستار ترویج بیش از پیش فریضه فراموش شده زکات در سطح جامعه شد و از همه مبلغین خواست تا نهایت تلاش خود را در این راه بکار گیرند. در ادامه، مهندس بلیوند رئیس کمیته امداد امام خمینی(ره) نیز در سخنانی، آمادگی کامل خود را در جهت همکاری با اعزام مبلغ به نقاط روستایی در جهت ترویج فرهنگ زکات اعلام کرد. سپس حجت‌الاسلام رستمی دبیر ستاد زکات شهرستان شوشتر با ارائه گزارشی از روند طرح جمع آوری زکات گندم در سال گذشته، از همکاری خوب و مؤثر روحانیون و مبلغین تشکر و قدردانی کرد. همچنین، حجت‌الاسلام سبزی مدیر حوزه علمیه شوشتر به بیان اهمیت مقوله زکات در اسلام پرداخت و افزود: اگر اهمیت والای این واجب الهی برای افراد جامعه تبیین شود، بدون شک شاهد مشارکت حداکثری مردم در این امر خواهیم بود. در ادامه این مراسم، تنی چند از مبلغین به ارائه راهکارها و پیشنهادات خود پیرامون اجرای هر چه بهتر این طرح نمودند. گفتنی است این همایش در روز یکشنبه ۱۹ اردیبهشت ۹۵ برگزار شد. . . . . . _______________________________________________________________________ منبع : سازمان تبلیغات اسلامی

ارزیابی دانشگاهیان از لزوم توسعه و ارائه چارچوب مفهومی اندازه گیری حسابداری با رویکرد فرهنگ دین اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم ارزیابی دانشگاهیان از لزوم توسعه و ارائه چارچوب مفهومی اندازه گیری حسابداری با رویکرد فرهنگ دین اسلام . قاسم سلیمی  دانشجوی دکتری مدیریت آموزش عالی ، دانشگاه شهید بهشتی تهران زهرا راثیان  کارشناس ارشد و مدرس دانشگاه آزاد اسلامی . متن کامل مقاله : PDF : ارزیابی دانشگاهیان از لزوم توسعه و ارائه چارچوب مفهومی اندازه گیری حسابداری با رویکرد فرهنگ دین اسلام . چکیده  سرمایه فکری محرک پیش برنده کلیدی برای رقابت و بهبود عملکرد دانشگاهی است. در این جستار که با روش پژوهش کیفی تحلیل محتوا درصدد بازخوانی مفاهیم و رویکردهای ارزیابی سرمایه فکری در آموزش¬عالی صورت گرفته، تلاش شده است تا با توجه به چالشهای پیش روی متخصصان آموزش¬عالی در ارتباط با ارزیابی سرمایه فکری دانشگاهها و مراکز آموزش¬عالی به نسبت داراییهای مادی دانشگاهها و ضرورت پیوند برنامه¬های شناسایی و ارزیابی سرمایه فکری و دانشی با جهت دهی استراتژیک دانشگاه، چارچوب مفهومی بازشناسی شاخصهای ارزیابی سرمایه فکری و دانشی در آموزش¬عالی ارائه شود که راهنمای عملی اجرای مدیریت سرمایه فکری بخش آموزش¬عالی باشد. از این رو، در این مقاله نخست برای درک اهمیت ارزیابی سرمایه فکری در آموزش¬عالی مفهوم سرمایه فکری در دانشگاهها و مراکز آموزش¬عالی بررسی شده است. واکاوی مدلها و چارچوبهای ارزیابی سرمایه فکری در کشورهای توسعه یافته و دانشگاههای پیشرو در بخش بعدی مقاله مورد توجه قرار گرفته است. در پایان به منظور کاربردی تر ساختن یافته¬های این پژوهش با رویکرد تطبیقی و با نگاه تصمیم سازی، با توجه به این موضوع اساسی که دانشگاهها و مؤسسات آموزش¬عالی نمی¬توانند فقط با تکیه بر داراییهای ملموس موفق شوند، بلکه بلوغ سرمایه فکری درون دانشگاهی سبب ساز تولید دانش است، طی یک مدل مفهومی فرایند ارزیابی سرمایه فکری و دانشی در حوزه آموزش عالی ارائه شده است. . واژه های کلیدی : آموزش عالی ، سرمایه فکری ، داریی های نامحسوس ، دانشگاه ها ، مدیریت دانش ، شاخص های ارزیابی . . __________________________________________________________________________ منبع : مدیریت فرهنگی پاییز ۱۳۹۰ , دوره  ۵ , شماره  ۱۳  

ترویج فرهنگ زکات در بخش کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم ترویج فرهنگ زکات در بخش کشاورزی . جلسه هماهنگی حوزه نمایندگی ولی فقیه وزارت جهادکشاوری، دبیرخانه زکات کمیته امداد امام خمینی (ره) و معاونت آموزش و ترویج کشاورزی، پیرامون ترویج فرهنگ زکات در بخش کشاورزی روز یکشنبه بیست و دوم فروردین ماه سال جاری در سالن مروج موسسه آموزش و ترویج کشاورزی برگزار شد. . . به گزارش روابط عمومی موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، این نشست با حضور حجت الاسلام والسلمین حاج آقا سعیدیان نماینده ولی فقیه در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رییس و قائم مقام موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، حجت الاسلام و المسلمین حاج آقا ابراهیمی معاون امور استانها و مسؤول زکات دفتر نمایندگی ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی، حاج آقا شاهمرادیان معاون فرهنگی دفتر نمایندگی ولی فقیه و نماینده کمیته امداد امام خمینی برگزار شد. حاج آقا سعیدیان نماینده ولی فقیه در سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی،  بیان برکات و وعده خداوند در افزایش نعمت در پرداخت زکات، اظهار داشت: مروجان به‌عنوان مبلغان فرهنگ زکات بیشترین تاثیر گذاری را در عرصه خواهند داشت. وی افزود: برنامه آموزشی برای مروجان و مسئولان مراکز جهاد کشاورزی سبب خواهد شد تا آنها علاوه بر اعتقاد و باور قلبی با مسائل و برکات زکات بیش از پیش آشنا شوند. از طرفی مروجان قابل اعتماد ترین فرد برای کشاورزان هستند و می توانند تاثیر خوبی در این زمینه بر روی کشاورزان داشته باشند و به آنها اطمینان دهند که دریافت های زکات در همان منطقه بلافاصله هزینه خواهد شد. . . دکتر علی اکبر مویدی رییس موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، با تاکید بر بحث اطلاع رسانی و فرهنگ سازی در زمینه ترویج فرهنگ زکات در بخش کشاورزی، گفت: این موسسه با استفاده از تمام ظرفیت‌های رسانه‌ای و آموزشی خود در این خصوص آماده همکاری است. رییس موسسه آموزش و ترویج کشاورزی یکی از این راه ها را ایجاد کانال تخصصی زکات در شبکه آموزش کشاورزی عنوان کرد و گفت: در اسرع وقت این کانال اختصاصی راه اندازی خواهد شد و مدیریت آن به دفتر نمایندگی ولی فقیه سپرده می شود تا دوره های آموزشی مرتبط را در سطح کشور برگزار کنند. . . آقای ابراهیمی معاون امور استان‌های دفتر نمایندگی ولی فقیه و مسؤول بخش زکات، با بیان اینکه کشاورزان ما متدین و معتقد هستند و فقط باید آموزش های لازم را ببینند تا در امر زکات آگاه باشند، گفت: مروجان و کارشناسان پهنه نیز با درک عمیق و پذیرش اینکه بحث زکات رونق تولید را سبب خواهد شد و برکات آن در همان منطقه تحت پوشش هزینه می شود، می توانند از طریق آموزش های غیر کلاسیک برای کشاورزان، فرموده مقام معظم رهبری را که همان رشد تولید و مانع زدایی میباشد و یکی از از ارکان آن بحث زکات است در عرصه عملیاتی کنند. حاج آقا ابراهیمی  تاکید کرد، بیشتر تمرکز ما روی کشاورزان پیشرو و تولیدکنندگان بزرگ در بخش کشاورزی می باشد. در پایان این نشست مقرر شد علاوه بر راه اندازی کانال  اختصاصی زکات در شبکه آموزش کشاورزی، مشوق هایی برای کارشناسان مروج پهنه که در تبلیغ فرهنگ زکات موفق‌تر عمل کرده‌اند، از طریق کمیته امداد امام خمینی(ره) در نظر گرفته شود. همچنین در برنامه تلویزیونی رویش و در بحث آموزش بهره برداران نیز ترویج فرهنگ زکات گنجانده شود. . . . . ________________________________________________________________ منبع : سازمان تحقیقات ، آموزش و ترویج کشاورزی موسسه آموزش و ترویج کشاورزی

تاثیر ربا و زکات بر حسابداری اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم تاثیر ربا و زکات بر حسابداری اسلامی . طیبه ترکاشوند گروه حسابداری،دانشگاه آزاد اسلامی ملایر . آدرس مقاله : https://civilica.com/doc/660617/ . چکیده  امروزه در کشورهای اسلامی بدلیل تفاوت های بنیادی محیطی با غرب موضوع حسابداری اسلامی مطرح شده است. حسابداری اسلامی به صورت فرایند شناسایی ، اندازه گیری و گزارشگری مشروعیت فعالیت های مالی که برای تصمیم گیری محاسبه زکات و محاسبه سود واقعی عملیات سرمایه گذاری اسلامی بر اساس دستورات اسلام مفید باشد، تعریف شده است.دو عمل تصویر برجسته ای در حسابداری جامعه اسلامی و پیشرفت آن دارند ربا (بهره) و زکات. اثرات ربا در حسابداری اسلامی در راس ساختار سرمایه شرکت است و همچنین اثر مهم آن افشاگری کارهای انجام شده در تشکیلات اقتصادی است. و جنبه اقتصادی زکات هم اندازه گیری (ارزش) و قیمت گذاری است، در این مقاله نتیجه گیری می شود که با حسابداری اسلامی و تبعیت از امر شریعت (شرع، دین) می توان جوابگوی موارد مطرح شده بود. . کلیدواژه ها: ربا، زکات، حسابداری اسلامی، جنبه اقتصادی زکات . . ________________________________________________________________ منبع : اولین همایش حسابداری،مدیریت و اقتصاد با رویکرد پویایی اقتصاد ملی

به میزبانی سازمان حج و زیارت ؛ نخستین همایش ملی زکات برگزار شد

بسم الله الرحمن الرحیم به میزبانی سازمان حج و زیارت؛ نخستین همایش ملی زکات برگزار شد . نخستین همایش ملی زکات در سازمان حج و زیارت با حضور جمعی از علما و روحانیان و نمایندگان کمیته امداد امام خمینی(ره) در تهران برگزار شد. . . نخستین همایش ملی زکات صبح امروز سه شنبه یازدهم خرداد در سالن همایش‌های سازمان حج و زیارت با حضور جمعی از علما و روحانیان و نمایندگان کمیته امداد امام خمینی(ره) در تهران برگزار شد. در ابتدای این مراسم آیت‌الله حسن عالمی رئیس شورای عالی زکات با اشاره به حدیثی از پیامبر اسلام مبنی بر این‌که زکات بدهید تا نمازتان قبول شود، ابراز کرد: زکات از احکام اجتماعی دین اسلام است و اگر ادا شود، زندگی مردم لذت بخش و هدایت بخش می‌شود؛ زکات برای نجات انسان از لغزش گاه‌ها است و به عنوان یک پل در اسلام معرفی شده است و عدم ادای آن، سبب نزول بلایای طبیعی شده و خداوند متعال برکت را از زمین بر می‌دارد. در ادامه این همایش، حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قرائتی رییس ستاد اقامه نماز، بیان داشت: زکات همچون نماز عبادتی است که باید برای رضای الهی انجام گیرد بنابراین باید به مردم آموزش داده شود که برای قرب ولی‌الله زکات دهند؛ در قرآن کریم ۴۰۰ بار لفظ زکات به‌ کار برده شده است و هیچ امری در اهمیت، مانند رسیدگی به فقرا نیست، روحانیت باید تلاش کند تا با آمادگی شایسته زکات مردم را دریافت کرده و در مسیر درست هزینه کند، ماه رمضان نزدیک است از آن در راستای تبلیغ و ترویج امر زکات استفاده کنیم. در پایان بخش اول این همایش که تا پیش از ظهر ادامه داشت، آیت الله محمد جواد فاضل لنکرانی رییس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) اظهار داشت: خداوند در قرآن می‌فرمایند: «ندا دهید همان طور که نماز واجب است زکات نیز یک فریضه و از واجبات است.» اگر کسی نماز یا خمس بجا نیاورد نمی‌توان او را از مسجد بیرون کرد ولی در مورد زکات می بینیم که به دلیل اهمیت آن، پیامبر چند نفری را که زکات نداده‌اند از مسجد خارج کرد، از این رو اگر کسی زکات ندهد مورد غضب الهی قرار می‌گیرد. در بخش دوم این همایش که پس از اقامه نماز و صرف نهار برگزار شد، حجت الاسلام والمسلمین مهدی دهقان مدیرکل امور اجرایی زکات کشور اظهار داشت: در سال ۹۴، براساس مصوبه مجلس، دولت موظف شد که ۱۰۰ میلیارد تومان جهت تشویق کشاورزان پرداخت کننده زکات، به شورای مرکزی بپردازد تا کشاورزان به این امر مهم ترغیب شوند، اما به دلیل کسری بودجه، اقدامی در این راستا انجام نشد؛ الحمدلله با وجود نزول برکات و نعمات الهی در سال ۹۵، میزان زکاتی که پیش بینی می‌کنیم که ان‌شاءالله جذب شود، ۳۳۰ میلیارد تومان تخمین زده شده که نشانه قابلیت کشورمان در این حوزه است. در بخش پایانی این همایش سید پرویز فتاح، رئیس کمیته امداد امام خمینی(ره) بیان داشت: شورای عالی زکات تصمیم گرفته است درصدی از زکات را برای هزینه‌های شورا اختصاص دهد؛ در این راستا ۱۰ درصد در اختیار شورا قرار می‌گیرد که بدین وسیله، مصوب شده و در دست اجرا است؛ زکات امسال ۳۳۰ میلیارد تومان برآورد شده است؛ همچنین با عنایت بر اینکه زکات به عنوان یه فریضه واجب دینی در قرآن آمده است، شیعه و سنی در این مورد اتفاق نظر دارند که همین امر موجب وحدت قومیت‌های مختلف است و با توجه به اینکه محصولات کشاورزی از پرداخت مالیات معاف هستند و راه پرداخت زکات برای کشاورزان هموار است، همه ما باید در راستای احیای زکات تلاش کنیم و رقم آن را هر سال بالاتر ببریم. همچنین در میان برنامه‌های این اجلاس، از فیلم مستند ۲۴ دقیقه ای "روزگار ما" و فیلم کوتاه "سعلبه" و کتاب "زکات" نوشته حسن نوراللهی رونمایی شد؛ این همایش عصر امروز خاتمه یافت. . . _______________________________________________________________ منبع : خبرگزاری رسا

برگزاری همایش زکات و مدیریت فرهنگ جهادی با حضور حضرت آیت ا… عالمی نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم برگزاری همایش زکات و مدیریت فرهنگ جهادی با حضور حضرت آیت ا... عالمی نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی . حضرت آیت الله حسن عالمی در همایش زکات و فرهنگ مدیریت جهادی که با حضور نماینده مردم استان در مجلس خبرگان رهبری، امام جمعه ارومیه و رئیس شورای زکات استان ، امام جمعه اهل تسنن شهرستان ارومیه، رئیس سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی ، مدیر کل امور عشایر استان و جمعی از مسئولان استانی در سالن امفی تئاتر سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی برگزارشد ، با اشاره به اهمیت ترویج فرهنگ زکات در جامعه اظهارکردند  : مردم ایران پیرو مکتب اهل بیت (ع) هستند و نسبت به فریضه بزرگ الهی زکات اهتمام دارند و بر اساس فرموده پیامبر اکرم (ص) زکات پل اسلام است. . . ایشان افزودند : با تحقق زکات، هیچ فقیری در جامعه وجود نخواهد داشت و اقتصاد مقاومتی محقق می شود. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی گفت: در روایتی آمده است که وقتی آیه وجوب زکات نازل شد رسول گرامی اسلام (ص) مردم را به مسجد فراخواند و وجوب زکات را برای مردم تبیین فرمودند. بعد از ایشان حجت الاسلام و المسلمین سیدمهدی قریشی نماینده محترم ولی فقیه و امام جمعه ارومیه بیان داشتند نماز ارتباط خلق با خالق است و زکات ارتباط خلق با مخلوق است و کسی که اهل زکات نباشد نماز او نیز در درگاه خداوند متعال پذیرفته شده نیست.  وی ادامه دادند : هنگامی که در جامعه از پرداخت زکات خودداری شود زمین برکات خود را از انسانها منع و باز خواهد داشت. قریشی با بیان اینکه لازمه بهره مندی از برکات آسمانی و زمینی، پرداخت زکات است، به پیامدهای فردی و اجتماعی زکات اشاره و ادامه دادند : پرداخت به موقع مواجب شرعی می تواند در حل بسیاری از مشکلات اقتصادی جامعه مؤثر باشد. رئیس شورای زکات کشور یادآوری کردند: در فقه شیعه تاکید شده که در پرداخت زکات واجب نباید سستی و کم کاری صورت گیرد و باید در این مورد همه علما و رسانه هایی که توان تبلیغ دارند مردم را از ضرورت پرداخت زکات آگاه کنند. آقای انتظاری با بیان اینکه در استان شاهد رشد روز افزون میزان پرداخت زکات هستیم، افزودند : امیدواریم ساز و کارهای لازم برای ترویج فرهنگ زکات در استان توسط مسئولین استانی فراهم شود‌. امام جمعه اهل سنت ارومیه هم در این همایش اظهار کردند: خدای متعال مومنان را کسانی وصف می کند که نماز را اقامه کرده و زکات را پرداخت می کنند که این نشان از اهمیت پرداخت زکات است، ماموستا عبدالقادر بیضاوی ترک نماز و زکات را از عوامل گرفتاری در دوزخ برشمرد و گفتند: تمام کسانی که وظیفه پرداخت زکات دارند فقرا را شناسایی کرده و با پرداخت زکات و انفاق به آنان، از مستمندان جامعه دستگیری کنند. نجفعلی انتظاری در همایش زکات و فرهنگ مدیریت جهادی که در ارومیه برگزار شد، با بیان این مطلب اظهارکرد: آذربایجان غربی با پرداخت ۳ و نیم میلیارد تومان زکات واجب توانسته است رتبه نخست پرداخت زکات در کشور را به خود اختصاص دهد. حاج آقا مهاجری مسئول هماهنگی و پیگیری امور زکات وزارت جهاد کشاورزی نیز در این همایش گفت : بسترهای لازم برای ترویج فرهنگ زکات زمینه ساز پیشرفت کشور است ، وی تاکید کردند : داشتن آمار و اطلاعات صحیح از اراضی زیر کشت محصولات زراعی در کشور و تعامل و همگرایی بیش از پیش شورای زکات در سطح شهرستانها ، استانها و ارتباط تنگانگ با شورای زکات کشور از مهمترین عوامل و بستر های لازم برای افزایش زکات در کشور است . آقای مهندس کریم زاده رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان بیان داشتند : نهادینه کردن فرهنگ جهادی در جامعه مستلزم ترویج فرهنگ و مدیریت جهادی است که در سال مزین به شعار اقتصاد مقاومتی و تولید و اشتغال ترویج این فرهنگ در جامعه بیش از پیش ضرورت دارد، وی تصریح کردند : با وجود کاهش بارندگی در سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۱۰ میلیارد ریال زکات در استان جمع آوری شده است. ایشان خاطر نشان کردند : افزایش ۳۰ درصدی پرداخت زکات در استان نشان از اهمیت و جایگاه ویژه این فریضه مهم الهی در بین کشاورزان و عمل به ضروریات دین مبین اسلام است . مهندس کریم زاده با تاکید بر ضرورت ترویج فرهنگ زکات در جامعه افزودند: در استان بالای ۴ میلیون واحد دامی کوچک وجود دارد و امسال با پیش بینی تولید بیش از ۲۰۰ هزار تن انگوردر استان امیدواریم تا پایان سال شاهد افزایش پرداخت زکات توسط کشاورزان و مردم در سطح استان باشیم .حجت الاسلام و المسلمین سیدحامد ساجدی نژاد در همایش زکات و فرهنگ مدیریت جهادی که با حضور نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی، در این همایش اظهار کرد: بیش از ۸۴ درصد از زکات جمع آوری شده استان صرف کمک به فقرا و مابقی در مسایل عمرانی عام المنفعه صرف شده است. وی ادامه دادند: فلسفه زکات، آزمایش مودیان در بذل مالی که با تلاش از طبیعت بدست آورند و همچنین زدودن فقر از جامعه است. حاج آقا ساجدی نژاد با بیان اینکه آذربایجان غربی از قطب های مهم کشاورزی کشور است، ادامه دادند : این استان در تولید گندم، جو، دام و انگور سهم بسزایی دارد و از استان های پیشرو به حساب می آید. این مقام مسئول اظهار کردند : ترویج فریضه زکات که همسنگ فریضه نماز است، مدیریت جهادی می طلبد و در حال حاضر تلاش های زیادی برای نهادینه شدن آن در جامعه صورت می گیرد. گفتنی است در این مراسم ۴۰ نفر از ریش سفیدان و معتمدین عشایر و روسای ادارات ستادی و شهرستانی و مدیران عامل تشکلهای عشایری حضور داشتند، در ادامه این همایش از ۲۰ نفر از عاملین و فعالان عرصه زکات استان با اهدای لوح تقدیر ، تندیس و هدایایی تجلیل شد.  . . . . ____________________________________________________________________ منبع : اداره کل امور عشایر استان آذربایجان غربی

همایش زکات در ایذه برگزار شد

بسم الله الرحمن الرحیم همایش زکات در ایذه برگزار شد . همایش زکات با حضور مسؤولان استانی و آیت‌الله شفیعی نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری در شهرستان ایذه برگزار شد. . . در این همایش آیت‌الله سیدعلی شفیعی نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری، مدیر کل کمیته امداد امام خمینی(ره) استان خوزستان، نماینده ولی فقیه در جهاد کشاورزی استان خوزستان و چند تن از مدیران کل و معاونان استانی در کنار امام جمعه شهرستان ایذه، فرماندار و دیگر مسؤولان در این همایش حضور داشتند. حجت‌الاسلام سید کمال موسوی در ابتدای این برنامه در سخنانی کوتاه با خیر مقدم به مهمانان و حاضران در این همایش و تسلیت شهادت امام موسی کاظم علیه‌السلام اظهار کرد: ائمه اطهار برای دستگیری مادی و معنوی انسان ها آمدند تا راه روشن و صحیح را به مردم نشان دهند. امام جمعه ایذه افزود: کمیته امداد با اقدامات خود مجاهدت‌های زیادی می‌کند و با همایش‌های مختلفی که در رابطه با زکات برگزار کرده است به نقطه مطلوب و هدف برای این امر رسیده است. موسوی با تقدیر و تشکر از تمام زحمات کشاورزان که در طول ماه‌ها در شرایط سخت اقدام به کار می‌کنند بیان کرد: جا دارد از تمام کسانی که برای توسعه مساله زکات اقدامی کنند تقدیر و تشکر داشته باشیم. . . _________________________________________________________________ منبع : خبرگزاری فارس

برگزاری همایش زکات در دزفول

بسم اله الرحمن الرحیم برگزاری همایش زکات در دزفول . به گزارش روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی خوزستان، مهدی حسین‌مشکی، کارشناس قرآنی اداره تبلیغات اسلامی شهرستان دزفول، از برگزاری همایش زکات در دزفول، خبر داد. . . حسین مشکی گفت:حجت‌الاسلام و المسلمین سید محمد علی قاضی در همایش زکات که در اردوگاه شیخ انصاری (ره) دزفول برگزارشد، با اشاره به تاکید قرآن کریم بر اهمیت زکات گفت: زکات علاوه بر اثرات فردی دارای اثرات اجتماعی مهمی است بطوریکه پرداخت زکات باعث ایجاد روح برادری و همدلی و مودت بین مردم می‌شود. رییس شورای زکات دزفول تاکید کرد: اگر افراد زیادی در جامعه زکات پرداخت کنند، رحمت و برکت شامل کل جامعه و حتی کسانی که زکات پرداخت نکرده اند،می شود و از افزایش عمر وبرکت در مال برخوردار خواهند شد. امام جمعه دزفول با اشاره به آیات و روایات متعدد مال حرام را بی برکت دانست و بیان کرد: اعتقاد نداشتن به زکات و عدم پرداخت آن هم ردیف کفر بوده و کسی که مانع زکات شود را همانند رباخوار برشمرد. امام جمعه دزفول با توجه به اهمیتی که قرآن به زکات داده است گفت: بدون تردید دومین سؤال در روز قیامت پس از نماز، زکات خواهد بودو.یکی از راهها و مسیرهای مستقیم هدایت الهی پرداخت زکات است. در ادمه این همایش حجت‌الاسلام شاخی پور رییس شورای زکات استان خوزستان در سخنانی به اهمیت زکات از دیدگاه قرآن و روایات پرداخت و گفت: زکات مال فقط یکی از مصادیق زکات است که یکی از مشکلترین زکاتهاست که باعث پاکی روح انسان می‌شود. وی اصل تشریع زکات را ریشه کنی و مبارزه با فقر در جامعه دانست و اظهار کرد: شورای مرکزی زکات در کشور، امسال تأکید بر اختصاص ۶۰ درصد زکات استان را برای نیازمندان و ۴۰ درصد برای پروژه های عمرانی دارد. . . _______________________________________________________________ منبع : سازمان تبلیغات اسلامی

برگزاری همایش زکات در گرگان

بسم الله الرحمن الرحیم برگزاری همایش زکات در گرگان . در ادامه ی سفر حضور آیت اله تقوی نماینده ولی فقیه در وزارت جهادکشاورزی و رئیس شورای عالی زکات کشور، همایش زکات امروز ۳ شهریور در گرگان برگزار شد. در این همایش آیت اله نورمفیدی نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه گرگان، رییس سازمان جهادکشاورزی استان ،جمعی از مسوولان کشوری و استانی و تولیدکنندگان حضور داشتند. . . آیت‎الله سیدرضا تقوی صبح امروز در همایش شورای زکات استان گلستان اظهار کرد: استان گلستان از لحاظ تاریخی و فرهنگی بسیار قوی است و یکی از شاخصه‎ های گلستان وحدت بین شیعه و سنی است. وی ادامه داد: در استان گلستان شیعه و سنی زندگی مسالمت‎آمیز خوبی را به نمایش گذاشتند و گلستان یکی از بهترین استان‎ها در به نمایش گذاشتن وحدت شیعه و سنی است که نقش رهبری و هدایت نماینده ولی فقیه در گلستان برجسته بوده و خوشبختانه تاکنون دشمن نیز موفق به طراحی توطئه‎ در این استان نشده است. رئیس شورای عالی زکات بیان کرد: گلستان از لحاظ اقتصادی به‎ ویژه در تولیدات کشاورزی و باغی و دامی همیشه مورد توجه بوده است، طبیعت زیبای استان گلستان سرمایه‎ای ارزشمند به‎ شمار می‎رود و همه باید از طبیعت سرسبز و پربرکت گلستان استفاده و از آن پاسداری کنند. آیت الله تقوی یادآور شد: تخریب منابع طبیعی تخریب سلامتی، محیط زیست و امنیت غذایی جامعه و مردم است. نخستین جهت‎ گیری نظام اسلامی  تأمین عادلانه زندگی معیشتی مردم است نماینده ولی فقیه در جهاد کشاورزی با بیان اینکه در جامعه‎ای که فقر باشد دین نیست، خاطرنشان کرد: افراد و مسؤولان باید همدرد فقرا، پابرهنگان و مستضعفان باشند و نخستین جهت‎ گیری نظام اسلامی تأمین عادلانه زندگی معیشتی مردم است که یکی از راه‎های آن زکات است. رئیس شورای عالی زکات، یکی از پیام‎ها و حکم زکات را وجهه انسانی این حکم شرعی برشمرد و اذعان کرد: پیام دیگر زکات عرفانی است و انسان با پرداخت زکات به خداوند نزدیک می‎شود. وی با بیان اینکه اوج عرفان در حکم زکات مشاهده می‎شود، یادآور شد: یکی دیگر از پیام‎های زکات جنبه سیاسی آن است.  زکات یک امر ولایی و حاکمیتی است و علاوه‎بر تطهیر جان مال انسان را هم پاک می‎کند وی با اشاره به اینکه نظام اسلامی به پیاده شدن احکام اسلامی است، بیان کرد:  از زکات می‎توان برای آزادی قدس و کمک به مبارزین فلسطین و جبهه مقاومت هم استفاده کرد و این همان جنبه سیاسی زکات است البته هنوز زکات کشورمان به اندازه‎ای نیست که در این راه‎ها هزینه شود. رئیس شورای عالی زکات پیام تربیتی را پیام دیگر زکات خواند و افزود: زکات یک امر ولایی و حاکمیتی است و علاوه‎ بر تطهیر جان مال انسان را هم پاک می‎کند. آیت الله تقوی خاطرنشان کرد: در سال گذشته بیش از ۴۰۰ میلیارد تومان زکات در سطح کشور جمع‎ آوری شده است و امیدواریم امسال این میزان افزایش یابد. وی تصریح کرد: در کشورمان دو و نیم میلیون نفر افغانستانی وجود دارد که هیچ کدام از آنها بیکار نیستند اما بسیاری از جوانان ما بیکارند و این بیکاران کسانی هستند که مدرک لیسانس گرفتند اما حاضر نیستند در مزرعه‎ کشاورزی کنند و تنها در انتظار یک کار دولتی هستند.  مسؤولان باید قدردان سرمایه‎گذاران و تولیدکنندگان باشند/ اگر می‎خواهیم زکات اداره شود باید به بخش کشاورزی کمک کرد رئیس شورای عالی زکات با بیان اینکه مسؤولان باید قدردان سرمایه‎گذاران و تولیدکنندگان باشند، گفت: اگر بتوانیم معیشت مردم را حل کنیم مشکلات سایر بخش‎ها قابل حل است. آیت الله تقوی با بیان اینکه گلستان استانی کشاورزی است و اگر می‎خواهیم زکات اداره شود باید به بخش کشاورزی کمک کرد، ابراز کرد: البته بخش کشاورزی هم باید به بخش زکات کمک کند تا میزان زکات جمع‎آوری شده افزایش یابد و سفره محرومان رونق بگیرد. وی بر ضرورت فرهنگ‎سازی برای پرداخت زکات در جامعه تأکید کرد و گفت: زکات حقوق واجب و شرعی ما است که باید آن را ادا کنیم. در این مراسم از عاملین زکات استان تجلیل شد. . . . _________________________________________________________________ منبع : استانداری گلستان

همایش زکات در بندرعباس برگزار شد

همایش زکات در بندرعباس برگزار شد . همایش زکات و تجلیل از مودیان، مبلغین و عاملین استان هرمزگان با حضور آیت الله تقوی نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی، آیت الله نعیم آبادی نماینده ولی فقیه در هرمزگان و رییس سازمان جهاد کشاورزی استان در بندرعباس برگزار شد. . [caption id="attachment_10292" align="alignnone" width="546"] .[/caption] به نقل از روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان، آیت الله «رضا تقوی»، نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی ضمن بیان اهمیت زکات از نظر معنوی و اجتماعی گفت: زکات حکم الهی است و باید در جامعه اسلامی اجرایی شود. وی تصریح کرد: جامعه اسلامی تنها به اسم نیست، جامعه ای اسلامی است که احکام اسلامی از جمله زکات و نماز در آن جاری باشد. آیت الله تقوی بیان کرد: سرمایه گزاری و تقویت احکام و ارزش های اسلامی موجب تقویت جامعه را تقویت می کند، اسلامی بودن در واقع به آن محتوایی است که در نظام وجود دارد. وی اظهار داشت: ما آن گونه که باید نسبت به محتوای اسلامی سرمایه گزاری می کردیم انجام نداده ایم. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به جنگ تحمیلی گفت: اگر به دوران دفاع مقدس بنگرید مشاهده خواهید کرد که عامل پیروزی ما در آن جنگ نابرابر تکیه بر ارزش های اسلامی بود. این مقام مسئول تصریح کرد: زکات یک امر فردی نیست و درواقع یک امر حکومتی است و متولی آن حاکمیت است. تقوی افزود: زکات بخل را از انسان دور می کند و مسائل نفسانی را مهار می کند و فضائل اخلاقی را بالا می برد، پیام دیگر زکات به فکر فقرا بودن است. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی گفت: باید فقر از را از جامعه بزداییم و بدین منظور دین مبین اسلام راهکارهای متنوعی را در مقابل ما قرار داده است، باید فقر را برطرف کنیم از طریق عمل کردن به اصول و فرامین دینی. لذا نمی شود سفره مردم خالی باشد و از آن ها تقاضای ایستادگی و مقاومت داشته باشیم. آیت الله تقوی با اشاره به ظرفیت های اقتصادی موجود در کشور بیان کرد: باید از امکانات و ظرفیت های موجود در کشور در جهت محرومیت زدایی استفاده کنیم. وی تصریح کرد: دشمن در جنگ اقتصادی فعلی معیشت مردم را نشانه رفته استغ لذا باید در مقابل این توطئه دشمن با برنامه ریزی صحیح و کارآمد ایستادگی کنیم، آن ها می خواهند مردم را نسبت به نظام جمهوری اسلامی ایران و رهبری و مسئولین بدبین کنند. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد: باید به مردم تکیه کنیم و اندیشه سازی و خود باوری را در جامعه تقویت کنیم. آیت الله «غلامعلی نعیم آبادی»، نماینده ولی فقیه در استان هرمزگان نیز گفت: تنها به زبان آوردن احکام الهی کافی نیست و باید در عمل ثابت شود، این مورد زمانی نمود پیدا می کند که تفکر ما اسلامی باشد و به وظایفی که اسلام بر عده ما قرار داده است عمل کنیم، از جمله این وظایف پرداخت زکات است که موجب پیشرفت جامعه می شود و از طرفی سیره ائمه اطهار نیز بر این امر یعنی عمل به قوانین اسلامی استوار است. امام جمعه بندرعباس افزود: اسلام نظام مالیاتی فقیری ندارد، لذا باید این نظام در جامعه ترویج شود. وی در ادامه گفت: علم ما از عمل جدا شده است و باید به سمت و سوی عملی شدن و تولیدی شدن حرکت کند تا مشکلات جامعه برطرف گردد. نعیم آبادی اظهار داشت: ایجاد اشتغال در کشور آسان است و لذا باید اهل عمل وارد عرصه شوند و تنها به بخش علمی اکتفا نکنیم، علم بدون عمل راهگشا و حلال مشکلات نمی باشد. . . ____________________________________________________________ منبع : خبرگزاری شبستان

حجت‌الاسلام تقوی: تمامی زکات جمع‌آوری شده صرف فقرا می‌شود

بسم الله الرحمن الرحیم حجت‌الاسلام تقوی: تمامی زکات جمع‌آوری شده صرف فقرا می‌شود . . رئیس شورای زکات کشور گفت: تمامی وجوهات جمع‌آوری شده زکات که حدود ۵ هزار میلیارد ریال در سال گذشته بود صرف فقرا شد و این روند همچنان ادامه دارد. حجت الاسلام والمسلمین سیدرضا تقوی روز یکشنبه در همایش عاملین و اعضای شورای زکات خراسان شمالی در بجنورد فلسفه وضع زکات را زدودن فقر در جامعه دانست و گفت: هر چند دولت مدتی است که اختصاص اعتبار معادل زکات جمع آوری شده برای امور عمرانی اختصاص نمی دهد اما،  باید این فریضه الهی را به بهترین روش ادا کرد. وی اظهار داشت: هر چند میزان زکات جمع آوری شده  پارسال ۵ هزار میلیارد ریال بوده اما اگر تبلیغات لازم در این زمینه انجام شود این میزان تا ۱۰ هزار میلیارد ریال هم قابل افزایش است. حجت الاسلام والمسلمین تقوی گفت: براساس برنامه تعریف شده، زکات جمع آوری شده در هر منطقه با مدیریت شورای زکات استان فقط در همان منطقه هزینه می‌شود. وی با بیان اینکه عاملین زکات هیچ کدام از پول زکات دستمزدی برداشت نمی کنند، اظهار داشت: این درحالی است که در دین مبین اسلام سهمی برای آن در نظر گرفته شده است. . . نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه بجنورد نیز در این همایش از زکات و نماز به عنوان دوگانه های به هم پیوسته یاد کرد و گفت: انسان با پرداخت زکات رشد کرده و بالنده می شود. حجت الاسلام و المسلمین ابوالقاسم یعقوبی دل کندن از مظاهر دنیا را جهاد اکبر دانست و افزود: زکات در تمامی ادیان الهی وجود داشته ولی جزو ارکان و پایه های اصلی اسلام بوده و بر کسی پوشیده نیست. وی اظهار داشت: کسی که زکات خود را می پردازد به نوعی خودسازی کرده و برای نیازمندان امکانات ایجاد می کند و خوشحالی را برای خود در دنیا و آخرت رقم‌ می زند. وی خاطرنشان کرد: اگر زکات در جامعه فرهنگ‌سازی شود مشکلات برطرف و از بروز بسیاری از ناهنجاری ها جلوگیری می شود. . . رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی نیز در این همایش با اشاره به تولید سالانه ۱.۵ میلیون تن انواع محصولات زراعی، باغی و دامی در استان، گفت: ۳۷ تا ۴۳ درصد اشتغال سالانه مردم استان در حوزه کشاورزی است که بر این اساس بالاترین نرخ اشتغال کشاورزی در کشور و بالاترین درصد سکونت روستایی را با حدود ۴۵ درصد داریم. عبدالله یوسفی با تاکید بر توجه بیشتر به بخش کشاورزی به دلیل نقش تاثیرگذار آن در امنیت غذایی، افزود: در خراسان شمالی استفاده از سموم کشاورزی به دلیل ارائه آموزش های لازم به کشاورزان کمتر است و درصد قابل توجهی از تولیدات استان سالم و پاک است. وی با اشاره به اینکه با اقدامات دانش محور، وضعیت کشاورزی استان علیرغم خشکسالی های سال گذشته رو به رشد است، خاطرنشان کرد: در این استان سالانه یک میلیارد مترمکعب آب برای کشاورزی در اختیار داریم که ۵۹ درصد آن از منابع سطحی و باران تامین می شود که با توجه به محدودیت های موجود، چاره ای جز استفاده از روش‌های علمی نداریم. یوسفی به تولید ۶ گونه بذر اصلاح شده و سه هزار و ۵۰۰ تن محصول گندم و جو در سال های گذشته اشاره کرد و افزود: با توجه به اینکه ۳۰ درصد توان تولید مربوط به استفاده از بذر اصلاح شده است امروز بالغ بر ۲۳ رقم تنوع بذری داریم و ۱۴ هزار تن بذر گندم و جو تولید و حتی به سایر استان ها ارسال می شود که کمک زیادی به رونق تولید و افزایش آن از ۶۰ هزار تن به ۲۵۰ هزار تن در سال جاری است. وی میزان خرید گندم استان در سال گذشته را ۹۱ هزار تن و در سال جاری ۱۶۳ هزار تن اعلام و اظهار داشت: نوغانداری نیز از پتانسیل هایی است که با توسعه صنعت توتستانها و نژاد اصلاح شده در استان توانستیم با پشتیبانی اعتبارات سفر رهبری توسعه معناداری به آن داده و تولید را به ۵ هزار تن برسانیم. وی از انگور به عنوان دیگر مزیت بزرگ استان یاد کرد و افزود: با توسعه آبیاری تحت فشار، راندمان آبیاری خراسان شمالی از ۳۵ درصد به ۴۵ درصد رسیده و بر اساس برنامه ریزی در پایان برنامه ششم به ۶۰ درصد خواهد رسید. رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی خاطرنشان کرد: با این وجود علیرغم محدودیت های اعتباری برای توسعه شبکه های آبیاری تحت فشار مشکلی نداریم و از محل اعتبارات صندوق توسعه ملی، بدون محدودیت منابع در اختیار داریم. وی همچنین به صدور مجوزهای بی نام برای سرمایه گذاری در استان اشاره کرد و گفت بر این اساس یکسری زمین ها آماده واگذاری شده که طی آن استعلامات و طرح آماده و به محض اینکه سرمایه گذاری ورود پیدا کند مجوز را به نام وی می زنیم تا سرمایه گذاری را شروع کند. یوسفی یادآور شد از مجموع تسهیلات اشتغال پایدار روستایی در سال گذشته سهم بخش کشاورزی استان ۴۵ درصد بود که ۷۲ درصد منابع در این حوزه جذب شد که بر این اساس چهار هزار و ۳۸۰ میلیارد ریال برای پنج هزار و ۵۲۶ طرح مصوب شد و چهار هزار و ۲۲ طرح منابع لازم را دریافت کردند. . . مدیرکل کمیته امداد امام خمینی (ره) خراسان شمالی نیز در این همایش با اشاره به برگزاری ۴۶۰ جلسه شورای زکات در سال جاری گفت: هم اینک یک هزار و ۴۴۵ عامل زکات مشغول جمع آوری زکات هستند و ۱۷۳ مبلغ نیز در حوزه ترویج و تبلیغ زکات فعالیت دارند. مجید الهی راد افزود: مجموع زکات جمع آوری شده در سال جاری ۹۹ میلیارد ریال بوده که نسبت به برنامه ۱۱۵ درصد و نسبت به مدت مشابه خود ۱۳درصد رشد داشته است. وی خاطرنشان کرد: از این میزان ۴۹ میلیارد ریال زکات واجب، ۱۵ میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال زکات مستحب و ۳۴ میلیارد و ۵۰۰ میلیون ریال زکات فطریه و کفارات بوده است. الهی راد با اشاره به هزینه کرد ۸۰ درصد زکات جمع آوری شده در بین نیازمندان برای مواردی نظیر احداث و مرمت مسکن و معیشت نیازمندان و تحصیل هزینه می شود، اظهار داشت: ۲۰ درصد مابقی نیز برای امور عمرانی روستاها از قبیل احداث مسجد و حسینیه و خاته عالم و فاطمیه مصرف شده است. در این همایش که با حضور رئیس شورای زکات کشور، استاندار و نماینده ولی فقیه در خراسان شمالی و جمعی از عاملین زکات در محل سالن ایثار بجنورد برگزار شد، از استاندار و امام  جمعه و تعدادی از عاملان زکات شهرستان ها تجلیل شد. . . __________________________________________________________________________ منبع : خبرگذاری جمهوری اسلامی ( ایرنا )

همایش «زکات و روحانیت» در تبریز برگزار شد

بسم الله الرحمن الرحیم همایش «زکات و روحانیت» در تبریز برگزار شد . همایش بزرگ «زکات و روحانیت» با حضور نماینده ولی‌فقیه در امر زکات و با مشارکت کمیته امداد امام خمینی (ره) و سازمان تبلیغات اسلامی استان آذربایجان شرقی، در مصلای تبریز برگزار شد. به گزارش خبرگزاری حوزه از تبریز،  در این همایش علاوه بر مسئولان استانی، آیه‌الله حسن عالمی نماینده ولی‌فقیه در امر زکات و رئیس شورای زکات کشور، آیه‌الله محسن مجتهد شبستری نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان شرقی و امام جمعه تبریز و نیز حسین نبی‌لو دبیر شورای مرکزی زکات کشور نیز حضور داشتند.   ترویج زکات از وظایف مهم مبلغان است  نماینده ولی‌فقیه در وزارت جهاد کشاورزی گفت: ترویج زکات از وظایف مهم مبلغان و روحانیت است و اگر آیات قرآن درباره زکات برای مردم تبیین و تفسیر شود، مردم به اهمیت و ضرورت پرداخت زکات پی می‌برند. به گزارش خبرگزاری حوزه از تبریز، آیه‌الله حسن عالمی رئیس شورای زکات کشور در همایش بزرگ «زکات و روحانیت» با توجه به این‌که این همایش در آستانه ماه محرم برگزار شد، با اشاره به این‌که حادثه عاشورا علت مبقیه اسلام است، خاطرنشان کرد: اگر حادثه عاشورا نبود، از سال ۶۱ به بعد نشانی از توحید باقی نمی‌ماند. رئیس شورای زکات کشور در بخش دیگری از سخنان خود فریضه زکات را یکی از مهم‌ترین مسایل اسلامی دانست و عنوان کرد: در قرآن مجید ۳۲ بار سخن از نماز آمده که در کنار همه این آیات، زکات نیز مطرح شده است. آیهالله عالمی افزود: همان‌طور که ما نیازمند تبلیغ نماز هستیم، باید زکات را نیز تبلیغ کنیم، نماز و زکات دو فریضه‌ای هستند که از همدیگر جدایی‌ناپذیرند. نماینده ولی‌فقیه در امر زکات تأکید کرد: ترویج زکات از وظایف مهم مبلغان و روحانیت است و اگر آیات قرآن درباره زکات برای مردم تبیین و تفسیر شود، آنان به اهمیت و ضرورت زکات پی می‌برند. عضو مجلس خبرگان رهبری اظهار داشت: با پرداخت زکات، بسیاری از مشکلات معیشتی و اقتصادی مردم و مشکلات مستمندان حل می‌شود. روحانیون منادی وحدت باشند امام‌جمعه تبریز گفت: روحانیون و مبلغان باید منادی وحدت بوده و مردم را به همدلی و وحدت دعوت کنند. ه گزارش خبرگزاری حوزه از تبریز، نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان شرقی نیز در این همایش، علما، فقها و روحانیت را متصدی تربیت، هدایت و ارشاد مردم دانست و با اشاره به شرایط عالم بودن، اظهار داشت: بدون مطالعه و معلومات و یا تنها ملبس‌بودن به لباس روحانیت، کافی نیست، بلکه روحانی و مبلغ باید دین‌شناس بوده، احکام الهی و معارف دین را بداند و پاسخ‌گوی شبهات باشد. امام‌جمعه تبریز در پایان با اشاره به این‌که زکات از ارکان اسلام است، ابراز داشت: هشت مسجد در مناطق زلزله‌زده آذربایجان شرقی احداث شده، اما تعداد ۳۲ مسجد دیگر باقی است که باید ساخته شود، پس اگر زکات پرداخت شود، در ساخت این مساجد نیز تسریع می‌شود. ارتباط روحانیت با مردم، اهداف عالی زکات را تبیین می‌کند مدیرکل کمیته امداد امام خمینی (ره) آذربایجان شرقی نیز با اشاره به اهداف برگزاری این همایش، عنوان کرد: ایجاد تعامل مستمر و وحدت رویه بین شورای زکات استان و جامعه روحانیون مبلغ، از اهداف عمده برگزاری این همایش است. آقای حسین دشتی خاطرنشان کرد: تبلیغات و اطلاع‌رسانی دینی به‌عنوان بال‌های مستحکم گسترش و تبیین امر واجب زکات در ایام ماه محرم هستند. وی با اشاره به این‌که در ماه محرم، روحانیون در شهرها و روستاهای استان حضور گسترده‌ای می‌یابند، گفت: با توجه به ارتباط نزدیک روحانیت با مردم، در این ایام، امکان بهره‌مندی از این ظرفیت برای تبیین اهداف عالی فریضه زکات و محرومیت‌زدایی دوچندان می‌شود.   مکتب عاشورا بهترین الگوی سبک زندگی بشریت است مدیرکل تبلیغات اسلامی استان آذربایجان شرقی هم در این همایش، با اشاره به این‌که پیام عاشورا سبک زندگی فرهنگی برای بشریت است، خاطرنشان کرد: هیچ مکتب مادی نتوانسته چنین سبکی را عرضه کند؛ البته غرب الگوهای سبک زندگی را از طریق ماهواره و اینترنت به دنیا ارائه می‌کند، به‌طوری که در آن، مرزبندی بین حرام و حلال از بین رفته است. حجه‌الاسلام والمسلمین عظیمی عزت را یکی از پیام‌های بزرگ عاشورا دانست و ابراز داشت: الگوی دیپلماسی سیاسی باید برگرفته از نهضت عاشورا باشد، هم‌چنان که نهضت امام خمینی (ره) برگرفته از نهضت امام حسین(علیه‌السلام) بود. . . ________________________________________________________________ منبع : پایگاه اطلاع رسانی حوزه

همایش زکات در ماکو برگزار شد / افزایش ۵۶ درصدی پرداخت زکات در این شهرستان

بسم الله الرحمن الرحیم همایش زکات در ماکو برگزار شد  افزایش ۵۶ درصدی پرداخت زکات در این شهرستان . به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت جهاد کشاورزی به نقل از روابط عمومی سازمان جهادکشاورزی آذربایجان غربی، قاسم تاروردی‌زاده در همایش بزرگ زکات که با حضور مسئولان استانی و شهرستانی در محل روستای قره تپه از توابع مرکز جهاد کشاورزی چایپاسار جنوبی این شهرستان برگزار شد، اظهار کرد: طبق گفته مسئولان کمیته امداد امام خمینی این شهرستان به منظور کمک به احداث مساجد، حسینه و انجام کارهای عام‌المنفعه، در سه ماهه اول سال جاری، ۴۵۰۰ میلیون ریال زکات جمع آوری شده است که نسبت به مدت زمان مشابه سال گذشته در حدود ۵۶ درصد از رشد برخوردار است. . مسئول حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی آذربایجان غربی نیز در این همایش با اشاره به اهمیت پرداخت زکات از دیدگاه قرآن کریم، از عاملین جمع اوری زکات در شهرستان قدر دانی کرد و نقش پرداخت زکات را درریشه کن کردن فقر در جامعه انکار ناپذیر عنوان کرد. وی هدف از برگزاری همایش بزرگ زکات در شهرستان را فرهنگ سازی و تشویق بهره برداران عزیز در امر مهم پرداخت زکات برشمرد. مسئول حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی استان گفت : بیش از یک ششم آیات قرآن کریم در خصوص کشاورزی و موضوعات دامداری و مسائل مربوط به روستا ها است. ساجدی نژاد ادامه داد: یکی از ستون دین زکات است که پرداخت زکات نشانه علاقه انسان به خداوند بوده و طبق فرموده خداوند متعال اگر می خواهید اموال شما افزایش پیدا کرده و افزایش نعمت داشته باشید،  زکات پرداخت کنید . . . ________________________________________________________________ منبع : وزارت جهاد و کشاورزی  

همایش زکات جنوب استان کرمان برگزار شد

بسم الله الرحمن الرحیم همایش زکات جنوب استان کرمان برگزار شد . با حضور رئیس ستاد زکات کشور همایش زکات جنوب کرمان در شهرستان عنبرآباد برگزار شد. به گزارش خبرگزاری تسنیم از عنبرآباد، همایش زکات جنوب استان کرمان صبح امروز با حضور رئیس ستاد زکات کشور، مدیر کل کمیته امداد استان کرمان، فرمانداران شهرستان‌های جنوبی استان و مردم و مسئولان در شهرستان عنبرآباد برگزار شد. . . حجت‌الاسلام رضا سالاری امام جمعه شهرستان عنبرآباد در این همایش با بیان اینکه خداوند در آیات متعددی دستور به پرداخت زکات پرداخت داده است اظهار داشت: اهمیت زکات به اندازه‌ای است که در قرآن کریم هر جا از نماز سخن به میان آمده در کنارش به مسئله زکات هم اشاره شده است. وی با اشاره به اینکه آیین مقدس اسلام در همه زمینه‌ها جامع است گفت: زکات در شهرستان عنبرآباد رشد ۲۵ درصدی داشته است و بیش از ۱۰ میلیارد ریال در منطقه عنبرآباد در یک ساله گذشته خرج نیازمندان شده است. در این همایش نادر ملایی فرماندار عنبرآباد با بیان اینکه این شهرستان در زمینه کشاورزی دارای رتبه‌های برتری در کشور است اظهار داشت: خوشبختانه امروز پرداخت زکات در شهرستان عنبرآباد جایگاه واقعی خود را پیدا کرده است. وی با بیان اینکه می‌طلبد شهرستان‌های جنوبی استان کرمان با توجه به محرومیت‌هایی که دارند در زمینه زکات به طور ویژه‌تر دیده شوند گفت: در بحث درمانی هم می‌شود از هزینه‌های زکات استفاده شود چرا که نیازمندان زیادی در این مناطق وجود دارد. فرماندار عنبرآباد به پرداخت تسهیلات بانکی به مددجویان تحت پوشش کمیته امداد اشاره کرد و افزود: در بحث وام‌هایی پرداختی به مددجویان کمیته امداد می‌طلبد سخت‌گیری‌های کمتری شود. . . ______________________________________________________________ منبع : خبرگزاری تسنیم

ارزیابی عملکرد کمیته امداد امام خمینی (ره) در زمینه جمع آوری زکات

بسم الله الرحمن الرحیم ارزیابی عملکرد کمیته امداد امام خمینی (ره) در زمینه جمع آوری زکات . مرتضی عزتی   عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس  لیلا شهریاری کارشناس ارشد اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس .   متن کامل مقاله : PDF : ارزیابی عملکرد کمیته امداد امام خمینی (ره) در زمینه جمع آوری زکات . چکیده  در این بررسی در پی آنیم تا به ارزیابی عوامل اثرگذار بر جمع آوری زکات توسط کمیته امداد بپردازیم تا شاید از این رهگذر بتوانیم ساز و کارهایی برای بهبود عملکرد آن پیشنهاد نماییم. در این مقاله زکات از دیدگاه نظری، عملکرد زکات در ایران و تجزیه و تحلیلی بر عوامل مؤثر بر عملکرد کمیته امداد در زمینه جمع آوری زکات بر پایه دادههای در دسترس را خواهیم داشت. در این بررسی به دو روش عملکرد زکات در کشور را تحلیل میکنیم. در آغاز یک تحلیل آماری از عملکرد زکات خواهیم داشت. پس از آن یک بررسی اقتصاد سنجی با دادههای مقطعی استانی سال ۱۳۹۰ برای ایران میکنیم. نتایج بررسیها نشان میدهد اندازه جمع زمینهای کشاورزی جامعه، شمار کارگزاران جمعآوری کننده زکات، ویژگی روحانی بودن کارگزاران جمعآوری کننده زکات، مذهبی بودن جامعه و متغیر دامی برای نشان دادن یکی از ویژگیهای فرهنگی مذهبی در اندازه زکات جمع آوری شده اثر معنادار داشتهاند. واژه های کلیدی: زکات، کمیته امداد امام خمینی، مالیات . . _____________________________________________________________ منبع : پژوهشنامه مالیات ، شماره شانزدهم (مسلسل ۶۴ )، زمستان ۱۳۹۱

بررسی

بسم الله الرحمن الرحیم بررسی

مبانی نظریه عدم انحصار وجوب زکات در موارد نه گانه

بسم الله الرحمن الرحیم مبانی نظریه عدم انحصار وجوب زکات در موارد نه گانه . مهدی نظری  پژوهشگر سازمان سمت . متن کامل مقاله : PDF : مبانی نظریه عدم انحصار وجوب زکات در موارد نه گانه . چکیده  اکثر قریب به اتفاق فقیهان شیعه معتقدند زکات فقط در نه مورد واجب است. این نه مورد عبارتند از: طلا، نقره، گندم، جو، خرما، کشمش، شتر، گاو و گوسفند. برخی نیز مانند سید مرتضی، شیخ طوسی و ابن زهره بر این قول ادعای اجماع کرده اند، ولی معدودی از فقیهان و محدثان پیشین و برخی از محققان معاصر با این قول مخالفت کرده، پرداخت زکات در اشیایی به جز موارد نه گانه را نیز واجب دانسته اند. نظریه عدم انحصار وجوب زکات در موارد نه گانه اگر چه در میان فقیهان پیشین شعیه، صرفدار اندکی داشته ولی بر اثر تغییر شرایط زندگی و تحولاتی که در منابع و موارد ثروت به وجود آمده امروزه در مجامع فقهی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و عالمان بیشتری به آن گرایش پیدا کرده اند. در این نوشتار با هدف بررسی مبانی و ادله این نظریه، به بررسی دیدگاه فقیهان طرفدار این نظریه و ادله فقهی آنان پرداخته شده است. کلیدواژه ها : زکات ، موارد پرداخت ، موارد نه گانه . . __________________________________________________________ منبع : مقالات و بررسیها زمستان ۱۳۸۲ , دوره  ۳۶ , شماره  دفتر ۷۴ (۳)

طراحی و انتخاب

بسم الله الرحمن الرحیم طراحی و انتخاب   __________________________________________________________________      تحلیل حقوقی و ارائه مدل تصمیم گیری چند شاخصه برای گرفتن زکات بر اساس مبانی اسلام ....................... کتاب   آثار و برکات زکات شامل: سیمای زکات، فلسفه پرداخت زکات.. (از سایت گیسوم) .................... کتاب    زکات دومین زیربنای اقتصادی اسلام  (از سایت گیسوم) ............................. زکات - کتابخانه دیجیتال (بازار کتاب) قائمیه  (متن کامل کتاب را دانلود و بارگزاری کنید) ........................... از اهمیت زکات تا آثار پرداخت و عدم پرداخت آن (در روایات بارگزاری شود) ........................................... ***************************************************************** ***************************************************   کتاب      زکات در اسلام: راه‌کارهای ترویج فرهنگ زکات ...................................... کتاب        مفهوم شناسی زکات در قرآن ......................................................................... واژه شناسی لغوی و تاریخی زکات در قرآن ................................................................................. کتاب            زکات  نویسنده: محمدحسین فلاح زاده ..................................................................................... دانشنامه مناسبتی "زکات" در فضای مجازی عرضه شد در بخش معرفی کتاب بارگزاری شود ........................................................................................ کتاب         زکات بر اساس آموزه های قرآن و اهل بیت علیهم السلام .............................................................................. کتاب       زکات در اسلام, حسن نورالهی ...................................................................................... کتاب                       زکات در اسلام      نویسنده : دهقان، اکبر ...................................................................................... کتاب               امکان سنجی اجرای زکات در ایران ................................................................................................ کتاب                  زکات در اسلام به ضمیمه احکام، شرایط و آداب زکات ناشر : یکتای هستی                محمدکاظم پورمقدمی ........................................................................................... ************************************************************ *************************************** کتاب          « زکات ره توشه عاملین» مهدی اسماعیل پور دره متن کامل دانلود شود ................................................................................................. کتاب : فلسفه و احکام زکات ..........................................................  کتاب          زکات براساس آموزه های قرآن و اهل بیت(ع) عباس کوثری ................................................................................. ارزیابی عملکرد کمیته امداد امام خمینی (ره) در زمینه جمع آوری زکات ...................................................... همایش زکات در جنوب کرمان برگزار شد ........................................................................ همایش زکات در استان فارس ............................................................... همایش زکات در ماکو برگزار شد .................................................................. همایش «زکات و روحانیت» در تبریز برگزار شد ............................................................................. همایش زکات امروز چهارشنبه۲۷ تیر ماه با حضور مسئولین کشوری و استانی در شیراز برگزار شد ........................................................   حجت‌الاسلام تقوی: تمامی زکات جمع‌آوری شده صرف فقرا می‌شود .............................................. برگزاری دومین همایش استانی زکات در ارومیه ..................................................... همایش زکات در بندرعباس برگزار شد ............................................................. برگزاری همایش زکات در گرگان » ................................. برگزاری همایش زکات در دزفول ................................................... همایش زکات در ایذه برگزار شد ......................................... برگزاری همایش زکات و مدیریت فرهنگ جهادی با حضور حضرت ......................... به میزبانی سازمان حج و زیارت؛ نخستین همایش ملی زکات برگزار شد ............................................................. دومین کنفرانس بین المللی زکات، مسجد و وقف در مالزی ............................................................................................. جنبش مردمی احیاء زکات بارگزاری نشود ..................................................................................................................... بررسی آثار عدم پرداخت زکات و تاثیر آن بر جامعه از دیدگاه قرآن و سنت   ............................................. خمس و زکات و جایگاه آن در اقتصاد کشورهای اسلامی .................................. بررسی مقالۀ "زکات" از دایرۀ‌المعارف قرآن لیدن   --مقالات مرتبط با زکات - نورمگز-- ....................................................................................... بررسی میزان تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بر عایدات زکات در استان‌های منتخب ایران ............................................... ارائه نهاد پیشنهادی برای ساماندهی و عملیاتی کردن سیاست مالیاتی زکات در کشور ...................................................... فضیلت زکات ...................................................... نقش تربیتی زکات در سبک زندگی اسلامی: استنتاج اصول تربیتی ..................................................................... زکات امکام، مجازات و آثار دنیوی و اخروی فرار و اجتناب از مالیات ... .........................................................   ............................................................... تحقیق در مورد زکات، احکام و تاثیرات آن در زندگی مسلمانان ... .............................................. مقاله کنفرانس: تاثیر ربا و زکات بر حسابداری اسلامی ... - ... ................................. اردوغان: با پرداخت زکات، مشکل فقر در جهان اسلام حل می‌شود .............................................................. برگزاری نشست ارائه نتایج طرح پژوهشی " بررسی اثرات خمس .. ....................................... ترویج فرهنگ زکات در بخش کشاورزی ............................................................. بازکاوی مفهوم و کاربرد واژه های زکات و صدقه در روایات، مجله علوم و حدیث، ............................................................ همایش مبلغین طرح اعزام تخصصی زکات ... - سازمان تبلیغات ...................................................................... بررسی مقایسهای سیستمهای پرداخت و دریافت زکات در ... .............................. مطالعه تطبیقی قوانین زکات در ایران و دیگر کشورهای اسلامی ............................................. شورای جهانی زکات در کشورهای اسلامی فعال می شود / ......................................................... کتاب               نهادهای مالی زکات در کشورهای اسلامی و جمهوری اسلامی ...............................................   روش های پیاده سازی مالیات های اسلامی در قوانین مالیاتی .. .............................................................. ۱۱ وزارتخانه، سازمان و ستاد مساله زکات را پیگیری می‌کنند ....................................... نقش زکات در نظام اقتصادی اسلامی - مرکز تحقیقات صداوسیما ...................................... ارزیابی روش محاسبه زکات در بنگاه های اقتصادی .. ...................................... زکات از برتری های اسلام نسبت به سایر ادیان است/ ریشه کنی ... .................................. قانون زکات - مرکز پژوهشها ......................................... ارزیابی دانشگاهیان از لزوم توسعه و ارائه چارچوب مفهومی ... ...................................................... شورای اندیشه ورز برای تبیین فرهنگ زکات در قزوین تشکیل شود ...............................................  

عوامل مؤثر

بسم الله الرحمن الرحیم عوامل مؤثر 

موارد مصرف زکات نیازمند نیازسنجی‌های منطقه‌ای است

بسم الله الرحمن الرحیم موارد مصرف زکات نیازمند نیازسنجی‌های منطقه‌ای است . آیت‌الله سیدمصباح عاملی ظهر امروز در دیدار با مدیر کل امور هماهنگی و اجرایی زکات کمیته امداد کشور، فقرزدایی، اولویت‌بندی خلأهای اجتماعی متناسب با مناطق مختلف، توجه توأمان به هدایت دینی و سیاسی و خدمات اجتماعی، تبیین دقیق شیوه ارتباط با زکات‌دهنده و توجه و تلاش مستمر در جهت قسط و عدل را پنج هدف کلّی در ارتباط با فریضه زکات برشمرد و اظهار داشت: اولین مرحله برای رسیدن به این اهداف، تهیه و جمع‌آوری محتوای مناسب است. وی در تبیین اهمیت روش انجام کار در تحقق اهداف، با بیان اینکه گاهی روش انجام کار، از محتوای ارائه شده هم مهم‌تر است، گفت: در تهیه و جمع‌آوری محتوا و انتخاب روش است که اهمیت نیازسنجی و تبیین شبکه مسائل مشخص می‌شود. مدیر حوزه علمیه خراسان افزود: خلأهایی در جامعه وجود دارد که مورد مصرف زکات هم هست که این خلأها باید متناسب با نیازسنجی‌های منطقه‌ای اولویت‌بندی شود. آیت‌الله عاملی با اشاره به روایت «کونوا دعاه النّاس بغیر السنتکم»، عنوان کرد: هدایت دینی و سیاسی اگر با خدمت اجتماعی همراه باشد، اثرگذاری بسیار بیشتری خواهد داشت. وی تصریح کرد: ارتباط گرفتن با افراد زکات‌دهنده نیاز به مقدمات و فرهنگ‌سازی دارد و اگر به شیوه صحیح انجام شود، او را از خودمحوری به سمت جامعه‌محوری و روحیه ایثارگری سوق می‌دهد. مدیر حوزه علمیه خراسان در پایان سخنان خود گفت: همه این برنامه‌ها در جهت تحقق یک هدف بزرگ که هدف انبیاء و نظام اسلامی هم هست، معنا و مفهوم پیدا می‌کند و آن، تحقق قسط و عدل است. حجت‌الاسلام محمدطاها مهری، مدیر کل امور هماهنگی و اجرایی زکات کمیته امداد کشور نیز در این دیدار با اشاره به متن پیام رهبر معظم انقلاب به اجلاس زکات در سال ۱۳۹۶ پیرامون طلب عفو مسئولان جمهوری اسلامی از خداوند بابت کم‌کاری‌های صورت گرفته در مسئله زکات، عنوان کرد: هم در عرصه مباحث پژوهشی و معرفتی به عنوان زمینه‌ای در اقتصاد اسلامی و بیت‌المال و هم در زمینه نهضت احیاء، فرهنگ‌سازی، تبلیغ و ترویج زکات، کم‌کاری وجود داشته و ضعیف عمل شده است. وی در مورد اقدامات انجام شده برای پاسخگویی به خلأهای موجود گفت: کمیته‌ای فقهی با مشورت مراجع عظام تقلید و اساتید حوزه علمیه تشکیل شده و در آن پیرامون جلسات، همایش‌ها و طرح‌های مختلف معرفتی و پژوهشی در زمینه زکات برنامه‌ریزی می‌شود و نیز، کمیته‌ای با همراهی نمایندگانی از صدا و سیما و سازمان تبلیغات در جهت تبلیغ و ترویج زکات ایجاد کرده‌ایم. مدیرکل امور هماهنگی و اجرایی زکات کمیته امداد کشور با تأکید بر جایگاه بهره‌گیری از ظرفیت‌های مبلّغان و روحانیون مستقر و طرح هجرت در پیش‌برد اهداف مرتبط با فریضه زکات، همراهی و همکاری حوزه علمیه خراسان در این زمینه را خواستار شد. . . ___________________________________________________________________________________ منبع : خبرگزاری تسنیم  

آزمون بسندگی زکات و خمس در تأمین حداقلّ معیشت خانوارهای نیازمند در اقتصاد ایران طی سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۷

بسم الله الرحمن الرحیم آزمون بسندگی زکات و خمس  در تأمین حداقلّ معیشت خانوارهای نیازمند در اقتصاد ایران طی سالهای ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۷ . محمدمهدی عسکری دانشیار دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق عبدالمحمد کاشیان دانشجوی دکتری رشتۀ علوم اقتصادی (گرایش اقتصاد اسلامی)، دانشگاه امام صادق . متن کامل مقاله : PDF - آزمون بسندگی زکات و خمس در تأمین ... . چکیده بر اساس تصریح آیات قرآن کریم و روایات ائمه اطهار زکات و خمس به طـور عمـده برای رفع فقر و تأمین حداقلهای معیشتی خانوارهای نیازمند وضع شده اند. بنابر روایات،زکات تعیین شده برای رفع فقر کفایت میکند و اگر چنین نبـود، خداونـد بـر مقـدار آن میافزود. با توجه به شبهه های موجود در زمینه اندک بودن میـزان زکـات بـالقوه و عـدم کفایت آن برای رفع فقر، این سؤال مطرح میشود که آیا فتـوای فقهـای شـیعه مبنـی بـر انحصار زکات در موارد نهگانه، با فلسفه اصلی وضع زکات یعنی رفع فقر سازگار است؟ در این تحقیق به منظور بررسی فرضیه «کفایت زکـات بـا فـرض انحصـار آن در مـوارد نه گانه»، با استفاده از روش تحلیل آماری، به محاسبه ظرفیت بالقوه زکات، زکات فطره، و خمس در اقتصاد ایران میپردازیم و پس از تبیین حداقلّ معیشت از نظر اسلام، منابع لازم را برای رفع فقر در جامعه ایران برآورد میکنیم. نتایج این بررسی نشان مـی دهـد کـه در سالهای اخیر، درآمدهای خمس و زکات آنقدر زیاد بوده که برای رفـع فقـر در جامعـه کفایت میکرده است. این تحقیق به طور ضمنی نشان میدهد که فتوای فقهای شیعه مبنـی بر انحصار زکات در موارد نهگانه، از نظر تجربی، منافاتی با فلسفه اصـلی وضـع زکـات ندارد. کلید واژه ها: زکات، خمس، رفع فقر، اقتصاد ایران، حداقلّ معیشت. . _____________________________________________________ منبع : معرفت اقتصادی ، سال دوم، شماره اول، پاییز و زمستان ۱۳۸۹

بررسی خواص درمانی میوه های قرآنی و میزان همخوانی آن با یافته های نوین علوم پزشکی

بسم الله الرحمن الرحیم بررسی خواص درمانی میوه های قرآنی و میزان همخوانی آن با یافته های نوین علوم پزشکی .  مرتضی نصیری  امید صادقی  حسام اسحاقی شهرضایی دانشجوی کارشناسی ارشد پرستاری ، دانشگاه علوم دانشجوی کارشناسی ارشد علوم تغذیه، دانشکده تغذیه دانشجوی کارشناسی علوم تغذیه، کارگروه علم و دین نهاد رهبری . متن کامل مقاله : PDF : بررسی خواص درمانی میوه های قرآنی و میزان همخوانی آن با یافته های نوین علوم پزشکی . چکیده میوه ها سرشار از ویتامین ها، مواد معدنی، و املاح هستند و مصرف آن ها تأثیر به سزایی در سلامتی انسان ها، پیشگیری، و درمان بیماری ها دارد. در قرآن کریم خداوند از بعضی میوه ها چون انگور، انار، خرما، انجیر و زیتون به عنوان هدیه بهشتی نام برده است. احتمالاً در این تذکر، فواید جسمی و روحانی برای انسان وجود دارد. لذا این مقاله با هدف بررسی خواص درمانی میوه های مذکور از منظر قرآن و احادیث و مقایسه آن با یافته های نوین علوم پزشکی صورت گرفته است تا به نگرش پویایی اسلام به عنوان یک دین جهان شمول بیشتر پی برده شود و حقایق بیشتری در این زمینه آشکار گردد. کلیدواژه ها: میوه های قرآنی، قرآ ، ن احادیث، اسلام، علوم پزشکی   __________________________________________________________ منبع : پژوهش های علم و دین سال پنجم بهار و تابستان ۱۳۹۳ شماره ۱

پر بازدید ترین مقالات

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

شهریور ۱۴۰۰
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
۱۲۳۴۵۶۷۸۹۱۰۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵۱۶۱۷۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲۲۳۲۴۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹۳۰۳۱