دسته: همایش و گفتگو

اردوغان: با پرداخت زکات، مشکل فقر در جهان اسلام حل می‌شود

بسم الله الرحمن الرحیم اردوغان: با پرداخت زکات، مشکل فقر در جهان اسلام حل می‌شود . رئیس جمهور ترکیه تاکید کرد اگر مسلمانان زکات خود را بپردازند، فقیری در کشورهای اسلامی باقی نخواهد ماند. . رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه طی سخنانی در کنفرانس «سرمایه‌گذاری در بخش خصوصی و دولتی» با حضور اعضای سازمان همکاری اسلامی در مرکز کنگره استانبول گفت: تفاوت درآمد ثروتمندترین و فقیرترین کشور اسلامی بیش از ۲۰۰ برابر است. اگر مسلمانان زکات خود را بپردازند، فقیری در کشورهای اسلامی باقی نخواهد ماند. . . وی در ادامه سخنان خود همچنین اظهار داشت: «برای رسیدن به هدف، باید موضوعاتی را که در این کنفرانس بررسی کرده‌ایم، اجرا کنیم. ۲۱ درصد جمعیت کشورهای عضو سازمان همکاری اسلامی یعنی ۳۵۰ میلیون از برادران ما در شرایط بسیار سخت فقر و گرسنگی به‌سر‌می‌برند. روند راه‌اندازی «مرکز داوری استانبول» پایان یافته و فعالیت آن امسال آغاز خواهد شد. ترکیه در سال ۲۰۱۸ با جذب ۴۶ میلیون نفر در لیست کشورهای دارای بیشترین گردشگر قرار گرفته و به رتبه ششم صعود کرد. امسال انتظار داریم پذیرای بیش از ۵۰ میلیون گردشگر باشیم. شاخص‌ها و اصول اقتصاد کلان ترکیه بسیار قوی و سالم است. برای جذب بیشتر سرمایه‌ مستقیم به ترکیه تمام تلاش مادی و معنوی خود را انجام می‌دهیم و از سرمایه‌گذاران حمایت می‌کنیم. برای جلوگیری از تاثیر منفی برخی تنش‌های سیاسی ناشی از تحولات منطقه‌ بر همکاری‌ اقتصادی ترکیه با دیگر کشورها، حساسیت بسیار بالایی نشان می‌دهیم. شرایط مادی و تاریخی برای رشد اقتصادی و ارتقای سطح رفاه مردم در کشورهای اسلامی بسیار مناسب است. ترکیه در صدر کشورهای آماده مقابله با تاثیر جنگ‌های تجاری و نوسانات بازارهای مالی در جهان قرار دارد. از شما برادران درخواست می کنم برای کمک به آلبانی جهت رفع مشکلات ناشی از وقوع زلزله اخیر در این کشور هر آنچه از دست‌تان برمی‌آید انجام دهید». . . ________________________________________________________________________ منبع : خبرگزاری آناتولی

 آیت الله فاضل لنکرانی:زکات از برتری های اسلام نسبت به سایر ادیان است

بسم الله الرحمن الرحیم آیت الله فاضل لنکرانی: زکات از برتری های اسلام نسبت به سایر ادیان است . ریشه کنی فقر از آرزوهای امام راحل(ره) بود . زکات یکی از درخشش های دین اسلام است و این مقوله از برتری های اسلام نسبت به سایر ادیان است چرا که این دین جاودانه تا روز قیامت برای برطرف کردن فقر از جامعه برنامه دارد و نسبت به فقرا و مساکین هرگز بی تفاوت نبوده است. . نشست شورای زکات کشور نشست شورای زکات کشور امروز با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین مهری مدیرکل امور اجرایی زکات کمیته امداد کشور و رؤسای شورای زکات ۸ استان کشور و جمعی از مسئولان زکات استان قم در دفتر مرحوم آیت الله العظمی فاضل لنکرانی(ره) برگزار شد. . . در این دیدار آیت الله محمدجواد فاضل لنکرانی در سخنانی به تبیین اهمیت بحث زکات پرداخت و گفت: زکات یک بحث علمی، قرآنی، فقهی و حدیثی دارد و یک بحث اجرایی دارد، در عرصه معرفتی و مباحث علمی و فقهی زکات، فقها و مفسران واقعا هیچ کوتاهی نکردند ولو اینکه در زمان آنها حکومت اسلامی نبوده است، ولی همه فقها و مفسران به صورت مفصل به بحث زکات پرداخته اند ولی با همه این تلاش هایی که بزرگان انجام داده اند باز یک کار علمی جامع سراغ نداریم که راجع به زکات صورت گرفته باشد و در این میان میدان برای تحقیق  و پژوهش درباره زکات فراوان است. رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) خاطر نشان ساخت:باید یک تلاش مستمر و یک مطالبه جدی از حوزه شود که راجع به زکات چه فعالیت و پژوهشی صورت گرفته است، و باید مشخص شود که دین اسلام راجع به "کنز" چه نظری دارد؟ در روایت پیامبر گرامی اسلام(ص) آمده است که حضرت فرمودند هر مالی که زکات آن پرداخت شود کنز نیست و اگر جامعه ما  این حقایق را بداند مسلما استقبال و پذیرش بیشتری خواهد داشت. . مشروح سخنان آیت الله فاضل بحث زکات از یک جهت بحث معرفتی است که پشتوانه‌ای علمی، قرآنی، فقهی و حدیثی دارد و مسئولیت تبیین آن با فقها و حوزه علمیه است و از جهت دیگر یک بحث اجرایی است که مسئولیت پرداخت و هزینه کرد آن بر عهده مردم و مسئولین امر است. در مورد مباحث علمی و فقهی زکات، فقها، مفسران و محدثان تاکنون هیچ کوتاهی نکرده‌اند ولو در زمان آنها حکومت هم حکومت اسلامی نبوده منتها همه فقها چه فقهای شیعه و چه اهل‌سنت مباحث زکات را مفصل بحث کرده و حتی آن را در ردیف کتاب‌های اول فقه هم قرار داده‌اند و بعد از کتاب طهارت و صوم و صلاه، بلا فاصله وارد خمس و زکات می‌شوند. اینکه این بحث را در اوایل فقه مطرح می‌کنند خود کاشف از اهمیت این موضوع است. با وجود همه تلاش‌هایی که بزرگان ما تاکنون انجام داده‌اند هنوز یک کار علمی جامع راجع به زکات سراغ ندارم. در باب زکات بحث‌های مفصلی مطرح و میدان برای تحقیق فراوان است مخصوصاً با نیازهایی که در عصر ما وجود دارد، نسبت به این موارد باید کار جدید و بحث جدی و دقیق بشود. یادم هست جناب آقای قرائتی(سلمه الله) تقریباً حدود ۲۰ سال پیش از ما پرسیدند آیا در موارد نه‌گانه باب زکات کسی از فقهای زمان هست که قائل به توسعه آن باشد و زکات را منحصر به این موارد نداند؟ ایشان دنبال بود که این بحث از جهت فقهی روشن باشد، من عرض کردم اجازه بدهید از مرکز فقهی بخواهیم روی این بحث کار کنند، لذا درس یکی از کلاس‌ها را در یک سال تحصیلی بر همین موضوع قرار دادیم و بحمدالله کتاب‌هایی نوشته و منتشر شد که الآن موجود است ولی نباید به آن مقدار اکتفا می‌شد. الآن هم این مجموعه‌ای که جنابعالی دبیر آن هستید باید یک تلاش و پیگیری مستمر هم خودتان داشته باشید و از حوزه مطالبه کنید در هر سال از حوزه بخواهید و بپرسید راجع به زکات چه تحقیق جدیدی را فضلا یا اساتید درس خارج ارائه داده‌اند. شما می‌دانید ما دارای یک سرمایه بسیار بزرگی هستیم که هیچ مذهب و مکتبی در دنیا این سرمایه را ندارد، ما قرآن و روایات پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) و سنت نبوی و سنت ائمه معصومین(علیهم السلام) را داریم، از این سرمایه گرانقدر باید آن طوری که شایسته است استفاده شود. با همه تلاش‌های فراوانی که شده باز جای تحقیق بسیار است. مثلا در مورد آیه شریفه ۳۴ سوره توبه «وَ الَّذینَ یَکْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّهَ وَ لا یُنْفِقُونَها فی‏ سَبیلِ اللهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلیم‏»، مفسران عامه و خاصه زیاد بحث کرده‌اند اما من یک روایتی را دیدیم که خیلی عجیب است، ائمه(علیهم السلام) از پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقل می‌کنند که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمود «کُلُّ مَالٍ یُؤَدَّی زَکَاتُهُ فَلَیْسَ بِکَنْزٍ وَ إِنْ کَانَ تَحْتَ سَبْعِ أَرَضِین‏» (وسائل الشیعه ۹: ۳۰) هر مالی که زکاتش داده شود این دیگر کنز به حساب نمی‌آید ولو در طبقه هفتم زیرین زمین آن را پنهان کرده باشید. ببینید این روایت چه فکری را ارائه می‌دهد؟ ما الآن اگر از خود حوزه و عرف مردم بپرسیم کنز و گنج چیست؟ می‌گویند گنج آن است که مالی را پنهان کنیم. ولی بر اساس این روایت، (که البته من الآن نمی‌گویم بر اساس این می‌شود صد در صد نتیجه گرفت بلکه باید سایر روایات را هم دید) معنای کنز تغییر می‌کند. اتفاقاً عکس این را هم فرموده‌اند «کُلُّ مَالٍ لَا یُؤَدَّی زَکَاتُهُ فَهُوَ کَنْزٌ وَ إِنْ کَانَ فَوْقَ الْأَرْض‏» (وسائل الشیعه ۹: ۳۰) هر مالی که زکاتش پرداخت نشود گنج محسوب می‌گردد ولو در زیر زمین پنهان نشده و روی زمین باشد. این یک فکر عمیق دینی است که ما باید ببینیم دین به چه چیزی کنز و گنج می‌گوید. با این مطالبی که در روایات و متون دینی ما آمده فرهنگ زکات را در جامعه درست نهادینه کنیم. جامعه بداند که اسلام به چه چیزی کنز می‌گوید، کجا کنز نیست و کجا کنز هست؟ البته خود این آیه هم خیلی بحث دارد، چون آیه می‌فرماید «والذین یکنزون الذهب و الفضه و لا ینفقونها فی سبیل الله» یعنی پیامبر(صلی الله علیه و آله) از خود آیه استفاده کرده‌اند که کنز آن است که انفاق نشود و انسان حق خدا را از آن نپردازد. . زکات حصن و نگهبان اموال است و اقتصاد رونق پیدا می‌کند. باز در روایات باب زکات، این تعبیر آمده که «دَاوُوا مَرْضَاکُمْ بِالصَّدَقَهِ»، با صدقه مریض‌های خود را مداوا کنید یا «وَ ادْفَعُوا أَبْوَابَ الْبَلَاءِ بِالدُّعَاء»، درهای بلا را به وسیله دعا ببندید، و در ادامه می‌فرماید «وَ حَصِّنُوا أَمْوَالَکُمْ بِالزَّکَاهِ» (قرب الإسناد: ۱۱۷) با زکات اموالتان را حفظ کنید، زکات حصن و نگهبان اموال است. حالا غیر از اینکه از جهت معنای لغوی می‌گوئیم زکات موجب رشد مال انسان می‌شود ولی وقتی در جامعه مردم اعتقاد پیدا کنند با پرداخت زکات مال خود را حفظ می‌کنند نظیر حق بیمه‌ای که برای حفظ سرمایه خود هزینه می‌کنند، این امر آنها را تشویق به زکات می‌کند. یک سری ارتباطات در این عالم وجود دارد که ما آن را نمی‌فهمیم و درک نمی‌کنیم، مثل اینکه چه ارتباطی وجود دارد بین صدقه و خوب شدن مریض؟ چه ارتباطی وجود دارد بین طول عمر و صله رحم؟ اینها یک ارتباطات واقعی است که علم عاجز از فهم علت آن است. امروز مردم فکر می‌کنند اگر می‌خواهند مالشان حفظ شود باید آن را در یک بانک بگذارند ولی نمی‌دانند گاهی یک زلزله یا بلای آسمانی تمام آن را از بین می‌برد و نابود می‌کند، یک کرونا می‌آید اینطور اقتصاد دنیا را به چالش می‌کشاند! یک آماری را اخیراً از رادیو شنیدم که کرونا در آمریکا و اروپا چندین هزار میلیارد دلار ضربه اقتصادی وارد کرده، دین ما می‌گوید اگر زکات دهید مال‌تان حفظ می‌شود، اقتصادتان رونق پیدا می‌کند، ما این را باید به جامعه و مردم بگوئیم، هرچند از ارتباط رشد مال با زکات و صدقه خبر نداشته باشیم. زکات ازبرتری های اسلام نسبت به سایر ادیان است. در همین روایات زکات تعبیرهای خیلی عجیبی آمده که انسان در ابتداء نمی‌تواند درست بفهمد که این کلام چه چیزی در بر دارد؟ نظیر اینکه هیچ پرنده‌ای صید نمی‌شود مگر اینکه تسبیح خدا را تضییع کرده است. ما اصلاً نه تسبیح حیوانات و پرندگان و موجودات عالم را می‌فهمیم و نه تسبیح آن را. قرآن می‌فرماید «لا تَفْقَهُونَ تَسْبیحَهُم» (اسراء:۴۴)، ولی چنین حرفی در روایات هست و می‌خواهد بگوید منشأ تضییع اموال این است که انسان واجبات را انجام ندهد و زکات را ترک کند. همین‌طور که رهبر معظم انقلاب در آن پیام بسیار خوبشان در سال ۹۶ تصریح فرموده‌اند نسبت به بحث معرفتی و فقهی زکات کار کنید. اگر می‌خواهید در مرحله دوم هم که بحث اجرا است موفق باشید باید این مطالب دقیق و غنی را به جامعه منتقل کنید. مگر مردم چقدر خبر دارند که کنز چیست؟ فکر می‌کنند کنز یعنی اینکه انسان مالش را در زیر زمین یا در گاوصندوق پنهان کند. اما وقتی معنای کنز را براساس این روایت پیامبر(صلی الله علیه و آله) در ذیل آیه شریفه تبیین کنیم فکر مردم تغییر پیدا می‌کند. تا ذهن مردم و جامعه را در مسیر صحیح قرار ندهیم خوب به میدان پرداخت زکات نمی‌آیند. واقعاً یکی از درخشش های دین اسلام بحث زکات  است. زکات یکی از مواردی است که انسان می‌تواند با آن برتری این دین را نسبت به سایر ادیان بیان کند و حتی بگوید این یکی از اموری است که استوانه‌ی خاتمیت است، اگر بپرسید اسلام برای حل مسئله فقر جامعه تا قیامت چه فکری اندیشیده است؟ می‌گوئیم زکات. زکات اختصاص به یک زمان خاص ندارد، در هر زمانی مسئله زکات از اهمیت خاصی برخوردار است و موضوع دارد، گاهی از آن تعبیر به صدقه واجب یا  صدقه مستحب، انفاق واجب یا انفاق مستحب هم می‌شود و یکی از برجستگی‌ها و ممیزات دین اسلام است. در ادیان دیگر چیزی به این نحو وجود ندارد که بشر کنار عبادتی که باید برای خدا انجام بدهد چنین وظیفه‌ای هم نسبت به جامعه داشته باشد. در مرکز فقهی ائمه اطهار(علیهم السلام) بخشی به نام فقه اجتماعی داریم. زکات تاکنون از دیدگاه فردی مورد بحث قرار گرفته، اما اگر آن را از دریچه فقه اجتماعی هم مورد بحث قرار بدهیم چه بسا احکام جدیدی پیدا کنیم. چون موضوع موضوع جدید است حکم هم قاعدتاً تقیید پیدا می‌کند. ریشه کنی فقر از آرزوهای امام خمینی (ره) بود. متأسفانه در زمان ما آمار فقر بسیار تکان‌دهنده است این که گفته‌اند حدود ۴۰ میلیون کمتر یا بیشتر زیر خط فقر داریم، آمار وحشتناکی است واقعاً انتظار نداشتیم که در این جامعه و نظام اسلامی این چنین باشد. از آرزوهای امام خمینی(رضوان الله تعالی علیه) این بود که در پرتو حکومت اسلامی ما در جامعه فقیر نداشته باشیم ان شاء الله یک روزی اینطور خواهد شد، نباید در جامعه اسلامی فردی به عنوان فقیر موجود باشد اگر اغنیاء، اگر خود حکومت اسلامی، حق فقرا را ادا کنند ما دیگر فقیری نخواهیم داشت. در این موضوع بحث‌های معرفتی خیلی زیاد است. خود عنوان فقر و فقیر ابعاد فراوان دارد که برای تکمیل بحث می‌بایست از آنها استفاده کرد. اگر زکات از منظر فقه اجتماعی به میدان بیاید قاعدتاً این موضوع هم مطرح خواهد شد برای جامعه‌ای که ۴۰ میلیون زیر خط فقر دارد آیا باز باید زکات منحصر به همان موارد نه‌گانه باشد؟ یا می‌شود توسعه پیدا کند؟ امیدوارم با همت و اخلاص و تلاشی که هست این مباحث به نتایج روشن برسد. تا اخلاص پشتوانه این بحث‌ها نباشد به جایی نمی‌رسد. اگر ما بخواهیم زکات را در یک امر دولتی وظیفه‌ای مطرح کنیم، اینکه فقط گروهی مشخص شوند تا آن را از مردم بگیرند و در جایی مصرف کنند آنطوری که مطلوب است محقق نمی‌شود. حسن کار در این است شما با اخلاص برای خدا و برای خدمت به نظام اسلامی، برای خدمت به مردم که عائله خدای تبارک و تعالی هستند دنبال این کار باشید. گاهی که به این تعابیر برخورد می‌کنم از خود می‌پرسم کجا یک چنین درک و بینشی به ما می‌دهند که بشر عائله خداست؟ «الناسُ عیالُ الله»، خیلی حرف عجیبی است، اینجا همه مردم مطرح هستند و دیگر فرقی بین شیعه و سنی و مسلمان و غیر مسلمان نیست. یکی از توسعه‌ها در باب زکات اینست که برای به دست آوردن و تألیف قلب یک کافر می‌شود به او زکات داد، این چقدر مهم است. امیدواریم در جامعه مسلمین زکات احیا بشود که اگر زکات إحیا شود، مراکز علمی، مساجد، حسینیه‌ها، مراکز خدماتی و رفاهی بسیاری برای مردم ایجاد می‌شود و سطح اقتصادی جامعه در وضع بسیار خوبی قرار خواهد گرفت، ان شاء الله. امیدوارم به دعای خیر امام زمان(عج) که همه تحت ولایت مطلقه آن حضرت هستیم، آنچه را که مرضی خدای تبارک و تعالی است بفهمیم و بتوانیم در جامعه عمل کنیم. . . . . . _______________________________________________________________ منبع : خبرگزاری حوزه

۱۱ وزارتخانه، سازمان و ستاد مساله زکات را پیگیری می‌کنند

بسم الله الرحمن الرحیم ۱۱ وزارتخانه، سازمان و ستاد مساله زکات را پیگیری می‌کنند . مدیرکل امور هماهنگی و اجرایی زکات کمیته امداد کشور گفت:حدود ۱۰ کشور اسلامی و ۱۱ وزارتخانه، سازمان و ستاد مساله زکات را پیگیری کرده و کارکردهای آن را مورد بررسی قرار می‌دهند. . . حجت الاسلام و المسلمین محمد طاها مهری روز چهارشنبه در شورای زکات قزوین با اشاره به اینکه قانون زکات در سال ۹۰ به تصویب رسیده است، افزود:با توجه به این قانون، شورای عالی زکات در استانها به ریاست نماینده ولی فقیه در استان تشکیل می شود. وی اظهار داشت: دبیرخانه شورای زکات در کمیته امداد تلاش می‌کند در راستای ترویج فرهنگ زکات در کشور فعالیت‌های جدی و موثری را داشته باشد و در حوزه محرومیت‌زدایی و کمک به نیازمندان با هدایت‌های رهبر معظم انقلاب گام های بلندی را بردارد. این مسوول با اشاره به تأکیدات قرآنی مبنی بر اهمیت زکات و وجود قانون زکات در کشور،افزود:این قانون در سال ۹۰ توسط مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده و ۱۱ وزارتخانه، نهاد و سازمان را موظف و مکلف به تشکیل شورای عالی زکات کرده است. وی مساله زکات را در جامعه، امری ضروری دانست و افزود: رهبر انقلاب در سال  ۹۰ فرمودند زکات باید سرلوحه کار مسوولان جمهوری اسلامی قرار بگیرد و نسبت به آن توجه ویژه‌ای مبذول شود. مدیرکل امور هماهنگی و اجرایی زکات کمیته امداد کشور ادامه داد: هر آنچه از صدقات، احسان و انفاقات وجود دارد، زکات است و زکات غیر از احسان، خیرات و صدقات نیست که منجر به تزکیه روح و مال می شود. وی با بیان اینکه کارگروه ویژه فقهی برای مباحث معرفتی و کارکردهای عظیم زکات در قم تشکیل شده است،افزود: در هفته گذشته سه روز در قم در محضر مراجع و کارشناسان جلسات متعددی را تشکیل دادیم تا بتوانیم همایش بین المللی زکات و کارکردهای نظام مالی اسلام را برگزار کنیم تا در دنیای اسلام، کشور اسلامی ما از بحث زکات غافل نشود. حجت الاسلام مهری افزود: فرهنگ سازی، احیا، ترویج و تبلیغ زکات هم جزو اولویت ها و برنامه های ما است و سفرهای استانی با این رویکرد انجام می شود. وی تأکید کرد: از نمایندگان مجلس شورای اسلامی این توقع را داریم که موضوع فقر و کمک به محرومان را در ردیف های بودجه ای مجلس مورد توجه قرار دهند. . . ______________________________________________________________ منبع : خبرگزاری جمهوری اسلامی ( ایرنا )  

شورای جهانی زکات در کشورهای اسلامی فعال می شود

بسم الله الرحمن الرحیم  اهتمام کشورهای اسلامی به مسئله زکات  شورای جهانی زکات در کشورهای اسلامی فعال می شود  نخستین فرهنگ لغت اختصاصی زکات تدوین می شود . نقش زکات در پاکی و معنویت فردی و اجتماعی برای مسلمانان جهان ثابت شده است و به همین دلیل به منظور احیاء و تقویت این امر، کشورهای اسلامی برنامه های متعدد و مختلفی دارند که در اینجا بخشی از این فعالیتها طی هشت ماه اخیر منعکس می شود. تبیین مسئله زکات، نقش و کارکردهای آن منجر به احیای ایمان در روح و جان انسان می شود. از این رو افزایش فعالیتهایی درباره زکات زمینه های لازم برای از بین بردن فقر و تهیدستی میان مسلمانان و جوامع اسلامی را فراهم می کند و بستری برای ارتقاء همبستگی و اتحاد مسلمانان می شود. . . در همین راستا کشورهای اسلامی نیز به این امر اهتمام ویژهای داشته و با فعالیتهای متنوع و متعددی در تلاش برای احیا و تقویت این امر و کمک به موقعیت اقتصادی مسلمانان هستند . . مالزی برای مدیریت سازمان بین المللی "زکات" اعلام آمادگی کرد نخست وزیر مالزی با تأکید بر ضرورت تأسیس سازمان بین المللی "زکات"، اظهار داشت: مالزی آمادگی لازم برای میزبانی سازمان بین المللی مذکور را دارد تا به نیازمندان و فقرای کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی کمک کند. عبدالله بداوی با بیان اینکه زکات نقش بسیار اساسی در کشورهای مختلف به ویژه در کشورهای اسلامی دارد، اظهار داشت: شایسته است زکات توسعه یابد، از این رو تأسیس پایگاهی استراتژیک برای ریشه کنی فقر میان برخی از کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی که از این مسئله رنج می برند، ضروری است. سازمان بین المللی " زکات" در مالزی تأسیس می شود سازمان بین المللی "زکات" به منظور همکاری کشورهای اسلامی و توزیع عادلانه ثروت میان کشورهای فقیر و نیازمند در مالزی تأسیس می شود. عبدالله محمد زین الوزیر رئیس هیأت دولت مالزی گفت : تأسیس سازمان بین المللی زکات زمینه ای برای همکاریهای سازنده میان کشورهای اسلامی را فراهم می آورد و تلاش آنها را برای از بین بردن مشکلات مسلمانان افزایش می دهد. رئیس هیأت دولت مالزی با بیان اینکه به منظور تحقق عدالت اجتماعی و طبقاتی میان ملتهای مختلف نیازمند توزیع ثروت عادلانه میان آنها هستیم، اظهار داشت : برای توزیع عادلانه ثروت باید دستگاههای مختلف آماده شده و نظام خاصی مورد تدبیر قرار گیرد تا این فریضه الهی را که خداوند به آن امر کرده به انجام رسد. وی با بیان اینکه سازمان مذکور به یاری امت اسلامی پرداخته و آنها را از فقر، نادانی، فشار و تأثیرات خارجی رها می سازد، تصریح کرد: این سازمان نیاز به کارشناسانی در زمینه جمع آوری زکات و توزیع آن در سطح محلی و ملی میان نیازمندان و فقراء دارد تا در پی آن نتایج مثبت و دستاوردهای مطلوبی ایجاد شود. عبدالله بداوی در این خصوص اظهار داشت: تأسیس این سازمان که در مسائل اقتصادی و اجتماعی کشورهای فقیر و نیازمند مورد استفاده قرار می گیرد، گامی اساسی برای تنظیم کمک به کشورهای اسلامی خواهد بود و انجام تعالیم دینی را در پی خواهد داشت. شورای جهانی زکات در کشورهای اسلامی فعال می شود رئیس اتاقهای تجارت و صنعت اسلامی سازمان کنفرانس اسلامی گفت: سازمان به فعال سازی شورای جهانی زکات به منظور مبارزه با فقر و بیکاری در برخی از کشورهای اسلامی اقدام کرده است. شیخ صالح بن عبدالله کامل رئیس اتاقهای تجارت و صنعت اسلامی سازمان کنفرانس اسلامی با بیان اینکه تدابیر و تصمیمات اجرایی برای این طرح آغاز شده است، اظهار داشت: انعقاد توافقنامه همکاری میان شورای جهانی با کشورهایی چون موریتانیا، سنگال، مالزی، بنین و با مشارکت سازمانهای اقتصادی و بانکهای اسلامی به منظور توزیع زکات در این کشورها آغاز شده است. طی دوره های آتی این طرح در دیگر کشورهای اسلامی نیز اجرا می شود . شوراهایی که با شورای جهانی زکات در کشورهای اسلامی همکاری می کنند، ۲۰ هزار شورا و مرکز است که آنها به منظور جمع آوری زکات در سطح جهانی فعالیت می کنند. در این طرح علمای مسلمان از کشورهای عربی و اسلامی چون عربستان، مصر، تونس به منظور تثبیت همبستگی میان مسلمانان همکاری کردند. تأسیس شورای جهانی زکات از سوی پروفسور اکمل الدین احسان اوغلو رئیس سازمان کنفرانس اسلامی و احمد عبدالله بداوی نخست وزیر مالزی در ۲۸ نوامبر سال ۲۰۰۶  پیشنهاد شد. پرداخت زکات تزکیه و تطهیر نفس و روح را موجب می شود پروفسور عبدالقادر الفادنی دبیر کل دیوان زکات در سودان بر اهمیت اطلاع سانی و اشاعه فرهنگ زکات میان جوامع اسلامی تأکید کرد و گفت: زکات از تعالیم و دستورات الهی به شمار می رود که پرداخت آن اهمیت به سزایی در میان اقشار مختلف مردم دارد. پروفسور الفادنی با بیان اینکه جوامع اسلامی به منظور انجام فریضه الهی باید تبلیغات گسترده ای انجام دهند، اظهار داشت: اشاعه و تبیین مسئله زکات از اموری است که بر همه مسلمانان ضرورت دارد. پرداخت زکات انسان را یاری می کند تا بتواند خود را برای رسیدن به صفات و خلقیات نیکو آماده سازد. این عمل در واقع از خود گذشتن و ایثار است که نتایج و تأثیرات مثبت و سازنده آن در زندگی فردی و اجتماعی کاملا مشاهده می شود. نشست بین المللی "زکات" در بیروت برگزار شد نشست بین المللی "زکات" ۱۵ و ۱۶ ژانویه ( ۲۵ و ۲۶ دی سال ۸۵ ) به منظور اهتمام به مسئله زکات و بهره گیری صحیح از آن برای کاهش و رفع مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشورهای اسلامی در بیروت برگزار شد. این نشست به منظور تحکیم روابط بیت الزکات و صندوق زکات بود تا ضمن ارائه طرحهایی مناسب از آنها را حمایت و به مرحله اجرا در آورند. شرکت کنندگان در این نشست به ارائه تجارب مؤسساتی پرداختند که درعملکرد و فعالیت خود موفق بوده و یا در توسعه و گسترش عملیات زکات و ارتقاء آگاهی مردم مناسب عمل کرده اند. هدف از برگزاری این نشست ضمن بیداری مسلمانان نسبت به مسئله زکات، تشویق عموم مردم و سازمانهای مختلف در ارتباط با مسئله زکات است . نشست "زکات" در امارات برگزار شد چهارمین نشست رؤسای دستگاههای مسئول زکات به منظور استفاده بهتر از زکات و آگاهی مسلمانان نسبت به پرداخت زکات طی دو روز ۲۸ و ۲۹ نوامبر ( ۷ و ۸ آذرماه سال ۸۵ ) در امارات برگزار شد. طی این همایش پیشنهاداتی برای استفاده بهتر از زکات ارائه شد تا طی برنامه ریزیهایی در این باره، راهکارهای بهره گیری و استفاده مناسب از زکات فراهم شود. برنامه ریزی رسانه های گروهی در راستای بیداری، همکاری و هماهنگی با وزارت امور اسلامی کشورهای مختلف و استفاده از خطابه های دینی جهت روشنگری درباره زکات در این همایش بررسی شد. دستگاههای مسئول در امر زکات باید فعالانه و پویا عمل کنند شرکت کنندگان در چهارمین نشست رؤسای مراکز مرتبط زکات با تأکید بر ضرورت افزایش مراکز مسئول در زمینه زکات اعلام کردند: مسئله زکات، نتایج و دستاورهای آن باید برای مسلمانان تبیین شده و دستگاههای مسئول برای بهره گیری مناسب از زکات، فعالانه و پویا عمل کنند . عبدالله مهیری دبیر کل صندوق زکات امارات در نشست رؤسای دستگاههای مسئول زکات ۷ آذر ماه در ابوظبی گفت: باید ضمن معرفی و تبیین مسئله زکات، نقش و کارکردهای آن نیز بیان شود تا حس ایمان در روح و جان مسلمانان احیاء شود. این نشست در چارچوب همکاری و همبستگی مستمر سازمانها، نهادها و شوراهای مسئول زکات برگزار شده است تا زمینه های لازم برای تقریب دیدگاههای مختلف درباره زکات را به وجود آورد، از این رو برنامه ریزیهای مشترک برای تحکیم و فعال سازی نقش زکات بسیار ضروری است. مدیر اداری امور اقتصادی کویت نیز در این گردهمایی اظهار داشت: باید زمینه های استفاده از فعالیتهای زکات افزایش یابد، زیرا انسانهای دیگری وجود دارند که در جوامع اسلامی از تهیدستی و فقر رنج می برند و شریعت حق و حقوقی برای آنها در نظر گرفته است که باید از آن بهره مند شوند.  مسئله زکات یکی از عواملی است که همبستگی مسلمانان و اتحاد آنها را در پی دارد. هفتمین همایش بین المللی زکات در کویت برگزار شد هفتمین همایش بین المللی زکات طی روزهای ۴ و ۵ فروردین ماه از سوی خانه زکات کویت با مشارکت شخصیتها و علمای مسلمان از کشورهای مختلف برگزار شد. قائم مقام خانه زکات کویت در امور اجتماعی این همایش را به مثابه انعکاس توجه برگزارکنندگان و شرکت کنندگان به امور خیر دانست و مجموعه ای از تجربه ها و تحقیقات موسسات و نهادهای اسلامی در زمینه زکات در این همایش دو روزه ارائه کرد. این همایش که با همکاری بانک توسعه اسلامی مستقر در جده برگزار شد به ارائه گزارش درباره دستاوردهای همایشهای پیشین پرداخته و ضرورت کاربرد سیستم کیفیت اجرایی یا سازمان بین المللی تعیین استاندارد در این زمینه را مورد تأکید قرار داد. همچنین مقالات این همایش کاربرد تکنولوژی در زمینه زکات را مورد بررسی قرار داد. زکات از منظر فقهی در بحرین بررسی می شود همایش "بررسی احکام فقهی زکات" با هدف فعال سازی شوراهای جهانی زکات در جمع آوری و توزیع عادلانه آن، با سخنرانی آیت الله تسخیری تحت عنوان "اهمیت زکات در اسلام و جایگاه آن در مباحث فقهی و مصرف بهتر آن در بین کشورهای اسلامی" از امروز ۱۵ اردیبهشت به مدت سه روز در بحرین برگزار  شد . این همایش به نقش شوراهای جهانی زکات در فعال سازی، جمع آوری، و توزیع عادلانه آن اشاره کرد تا در راستای اهداف اساسی زکات گامی سازنده بردارد. شرکت کنندگان اطلاع رسانی درباره زکات، اموال و مقدار توزیع آن، تأسیس گروههای توزیع زکات، استفاده از اموال زکات، اعطای زکات به غیر مسلمانان، استفاده از نظایر آن و مصارف زکات را بررسی کردند. فرهنگ سازی ضرورتی برای گسترش زکات به عنوان یکی از ارکان اسلامی است شرکت کنندگان در همایش "بررسی احکام فقهی زکات" در بحرین با اشاره به اینکه اهتمام به امور زکات نیازمند فرهنگ سازی، فعالیتهای رسانه ای و آموزش است، اعلام کردند: مسئله زکات نه تنها یکی از ارکان اسلام بلکه یکی از مهمترین ارکان اقتصاد اسلامی به شمار می رود. شیخ عبدالله کامل رئیس اتاقهای تجارت و صنعت اسلامی در مراسم افتتاحیه همایش "بررسی احکام فقهی زکات" با اشاره به اینکه ایده تأسیس شورای جهانی زکات در همایش مالزی در نوامبر ۲۰۰۶ ارائه شد تا به موجب آن شوراها و احکام و مسائل اساسی در زمینه فعالیتهای آن ساماندهی شوند، اظهار داشت: زکات از ارکان اسلامی است که رنگ جهانی به خود گرفته و به منظور برطرف کردن نیازهای بشری و بر اساس شریعت الهی سعی در حفظ حقوق فرد و جامعه دارد . وی با اشاره به اینکه شورای جهانی زکات فرصتی برای تبادل اطلاعات کارشناسی میان گروههای مختلف درباره زکات فراهم می کند، تصریح کرد: فعالیتهای اداری ضمن حمایت از مسئله از زکات، به منظور مصالح و منافع مسلمانان مورد استفاده قرار می گیرد. دکتر محمد حبیب بن خوجه دبیر کل مجمع فقه اسلامی با بیان اینکه اهتمام به امور زکات نیازمند فرهنگ سازی، فعالیتهای رسانه ای، آموزش، توسعه، تحصیل و توزیع است، یاد آور شد: باید در راستای گسترش و تعمیق شریعت اسلام و تحقیقات فقهی تلاش کرد. نخستین فرهنگ لغت اختصاصی زکات تدوین می شود کمیته شرعی صندوق زکات امارات در دومین گردهمایی خود در سال ۲۰۰۷ از نگارش نخستین فرهنگ لغت تخصصی زکات خبر داد . قرار است این فرهنگ لغت تخصصی همه مسائل مرتبط با زکات در سطح جهان را مورد توجه قرار دهد .از این مسائل می توان به زکات در گذشته و حال و فتواهای مرتبط با زکات اشاره کرد که در نوشتن آن از منابع خاصی چون مقالات، تحقیقات و مطالعاتی که در این زمینه انجام شده استفاده می شود. در این فرهنگ لغت تخصصی از کتابهایی که پرسش و پاسخ درباره زکات است، استفاده می شود . . . _____________________________________________________________ منبع : خبرگذاری مهر

برگزاری نشست ارائه نتایج طرح پژوهشی ” بررسی اثرات خمس و زکات بر رفع فقر …

بسم الله الرحمن الرحیم برگزاری نشست ارائه نتایج طرح پژوهشی: . " بررسی اثرات خمس و زکات بر رفع فقر و طراحی ساز و کار پیاده سازی آن در نظام مالیاتی و نحوه بازتوزیع آن با تاکید بر الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت" .   نشست ارائه نتایج طرح پژوهشی "بررسی اثرات خمس و زکات بر رفع فقر و طراحی سازوکار پیاده سازی آن در نظام مالیاتی و نحوه بازتوزیع آن با تاکید بر الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت" به مدیریت دکتر احمد شعبانی عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق در تاریخ ۹۳/۷/۲۳ در موسسه برگزار شد. در این نشست مجری محترم طرح به ارائه گزارش تجمیع شده این طرح که در ۹ فصل ارائه شده بود، پرداخت. . . . . . _________________________________________________________ منبع : موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ریزی

دومین کنفرانس بین المللی زکات، مسجد و وقف در مالزی

بسم الله الرحمن الرحیم دومین کنفرانس بین المللی زکات، مسجد و وقف در مالزی . . به گزارش خبرگزاری مهر، مسجد و زکات و وقف مهم ترین عناصر در توسعه انسان اجتماع و دولت است و اهمیت این سه عنصر را نباید نادیده گرفت و مسجد نیز تقش اساسی در زندگی بشر و ایجاد اتحاد میان امت دارد و این سه عامل با یکدیگر به توسعه دین و بهبود آن کمک می کنند. هدف از برگزاری این همایش کنترل وقف و ایجاد سیستم های زکات در جامعه است. اهداف اصلی این همایش عبارت اند از: تقویت و ایجاد موقعیت مسجد، زکات و وقف به صورت محلی، ملی و جهانی. ارائه راه حل در مورد مسائل مربوط به مسجد، زکات و وقف، بهینه سازی نقش مسجد، زکات و وقف در توسعه امت، بهبود مدیریت و اداره مسجد، زکات و وقف. محورهای همایش عبارتند از: مسجد و توسعه فردی، مسجد و توسعه اجتماعی، مسجد و رشد فکری، مسجد و استفاده از فناوری اطلاعات، زکات و توسعه فردی، توسعه زکات و امت، زکات و آموزش، زکات و کاهش فقر وقف و استفاده از فناوری اطلاعات و سایر موضوعات  مرتبط. . . _____________________________________________________________ منبع : خبرگزاری مهر

برگزاری همایش زکات در استانهای مختلف

بسم الله الرحمن الرحیم برگزاری همایش زکات در استانهای مختلف ********************* . دومین همایش استانی زکات با حضور مسولین کشوری واستانی در ارومیه برگزار شد. .  به گزارش خبرنگار گروه استان هایباشگاه خبرنگاران جوان از ارومیه، دومین همایش     استانی زکات با حضور مسولین کشوری واستانی در آذربایجان‌غربی در حال برگزاری   است.  حجت الاسلام ساجدی نژاد دبیر اجرایی همایش زکات گفت:آذربایجان غربی در تولید   محصولات کشاورزی رتبه‌های برتر کشوری رابه خود اختصاص داده است در پرداخت  زکات نیز در رتبه‌های برتر کشوری قرار گرفته است.  وی افزود:زکات ۵۹ بار در قرآن ذکر شده است که همیشه در کنار فریضه نماز بیان   می‌شود. . . پیش بینی تولید  ۶۷۰هزارتن گندم رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان نیز در این همایش با اشاره به اینکه تولید گندم نسبت به سال گذشته افزایش داشته است گفت: امسال ۴۸۱ میلی متر بارندگی دراستان داشتیم که نسبت به ۴۰ سال اخیر بی سابقه بوده است. او افزود:از ۹ مورد پرداخت زکات ۷ مورد آن مربوط به محصولات کشاورزی است که دراستان ما گندم، جو وکشمش جز محصولات برتر دراین زمینه است که زکات جمع آوری شده درسال جاری ۵۷ درصد بیشتر از سال ۹۶ بوده است. . . __________________________________________________________________ منبع : باشگاه خبرنگران جوان   ***************************************************** ****************************************** ***************************   برگزاری همایش زکات در دزفول . به گزارش روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی خوزستان، مهدی حسین‌مشکی، کارشناس قرآنی اداره تبلیغات اسلامی شهرستان دزفول، از برگزاری همایش زکات در دزفول، خبر داد. .   . حسین مشکی گفت:حجت‌الاسلام و المسلمین سید محمد علی قاضی در همایش زکات که در اردوگاه شیخ انصاری (ره) دزفول برگزارشد، با اشاره به تاکید قرآن کریم بر اهمیت زکات گفت: زکات علاوه بر اثرات فردی دارای اثرات اجتماعی مهمی است بطوریکه پرداخت زکات باعث ایجاد روح برادری و همدلی و مودت بین مردم می‌شود. رییس شورای زکات دزفول تاکید کرد: اگر افراد زیادی در جامعه زکات پرداخت کنند، رحمت و برکت شامل کل جامعه و حتی کسانی که زکات پرداخت نکرده اند،می شود و از افزایش عمر وبرکت در مال برخوردار خواهند شد. امام جمعه دزفول با اشاره به آیات و روایات متعدد مال حرام را بی برکت دانست و بیان کرد: اعتقاد نداشتن به زکات و عدم پرداخت آن هم ردیف کفر بوده و کسی که مانع زکات شود را همانند رباخوار برشمرد. امام جمعه دزفول با توجه به اهمیتی که قرآن به زکات داده است گفت: بدون تردید دومین سؤال در روز قیامت پس از نماز، زکات خواهد بودو.یکی از راهها و مسیرهای مستقیم هدایت الهی پرداخت زکات است. در ادمه این همایش حجت‌الاسلام شاخی پور رییس شورای زکات استان خوزستان در سخنانی به اهمیت زکات از دیدگاه قرآن و روایات پرداخت و گفت: زکات مال فقط یکی از مصادیق زکات است که یکی از مشکلترین زکاتهاست که باعث پاکی روح انسان می‌شود. وی اصل تشریع زکات را ریشه کنی و مبارزه با فقر در جامعه دانست و اظهار کرد: شورای مرکزی زکات در کشور، امسال تأکید بر اختصاص ۶۰ درصد زکات استان را برای نیازمندان و ۴۰ درصد برای پروژه های عمرانی دارد. . . _______________________________________________________________ منبع : سازمان تبلیغات اسلامی   ***************************************************** ************************************** ********************   همایش زکات در بندرعباس برگزار شد . همایش زکات و تجلیل از مودیان، مبلغین و عاملین استان هرمزگان با حضور آیت الله تقوی نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی، آیت الله نعیم آبادی نماینده ولی فقیه در هرمزگان و رییس سازمان جهاد کشاورزی استان در بندرعباس برگزار شد. . [caption id="attachment_10292" align="aligncenter" width="455"] .[/caption] به نقل از روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان، آیت الله «رضا تقوی»، نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی ضمن بیان اهمیت زکات از نظر معنوی و اجتماعی گفت: زکات حکم الهی است و باید در جامعه اسلامی اجرایی شود. وی تصریح کرد: جامعه اسلامی تنها به اسم نیست، جامعه ای اسلامی است که احکام اسلامی از جمله زکات و نماز در آن جاری باشد. آیت الله تقوی بیان کرد: سرمایه گزاری و تقویت احکام و ارزش های اسلامی موجب تقویت جامعه را تقویت می کند، اسلامی بودن در واقع به آن محتوایی است که در نظام وجود دارد. وی اظهار داشت: ما آن گونه که باید نسبت به محتوای اسلامی سرمایه گزاری می کردیم انجام نداده ایم. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به جنگ تحمیلی گفت: اگر به دوران دفاع مقدس بنگرید مشاهده خواهید کرد که عامل پیروزی ما در آن جنگ نابرابر تکیه بر ارزش های اسلامی بود. این مقام مسئول تصریح کرد: زکات یک امر فردی نیست و درواقع یک امر حکومتی است و متولی آن حاکمیت است. تقوی افزود: زکات بخل را از انسان دور می کند و مسائل نفسانی را مهار می کند و فضائل اخلاقی را بالا می برد، پیام دیگر زکات به فکر فقرا بودن است. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی گفت: باید فقر از را از جامعه بزداییم و بدین منظور دین مبین اسلام راهکارهای متنوعی را در مقابل ما قرار داده است، باید فقر را برطرف کنیم از طریق عمل کردن به اصول و فرامین دینی. لذا نمی شود سفره مردم خالی باشد و از آن ها تقاضای ایستادگی و مقاومت داشته باشیم. آیت الله تقوی با اشاره به ظرفیت های اقتصادی موجود در کشور بیان کرد: باید از امکانات و ظرفیت های موجود در کشور در جهت محرومیت زدایی استفاده کنیم. وی تصریح کرد: دشمن در جنگ اقتصادی فعلی معیشت مردم را نشانه رفته استغ لذا باید در مقابل این توطئه دشمن با برنامه ریزی صحیح و کارآمد ایستادگی کنیم، آن ها می خواهند مردم را نسبت به نظام جمهوری اسلامی ایران و رهبری و مسئولین بدبین کنند. نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد: باید به مردم تکیه کنیم و اندیشه سازی و خود باوری را در جامعه تقویت کنیم. آیت الله «غلامعلی نعیم آبادی»، نماینده ولی فقیه در استان هرمزگان نیز گفت: تنها به زبان آوردن احکام الهی کافی نیست و باید در عمل ثابت شود، این مورد زمانی نمود پیدا می کند که تفکر ما اسلامی باشد و به وظایفی که اسلام بر عده ما قرار داده است عمل کنیم، از جمله این وظایف پرداخت زکات است که موجب پیشرفت جامعه می شود و از طرفی سیره ائمه اطهار نیز بر این امر یعنی عمل به قوانین اسلامی استوار است. امام جمعه بندرعباس افزود: اسلام نظام مالیاتی فقیری ندارد، لذا باید این نظام در جامعه ترویج شود. وی در ادامه گفت: علم ما از عمل جدا شده است و باید به سمت و سوی عملی شدن و تولیدی شدن حرکت کند تا مشکلات جامعه برطرف گردد. نعیم آبادی اظهار داشت: ایجاد اشتغال در کشور آسان است و لذا باید اهل عمل وارد عرصه شوند و تنها به بخش علمی اکتفا نکنیم، علم بدون عمل راهگشا و حلال مشکلات نمی باشد. . . ____________________________________________________________ منبع : خبرگزاری شبستان   ************************************************* ************************************* **********************     همایش زکات در ایذه برگزار شد . همایش زکات با حضور مسؤولان استانی و آیت‌الله شفیعی نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری در شهرستان ایذه برگزار شد. . . در این همایش آیت‌الله سیدعلی شفیعی نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری، مدیر کل کمیته امداد امام خمینی(ره) استان خوزستان، نماینده ولی فقیه در جهاد کشاورزی استان خوزستان و چند تن از مدیران کل و معاونان استانی در کنار امام جمعه شهرستان ایذه، فرماندار و دیگر مسؤولان در این همایش حضور داشتند. حجت‌الاسلام سید کمال موسوی در ابتدای این برنامه در سخنانی کوتاه با خیر مقدم به مهمانان و حاضران در این همایش و تسلیت شهادت امام موسی کاظم علیه‌السلام اظهار کرد: ائمه اطهار برای دستگیری مادی و معنوی انسان ها آمدند تا راه روشن و صحیح را به مردم نشان دهند. امام جمعه ایذه افزود: کمیته امداد با اقدامات خود مجاهدت‌های زیادی می‌کند و با همایش‌های مختلفی که در رابطه با زکات برگزار کرده است به نقطه مطلوب و هدف برای این امر رسیده است. موسوی با تقدیر و تشکر از تمام زحمات کشاورزان که در طول ماه‌ها در شرایط سخت اقدام به کار می‌کنند بیان کرد: جا دارد از تمام کسانی که برای توسعه مساله زکات اقدامی کنند تقدیر و تشکر داشته باشیم. . . _________________________________________________________________ منبع : خبرگزاری فارس

باید عروۀالوثقی محیط‌ زیست را بنویسیم – فقه محیط زیست

بسم الله الرحمن الرحیم فقه محیط زیست باید عروۀالوثقی محیط‌ زیست را بنویسیم (گفتگو با حجت‌الاسلام دکتر سید علی حسینی) . اشاره :  در هیاهوی رخدادهای نیمه خرداد؛ رحلت بنیان‌گذار عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی، امام خمینی (ره) و قیام خونین ۱۵ خرداد، از طرفی و از طرف دیگر تقارن این ایام با اتمام ماه مبارک رمضان، ماه بندگی خدا و فرارسیدن عید سعید فطر، از دیگر مناسبت یاد شده در تقویم، عبور نکردیم! به مناسبت روز جهانی محیط‌زیست، بر آن شدیم تا درباره یکی از مهم‌ترین فقه‌های مضاف، یعنی فقه محیط‌زیست صحبت کنیم. آشنایی و دستیابی به گزاره‌های فقه محیط‌زیست، زمانی آشکار می‌گردد که تنگی نفس در اهواز، آلودگی هوا در تهران و دیگر کلان‌شهرها، تخریب روزانه جنگل‌های شمال، تغییر بستر رودخانه‌ها و پیامدهای سیل، دفاع از حیوانات و… را در فضای مجازی جستجو کنیم. حجت‌الاسلام دکتر سید علی حسینی شاهرودی، از پیشگامان طراحی فقه جدیدی به نام «فقه محیط‌زیست» است. عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق ملاک تشکیل فقه‌های مضاف، ابتلا به مسائل آن است. وی علاوه بر دولت و مجموعه انسان‌ها، احکام لزومی فراوانی، درزمینه فقه محیط‌زیست برای فرد فردِ مکلفین قائل است. این استاد حوزه و دانشگاه، فقه سنتی را کارآمد دانسته و اصرار دارد، بسیاری از مسائل فقه محیط‌زیست را می‌توان در همین فقه سنتی یافت. مشروح گفتگوی اختصاصی شبکه اجتهاد با این پژوهشگر و نویسنده فقه محیط‌زیست، از نگاه شما می‌گذرد: . ملاک تقسیم‌بندی فقه‌های مضاف چیست؟ اوایل در صدر اسلام مردم به روایات عمل می‌کردند. کم‌کم به فقه نیازمند شدند. فقه از دامان روایات به وجود آمد. اوایل، فقه بسیط بود؛ چون زندگی مردم بسیط بود. آرام‌آرام زندگی مردم گسترده‌تر شد و موضوعات فراوان و نویی وارد زندگی مردم شد. فقه به معنای قانون زندگی است و طبعاً این قانون نیز به‌تبع توسعه و پیچیدگی‌ای که در زندگی مردم به وجود آمد، باید پاسخگو می‌بود؛ لذا فقه گسترده شد و ابواب جدید پدید آمد. امروزه زندگی بسیار پیچیده شده و توسعه‌یافته است. لذا موضوعات جدیدی وارد زندگی مردم شده و یا همان موضوعات قبلی پیچیده شده است. فقه مضاف یعنی فقه موضوعات. ملاک آن این است که بابت هر موضوع مهمی که سهم بیشتر یا حساس‌تری در زندگی انسان دارد، فقهی مطرح می‌شود. این موضوعات را در ضمن همان ابواب قبل نیز می‌توان آورد؛ لکن اگر این مدل را پیش گیریم، ساماندهی فقه به هم می‌ریزد؛ یعنی دیگر نظم ندارد تا سهل‌الوصول باشد و به‌راحتی بتواند پاسخ مخاطب را بدهد. لذا به دلیل موضوعات جدید، تعدد، تنوع و تکثر مسائل مبتلابهی که به وجود آمده، طبعاً موضوعات جدید فقهی پیش‌آمده و این، باعث به وجود آمدن فقه‌های مضاف شده است؛ لذا می‌گویند فقه اقتصاد، فقه حکومت، فقه فرهنگ، فقه ارتباطات، فقه رسانه و … بنا بر فرمایش شما، پیچیدگی و افزایش تکنولوژی باعث به وجود آمدن فقه‌های جدید شده است. آیا این به معنای نفی به وجود آمدن فقه‌های جدید، بر اساس پدید آمدن حکومت اسلامی است؟ مسلماً این‌گونه نیست. بدون شک وجود انقلاب مبارک اسلامی تأثیر فراوانی بر گستردگی فقه گذاشته است. دلیل آن نیز این است که اگر حکومتی نبود، فقها همان ابواب فردی فقه را مطرح می‌کردند؛ ولی با انقلاب اسلامی و حکومت اسلامی طبعاً حکومت، نیاز به قوانین فراوانی داشته و نظام‌های متعددی دارد. البته همان‌طور که گفتم این مسئله به‌تنهایی منجر به تشکیل فقه‌های مضاف نشده بلکه پیشرفت نیز بسیار در این امر مؤثر بوده است. مثلاً نفت بخشی از اقتصاد است؛ الآن برخی به دنبال فقه نفت و گاز هستند و این مسئله به دلیل پیشرفت تکنولوژی است. همچنین فقه پزشکی که ربطی به حکومت ندارد و به خاطر پیشرفت است. با این ملاک، چند فقه مضاف متصور است؟ قابل‌شمارش است یا نمی‌توان برای آن چارچوبی در نظر گرفت؟ فقه یعنی قانون زندگی. فقهای ما نباید درباره مسائل جدید خنثی باشند. نباید مجامع علمی و اقتصادی و فرهنگی و… راه خودشان را بروند و حوزه، راه خودش. اگر این‌گونه باشد، نتیجه آن می‌شود که آن‌ها به‌سرعت پیش رفته و حوزه‌های فقهی ما در جا می‌زنند. این دقیقاً به معنای عدم توانایی پاسخگویی فقه شیعه به نیازهای مردم است. این مطلب، امری بوده که از گذشته تابه‌حال، فقها، عملاً عکسِ آن را نشان داده‌اند. مرحوم شیخ مفید، سید مرتضی و شیخ طوسی در حوزه بغداد این را ثابت کرده‌اند و بعدازآن نیز حوزه حلّه، حوزه جبل عامل و حوزه اصفهان. اما این مطلب که موضوعات فقه مضاف چیست؛ ملاکی داشته که با توجه به توسعه زندگی، می‌توان آن را پیدا کرد و آن ملاک مهم، ابتلا است. مسائل مورد ابتلا سبب شده که فقه فربه شده و موضوعات جدید مطرح شود؛ پس ملاک در تشکیل فقه‌های مضاف، ابتلا است. مثلاً در جنگ‌های اول و دوم روس، باب جهاد گسترده شده و رساله‌های مختلفی در این باب نوشته شده است. مرحوم کاشف‌الغطا مسائلی جدید در این زمینه مطرح می‌کنند. یا مثلاً بحث در مورد بیمه، ابتدا با استفتائی از سید یزدی، صاحب عروه مطرح شده و بعدازآن بیمه به میدان آمده است و بابی به نام بیمه مطرح شده است؛ بنابراین ملاک آش مسائل مبتلابه جدیدی است که حکم‌های جدیدی را می‌طلبد؛ بنابراین حد یقف ندارد چون موضوعات دائماً در حال گسترش است. قبلاً می‌گفتند باب‌های معاد و معاش؛ چون زندگی بسیط بود. شهید صدر کتابی نوشتند به نام اقتصادنا که الآن با آن روش، دیگر جوابگو نیست؛ بلکه باید آن را بخش بخش کرده و همان بیمه و بورس و پول و بانک در آن گنجاند. آنچه مهم است این است که فقه این ظرفیت و استعداد را دارد که با مبانی خود می‌تواند همه این مسائل را پاسخ دهد؛ بنابراین اگر پاسخی داده نشود، کوتاهی از ماست. آیا فقه محیط‌زیست فقهی مستقل است یا در ضمن مباحث دیگر فقهی قرار می‌گیرد؟ آنچه عملاً وجود دارد، بخشی از فقه محیط‌زیست را می‌توان در ابواب فقهی پیدا کرد؛ مانند باب احیاء موات، انفال، مضارعه، مساقاه، مشترکات و مباحات و برخی بحث‌هایی که در کتاب جهاد مطرح شده است. طبعاً برخی بحث‌های جدید را نیز نمی‌توان در باب‌های قبلی گنجاند. بهتر آن است که محیط‌زیست جدا شده و مستقل مطرح شود؛ چون مباحث آش در حال افزایش است و دارای مباحثی حیاتی و خطیر است. البته برخی مباحث آن را نیز می‌توان در همان ابواب فقه سنتی آورد. موضوعات مورد بحث در فقه محیط‌زیست، چه موضوعاتی هستند؟ موضوعات در فقه محیط‌زیست فراوان‌اند و هرروز نیز در حال افزایش است. موضوعاتی مانند آلودگی، آلودگی هوا، آلودگی آب‌ها، فرسایش خاک‌ها که همان آلودگی خاک است، آلودگی صوتی، آلودگی نوری؛ این‌ها آلودگی‌هایی است که بسیار قابل‌توجه است. مثلاً در مورد خاک، صدها سال طول می‌کشد که چند میلی‌متر خاک حاصلخیز تولید شود. یا آلودگی هوا که بسیار مضر است و در جامعه ما احساس می‌شود. یا مثلاً بحث آب و خاک و احکام آن‌ها، محیط‌زیست شهری، جنگل‌ها و مراتع و تخریب آن‌ها، سرسبزی کره زمین و تخریب آن، حقوق حیوانات، تنوع زیستی که نسل بسیاری از گیاهان و حیوانات به‌طورکلی در حال نابودی است. حفظ سلامت خود این کره خاکی که بسیار حائز اهمیت بوده به‌نحوی‌که اوایل می‌گفتند، زمین آن‌قدر وسعت دارد که به آن صدمه‌ای وارد نمی‌شود، لکن حال دریافته‌اند که مانند توپی شیشه‌ای است که بسیار آسیب‌پذیر و شکننده است و ضرر به آن قابل جبران نیست. امکانات آن نیز محدود است. یا مثلاً مسائل دیگری مانند دریا و دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، آبزیان و به‌طورکلی همه مظاهر طبیعت که برای ما دامنه‌ای بسیار لطیف، دوست‌داشتنی و بابرکتی فراهم آورده است، داخل در مسائل فقه محیط‌زیست‌اند. همچنین مسائلی که هنوز پیش نیامده‌اند و یقیناً به وجود می‌آیند. البته این موارد، تمام موضوعات فقه محیط‌زیست نیست و بایستی آن‌ها را در منابع به دست آورد؛ زیرا بسیار گسترده‌اند. فقه در مورد افعال مکلفین صحبت می‌کند؛ هر فردی اگر بخواهد مثلاً با از بین بردن خاک مواجه شود؛ حکم شرعی آن به چه نحو استخراج و بیان می‌شود؟ آیا مثلاً از بین بردن فلان خاک توسط هر فردی حرام است؟! یا اگر به صورت مجموعی دست به این امر زنند، حکم شرعی بر آن بار می‌شود؟! خلاصه ربط هرکدام از این موضوعات به فعل مکلف یا مکلفین به چه نحو است؟ موضوع بسیار مهمی که بیان نکردم مواجهه دولت با محیط‌زیست است. قرآن بسیار زیبا بیان کرده است؛ گویی آن‌ها را الآن بیان کرده است. به‌حق، قرآن مطالبی شگفت‌انگیز دارد و قابل‌بیان برای سایر مجامع علمی است. داروی مرضِ محیط‌زیست که سرطان کره زمین است و چالش‌های ویرانگر زیست‌محیطی که بر همه این کره خاکی سایه افکنده است، در قرآن آمده است. قرآن می‌فرماید: ظهر الفساد فی البر و البحر بماکسبت ایدی الناس[۱]. مردم فساد در خشکی و دریا را به وجود آورده‌اند. حتی مردم با فعالیت‌های خودشان برای لایه ازون، مشکلاتی ایجاد کرده‌اند؛ لذا یک سلسله از کارهایی که مخرّب محیط‌زیست هستند، همین افعال فردی هستند؛ مانند همین بی‌فرهنگی که در کنار جاده‌ها و جنگل‌ها و کنار ساحل‌ها دیده می‌شود. مردم‌اند که هوا را آلوده می‌کنند. پس افعال فردی در حوزه محیط‌زیست، بسیار اهمیت دارند. اگر هرکدام از مردم، جلوی خانه خود، دو درخت بکارند، وضع هوا بسیار بهبود می‌یابد و باغ شهری خواهیم داشت که با راه رفتن در آن حظ خواهیم کرد. مردم علاوه بر این‌که کثیف نکنند، تمیز کنند. آب را اسراف نکرده و اتلاف ننمایند. دنیای ما این‌گونه است که حلقه‌های فراوان و متنوعی دارد و این‌ها در کنار هم، شبکه زندگی را سامان می‌دهد. چه مقدار آب در برنجی که انسان دور می‌ریزد، مصرف‌شده است؟ چه مقدار خاک هدررفته است؟ یا مثلاً موتورسیکلت‌هایی که هرکدامشان به‌اندازه هفت سمند هوا را آلوده می‌کنند. مقداری نیز مردم، به این معنا که شرکت‌ها و کارخانه‌های خصوصی دارند در این امر دخالت دارند. البته در کنار این‌ها دولت نیز بسیار در حوزه محیط‌زیست تأثیرگذار است. احکام فقه محیط‌زیست، نسبت به هر فرد، به حد لزومِ از احکام؛ یعنی حرمت و وجوب، نیز می‌رسد؟ مثلاً آیا می‌توان موتورسواری را به خاطر آلودگی هوا حرام کرد؟! بحث فقهی که بسیار طولانی می‌شود؛ لکن اگر بخواهیم در چند کلمه بگوییم، بله؛ قائل می‌شویم. می‌گوییم حرام است. اسرافِ نصف لیوان آب نیز حرام است. اسراف، عنوان خاص فقهی است و در برخی مواردِ اندک در فقه محیط‌زیست جاری است؟! از اسراف بگذریم؛ اتلاف نیز حرام است. شما وقتی هوا را آلوده کردید، پاکی هوا را تلف کرده‌اید. یا اینکه جزء العله شده‌اید. بله؛ اگر مفتی شویم، فتوا نیز می‌دهیم که آلودگی هوا حرام است. تصور آلودگی هوا و تأثیر افراد در آن، منجر به تصدیق آن می‌شود. اینجاست که فقه ارزش خود را نشان می‌دهد. بزرگی و کارایی خود را در زندگی مردم نشان می‌دهد. چگونه می‌تواند به میدان آید و مؤثر باشد. ساختارهای مطرح شده یا قابل‌طرح در فقه محیط‌زیست چیست؟ در مورد فقه محیط‌زیست، ساختار قابل‌توجهی وجود ندارد. آنچه وجود دارد در همان فقه سنتی خودمان است که بسیار بابرکت است. این سخنی که گفته شد بهتر است فقهِ محیط‌زیست از دیگر ابواب، جدا شود، به معنای فراموشیِ عظمت فقه سنتی نیست. کسانی که این حرف‌ها را می‌زنند که فقه سنتی فلان است و بهمان؛ یا عقده‌ای‌اند یا جاهل! یا غرض دارند یا مرض! این‌ها فقه سنتی را متوجه نشدند. فقه سنتی، گوهر بسیار گران‌سنگی است. در همین مجموعه فقه سنتی، مسائل خوبی در مورد محیط‌زیست مطرح شده است؛ مانند برخی مسائل بیع، برخی مسائل جهاد، احیاء موات، انفال که در ذیل خمس آمده است، حتی مسائلی که در غسل و وضو آمده است؛ مانند اسراف در آب و… من معتقدم ابتدا باید خانه‌تکانی کنیم؛ ببینیم در فقه چه داریم؛ در هر یک از ابواب فقه سنتی، در مورد فقه محیط‌زیست چه داریم. در قواعد فقهیه موجود، چه قواعدی قابل تطبیق بر مسائل محیط‌زیست است. مثلاً در ابوابِ حدود داریم، کسی که به حیوانی تجاوز کند، حدّ آش چیست. مرحوم شهید در باب نفقات لمعه اشاره به نفقه حیوان و گیاه می‌کند! مثلاً آب نفقه گیاه هست یا خیر؟ یا مثلاً در فقه حکومتی، اشاره‌هایی به این حوزه شده است. بعد از خانه‌تکانی، مسائل جدید و مستحدثه درزمینهٔٔ محیط‌زیست را نیز به آن‌ها اضافه کنیم و مجموعه فقه محیط‌زیست را سامان دهیم. اما ساختاری در این زمینه موجود نیست. لکن ساختاری که قابل‌طرح است، آن است که یک عروه‌الوثقی درزمینهٔ فقه محیط‌زیست نوشته شود. همان‌طور که مرحوم شهید صدر «اقتصادنا» نوشته‌اند، ما «بیعتنا» بنویسیم؛ پیشنهاد این‌گونه است . ساختار همه فقه‌های مضاف را این‌گونه قرار دهیم: ابتدا قواعد کلی و عمومی را بیاوریم؛ یعنی قواعدی که به همه ابوابِ مرتبط به محیط‌زیست است. بعدازآن، ابواب را بیاوریم که خود ابواب به چند نحو قابل‌طرح است. اغلب همان اساسِ موضوعات مبتلابه جوابگو است. مثلاً آلوده کردن یک باب است، آب‌ها یک باب است و همین‌طور. مدل دیگر نیز آن است که موضوعات مختلف در حوزه محیط‌زیست که به‌عنوان چالش مطرح است را در نظر گیریم؛ مانند فقه الاقتصاد که بورس، بیمه، بانک و… وارد آن شده و بدین گونه بر اساس موضوعات کلی مختلف، بحث می‌کنند. در فقه محیط‌زیست نیز این‌گونه باب بندی شود؛ مثلاً جنگل‌ها، حقوق حیوانات، آبزیان، آب و خاک و همین‌طور. پس دو گونه می‌توان ابواب را مطرح کرد. پیشنهاد بنده آن است که عروه‌الوثقی محیط‌زیست بنویسیم تا بعدازآن نیز آقایان شرح آش دهند و ادامه‌دهنده این راه باشند.  منابع اختصاصی برای فقه محیط‌زیست وجود دارد؟ بله؛ فصلنامه فرهنگ جهاد، از سال ۱۳۷۴ که در آن، بخش طبیعت و زندگی در هر شماره‌ای، درباره محیط‌زیست مطالبی نوشته شده که منبع خوبی است؛ قدیمی‌ترین و اصلی‌ترین مرجع فقهی در این زمینه، همین بخش است. همچنین دانشنامه اسلامی کشاورزی، منابع طبیعی و محیط‌زیست که تازه‌ترین فعالیت حوزه در این زمینه نگاشته شده است، بسیار عالی است.     __________________________________________________________________________________ منبع : شبکه خبری اجتهاد

طلبه‌ای که برای حفاظت از محیط زیست تلاش می‌کند؛ برگزاری کلاس‌های قرآنی در طبیعت

بسم الله الرحمن الرحیم در گفتگویی مطرح شد طلبه‌ای که برای حفاظت از محیط زیست تلاش می‌کند برگزاری کلاس‌های قرآنی در طبیعت . مزینانیان طلبه‌ای جوان و فعال در حوزه محیط زیست است که در روستای تاش شاهرود فعالیت می‌کند و تلاش دارد علاوه بر اشاعه مسائل دینی اهمیت حفاظت از طبیعت را نیز به مردم یادآور شود. .   . اشاره :  به گزارش روابط عمومی اداره کل تبلیغات اسلامی استان سمنان، موسی مزینانیان طلبه جوانی اهل منطقه باغزندان شاهرود است که از کودکی همراه پدر به مناطق مختلف شهرستان سفر می‌کرد و در همین سفرها علاقه‌مند به عکاسی از طبیعت شد و توانست رکورد خوبی از عکاسی از پرندگان شهرستان را به ثبت رساند. این روحانی جوان در روستای تاش شاهرود فعالیت می‌کند و تلاش دارد علاوه بر اشاعه فرهنگ دینی اهمیت حفاظت از طبیعت را نیز به مردم یادآور شود. مزینانیان برای فراگیری دانش آموزان و جوانان اکثر کلاس های خود را در طبیعت برگزار می‌کند و در این بین تنها ابزار خود یعنی دوربین را نیز به همراه دارد تا هر زمان که توانست از پرندگان و حیوانات عکاسی کند. وی در جدیدترین ثبت‌های خود توانست تصویر پلنگ را در اسفند ماه سال ۹۶ در منطقه شکار ممنوع تپال شاهرود به ثبت برساند. این طلبه جوان در فضای مجازی نیز فعال و با به اشتراک گذاشتن تصاویر حیات وحش می‌کوشد تا مردم را به طبیعت آشنا و آن‌ها را از رفتارهای مخرب محیط‌زیست بر حذر کند. وی معتقد است علاوه بر سازمان های مردم‌نهاد، مردم و مسئولان نیز باید در راستای آگاه کردن مردم از حفظ محیط‌زیست تلاش کنند. . در ادامه گفتگوی ما را با این طلبه جوان می خوانید: *در ابتدا درباره فعالیت‌های خود توضیح دهید: علاقه من به طبیعت زمانی شروع شد که همراه پدر خود به طبیعت رفته و گاهی کبک شکار می‌کرد و در سن جوانی با انتخاب کسوت طلبگی شکار کبک را به طور کامل رها و با خرید دوربین عکاسی در کنار درس حوزه پرنده‌نگری را آغاز کردم و هم‌اکنون در سایت پرندگان تمام اطلاعات مربوط به ثبت آن‌ها به طور کامل وجود دارد. . . * برای جذب مردم به حفاظت از طبیعت چه اقداماتی را انجام داده اید؟ ماه رمضان سال گذشته در کنار پیش نمازی مسجد روستای تاش همواره دوربین عکاسی به‌عنوان عضو جدانشدنی از زندگی در کنار من بود تا هر زمان که توانستم بتوانم از طبیعت عکاسی کنم و برای جذب مردم به مشارکت در حفظ محیط‌زیست با برگزاری کلاس ها و اردوهای فرهنگی دانش آموزان در طبیعت و اقدام به پاک‌سازی محیط از زباله تلاش شد تا نگاه آن‌ها را به سمت طبیعت معطوف کنیم. معتقدم زمانی که مردم مشاهده کنند یک روحانی به دنبال حفظ طبیعت است در ذهن آن‌ها این دعوت از معروف‌ها اثرگذاری بیشتری خواهد داشت. در بسیاری از مواقع کلاس های قرآن را در فضای طبیعت برگزار کردم. دانش آموزان هنگامی نگاهشان به سمت رویش گیاهان و دیدن جانداران حیات وحش باشد مطالب بیش از هر کلاس تئوری دیگری در ذهن آن‌ها ماندگاری خواهد داشت. در شرایط کنونی که عرصه بر طبیعت تنگ و ظرفیت آن برای بهره‌برداری به اتمام رسیده است وظیفه ائمه جمعه، روحانیون و مبلغان بیش از پیش برای حفظ عرصه‌های ملی نمود پیدا می‌کند و باید به این سو گام برداشت که هر ایرانی یک حافظ محیط‌زیست باشد و برای حفظ طبیعت تلاش کند. *چه تعداد گونه پرنده در شاهرود ثبت‌شده است؟ از تعداد ۵۵۱ پرنده ثبت‌شده در کل کشور، ۲۹۰ گونه آن در استان سمنان ثبت‌شده است که تاکنون موفق به ثبت تصاویر بیش از ۱۶۰ گونه پرنده در شهرستان شدم که بیش از صد مورد آن در استان سمنان و شاهرود هستند و از جمله آن‌ها می‌توان به کبک دری، حواصیل خاکستری، هما، بالابان، زاغ بور، دال سیاه و غیره اشاره کرد که چک سیبری در منطقه شکار ممنوع تپال، چک اروپایی و دارکوب خالدار بزرگ در جنگل ابر، خوتکا ابرو سفید، فیلوش طی دو سال اخیر برای نخستین بار برای شاهرود در سایت کمیته ثبت پرندگان ایران توسط اساتید تایید و به ثبت رسید. . . *نظر شما درباره پرنده اندمیک زاغ بور چیست؟ زاغ بور پرنده دوست‌داشتنی و کمیاب آندمیک ایران و دارای اخلاق‌های خاصی است در صورت عدم بروز رفتار خاصی می‌توان آن را سمت بیارجمند مشاهده کرد ترسو نیست و در صورت معرفی می‌تواند به ظرفیت مطلوبی در حوزه گردشگری بدل شود که به این منظور همه ساله جشنواره‌ای تحت عنوان زاغ بور در شاهرود برگزار می‌شود. با معرفی درست پرندگان آندمیک و بومی و اختصاص بخشی از درامد گردشگری به توسعه روستاها می‌توانیم شیرینی گردشگری توریست حیات وحش را به طعم مردم محلی چشاند و از سوی دیگر زمانی ارزش پرندگان برای همه عموم مردم شرح داده شود مواردی نظیر شکار غیر مجاز نیز به حداقل کاهش پیدا می‌کند. روستاهایی نظیر کلاته خیج، تاش، میغان و رضاآباد، ابرسج، فرحزاد مستعد پرنده‌نگری هستند که اگر برنامه‌ریزی صحیحی برای توسعه توریسم حیات وحش صورت گیرد مردم خودشان از جمله حافظان طبیعت خواهند شد. *گردشگری در جنگل ابر را در شرایط کنونی چه طور می‌بینید؟ به‌عنوان مثال بدون در نظر گرفتن آستانه تحمل محیط نباید اقدام به معرفی جاذبه‌های طبیعی کرد در تنگه زیبایی واقع در استان قم حضور گردشگران انبوه در منطقه کوچک باعث بروز مشکلاتی برای این منطقه شده است که نظیر همین اتفاق را می‌توان در جنگل ابر شاهرود مشاهده کرد که پایان هفته به‌ویژه در ایام تعطیل تنها به تخریب محیط دامن می زنیم. گردشگری که نریختن زباله، آتش روشن کردن در طبیعت را نیاموخته است نمی تواند حافظ محیط‌زیست باشد. در این شرایط نقش مسئولان و برنامه ریزان برای در نظر گرفتن آستانه تحمل محیط بسیار حائز اهمیت است و باید آموزش‌های همگانی از طریق رسانه های گروهی مانند تلویزیون بیش از پیش وجود داشته باشد هجوم هر هفته مردم به یک قسمت خاص از جنگل نه تنها درامد زایی نخواهد داشت بلکه باعث از بین رفتن طبیعت نیز می‌شود. *نظر شما پیرامون معدن‌کاوی شاهوار چیست؟ طبیعت دارای ظرفیت محدودی است و نمی‌توان هر جا که توانستیم اقدام به احداث جاده و بهره‌برداری بیش از حد از آن کنیم معنای طبیعت از طبع و سرشت و از اصالت گرفته‌شده است به‌عنوان مثال زمانی برای فتح دماوند بخواهیم تا قله جاده سازی کنیم دیگر معنای بکر بودن خود را از دست می دهد و نظیر همین اتفاق در شاهرود رخ‌داده است و مسئولان شهرستان نیز باید در قبال شاهوار پاسخگو باشند. *چه طور می‌توانیم از یوزپلنگ حفاظت کنیم؟ باید آموزش و فرهنگ‌سازی در روستاها افزون‌تر شود که در این گام سازمان های مردم‌نهاد با حضور خودشان سال گذشته در طرود و سطوه گام های ارزشمندی برداشتند و در کشور نیز طرح یک ساعت با محیط بان در مدارس اجرا شد که این گفتگوها و مناظره‌ها توانست در مردم دغدغه حفظ محیط‌زیست را ایجاد کند ولی برای حفاظت از گونه های در معرض انقراض باید رسانه ها، مبلغان و روحانیون و مسئولان بیشتر در این زمینه برنامه‌ریزی داشته باشند و باید بدانیم حفظ محیط‌زیست مشارکت همه آحاد مختلف جامعه را می‌طلبد. . . *نظر شما درباره اقدامات دولت در حوزه محیط‌زیست چیست؟ به طور کلی زمانی پای اقتصاد و سیاست در میان باشد مسئولان مربوط ارزشی برای محیط‌زیست قائل نیستند چراکه غالبا منفعت طلبی مطرح است اما درباره اقدامات زیست محیطی دولت باید گفت نکات مثبت و منفی زیادی وجود دارد که احیای دریاچه ارومیه و اعلام منطقه حفاظت‌شده جنگل ابر بخش خوب و انتقال آب بین حوزه‌ای و تخریب طبیعت بخش منفی آن محسوب می‌شود. *درباره آیات و روایات مختلف پیرامون حفظ محیط‌زیست توضیح دهید: آیات و روایت در حوزه محیط‌زیست بسیار است از پیامبر اکرم پرسیدند قطع درخت سدر چه حکمی دارد و ایشان در پاسخ فرمودند: قطع درخت در بادیه و صحرا به دلیل کمبود فضای سبز و اهمیت آن کراهت دارد از بین بردن یک گونه گیاهی در معرض تهدید و انقراض در نهایت به نابودی انسان منتهی می‌شود و باید برای حفاظت از طبیعت، گونه های در خطر تهدید نابودی تکثیر شود و در قرآن از حضرت هود خطاب به قومش چنین آمده خدا کسی است شما را در زمین به وجود آورد و از مردم خواست تا زمین را آباد کنند و باید پرسید آیا امروز جاده زدن تا قله کوه و تخریب طبیعت بکر واقعا منطقه به معنای آباد کردن زمین است؟ آیت الله جوادی آملی در مفاتیح الجناح کلیدهای بهشتی آخرتی آن زمان گفتند باید مطالبی عنوان شود تا برای این دنیا مفید باشد که خودشان دست به قلم شده و کتاب مفاتیح الحیات را به رشته تحریر درآوردند که حدود ۱۰۰ صفحه از آن درباره حقوق حیوانات و طبیعت صحبت می‌کند چه طور با آن برخورد کنید. *سخن آخر؟ چندین سال است که رهبر معظم انقلاب درباره کوه خواری صحبت می‌کنند و این واقعا دردناک است که ارگان هایی در کشور وجود داشته باشند که این صحبت ها را نادیده بگیرند. طبیعت به همه مردم تعلق دارد و نباید کسانی که دارای قدرتی هستند با دایر کردن اردوگاه و تفرجگاه آن را به انحصار خود درآوردند یکی از دغدغه‌های اصلی معظم له نیز همین حفظ طبیعت است ایشان سیاست های کلی و خطوط کلی محیط‌زیست را تبیین کردند ولی متاسفانه به درستی اجرا نمی‌شود. .................................................................................................................... منبع : پایگاه سازمان تبلیغات اسلامی

گفتگو با جوانان در باره طبیعت و محیط زیست

بسم الله الرحمن الرحیم  گفتگو با جوانان در باره طبیعت و محیط زیست . گفتگو با جوانان در فضای مجازی کلمات کلیدی: محیط زیست، حیات وحش، طبیعت، وبلاگ،انسان، زمین، حیات وحش و طبیعت ایران، شکار . ماهی قرمز من، زنده باید بماند سپهر سلیمی ۲۶ ساله، فوق دیپلم دام پزشکی و دانشجوی سال آخر مهندسی علوم دامی است. فعلاً به صورت پاره وقت، در کار پرورش مرغ (یا همان بادی بیلدینگ دام و طیور!) مشغول است و همچنین دبیری انجمن حمایت از حیوانات اصفهان را نیز برعهده دارد.۱ سپهر می گوید: رفتارهای نابخردانه بشر، باعث شده که تعداد زیادی از موجودات این کره خاکی (مجموع حیوانات جهان ده ها و شاید صدها برابر جمعیت انسان هاست)، در معرض خطر نابودی قرار بگیرند. شاید تا سال های نه چندان دور، این طور تصوّر می شد که از بین بردن حیوانات و تخریب زیستگاه های آنها ضرری برای انسان ندارد و در این میان، فقط حیوانات ضرر می کنند؛ ولی امروزه، هر روز بیش از گذشته،ثابت می شود که وجود حیوانات، چه قدر برای انسان ها ضروری و لازم است. حیات، مانند یک زنجیر است؛ زنجیری که آب، خاک، هوا، حشرات، انسان، پرندگان، میکروب هو... را شامل می شود و اختلال در هر کدام از حلقه های این زنجیر، می تواند خطرناک و ویرانگر باشد و اثراتش را دیر یا زود خواهیم دید. برای مثال، استاد درس پرورش زنبور عسل ما می گفت: بیش از یک سوم مواد غذایی انسان، به طور مستقیم و غیرمستقیم، تنها حاصل تلاش زنبورهای عسل است (به واسطه گرده افشانی محصولات زراعی و باغبانی و...). زیتون بلورین یا تمشک طلایی؟! فرهاد دولتشاهی، کارشناس ارشد علوم محیط زیست است و به گفته خودش، هم اکنون در رشته ای غیرمرتبط، مشغول امرار معاش است! اگر شما هم اهل وبگردی یا همان وبچرخی خودمان باشید، بعید است خبر معرّفی و انتخاب بهترین و بدترین وبلاگ های زیست محیطی سال ۸۵ را ـ که او در وبلاگش «هم نهاد»۲ برگزار کرد ـ نشنیده و ندیده باشید. اتّفاق جالب توجّهی که در فضای وبلاگستان، با استقبال خوبی مواجه شد و مثل بمب گوگلی، صدا کرد. او خیلی خلاصه، نظراتش را برای مان نوشته: علّت بی توجّهی به حفظ محیط زیست و این میراث طبیعی ـ که به رایگانْ در اختیار بشر قرار گرفته است ـ، عدم آگاهی مردم و فقر فرهنگی بسیاری از تصمیم گیران نسبت به مسائل محیط زیست است و برای برتری یافتن بر مشکلات منابع طبیعی کشور و ترغیب بیشتر مردم به حفظ و احیای منابع طبیعی، باید ظرفیت فرهنگی جامعه را در این حوزه افزایش داد و دغدغه های زیست محیطی را صاحب وزنی سیاسی کرد، به نحوی که نمایندگانی از احزاب سبز هم بتوانند به مجلس شورای اسلامی، راه یابند. رابطه دقیقی بین سرنوشت انسان و طبیعت وجود دارد و طبیعت، بستر حیات همه زیستمندان از جمله انسان است. حضور در طبیعت و انس با مواهب طبیعی، روحی لطیف و پذیرا به انسان می بخشد. سرباز زمین یا سربار زمین؟ شاید این بهترین عنوان برای شناساندن کسی باشد که با وجودی که اسم واقعی اش را به ما گفته، امّا ترجیح می دهد با همین نام در دنیای مجازی شناخته شود: «سرباز زمین»؛۳ جوانی ۲۴ ساله و دانشجوی کارشناسی منابع طبیعی. شغلش طرّاح و صفحه آرای مطبوعاتی است و به قول خودش با دیگر هم سنگرانش «ماه نامه زمین» را منتشر می کنند. ما هم امیدواریم همه ما در مدّت خدمتمان در زمین، سربازهای خوبی برای زمین همیشه سبزمان باشیم. برخی از نظرات شنیدنی و خواندنی سرباز زمین را می آوریم: با افزایش جمعیت، تقاضا برای خوراک، پوشاک، مسکن و به طور کلّی، نیازهای اوّلیه انسان ها بالا گرفت. مواد طبیعی، به مواد بلااستفاده تبدیل می شدند. در عصر جدید، انسان پیشرفته، به نیازهایی به غیر از نیازهای اوّلیه خود فکر می کرد و درصدد رفع آنها نیز بود. پس با توجّه به عادت استفاده بی قید و بند از منابع، روش پیشینیان خود را پیش گرفت؛ امّا این بار، به علّت افزایش تقاضا، منابع با تهدید جدّی ای رو به رو شدند و خطری بزرگ به نام «اتمام منابع زمین»، ما را تهدید کرد. پس از انقلاب صنعتی، کارخانه ها و تولیدکنندگان بزرگ، برای دستیابی به سودهای کلان، تولید خود را افزایش دادند. همین افزایش تولید، باعث تخریب های گسترده ای در زمین شد و برای این که سوددهی کارخانه به خطر نیفتد، صاحبان و سرمایه گذاران آنها با پنهان سازی و مخفی کردن این تخریب ها سعی در بی خطر جلوه دادن این فعالیت های صنعتی برای طبیعت داشتند که متأسّفانه در موارد بسیار زیادی نیز موفّق شدند. فکر می کنم بزرگ ترین علّت بی توجّهی به منابع طبیعی و حفظ محیط زیست با توجّه به موارد بالا، عدم احساس خطر از جانب ساکنان زمین باشد. ساده بگویم، هنوز بسیاری از مردم زمین، متوجّه این نیستند که با این روند، تا چند سال دیگر از گرسنگی خواهیم مُرد! بدون اغراق می گویم! البته به مورد بالا، فقر بیشتر انسان ها و جاه طلبی قدرت های بزرگ را هم اضافه کنید. در همه ادیان، شکرگزاری نعمت های خدا تکلیف است. نعمت هم یعنی محیط زیست و منابع طبیعی. دقت کنید، پیامبر (ص) در چه موقعیت مکانی ای ظهور می کند: سرزمین عربستان؛ سرزمینی خشک؛ جایی که آبْ طلاست و شتر و نخل خرما، ارزشی برابر انسان دارند؛ یعنی جامعه ای با منابع بسیار بسیار محدود. پس طبیعی است که پیامبر(ص) درباره حفظ منابع طبیعی، بسیار توصیه کرده اند، تا جایی که می فرمایند: «شکستن شاخه ای از درخت در نزد من، همانند شکستن بال فرشتگان است». همه می دانیم که امیرالمومنین(ع) شغل باغبانی و کاشت درخت را داشتند و امام رضا(ع) ضمانت آهو را می کنند. در سیره نبوی و سیره ائمه اطهار(ع) موارد بسیار زیادی در رابطه با حفظ منابع طبیعی داریم، تا جایی که آب مورد استفاده برای غسل و وضو نیز تعیین شده است. در واقعه فتح مکّه، پیامبر(ص) ایین نامه ای را تنظیم فرموده، و به مسلمانان ابلاغ می نماید. در این این نامه آمده است: «... نباید آسیبی به حیوانات برسد. هیچ درختی نباید شکسته شود...». شکار؛ بهانه ای برای در طبیعت بودن مسعود منشی زاده، ۲۳ ساله و دانشجوی مهندسی مکانیک در طراحی جامدات است. اهل شکار و عاشق طبیعت است. وبلاگش،۴ پر است از مطالب و عکس هایی درباره حیوانات مختلف و همچنین تصاویر شکارچیانی که به طور حرفه ای در این زمینه فعالیت می کنند. او در حیطه تخصّصی و مورد علاقه اش یعنی شکار هم، پاسخ های ما را داده است: گسترش روز افزون فناوری، اگر چه در ظاهر، آسایش را برای ما فراهم کرده، امّا کاملاً آرامش را از ما گرفته است. انسان ها اصولاً قدر چیزی را که برایش زحمت نکشیده باشند نمی دانند. بی توجّهی مسئولان مرتبط با این مسئله در تمام دوران، از مهم ترین عوامل نابودی حیات وحش و طبیعت ایران بوده است. شاید یک زمانی ببر مازندران و شیر ایران برای حاکمان وقت و مردم ایران، هیچ جذّابیتی نداشت؛ امّا اکنون که نسل این موجودات از بین رفته است، همین که شایعه ای مبنی بر دیده شدن جای پایی شبیه جای پای این موجودات در مرز ترکمنستان و پاکستان با ایران، به گوش می رسد، صدها کارشناس برای تحقیق به این مناطق می روند. مدیریت غلط و بی توجّهی مسئولان، مهم ترین عامل ناکامی ما در حفظ حیات وحش ایران بوده است. اوّلین مشکل، ندادن آگاهی در مورد ارزش و جایگاه حیات وحش ایران به افکار عمومی است. بررسی مشکلات حیات وحش و طبیعت ایران و تفسیر موجودیت ما، در برنامه های صدا و سیما جایی ندارند و در صورت حضور برنامه ای کمرنگ، بدترین ساعت پخش به آن اختصاص داده می شود و بهترین ساعت پخش، به تبلیغات و آگهی های بازرگانی می پردازد. سازمان حفاظت محیط زیست، به عنوان متولّی این امر، هیچ گونه هزینه و تبلیغی در مورد آگاهی دادن به مردم ایران، به صورت برنامه های تلویزیونی و نشریات داخلی و... انجام نداده است. اصولاً شکار در فرهنگ مردم عادی، به معنای کشتار و قتل عام موجودات زنده است و شکارچی، یک انسان بی رحم و سنگ دل است که از روی هوس، به کشتن موجودات می پردازد؛ امّا با قاطعیت می گویم که این گونه نیست. شکار، تنها بهانه ای است برای با طبیعت بودن و لذّت بردن از این موهبت الهی و اندکی دور بودن از سر و صدای وحشتناک زندگی ماشینی. شکار، به عنوان یکی از لذّت بخش ترین و سالم ترین تفریحات بشر، همواره مطرح بوده است. شکار، در صورتی عامل مخرّب موجودی حیات وحش ما محسوب می شود که بی برنامه و کنترل نشده باشد(مثل روش کنونی!). اگر کار بر اساس برنامه و تفکّر مدیریتی صحیح، شکل بگیرد، هیچ ضربه ای به حیات وحش ما وارد نخواهد شد. اگرموجودی حیات وحش ما بر اساس آمار، مشخّص و تعیین شود و مازاد این موجودی، به صورت پروانه صادر شده، در اختیار مردم قرار بگیرد، هرگز به حیات وحش و موجودی آن، ضربه ای وارد نمی شود. دغدغه های یک آموزشگر محیط زیست صفورا زوّاران حسینی، ۲۳ ساله است و دانشجوی کارشناسی مهندسی منابع طبیعی(محیط زیست). او علاقه مند به آموزشگری محیط زیست و از روزنامه نگاران فعّال در این حوزه است. طبعاً در وبلاگش۵ بیشتر حول موضوعات زیست محیطی و آموزش آن می نویسد: پنج سال پیش در جواب فراخوانی از سوی مجلّه «Our Planet»، به عنوان یکی از اعضای جوان تشکّل غیردولتی جبهه سبز ایران (خدا بیامرزدش!)، مقاله ای نوشتم با نام «ما موفّق خواهیم شد». هنوز هم به ایده آن مقاله که آن موقع با وجود تمامی اوّل راه بودن ها و بی تجربگی ها نوشتم (البته هنوز همان اوّل راه و بی تجربه هستم و آن قدر راه برای رفتن مانده که...)، اعتقاد دارم. انسان، خواهی نخواهی، موجود خودخواهی است (شاید به دلیل قدرتی است که در خودش به خاطر داشتن تفکّر و اراده احساس می کند) و تنها برخی از انسان ها بعد از شناختن این ویژگی هایشان و آن هم با تمرین، توانسته اند آنها را در کنترل خود در آورند. بشر در طول زندگی اش بر روی زمین، در حال مهار کردن طبیعت برای رفاه خودش بوده است. این کار، بد نبوده و نیست، فقط مشکل، این جاست که هر چیزی که از خط تعادلش خارج شود، بد و آسیب زننده می شود. تا یک دوره ای از تاریخ، بشر، با وجود تمام پیشرفت هایش در مهار کردن طبیعت، باز هم قدرت طبیعت را بیشتر از خودش می دانسته است و به همین خاطر، ناخودآگاه، حسّ احترام به طبیعت، در وی قوی تر بوده است. انگار یک جور حسّ احترام متقابل، موجود بوده است. انسان، به طبیعت احترام می گذاشته و طبیعت، بخش هایی از خودش را که مورد نیاز انسان بوده، در اختیار انسان می گذاشته است و هر دو شادمان بوده اند؛ امّا از یک زمانی به بعد، بشر به جایی می رسد که احساس می کند می تواند طبیعت را به طور کامل کنترل کند و حتی بسازد. زمان می گذرد و انسان های بیشتری در میان ساخته های انسانی ـ که منشأ همه شان طبیعی است، ولی چون مبدأ آنها معلوم نیست، حسّی از طبیعت را القا نمی کنند ـ، محصور می شوند. هر چه بیشتر زمان می گذرد، آدم ها بیشتر نوع رابطه شان با طبیعت را یادشان می رود. هر چه می گذرد، بیشتر به طبیعت به عنوان یک ابزاری که تنها باید از آن استفاده کرد، نگاه می کنند و وظیفه های خودشان در برابر این استفاده را یادشان می رود. و هر چه می گذرد، نسل به نسل، این دوری، بیشتر و بیشتر شده است. آدم ها شهری شدند و فکر کردند برای شهری شدن و مدرن شدن، باید از تمام ریشه هایشان ببُرند و یکی از این ریشه ها تفکّر انسان ها نسبت به طبیعت اطرافشان بود. انسان، جزئی از طبیعت است. یکی از انواع هزاران جاندار روی زمین. هر جزء از طبیعت، در حوزه خود و نسبت به دیگر اجزایی که با آنها به نوعی مرتبط است، نقشی دارد (یعنی همان چیزی که به آن، اکوسیستم می گویند). تا زمانی که هرکدام از این اجزا، وظایف خود را به خوبی انجام دهند، سیستم طبیعی ای که در طی هزاران سال شکل گرفته و کامل تر شده، پایدار می ماند و اگر روزی برسد که یکی از این اجزا، درست کار نکند، آن وقت، تعادل و نظم سیستم، به هم می خورَد. انسان هم به عنوان یکی از این اجزا، از این اصول جدا نیست. تا جایی که انسان، وظایفش را درست انجام دهد، به شیوه ای که در آن زندگی می کند، متعادل باقی خواهد ماند و هنگامی که انسان، در کار این سیستم چندین هزار ساله، خللی به وجود آورد (کاری که در طی سالیان و دهه های اخیر کرده است)، آن وقت، خود این انسان، با دست خودش ادامه زندگی خودش و دیگر اجزا را به خطر انداخته است. گشتی در اون ترنت! با وجود تمام جذّابیت هایی که اینترنت دارد، امّا باید گفت هیچ چیزی در دنیا جای ارتباطات چهره به چهره با افراد را نمی گیرد و پیشاپیش اعلام می کنیم که هرگز هم نخواهد گرفت. باور کنید راست می گویم؛ این را اساتید کارکشته علوم ارتباطات می گویند. پس، از فضای مجازی و غیرطبیعی(!) خارج می شویم تا ثابت کنیم که همچنان به طبیعتِ ذاتی نیاز به ارتباطات و روابط انسانی، علاقه مند و پایبندیم. سنگی بر گوری! حسن آقایی، ۱۹ ساله و دانشجوی کارشناسی مدیریت بازرگانی است. او همزمان با تحصیل، در کارگاه سنگبری و سنگ نگاری کار می کند. سنگ هایی که از دل کوه ها کنده می شوند، به دست استاد سنگتراش می رسد تا نشانی باشد بر قبر فرزندان آدم: یکی از دلایل بی توجّهی به حفظ و حراست از منابع طبیعی، این است که همه ما و حتّی خود من، هنوز قدر و بهای این میراث خداوندی و تأثیر آن را بر زندگی خود نمی دانیم. در واقع، همین عاملِ عدم شناخت طبیعت و تأثیرات مثبت آن بر زندگی، موجب می شود که دود این عدم آگاهی، به چشم خودمان برود. حدیثی از امام صادق(ع) با این مضمون هست که می فرماید:«نگاه کردن به چمن و سبزه، باعث جلادادن چشم می شود».۶ یقیناً حضور در طبیعت و انس با آن، اثرات شگفت دیگری نیز دارد که تنها در کلام معصوم به یکی از اثرات آرامش بخش«نگاه» به آن، در این جا اشاره شده است. انسانی که عملاً از کلام معصومان (ع) الگو می گیرد، بعید است در جهت از بین بردن زمینه های سلامتی خود گام بردارد. عدم توجّه به محیط زیست، باعث به مخاطره افتادن ادامه زندگی برای انسان ها و دیگر موجودات (اعم از حیوانات، گیاهان و حتی حشرات) می شود. برای نمونه، گرم شدن دمای کره زمین، سوراخ شدن لایه اُزُن، تغییرات آب و هوایی و دیگر صدماتی که به حیات طبیعی بشر وارد می شود، نتیجه همین درهم تنیدگی سرنوشت انسان و محیط اطراف اوست. جلوگیری کنیم! یونس کلهری ثانی، ۱۸ ساله و دیپلم مکانیک خودرو است. وی در حال حاضر، یک پشت کنکوری تمام عیار محسوب می شود! فقط امیدواریم همان بار اوّل، از پشت این سد خروشان بگذرد و کارش به دوم و سوم و... نکشد: کره زمین، زیستگاه اصلی انسان و دیگر موجودات است. عوامل طبیعی، در ارتباط با هم و به طور هماهنگ، عمل می کنند تا شرایط طبیعی مناسب برای همه موجودات زنده فراهم شود. انسان، با استفاده از قوّه عقل و تفکّر خود، روش های مختلفی را برای توسعه زندگی و بهره گیری بهتر از طبیعت، ابداع کرده است و اگر در استفاده از این روش ها و بهره برداری از منابع طبیعی (مثل جنگل ها، کوه ها، رودها و...) به قدر کافی دقّت نکند و باعث تخریب محیط زیست طبیعی شود، ممکن است شرایط طبیعی محیط زیست را طوری تغییر دهد که به زیان همه موجودات زنده، تمام شود. زندگی انسان ها بر روی زمین، در پیوند با یکدیگر است. اگر فردی در هر نقطه از کره زمین به محیط زیست صدمه بزند، نتیجه آن بر زندگی تمام مردم کره زمین و دیگر جانداران اثر می گذارد. علاوه بر دولت ها و سازمان های مسئول، مردم نیز باید نوع رفتار و شیوه تفکّر خود را نسبت به محیط زیست تغییر دهند و تنها به فکر سودجویی و استفاده از منابع زیست محیطی نباشند. حفاظت از محیط زیست، وظیفه ای ملّی و عمومی است. یکی از راه های پیشگیری از نابودی منابع طبیعی، کنترل جمعیت زمین است؛ زیرا افزایش جمعیت، باعث تبدیل شدن بیشتر منابع طبیعی، به وسیله ای برای بهره برداری و تأمین نیازهای انسانی می شود. البته راه های دیگری نیز برای حفظ منابع طبیعی می توان برشمرد، از جمله: استفاده کمتر از سوخت های فسیلی و جایگزینی آن با سوخت هایی که آسیب کمتری به محیط زیست می رسانند، بازیافت مواد، استفاده از دوچرخه و وسایل نقلیه عمومی به جای اتومبیل شخصی، جلوگیری از تخلیه غیربهداشتی زباله ها و فاضلاب ها و... . اعتدال در استفاده از منابع طبیعی ناصر رمضان خانی، ۲۲ ساله، دیپلم علوم انسانی دارد و تازگی ها به عنوان جوشکار صنعتی، در یک شرکت، مشغول به کار شده است. علاقه و استعداد خوبی در زمینه نقّاشی و طرّاحی دارد و مهم تر این که بیشتر وقت ها در مسجد محل، مهمان صدای رسا و زیبای او هستیم: همان طور که انسان، به غذا و آب و تفریح و... نیاز دارد، برای نشاط و سرزندگی خصوصاً در این عصر ماشین زدگی انسان و برای معنابخشی به زندگی خود به طبیعت پاک نیز نیازمند است. اگر انتظار داریم مواد غذایی، آب و حتّی تفریح انسان باید سالم و به دور از آلودگی باشد تا زیانی متوجّه او نشود، باید بپذیریم که در رابطه با طبیعت هم این گونه باشیم تا محیط و اطرافمان، پاک و خالص از آلودگی باشد. همان طور که همیشه سعی می کنیم در خوردن و آشامیدن، زیاده روی نکنیم، در استفاده از طبیعت نیز باید همین طور باشیم. متأسّفانه ما انسان ها به دلیل عدم آگاهی درست و ناکافی، اهمیت ندادن به حفاظت از محیط زیست، منافع شخصی و زودگذر، کسب درآمد بیشتر و گاه بی موالاتی در این زمینه، باعث تغییر و صدمات جبران ناپذیری به محیط زیستمان می شویم و نتیجتاً به خود و انسان های دیگر ظلم می کنیم. البته منظور این نیست که نباید به هیچ عنوان از منابع طبیعی بهره ببریم، بلکه باید از این مواهب طبیعت، به درستی و با برنامه ریزی استفاده کنیم و نگران نسل های دیگر هم باشیم؛ چون آنها هم به اندازه ما حقّ استفاده از زمین و مواهب طبیعی دیگر را دارند و ما نباید به یکباره، با خودخواهی هایمان این حقّ طبیعی برخورداری از محیط زیستی سالم و پاک را از آنان بگیریم و همگی در این زمینه مسئولیم! ........................................................................................................... ۱٫ http://animal.persianblog.com ۲٫ http://hamnahad.blogfa.com ۳٫ http://earthsoldier.persianblog.com ۴٫ http://damghanhunter.blogfa.com ۵٫ http://safzav.blogfa.com ۶٫ الخصال، ص۲۳۷٫ ........................................................................................................... منبع: نشریه حدیث زندگی - ۳۶ پایگاه اطلاع رسانی حوزه

حکمت آفرینش درخت از دیدگاه قرآن کریم/ درخت‌های بهشت و جهنم

بسم الله الرحمن الرحیم حکمت آفرینش درخت از دیدگاه قرآن کریم درخت‌های بهشت و جهنم   . اشاره :  منظور از سجده درخت این نیست که درخت هم مانند ما، انسان‌ها، پیشانی روی خاک می‌گذارد، بلکه مقصود همان تسلیم و خضوع در برابر خداوند متعال است، همان طور که همه موجودات متناسب با شرایط و زبان خود در برابر او تسلیم بوده و تسبیح او را می‌گویند. هر سال در آستانه سال نو و در روزهای آخر اسفندماه، یکی از رسم‌ها و آداب زیبا و درس‌آموز اسلامی توسط مقام معظم رهبری انجام می‌شود؛ درختکاری، همان رسمی است که در دین اسلام بارها بر آن تأکید شده و درباره فواید و آثار آن نکات مهمی عنوان شده است. درخت، یکی از نشانه‌های بی‌نظیر قدرت خدای یکتاست که منبع کشف و شهود زیادی برای مردم خداشناس به حساب می‌آید. ریشه، ساقه، شاخه، برگ، تنه، سایه و حتی نفس کشیدن درخت هم برای ما، انسان‌ها، منشاء خیر و برکت‌های زیادی است که اگر چشم بینا و دل هوشیار داشته باشیم می‌توانیم به اندازه ظرفیت خودمان، قدرت و حکمت خالق یکتا را در آن درک کنیم. در قرآن کریم هم ضمن اشاره به شگفتی‌های خلقت، به درخت اشاره شده و موارد بسیاری از خیر و برکت‌های این مخلوق خدا یادآوری شده است. .  . دکتر مریم عبدالباقی، کارشناس دینی گفت؛ خداوند متعال کلمه درخت را ۲۷ بار در آیه‌های قرآن کریم به کار برده و بارها به نمونه‌های دیگری از درختان مانند درخت خرما، درخت زیتون و درخت انار و سدر اشاره کرده است که نشان‌دهنده نقش مهم این مخلوق الهی در زندگی و حیات است. . درخت به عنوان یکی در کلام وحی می‌دانیم که رسم درختکاری به عنوان یکی از موارد مؤکد در دین اسلام است که مقام معظم رهبری هم هر سال در آستانه بهار، نهالی می‌کارند. رویکرد اسلام و آیات قرآن کریم به این مظهر قدرت الهی چیست؟ درخت در کلام عربی به معنی «شجر» است که ۲۷ بار در آیه‌های قرآن کریم به کار رفته است. در عین حال کلمه‌ها و عبارت‌های دیگری هم درباره درخت در قرآن وجود دارد که هر کدام بیان‌کننده یکی از ویژگی‌های آن هستند. مثلاً نام نخل یا درخت خرما در ۲۰ آیه قرآن کریم تکرار شده که این تعداد در مورد هیچ درخت دیگری سابقه ندارد. نام درخت انگور هم یازده بار با عبارت‌های «عنب» و «اعناب» آمده است. در عین حال، زیتون هم درخت پربرکت و مهمی است که نامش شش بار در قرآن تکرار شده است. رمان به معنی انار هم به درخت انار گفته می‌شود و هم به میوه آن. این کلمه سه بار در قرآن آمده است، دو بار در مورد انار دنیایی و یک بار در مورد انار بهشتی. نام درخت سدر هم چهار مرتبه در قرآن آمده، یک بار در مورد سدر دنیایی، یک بار در مورد درخت سدر در بهشت و دو بار در مورد درختی که پیغمبر اکرم صلی‌الله علیه و آله در شب معراج آن را مشاهده فرمود. «معروشه» هم یکی از انواع درخت است که نامش در قرآن آمده و منظور از آن، درختی است که مثل درخت انگور به صورت داربستی بالا می‌رود و رشد می‌کند. درواقع در قرآن یک بار به معروشات یعنی درخت‌های داربستی اشاره شده و یک بار به غیرمعروشات که درخت‌های غیرداربستی هستند. . . . حکمت آفرینش درخت آنچه میان مردم از برکات درخت شناخته شده است، میوه دادن و عمل فتوسنتز و تصفیه هواست. حکمت و دلیل آفرینش درخت در منظر الهی چیست؟ خداوند متعال در آیه ۶۰ سوره مبارکه نمل به مهم‌ترین نکته در آفرینش درخت اشاره فرموده است: «أَمَّنْ خَلَقَ السمَوَتِ وَ الأَرْض وَ أَنزَلَ لَکم مِّنَ السمَاءِ مَاءً فَأَنبَتْنَا بِهِ حَدَائقَ ذَات بَهْجَهٍ مَّا کانَ لَکمْ أَن تُنبِتُوا شجَرَهَاأَ ءِلَهٌ مَّعَ اللَّهِبَلْ هُمْ قَوْمٌ یعْدِلُونَ؛ آیا بت‌هایی که معبود شما هستند بهترند یا کسی که آسمان و زمین را آفریده؟ و برای شما از آسمان آبی فرستاد که با آن باغ‌هایی زیبا و سرور انگیز رویاندیم و شما قدرت نداشتید درختان آن را برویانید، آیا معبود دیگری با خداست؟ نه، آن‌ها گروهی هستند که (از روی نادانی) مخلوقات خدا را در ردیف او قرار می‌دهند.» بر اساس این آیه شریفه، نکته اساسی در مورد خلقت درخت، همان آفرینش حیات و زندگی در درون بذر و نهال است که به مرور زمان از بذری کوچک و نهالی نازک، درخت تنومندی می‌سازد. به همین دلیل است که در این آیه بعد از اشاره به خلقت آسمان‌ها و زمین و بارش باران، به روییدن باغ‌ها و بستان‌ها اشاره فرموده و یادآوری شده که به نحوه ایجاد زندگی در درختان توجه کنید که اگر اراده خداوند حکیم و توانا بر حیات درختان قرار نمی‌گرفت، انسان‌ها به هیچ وجه نمی‌توانستند آن‌ها را رویانده از میوه و محصولشان بهره‌مند شوند. حکمت درخت در کلام صادق آل محمد علیهم‌السلام در کتاب توحید مفضل نوشته شده که امام صادق علیه السلام در خصوص حکمت‌های مرگ درختان و تجدید حیات آن‌ها فرموده است: «در انواع تدبیرها و حکمت‌های نهفته در آفرینش درخت دقت کن. می‌بینی که هر سال می‌میرد ولی حرارت غریزی آن در چوب آن می‌ماند و مواد میوه‌ها از آن زاده می‌شود و آنگاه در همه جا پراکنده شده و چنانکه غذاهای متنوع و لذیذ را به تو می‌دهند، میوه‌های گونه‌گون و گوارا و خوش‌طعم به تو تقدیم می‌کنند. شاخه‌ها همانند دست به سوی تو دراز می‌شوند و میوه‌های نیکو را در اختیارت می‌گذارند. این حساب و کتاب دقیق و حکمت عظیم جز تقدیرگر حکیم از آن کیست و چرا این گونه است؟ آیا جز برای آن است که آدمی را از لذت و سود این میوه‌ها بهره برسانند؟ شگفتا! که مردم به جای سپاس بر نعمت، انکار منعم می‌کنند.» . ریشه‌ها در حکم دهان درخت ما درخت را به عنوان موجود زنده می‌شناسیم. آیا رویکرد دین هم به این مخلوق خاص الهی همین گونه است؟ بله. یکی از موارد جالب در زندگی درخت این است که درخت هم مانند موجودات زنده دیگر به آب و غذا نیاز دارد تا بتواند به زندگی خود ادامه بدهد؛ اما مانند حیوانات و انسان‌ها دهان ندارد تا بتواند غذا و آب را وارد بدن خود کند. درواقع خداوند دانا، ریشه‌ها را به منزله دهان و محل ورود غذا و آب به درخت قرار داده است. امام جعفر صادق علیه السلام این نکته را این گونه به شاگرد خود، مفضل بن عمر، آموزش داده است که: «در آفرینش درختان و گیاهان نگه کن. از آنجا که درخت هم مانند حیوان به غذا محتاج است اما مانند حیوان دهان و حرکت ندارد که دنبال غذا برود و آن را بگیرد و ببلعد، به همین دلیل ریشه‌های آن در دل زمین فرو رفته تا غذا را بگیرد و به شاخ و برگ و میوه برساند. پس زمین مانند مادر، پرورش‌دهنده درخت است و ریشه‌ها مانند دهان آن است که با آن‌ها غذا را از زمین می‌گیرد چنان که حیوانات، کودکان خود را شیر می‌دهند.» البته وجود ریشه‌ها برای درخت تنها به دلیل غذا رساندن به آن نیست. بلکه پا برجا ماندن درخت هم به وجود همین ریشه‌ها مربوط است. همان طور که امام صادق علیه السلام یادآوری فرموده است که: «نگاه نمی‌کنی که چگونه پایه‌ها و ستون‌های خیمه از هر طرف با طناب بسته شده تا بر جای خود بایستد، بر زمین نیفتد و یا کج نشود؟ گیاه هم همین گونه است. درخت هم ریشه‌های خود را در دل زمین به همه سمت گسترده کرده تا آن را پایدار و استوار و ایستاده نگه دارد. اگر ریشه نبود چگونه یک نخل تنومند و بلند و صنوبر و چنار بزرگ و تناور در توفان‌های سهمگین بر پای می‌ایستادند؟» انسان‌ها، خانه ساختن را از ساختار درخت یاد گرفتند نکته جالب این است که انسان‌ها هم بر پا کردن خیمه و حتی خانه را با دقت در آفرینش درخت آموخته‌اند. یعنی برای ساختن خانه بر اساس ارتفاع آن، زمین را حفر می‌کنند و ستون‌های خانه را در زمین بنا می‌کنند، همان طور که ریشه‌های درخت در زمین فرو رفته است. امام صادق علیه السلام به این نکته ظریف اشاره فرموده است که: «به حکمت خالق بزرگ و دانا دقت کن که چگونه بر حکمت کار مردم پیشی گرفته و مردم در پایداری خیمه‌ها از آن بهره گرفتند، در حالی که این حکمت و چاره پیش از آنان در آفرینش درخت جاری شده است. زیرا آفرینش درخت پیش از برپاداشتن خیمه است. نمی‌بینی که پایه و ستون خیمه‌ها از چوب درختان است، پس ساخته‌های دست انسان از کار آفرینش گرفته شده است.» . برگ درختان سبز، در نظر هوشیار برگ درخت هم به عنوان یکی از عجایب آفرینش در آموزه‌های دینی مطرح شده است. دلیل این امر چیست؟ سعدی شیرازی، شاعر خداشناس ایرانی، درباره اهمیت دقت در آفرینش برگ‌های درخت گفته است: «برگ درختان سبز در نظر هوشیار/ هر ورقش دفتری است، معرفت کردگار» این سخن سعدی به نوعی برگرفته از فرمایش امام صادق علیه السلام است که مردم را به دقت در آفرینش برگ‌های درخت دعوت کرده و فرموده است: «اینک ای مفضل! در آفرینش برگ نگاه و تأمل کن. همان طور که می‌بینی سطح تمام برگ را چیزهایی چون رگ پوشانده است، بعضی بزرگ‌تر هستند که به صورت طولی و عرضی کشیده شده‌اند و بعضی نازک و ظریف‌اند که به نظر می‌رسد در بین رگ‌های اصلی ماهرانه بافته شده‌اند. اگر انسان با دست خودش چنین کاری می‌کرد در طول یک سال هم نمی‌توانست یکی از آن‌ها را بسازد و در کار خود به ابزار، حرکت، کار و تلاش و سخن گفتن نیاز داشت. درحالی‌که فقط در چند روز از فصل بهار، دشت و دریا و کوه و صحرا سرشار و آکنده از این برگ‌ها می‌شود. در این کار جز نفوذ اراده انکار نشدنی خداوند هیچ سخن، تلاش و حرکتی وجود ندارد.» . با این توضیحات، امام صادق علیه السلام حتی به رگبرگ‌ها و مسئولیت آن‌ها اشاره فرموده است؟ همین طور است. دانستن راز رگبرگ‌های ظریف، دقیق و نازک برگ درخت در کلام امام صادق علیه السلام برکت‌های زیادی به همراه دارد. آن حضرت فرموده است: «این رگ‌ها که یکسره برگ را پوشانده برای آن است که به آن، آب و املاح برساند همان طور که رگ‌ها در بدن پراکنده شدند تا غذا را به تمام اجزای بدن برسانند. اما در برگ، رگ‌های بزرگ‌تر و اصلی کار دیگری هم دارند. این رگ‌های بزرگ‌تر برای آن است که با سختی و استحکام خود، برگ را نگاه دارند و برگ، سست، پژمرده و پاره‌پاره نشود. به همین دلیل وقتی انسان‌ها می‌خواهند صفحه و برگی از پارچه یا چیزهای دیگر بسازند، در طول و عرض آن از چوبه‌ای محکمی استفاده می‌کنند تا سست و لرزان نشود. پس بدان، اگرچه آدمی هیچ‌گاه به کنه و حقیقت تدابیر و حکمت‌های نهفته در طبیعت نمی‌رسد، اما کار و صنعت او به نوعی حکایتگر طبیعت است.» . وقتی درخت سجده می‌کند یکی از پرسش‌هایی که در هنگام مرور آیات قرآن به ذهن خطور می‌کند، موضوع سجده موجوداتی مانند درخت است. منظور از سجده کردن درخت در سوره مبارکه الرحمن چیست؟ خداوند متعال در آیه ششم سوره الرحمن به سجده درختان اشاره فرموده است که: «و النجم و الشجر یسجدان». در مورد این آیه شریفه باید توجه داشت که کلمه «نجم» هم به ستاره معنی شده و هم به گیاه بدون ساقه. «شجر» هم به گیاهان ساقه دار مثل درخت می‌گویند. اما به گفته مفسران قرآن، منظور از سجده نجم و شجر همان خضوع و اطاعت این دو موجود در برابر خدای یکتاست به این صورت که در برابر خداوند متعال از زمین سر بلند کرده و رشد می‌کنند. بنابراین باید دانست که منظور از سجده درخت این نیست که درخت هم مانند ما، انسان‌ها، پیشانی روی خاک می‌گذارد، بلکه مقصود همان تسلیم و خضوع در برابر خداوند متعال است، همان طور که همه موجودات متناسب با شرایط و زبان خود در برابر او تسلیم بوده و تسبیح او را می‌گویند. . درخت‌های بهشت و جهنم منظور از درختان موجود در بهشت و جهنم چیست؟ آیا در بهشت و جهنم هم مانند این دنیا، درخت وجود دارد؟ همان طور که یکی از ویژگی‌های باغ‌ها و بوستان‌ها در این دنیا وجود درخت در آن‌هاست، در باغ‌های بهشتی هم درخت‌هایی وجود دارد که عامل سرسبزی و طراوت آن‌ها هستند. در عین حال طبق آیه‌های قرآن کریم، در جهنم درخت‌هایی وجود دارد: درخت‌های بهشت: معروف‌ترین درخت در بهشت، درخت طوبی است که نامش یک بار در آیه ۲۹ سوره رعد آمده است: «الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ طُوبَىٰ لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ؛ کسانى که ایمان آوردند و کارهاى شایسته انجام دادند، براى آنان زندگى با سعادت و بازگشتى نیک است». البته در این آیه شریفه کلمه طوبی به کار رفته و منظور درخت طوبی نیست، اما در روایتی در کتاب بحار الانوار نوشته شده که یکی از اصحاب پیغمبر اسلام صلی‌الله علیه و آله از آن حضرت پرسید: «درخت طوبی کجا است؟» فرمود: «در بهشت، در سرای من.» شخص دیگری همان پرسش را پرسید و آن حضرت پاسخ فرمود: «در بهشت، در منزل امیرالمؤمنین، علی علیه السلام» گفتند: «چند لحظه پیش، همین را پرسیدیم. پاسخ دادید در خانه من و حالا فرمودید در خانه علی!» پیغمبر اکرم صلی‌الله علیه و آله پاسخ داد: «سرای من و علی یکجا است.» از این آیه و روایت مشخص می‌شود که درخت طوبی یکی از مهم‌ترین درخت‌ها در بهشت است. در عین حال در بعضی آیه‌های قرآن بعضی از انواع درخت‌های بهشتی و میوه آن‌ها هم مشخص شده، به عنوان مثال در آیه ۶۸ سوره الرحمن به درخت انار و خرما، در آیه ۲۸ سوره واقعه به درخت سدر و در آیه ۲۹ سوره واقعه به درخت موز در بهشت اشاره شده است. درخت‌های جهنم: درست است که درخت عامل نشاط و آرانش است، اما اراده خداوند بر این قرار گرفته تا در جهنم همه چیز، حتی درخت‌ها، هم وسیله‌ای برای عذاب گناهکاران باشند. درخت زقوم یکی از درخت‌های جهنم است که در آیات ۶۲ تا ۶۶ سوره صافات به آن اشاره شده است: «اذلک خیر نزلا ام شجره الزقوم؛ انا جعلناها فتنه للظالمین؛ انها شجره تخرج فی اصل الجحیم؛ طلعها کانه رؤس الشیاطین؛ فانهم لاکلون منها فمالؤن منها البطون؛ آیا این پذیرایی و این رزق کریم بهتر است یا درخت زقوم؟ ما آن را مایه درد و رنج ستمگران قرار دادیم؛ آن درختی است که در قعر جهنم سر برمی‌آورد؛ میوه‌اش گویا سرهای شیاطین است؛ پس ایشان از آن خواهند خورد و شکم‌هایشان را انباشته خواهند کرد.» ................................................................................................................ منبع : شفقتنا

جهش تولید در نهج البلاغه

بسم الله الرحمن الرحیم  استاد ابراهیمی قائنی مطرح کرد: جهش تولید در نهج البلاغه . اشاره :  اهتمام به تولید و شکوفایی اقتصادی از دو بعد فردی و حکومتی بر اساس نهج البلاغه در سه گفتار قابل تحقیق می باشد. استاد احمد ابراهیمی قائنی از اساتید حوزه علمیه قم در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید در زمینه موضوع «جهش تولید در نهج البلاغه» به گفتگو پرداخت. وی در ابتدای این گفتگو خاطرنشان کرد: حاکم اسلامی پاسبان خداوند بر روی زمین است که امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: «السلطان وزعه الله فی ارضه.» (حکمت ٣٣٢) این استاد حوزه علمیه قم افزود: حضرت آیت الله خامنه ای حفظه الله تعالی بعد از نامگذاری چندین سال با شعارهای اقتصادی و حمایت از تولید کنندگان داخلی، امسال را سال «جهش تولید» نامگذاری نمودند. وی اضافه نمود: هرچند به خاطر برخی شرایط اقتصادی و شیوع ویروس منحوس کرونا این ایده بزرگ و متعالی که الهام گرفته از تُراث دینی است، با مشکلاتی مواجه گردید؛ ولیکن با استمداد از الطاف الهی و عنایات و ادعیه خیر صاحب این مملکت وجود نازنین حضرت حجت بن الحسن (عج) امید است در این فصول باقی مانده، شعار امسال تحقق عینی به معنی واقعی کلمه داشته باشد. استاد ابراهیمی قائنی در ادامه بیان کرد: این امیدواری ولی فقیه است که در فرمایش مولی، فقیه به معنی واقعی کلمه کسی است که مردم را از رحمت الهی ناامید و از بخشش الهی مایوس نکند. «الفقیه کل الفقیه من لم یقنط الناس من رحمه الله و لم یوئسهم من روح الله...» (حکمت ٩۰) وی افزود: در این دقایق، مبانی شعار امسال بر اساس کتاب ارزشمند نهج البلاغه مورد بررسی قرار گرفته است. اهتمام به تولید و شکوفایی اقتصادی از دو بعد فردی و حکومتی بر اساس نهج البلاغه در سه گفتار قابل تحقیق می باشد: . گفتار نخست. وظیفه فردی نسبت به تولید در نهج البلاغه استاد احمد ابراهیمی در ادامه خاطرنشان کرد: امیرالمومنین علیه السلام در بستر فردی و شخصی، علاوه بر سیره رفتاریشان، اهتمام جدی به کار و تولید دارند. وی اضافه نمود: امام المتقین در توصیف متقین می فرمایند: «طلبا فی حلال» (خطبه ۱٩٣) شخص پرهیزگار باید جوینده روزی حلال باشد؛ این مهم باید در جامعه تبلیغ شود تا توجه به کار و تلاش برای روزی حلال منافی پرهیزگاری و تقوا لحاظ نگردد. این استاد حوزه علمیه قم افزود: از دیگر سو، حضرت فقر و نداری را نوعی بلا دانسته و می فرمایند: «الا و ان من البلا الفاقه» (حکمت ٣٨٨) وی خاطرنشان کرد: مولا امیرالمؤمنین علیه السلام در خطاب به  فرزندشان محمد بن حنفیه می فرمایند: «یا بنی انی اخاف علیک الفقر فاستعذ بالله منه فلان الفقر منقصه للدین مدهشه للعقل داعیه للمقت» (حکمت ٣۱٩) فقر موجب نقصان دین و سرگردانی عقل و عامل دشمنی است. استاد ابراهیمی قائنی اضافه نمود: هر فرد پرهیزگار باید بدنبال روزی حلال باشد و از فقر و نداری بترسد که آثار وحشتناکی در زندگی و دین وی خواهد داشت. وی در ادامه بیان کرد: از همین بعد می توان وصیت نامه مبارک امیر المومنین علیه السلام را نسبت به اموال شخصی بعد از جنگ صفین برشمرد که در نامه ٢۴ آمده است. در فرازی از این وصیت نامه شریف به حسنین علیهما السلام آمده است: «و یشترط علی الذی یجعله الیه ان یترک المال علی اصوله و ینفق من ثمره حیث امر به و هدی له و الا یبیع من اولاد نخیل هذه القری ودیه حتی تشکل ارضها غراسا» این استاد حوزه علمیه قم افزود: حضرت علیه السلام نسبت به اموال خویش شرط می کنند که اصل مال حفظ شود و تنها از میوه و درآمد آن بخورد و انفاق کند و هرگز نهال های درخت خرما را نفروشند تا همه سرزمین یک پارچه به گونه ای زیر درختان خرما قرار گیرد که راه رفتن در آن دشوار باشد. وی خاطرنشان کرد: امروز اگر به زمین های حاصلخیز ایران و چشمه سارهایی که بدون بهره برداری و یا بهره اندک معطل باقی مانده است نگاهی شود هزاران افسوس باید خورد. مشاهده جوانان بی کار و فقر اجتماعی با این پتانسیل تولید در ایران یک درد و غصه جانکاه است. استاد ابراهیمی قائنی اضافه نمود: امیرالمومنین ارواحنا له الفدا نسبت به باغ خرما سفارش می کنند که در آن نهال فروشی نشود باغ تنک و خلوت نگردد به گونه ای درختان فشرده و فراوان کاشت شود که راه رفتن در آن باغ مشکل باشد. وی افزود: بسیاری از زمین های مرغوب ایران ظرفیت کاشت و برداشت چند محصول را در طی یک سال دارد در حالیکه برخی از آن اراضی رها شده است و برخی هم با اقل برداشت نگهداری می شود. این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: بنده چون کشاورز زاده هستم ظرفیت تولید را در این بستر گسترده می دانم. به یک مثال توجه فرمایید: گاهی کشاورز می تواند از یک آب و زمین بهره مضاعف برداشت کند مثلا علاوه بر محصول کشاورزی، پرورش ماهی و توسعه دامداری و تولید گوشت و لبنیات را به محصولات خویش ضمیمه کند. به تحقیق این مضاعف نمودن چقدر موجب زوال فقر خواهد شد؟ چقدر در جامعه اشتغال ایجاد خواهد نمود؟ وی اضافه نمود: این مضاعف نمودن محصول همان کشت فراگیر درخت خرماست که راه رفتن را در باغ مشکل می کند در حالی که زندگی را در جامعه آسان می نماید. استاد ابراهیمی قائنی در ادامه بیان کرد: نکته قابل توجه این است که کشاورزی و نخلستان خرما در کلام مولی از باب مثال است و الا این وظیفه سنگین روی دوش صاحبان تمامی حرف و تولیدکنندگان محصولات و صاحبان صنایع است. وی در همین راستا افزود: وقتی صاحب یک کارخانه می تواند مواد خام مورد نیاز را با یک دستگاه جدید از مواد اولیه تولید کند و یا ضایعات کارخانه را جهت استفاده یک محصول دیگر مورد استفاده قرار دهد و ده ها اشتغال مفید در جامعه ایجاد کند یعنی بر نخل خرمای اقتصاد خویش افزوده است و تولید را دو چندان نموده است. این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: البته پر واضح است که حاکمیت وظایف سنگینی در برنامه ریزی و دست گیری از صاحبان تولید دارد که در بعد دوم و بستر حاکمیت به آن می پردازیم. . گفتار دوم. تولید و حاکمیت در نهج البلاغه استاد احمد ابراهیمی در بخش دیگری از این گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نشست دوره ای اساتید افزود: در نامه ۵٣ که یک نامه طولانی و ارزشمند برای حاکمان می باشد. امیرالمومنین علیه السلام در چند فراز نسبت به تولید، عمران و آبادی به مالک اشتر رضوان الله تعالی علیه سفارش می کنند. ۱. حضرت در بیان اقسام اقشار جامعه، بعد از ذکر لشکریان الهی و عموم مردم و قضات و کارگزاران، قوام همگی را به بازرگانان و صاحبان صنایع می دانند زیرا این دو دسته وسایل زندگی را فراهم و در بازار عرضه نموده و بسیاری از وسایل مورد نیاز را می سازند و تولید می کنند: «لا قوام لهم جمیعا الا بالتجار و ذوی الصناعات...» ٢. در بخش دیگری از این نامه سیاست اقتصادی مهمی به جناب مالک ابلاغ می شود. «و لیکن نظرک فی عماره الارض ابلغ من نظرک فی استجلاب الخراج لان ذلک لایدرک الا بالعماره و من طلب الخراج بغیر عماره اخرب البلاد و اهلک العباد و لم یستقم امره الا قلیلا .... فان العمران محتمل ما حملته» باید نگاهت به عمران سرزمین بیشتر از جمع آوری مالیات باشد زیرا مالیات بدون عمران و آبادی قابل تحصیل نیست و حاکمی که مطالبه گر مالیات بدون عمران باشد؛ شهر را خراب و بندگان را هلاک و نابود ساخته و حکومتش هم اندک خواهد شد ولکن اگر عمران حاصل شود و بعد از آن وظیفه ای بر دوش مردم گذاشته شود با شادمانی می پذیرند زیرا عمران قدرت تحمل مردم را زیاد می کند. این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: در این فرمایش گهربار که نصب العین هر مسئول باید باشد حضرت بقای حکومت را به تولید و آبادی منوط می نمایند. وی افزود: براستی هر حکومتی در هزینه های جاری و آبادانی و توسعه و پرداخت حقوق کارگزاران و نیروهای امنیتی و ... نیازمند خراج و مالیات می باشد تا بتواند هزینه های خود را تامین نماید و هر چه این مالیات بیشتر باشد گستره خدمات حاکمیت افزون خواهد بود. استاد ابراهیمی اضافه نمود: بحث مهمی که حتی در تاریخ منشا تغییر در حاکمیت ها شده همین مسأله مالیات و خراج می باشد که برنامه ریزی صحیح آن موجب مقبولیت عمومی حاکمیت و اشتباه محاسباتی آن موجب نارضایتی مردمی و حتی رویگردانی از حاکمیت و زوال آن می گردد. وی تأکید کرد: حضرت در سفارش به جناب مالک ضمن تخفیف مالیاتی پایه و اساس گرفتن مالیات را عمران و توسعه می دانند. این استاد حوزه علمیه در ادامه بیان کرد: امروز بعد از تحریم های ظالمانه استکبار و مشکلات ارزی کشور و عدم امکان ارتباطات معاملی گسترده، ضرورت توجه ویژه به تولید دو چندان است. بر همین اساس امسال توسط ولایت فقیه حضرت آیت الله خامنه ای سال جهش تولید نامیده شد. وی در نکته ای مهم  خاطرنشان کرد: برون رفت از مشکلات نامبرده و غیر آن، منوط به بستر سازی مناسب برای تولید است. وی افزود: مسئولین باید موانع تولید را برطرف نموده و بوروکراسی ها را حذف کنند و زمینه تولید را مضاعف نمایند و جهشی در تولید ایجاد کنند با تولید گسترده علاوه بر اینکه تحریم ها و اخلال در واردات و صادرات خطری برای اقتصاد نخواهد داشت؛ هزینه های دولت و حاکمیت با جلب مالیات گسترده تامین می گردد. . گفتار سوم. جهش تولید و بایسته ها و شایسته ها استاد احمد ابراهیمی قائنی در بخش دیگری از این گفتگو اضافه نمود: این گفتار در حد ارجاع به نهج البلاغه بوده و تبیین آن نیازمند مجالی دیگر است. الف.وی در اولین مورد خاطرنشان  کرد: قوه مقننه تازه نفس باید ضمن شناسایی پتانسیل های تولیدی در اقصی نقاط کشور ایران، با نظرات کارشناسی قوانین سهل برای تولید و حمایت از تولیدگران وضع نماید و در صورت لزوم حتی کمیسیون مخصوص تولید ایجاد نماید و بداند که توفیق خدمت اندک و گذرا است. وی در این راستا به برخی از کلمات حضرت امیر علیه السلام اشاره نمود: حکمت ۱۶٨: «الامر قریب و الاصطحاب قلیل» (پایان کار نزدیک و زمان ماندن اندک است) حکمت ۱٧٣: «من استقبل وجوه الاراء عرف مواقع الخطاء» (کسی که از افکار و آرای گوناگون استقبال کند صحیح را از خطا خوب شناس) ب.  این استاد حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: قوه مجریه در این پایان ماموریت باید با یک حرکت جهادی قوانین موضوعه را اعمال کند و مشکلات واقعی تولید کنندگان را رصد و برطرف نماید که اگر معاونت مخصوصی رئیس دولت برای این مهم داشته باشد. آثار و برکات فراوانی خواهد داشت. وی در این راستا به برخی دیگر از کلمات حضرت علیه السلام پرداخت: حکمت ۱۰۱: «لا یستقیم قضاء الحوائج الا بثلاث؛ باستصغارها لتعظم و باستکتامها لتظهر و بتعجیلها لتهنؤ» (برآوردن نیازهای مردم پایدار نیست مگر به سه چیز؛ کوچک شمردن آن تا خود بزرگ نماید؛ پنهان داشتن آن تا خود آشکار شود و شتاب در برآوردن آن تا گوارا گردد) نامه ۵٣: «... ثم امور من امورک لابد لک من مباشرتها ... و منها اصدار حاجات الناس یوم ورودها علیک بما تحرج به صدور اعوانک و امض لکل یوم عمله فان لکل یوم ما فیه ... » (بخشی از کارها به گونه ای است که خود باید انجام دهی ... و دیگر برآوردن نیاز مردم در همان روزی که به تو عرضه می دارند و یارانت در رفع نیاز آنان ناتوانند کار هر روز را در همان روز انجام ده زیرا هر روزی کاری مخصوص به خود دارد) ج.  استاد ابراهیمی قائنی افزود: نهادهای فرهنگی و حوزه علمیه ضمن تبیین سیره معصومین نسبت به تولید باید آثار فاخر و مشوقی تولید نماید و در رسانه ها تبلیغ شود. وی در همین راستا به کلماتی در نهج البلاغه اشاره نمود: حکمت ٣٧۴: «و ما اعمال البر کلها و الجهاد فی سبیل الله عند الامر بالمعروف و النهی عن المنکر الا کنفثه فی بحر لجی»  (ارزش تمام کارهای نیک و جهاد در راه خدا نسبت به امر به معروف و نهی از منکر مانند قطره ای بر دریای مواج و پهناور است) حکمت ۴٧٨: ما اخذ الله علی اهل الجهل ان یتعلموا حتی اخذ علی اهل العلم ان یعلموا (خداوند از مردم نادان عهد نگرفت که بیاموزند تا آن که از دانایان عهد گرفت که آموزش دهند.) د. این استاد حوزه علمیه قم اضافه نمود: تولیدگران باید با تکیه بر امدادهای الهی و بر اساس سفارش اولیای الهی تلاشی مضاعف نموده و با افزایش دامنه سرمایه گذاری در تولید، زمینه توسعه خویش و شکوفایی اقتصادی ایران را فراهم آورند. وی در این قسمت به دو مورد از حکمت های نهج البلاغه اشاره نمود: حکمت ۱٣٩: «تنزل المعونه علی قدر الموونه» (امداد های الهی به اندازه نیاز نازل می شود) حکمت ٣٨۶: «من طلب شیئا ناله او بعضه» (جوینده چیزی یا به آن یا به برخی از آن خواهد رسید.) ه. استاد ابراهیمی قائنی افزود: عموم مردم باید از تولیدگران حمایت نمایند و توسعه و دوام تولید متوقف بر حمایت عمومی است. باید یک نه عمومی به کالای خارجی و حمایت عمومی از کالای داخلی شکل بگیرد این حمایت در مواردی مبتنی بر ایثار جامعه ایرانی است و آثار مبارکی برای اقتصاد ایران دارد. وی در همین راستا به برخی از کلمات قصار حضرت علیه السلام اشاره نمود: حکمت ٢٣۰: شارکوا الذی قد اقبل علیه الرزق فانه اخلق للغنی و اجدر باقبال الحظ علیه (با آنکه روزی به او روی آورده شراکت کنید که او توانگری را سزاوارتر و روی آمدن روزگار خوش را شایسته تر است) حکمت ٢٣٢: من یعط بالید القصیره یعط بالید الطویله (کسی که با دست کوچک کمک کند از دست بلند پاداش گیرد) حکمت ٢۵٧: یا کمیل مر اهلک ان یروحوا فی کسب المکارم و یدلجوا فی حاجه من هو نائم فو الذی وسع سمعه الاصوات ما من احد اودع قلبا سرورا الا و خلق الله له من ذلک السرور لطفا فاذا نزلت به نائبه جری الیها کالماء فی انحداره حتی یطردها عنه کما تطرد غریبه الابل (ای کمیل خانواده ات را فرمان ده که روزها در بدست آوردن بزرگواری و شب ها در رفع نیاز خفتگان بکوشند سوگند به خدایی که تمام صداها را می شنود هر کس دلی را شاد کند خداوند از آن شادی لطفی برای او قرار دهد که به هنگام مصیبت چون آب زلالی برای وی باریدن گرفته و تلخی مصیبت را بزداید چنان که شتر غریبه را از چراگاه دور سازند.)/۲۷۰/۲۶۰/۴۳/ ............................................................................................................. منبع :

نگاهی به ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از سوی مقام معظم رهبری

بسم الله الرحمن الرحیم  گزارشی از همایش سیاست های کلی محیط زیست؛ اجرا و نظارت : نگاهی به ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از سوی مقام معظم رهبری   حفاظت از محیط زیست درقرن بیست و یکم به عنوان یکی از هشت هدف توسعه هزاره و یکی از سه پایه توسعه پایدارشناخته می‌شود. . . چکیده گزارش: - ابلاغ سیاست های رهبری زمانی صورت گرفت که بیشترین فشار و سختی بر محیط زیست کشور حاکم بود. - از این رو زمان ابلاغ این سیاست ها در چنین شرایطی به نفع کشور و مردم تمام شد. - با این ابلاغ هم راستایی و همگامی بین دستگاه ها بیشتر شده است. - ابلاغ سیاست های محیط زیستی در سپهر سیاسی و نظام سیاسی کشور اتفاق مهمی بود . - بعد از ابلاغ توسط رهبری، معاون اول رئیس جمهور تقسیم کار دستگاه ها را ابلاغ کرد . - براساس آن، مسئولان تمام نهادها متوجه وظایف خود در اجرای بندهای سیاست ابلاغی شدند. - امروزه در تمام کلان­شهرها بنزین یورو ۴ توزیع می‌شود . - در برخی شهرهای بزرگ دیگر هم بنزین و گازوئیل با استاندارد یورو ۴ درحال توزیع است. - نیروگاه ها از سوخت مازوت استفاده نمی­ کنند. - استفاده بیشتر از انرژی خورشیدی در قالب دستورالعملی از سوی دولت به دستگاه ها ابلاغ شد. - در سال۹۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل تعداد روزهای هوای پاک تهران ۶۰ روز افزایش نشان می دهد. - این مساله، نتیجه همکاری میان وزارتخانه های صنایع و نیرو و سایر نهادهای مرتبط است - براساس سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری برای نخستین بار در حوزه محیط زیست یک سند فرابخشی ارائه شده که بعنوان یک پیوست درسند ششم توسعه دیده شده است. - مهم‌ترین شاخصه سیاست های ابلاغی، همگرایی در محیط زیست بود. - سخنرانی مقام معظم رهبری در ۱۷ اسفند ۱۳۹۳ باعث شد مطالبات در حوزه محیط زیست سرعت بگیرد. - در یک سال گذشته بیش از ۱۵ تفاهمنامه با کشورهای مختلف در حوزه محیط زیست امضاء شد. - براساس سیاست های ابلاغی مقام معظم رهبری دولت لوایح مهمی مثل جلوگیری ازآلودگی هوا، تالاب، خاک، زمین و ارزیابی محیط‌ زیست به مجلس ارائه کرده است. . پژوهش خبری صدا و سیما:  حفاظت از محیط زیستدرقرن بیست و یکمبه عنوان یکی از هشتهدف توسعه هزارهو یکی از سه پایه توسعه پایدارشناخته می‌شود. اشتباهات فراوان زیست محیطی در سال های گذشته درس آموزنده ای به همه ما داده است. راه حل اجتناب از مسائل زیست محیطی، نفی صنعتی شدن و توسعه اقتصادی نیست اگرچه امروزه مفهوم توسعه با تخریب منابع طبیعی و محیط زیست به شدت همراه شده است. واقعیت آن است که سلامت محیط زیست می تواند از طریق توسعه برنامه‌ریزی شده و پایدار تضمین شود اما به این شرط که همه ملت‌ها و کشورها در این امر سهیم باشند. حفاظت از محیط زیست در سال‌های اخیر چنان اهمیت یافته است که هر ساله شاهد برپایی کنفرانس‌هایی در این زمینه در گوشه و کنار دنیا هستیم و در کشور ما نیز در سال‌های اخیر به این امر توجه زیادی شده است تا آنجا که آبان ماه سال ۹۴ مقام معظم رهبری با بررسی همه جانبه موضوع، "سیاست های کلی محیط زیست" را پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ کردند. در این نوشتار با نگاهی به جایگاه محیط زیست در توسعه همه جانبه کشور؛ به بررسی سیاست های ابلاغی محیط زیست که از سوی مقام معظم رهبری از نگاه اجرایی می پردازیم. . محیط زیست چیست؟ محیط زیست به همه محیط‌هایی که در آنها زندگی جریان دارد گفته می‌شود. مجموعه‌ای از عوامل فیزیکی خارجی و موجودات زنده که با هم در کنش هستند محیط زیست را تشکیل می‌دهند و بر رشد و نمو و رفتار موجودات تأثیر می‌گذارند. جایگاه محیط زیست در توسعه هرچند محور توسعه، انسان و نیازهای مادی و معنوی وی می‌باشد، اما نباید فراموش کرد که عوامل اقتصادی – اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی سایر ارکان توسعه را تشکیل می‌دهند. محیط زیست به عنوان رکنی از ارکان توسعه پایدار نقش پشتیبانی کننده را بازی می‌کند. در واقع بدون اعتلاء و ارتقاء اجزاء یک سیستم نمی‌توان انتظار داشت که کل آن سیستم درست کار کند. توسعه زمانی می‌تواند پایداری خود را تضمین نماید که تمام ارکان آن در یک هماهنگی آرمانی و متناسب قرار گیرند و توسعه یک بعدی شاید بیشتر به سرطان شبیه باشد. امروزه اغلب مشکلات و تنگناهای زیست محیطی، صرفاً یک موضوع محلی و یا حتی ملی به شمار نمی‌آیند زیرا با توجه به وابستگی متقابل و غیرقابل تفکیک محیط زیست با مباحث کلان اجتماعی از جمله اقتصاد، فرهنگ، توسعه، سیاست و بسیاری دیگر از جنبه های مادی و معنوی حیات انسان ها، درواقع هر مشکل زیست محیطی در هر منطقه و حتی در محدوده مرزهای قراردادی یک کشور، می‌تواند مشکلی برای کل جهان و نوع بشر به شمار آید. کشور ایران اگرچه سهمی یکسان با کشورهای دیگر از توسعه نداشته اما در این مسابقه جهانی برای نابودی محیط زیست خود، عقب نمانده و مشکلات عدیده ای را در زمینه‌های مختلف توسعه پایدار، چون فقر و نابرابری مشکلات جمعیتی، بهداشتی و تغذیه‌ای، مشکلات زیست محیطی چون کاهش جنگل‌ها، بیابان زدایی فرسایش خاک، آلودگی آب، آلودگی هوا، انقراض تنوع زیستی مشکلات مربوط به مواد زاید جامد و پساب‌ها و... برای خود بوجود آورده که باید با عزمی ملی برای جبران مافات بپاخیزد و با آگاهی و هوشیاری کامل در رفع مشکلات بکوشد. نگاهی به سیاست‌های کلی «محیط زیست» ابلاغی از سوی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در اجرای بند یک اصل ۱۱۰ قانون اساسی، در نامه‌ای به رؤسای قوا، سیاست‌های کلی محیط زیست را ابلاغ کردند. ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست، مدیریت هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی، جرم‌انگاری تخریب محیط زیست، تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور، تقویت دیپلماسی محیط زیست، گسترش اقتصاد سبز و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی از جمله محورهای ابلاغیه‌ی رهبر معظم انقلاب اسلامی است. متن سیاست‌های کلی محیط زیست که پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام تعیین شده، شامل بندهای ذیل است: . ۱ـ مدیریت جامع، هماهنگ و نظام‌مند منابع حیاتی (از قبیل هوا، آب، خاک و تنوع زیستی) مبتنی بر توان و پایداری زیست‌بوم به‌ویژه با افزایش ظرفیت‌ها و توانمندی‌های حقوقی و ساختاری مناسب همراه با رویکرد مشارکت مردمی. ۲ـ ایجاد نظام یکپارچه‌ی ملی محیط زیست. ۳ـ اصلاح شرایط زیستی به‌منظور برخوردار ساختن جامعه از محیط زیست سالم و رعایت عدالت و حقوق بین نسلی. ۴ـ پیشگیری و ممانعت از انتشار انواع آلودگی‌های غیرمجاز و جرم‌انگاری تخریب محیط زیست و مجازات مؤثر و بازدارنده‌ی آلوده‌کنندگان و تخریب‌کنندگان محیط زیست و الزام آنان به جبران خسارت. ۵ـ پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده‌ی هوا، آب، خاک، آلودگی‌های صوتی، امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم، و الزام به رعایت استانداردها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات، برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین. ۶ـ تهیه‌ی اطلس زیست‌بوم کشور و حفاظت، احیاء، بهسازی و توسعه‌ی منابع طبیعی تجدیدپذیر (مانند دریا، دریاچه، رودخانه، مخزن سدها، تالاب، آبخوان زیرزمینی، جنگل، خاک، مرتع و تنوع زیستی به‌ویژه حیات وحش) و اعمال محدودیت قانونمند در بهره‌برداری از این منابع متناسب با توان اکولوژیک (ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی) آنها بر اساس معیارها و شاخص‌های پایداری، مدیریت اکوسیستم‌های حساس و ارزشمند (از قبیل پارک‌های ملی و آثار طبیعی ملی) و حفاظت از منابع ژنتیک و ارتقاء آنها تا سطح استانداردهای بین‌المللی. ۷ـ مدیریت تغییرات اقلیم و مقابله با تهدیدات زیست‌محیطی نظیر بیابان‌زایی، گرد و غبار به‌ویژه ریزگردها، خشکسالی و عوامل سرایت‌دهنده‌ی میکروبی و رادیواکتیو و توسعه‌ی آینده‌نگری و شناخت پدیده‌های نوظهور زیست‌محیطی و مدیریت آن. ۸ـ گسترش اقتصاد سبز با تأکید بر: ۱ـ۸. صنعتِ کم‌کربن، استفاده از انرژی‌های پاک، محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک و مدیریت پسماندها و پساب‌ها با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و زیست‌محیطی. ۲ـ۸. اصلاح الگوی تولید در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و بهینه‌سازی الگوی مصرف آب، منابع، غذا، مواد و انرژی به‌ویژه ترویج مواد سوختی سازگار با محیط زیست. ۳ـ۸. توسعه‌ی حمل و نقل عمومی سبز و غیرفسیلی از جمله برقی و افزایش حمل و نقل همگانی به‌ویژه در کلان‌شهر‌ها. ۹ـ تعادل‌بخشی و حفاظت کیفی آب‌های زیرزمینی از طریق اجرای عملیات آبخیزداری، آبخوان‌داری، مدیریت عوامل کاهش بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی و تبخیر و کنترل ورود آلاینده‌ها. ۱۰ـ استقرار نظام حسابرسی زیست‌محیطی در کشور با لحاظ ارزش‌ها و هزینه‌های زیست‌محیطی (تخریب، آلودگی و احیاء) در حساب‌های ملی. ۱۱ـ حمایت و تشویق سرمایه‌گذاری‌ها و فناوری‌های سازگار با محیط زیست با استفاده از ابزارهای مناسب از جمله عوارض و مالیات سبز. ۱۲ـ تدوین منشور اخلاق محیط زیست و ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ و اخلاق زیست‌محیطی مبتنی بر ارزش‌ها و الگوهای سازنده‌ی ایرانی ـ اسلامی. ۱۳ـ ارتقاء مطالعات و تحقیقات علمی و بهره‌مندی از فناوری‌های نوآورانه‌ی زیست‌محیطی و تجارب سازنده‌ی بومی در زمینه‌ی حفظ تعادل زیست‌بوم‌ها و پیشگیری از آلودگی و تخریب محیط زیست. ۱۴ـ گسترش سطح آگاهی، دانش و بینش زیست‌محیطی جامعه و تقویت فرهنگ و معارف دینیِ مشارکت و مسئولیت‌پذیری اجتماعی به‌ویژه امر به معروف و نهی از منکر برای حفظ محیط زیست در تمام سطوح و اقشار جامعه. ۱۵ـ تقویت دیپلماسی محیط زیست با: ۱ـ۱۵. تلاش برای ایجاد و تقویت نهادهای منطقه‌ای برای مقابله با گرد و غبار و آلودگی‌های آبی. ۲ـ۱۵. توسعه‌ی مناسبات و جلب مشارکت و همکاری‌های هدفمند و تأثیرگذار دوجانبه، چندجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی در زمینه‌ی محیط زیست. ۳ـ۱۵. بهره‌گیری مؤثر از فرصت‌ها و مشوق‌های بین‌المللی در حرکت به سوی اقتصاد کم‌کربن و تسهیل انتقال و توسعه‌ی فناوری‌ها و نوآوری‌های مرتبط. . ابلاغ سیاست‌های کلی محیط زیست از نگاه کارشناسان و مسئولان محیط زیست موضوعی ملی و جهانی است که پیوندی عمیق با تمامی ابعاد زندگی بشری همچون توسعه، اقتصاد و امنیت دارد و از این رو هماهنگی تمام قوا و نهادهای کشور در مسائل محیط زیستی و الویت بخشی به محیط زیست در تمامی برنامه های کلان ملی از اهمیتی ویژه برخوردار است. در این باره نظرات مسئولان مختلف را جویا شده ایم. - معصومه ابتکار، معاون رییس جمهور و رییس سازمان حفاظت محیط زیست سیاست‌های کلی نظام در زمینه محیط زیست که سال گذشته توسط رهبر معظم انقلاب ابلاغ شد، موجب همراستایی و همسو قرار گرفتن قوای سه گانه و همچنین نیروهای مسلح شد. شاید مهمترین شاخصه سیاست‌های ابلاغی، همگرایی در محیط زیست بود؛ این ابلاغ زمانی صورت گرفت که بیشترین فشار و سختی بر محیط زیست کشور حاکم بود. از این رو زمان ابلاغ این سیاست در چنین شرایطی به نفع کشور و مردم تمام شد؛ البته به این مفهوم نیست که تمام مشکلات حل شده، اما همراستایی و همگامی بین دستگاه ها بیشتر شده است. ابلاغ سیاست های محیط زیستی در سپهر سیاسی و نظام سیاسی کشور اتفاق مهمی بود و بعد از ابلاغ توسط رهبری، معاون اول رئیس جمهوری تقسیم کار دستگاه ها را ابلاغ کرد و براساس آن، مسوولان تمام نهادها متوجه وظایف خود در اجرای بندهای سیاست ابلاغی شدند. ابلاع این سیاست‌ها با دو موضوع جهانی محیط زیستی شامل توافق پاریس و تعیین اهداف توسعه پایدار همزمان شد؛ زیرا محیط زیست کاملا وابسته به هم و دارای بعد جهانی است و این که گفته می‌شودحال زمین خوب نیست، در واقع یک مسئله جهانی است و همگان را تحت تاثیر قرار می دهد. بنابراین عملکرد یک کشور روی کشورهای دیگر نیز تاثیر می گذارد. سال گذشته اهداف توسعه پایدار نیز تهیه شد و همزمان این دو موضوع جهانی با ابلاغ سیاست های کلی نظام توسط مقام معظم رهبری، تهیه برنامه ششم توسعه و اقتصاد مقاومتی در کشور برای ما فرصت بسیار خوبی شد تا به حفظ محیط زیست توجه بیشتری داشته باشیم. در برنامه اقتصاد مقاومتی به طور مستقیم به مسائل محیط زیست اشاره نشده است، اما سعی می‌کنیم از همین فرصت به نحو احسن استفاده کنیم. تلاش می‌کنیم از انرژی‌های نو بیشتر استفاده کنیم و اگر بتوانیم ۳۰ درصد انرژی مورد نیاز را از انرژی‌های نو به دست آوریم یعنی به یک سوم منابع انرژی نوین دست یافته ایم که می تواند سبب توسعه کسب و کار و اشتغال در حوزه محیط زیست شود. فعالیت در زمینه حفاظت از تالاب ها و ایجاد مناطق گردشگری نیز می تواند به اقتصاد جامعه کمک کند که در سیاست های کلی محیط زیست این نگاه جامع دیده شده و این فرصت را ایجاد کرده تا بتوانیم در این راستا همگرایی جدی داشته باشیم. در تهران، امسال ۶۰ روز هوا نسبت به سال ۹۲ بهتر بوده است که این مساله، نتیجه همکاری میان وزارتخانه های صنایع و نیرو و سایر نهادهای مرتبط است. امروزه در تمام کلان­شهرها بنزین یورو ۴ توزیع می‌شودو در برخی شهرهای بزرگ دیگر هم بنزین و گازوئیل با استاندارد یورو ۴ درحال توزیع است، نیروگاه ها از سوخت مازوت استفاده نمی­کنند و استفاده بیشتر از انرژی خورشیدی نیز در قالب دستورالعملی از سوی دولت به دستگاه ها ابلاغ شده است که باید ۲۰ درصد برق مورد نیاز خود را از انرژی‌های نو تامین کنند که این مشابه برای دو سال درنظر گرفته شده است. یکی دیگر از فرازهای بیانات مقام معظم رهبری در سیاست‌های ابلاغی، تاکید بر جرم انگاری در تخلفات محیط زیستی بود که در این زمینه نیز همکاری خوبی با قوه قضاییه داریم. در سیاست های کلی نظام به موضوع تهیه اطلس های محیط زیستی اشاره شد که با توحه به این موضوع، چهار اطلس مهره داران ایران برای پرندگان، پستانداران، دوزیستان و خزندگان منتشر شد که منبع علمی قابل استنادی برای برنامه ریزان است وحتی قابلیت استفاده در سطح بین المللی را نیز دارد، همچنین به زودی اطلس مناطق حفاظت شده که حدود ۱۱ درصد خاک کشور را شامل می شود، تهیه خواهیم کرد. در اجرای سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری، برای اولین بار درحوزه محیط زیست، یک سند فرابخشی ارائه دادیم که اقتصاد کم کربن و حفاظت از طبیعت و منابع آب در آن گنجانده شده و به عنوان یک پیوست در سند برنامه ششم توسعه دیده شده است. -محمد مجابی، معاون توسعه مدیریت، حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست در سیاست های کلی مقام معظم رهبری در حوزه محیط زیست توجه به فناوری‌های نوین، الگوی رویکرد استفاده از فناوری‌های نوین سازگار با محیط زیست و توجه جدی به حوزه پدافند غیرعامل نیز لحاظ شده که ما باید پدافند زیستی را مورد توجه قرار دهیم. سخنرانی مقام معظم رهبری در ۱۷ اسفند ۱۳۹۳ باعث شد مطالبات در حوزه محیط زیست سرعت بگیرد. در فاصله کمتر از ۶ ماه، مراتب تصویب سیاست ها در مجمع تشخیص مصلحت نظام شکل گرفت. بعد از تصویب سیاست های کلی و ابلاغ توسط مقام معظم رهبری، با توجه به اینکه احترام به طبیعت در فلسفه این سیاست ها جای داشت، دکترین ما برای این فلسفه، توسعه پایدار بود. بر اساس ابلاغی که برای نظارت بر این سیاست‌ها شد، در سال اول وضعیت پایه محیط زیست، تدوین و منتشر شد. دبیرخانه مجمع ۲۶ شاخص را برای ارزیابی عملکرد تعیین کرد و در سال اول گزارش دیگری از تمام نهادها انجام شد. بر اساس اهداف توسعه پایدار، باید بتوانیم شاخص‌های خود را به‌روز کنیم و گزارش گیری را دقیق کنیم و بر این اساس، اثر در بهبود وضعیت محیط زیست را داشته باشیم. این موضوع باعث شد نشست سیاست‌های ابلاغی محیط زیست را برگزار کنیم و از قوای سه گانه خواستیم گزارش خود را در این زمینه ارائه کنند. در حوزه قوه مجریه، سیاست‌های کلی محیط زیست در چند بسته قابل پیگیری بود. اول در حوزه آلودگی که دولت اقدامات جدی انجام داد. استانداردسازی سوخت و افزایش استاندارد تولید خودرو، بخشی از این اقدامات بود. در حوزه آب، بخشنامه وزارت نیرو برای پرداخت حقابه تالاب ها، در حوزه تنوع زیستی اقدام نیروهای مسلح برای جلوگیری از تولید سلاح و پشتیبانی تجهیزات حفاظتی، اقدامات مهم در این زمینه بود. اصلاح الگوی کشاورزی از دیگر موارد بود اما نهادینه کردن سیاستهای کلی محیط زیست باید در برنامه ششم تجلی پیدا می‌کرد که بر این اساس یک ماده در برنامه ششم قرار گرفت و ۸ ماده دیگر هم به آن پرداخت. در حوزه اقتصاد سبز، تهیه لایحه اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده و قرار دادن یک فصل در حوزه محیط زیست در دستور کار مجلس است. لوایح مهمی مثل جلوگیری از آلودگی هوا، تالاب، زمین و خاک و ارزیابی محیط زیستی نیز به مجلس ارائه شده یا خواهد شد. در یک سال گذشته بیش از ۱۵ تفاهمنامه با کشورهای مختلف در حوزه محیط زیست امضاء شد و همچنین بحث گرد و غبار در دستور کار UNEP (برنامه های محیط زیستی سازمان ملل) قرار گرفت. حجت الاسلام والمسلمین محمد جعفر منتظری، دادستان کل کشور صیانت و حفاظت از منابع ملی، کوه ها، جنگل‌ها، مراتع ملی، دره‌ها و امثال این‌ها ، یک مسئولیت فوق العاده‌ای است که بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست است و من با تمام احترامی که برای خانم ابتکار و همکارانش قائل هستم عرض می کنم که سازمان محیط زیست در انجام وظیفه خودش موفق نبوده است. قوه قضاییه در این زمینه جدی است اما تمام ابزار در اختیار ما نیست، اگر بین قوه قضاییه، سازمان محیط زیست و دستگاه های اجرایی، تعامل باشد قطعا موفق خواهیم شد اما اگر دستگاه ها به تنهایی و بدون همراهی یکدیگر کار کنند موفقیتی در کار نخواهد بود. قوه قضاییه عزم خود را جزم کرده و ۴۵۰ دادستان در سراسر کشور آماده فعالیت در این راستا هستند، البته هر چند هم آماده باشیم اما اگر همکاری لازم بین محیط زیست و سایر دستگاه ها نباشد، مشکلی حل نخواهد شد. هرجا لازم است از اختیار و اقتدار دستگاه قضایی استفاده شود، ما آماده هستیم؛ از رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، وزیر جهاد کشاورزی، وزیر نیرو و روسای سایر دستگاه های مرتبط تقاضا می کنم از عوامل تحت امر خود بخواهند همکاری خود را با قوه قضاییه گسترش دهن و در این میان، نقش مردم بسیار پررنگ است زیرا در بسیاری موارد، اطلاع رسانی مردم بیشتر از مسوولان است. مولفه های آب، هوا، خاک یا حیوانات و مناسبات بیولوژیک متعادل بین این عناصر، شکل دهنده محیط زیست طبیعی برای گیاهان و جانوران است که حفظ و حراست و صیانت از این عناصر برعهده همگان است و یکی از وظایف دادستان کل کشور، حقوق عمومی است که حفاظت از این عناصر جزو حقوق عمومی است و قطعا از آن کوتاه نخواهیم آمد. . . سخن آخر با توجه به تاکیدات مقام معظم رهبری در سال‌های اخیر در خصوص محیط زیست که معظم‌له آن را مسئله‌ای کشوری و ملی می‌دانند؛ بنابراین حرکت جمعی مردم و مسئولان قوای سه‌گانه برای تحقق امر مقام معظم رهبری اجتناب ناپذیر می‌نماید که در این زمینه حرکت‌های خوبی از سوی قوای سه گانه در حال انجام است و امید است با همراه‌سازی مردم در این باره شاهد موفقیت‌های روزافزون در این خصوص باشیم. گنجاندن درس حفاظت از محیط زیست در کتاب‌های درسی دانش آموزان شاید گامی مهم در تربیت نسلی باشد که بزودی بهره برداری از طبیعت را به منظور توسعه در کشورآغاز خواهد کرد. باتوجه به اینکه هر دولتی مدعی است که در زمینه محیط زیست اقدامات بسیار خوبی انجام شده است؛ بنابراین بجاست بازرسی هایی از سوی نهادهای غیروابسته به دولت از اقدامات ادعایی دولت در زمینه محیط زیست صورت پذیرد و نتیجه آن به اطلاع افکار عمومی برسد. . پژوهش خبری صدا وسیما//پژوهشگر: مرتضی رکن آبادی * منابع در آرشیو در دسترس است. ................................................................................................................................ منبع: پایگاه خبرگزاری صدا و سیما

اهمیت محیط زیست و کشاورزی در الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت

بسم الله الرحمن الرحیم  اهمیت محیط زیست و کشاورزی در الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت   در دومین روز از برگزاری هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نشست تخصصی «محیط زیست و کشاورزی در الگوی پیشرفت» برگزار شد. عباسعلی زالی و  محمدحسن روزی طلب اعضای هیئت رئیسه این نشست تخصصی را تشکیل می دادند. در این نشست تخصصی منصوره شاه ولی، محمدرضا بلالی، رضا مکنون، محمدتقی شیخی، علیرضا کرباسی، محمدحسن روزی طلب، جعفر عزیزی، امین نواختی مقدم و عبدالمجید مهدوی دامغانی به ارائه نتایج تحقیقات خود پرداختند: . نخستین مقاله ارائه شده در نشست تخصصی محیط زیست و کشاورزی در الگوی پیشرفت با عنوان «الگوی پایه محیط‌زیست اسلامی-ایرانی پیشرفت » بود که توسط منصور شاه‌ولی؛ استاد دانشگاه شیراز ارائه شد. وی در این رابطه اعلام کرد: با تشدید بحران های زیست محیطی از اواخر قرن بیستم، یاری طلبیدن از دین برای رفع آن ها کانون توجه جهانی قرار گرفت. در ایران نیز مراکز علمی نظیر الگوی اسلامی ایران پیشرفت درصدد تدوین الگوی پایه محیط زیست برآمد. بررسی ها نشان داد بهره گیری از دین باید وظیفه گرا و نه فایده گرا باشد زیرا بدون فرامین‌ الهی، نمی‌توان درکی صحیح از داوری‌های اخلاق محیط زیست داشت. وی در ادامه افزود: رسالت الگو همانا پژوهش های نظری و عملی برای تبیین علوم زیست محیطی در راستای احیای قداست طبیعت با کمک منابع اسلامی نظیر قرآن و آموزه های اهل بیت ع است. بالاخره تدابیر را تبیین عینی، ذهنی و سیستمی مبتنی بر اجزاء مشهود و غیر مشهود با رویکرد فرارشته ای و تعامل حداکثری متخصصان علوم تجربی و دینی (اسلام) برای پاسخ گویی به نیازهای نسل حاضر و آینده و برآوردن حکیمانه انتظارات معنوی مورد نظر خالق هستی است. محمدرضا بلالی، عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در مقاله ای با عنوان «امانتداری تسهیل گذار از کنترل‌گری به تعامل با محیط‌زیست و زمینه‌سازی نگاه فرابخشی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» عنوان کرد: با ترسیم دو تغییر پارادایمی سنت به مدرنیته در رنسانس و صنعتی شدن به سوی توسعه پایدار با بروز بحران محیط‌زیست در نیمه دوم قرن بیستم، ظهور جهانبینی مکانیکی و شیوع کنترل گری بجای تعامل و سازگاری با طبیعت به عنوان اصلی ترین پیامد تغییر پارادایم اول که در پارایم دوم بدنبال حل آن هستند، ذکر شد. وی در ادامه افزود: بررسی علل بحران محیط زیست نشان داد، توسعه فناوری، نهادهای اجتماعی و نگرش به محیط زیست و اعتقادات فردی رابطه ای تنگاتنگ داشته و نبایستی این عوامل را مجزای از یکدیگر در نظر گرفت. براین اساس با کمک شبکه فناوری، حکمرانی و فرهنگ در حوزه منابع چهار پارادیم متمایز شد و با تشریح پارادیم سنت در حوزه منابع این رابطه نشان داده شد. بدین ترتیب برای بررسی انسجام بخش های پنج گانه الگوی پایه ابتدا مدل امانتمدار و عناصر آن به عنوان مدلی که ریشه در سنت اسلامی و ایرانی داشته و در سطح جهانی نیز مورد توجه و بازخوانی است و قادر است احیاء کننده تعامل انسان و طبیعت بوده، فردگرائی را به جمع گرائی و مسئولیت و پاسخگوئی را ترغیب نماید، مورد بحث قرار گرفت. عنوان پژوهش بعدی ارائه شده در این نشست تخصصی، «راهبردهای آب برای حفظ محیط‌زیست و توسعه ایران » بود که توسط رضا مکنون، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر ارائه شد. وی در این رابطه گفت: منابع آب کشور و ارتباط آن با محیط زیست از چالش های مهم بوده و کمبود آن در دهه های اخیر موجب پیامدهای گسترده نظیر خشک شدن تالاب ها، کاهش رواناب رودخانه ها، خشک شدن قسمت اعظم دریاچه ارومیه، بروز ریزگردها و گستردگی آن در ایران گردیده است. آب منبع اصلی برای برنامه های توسعه کشور است. وی در خاتمه تاکید کرد: بخش مهم منابع آب در کشاورزی و پس از آن در بخش های شرب و خانگی و صنعت بکار گرفته میشود. در این راستا باید گفت الگوهای توسعه در کشور تعیین کننده نیاز بخش های مختلف به آب است. کمبود منابع آب چالش هر سه بخش مذکور بوده و تداوم الگوهای کنونی مصرف آب امکان پذیر نبوده و بحران جدی برای آینده ایران است. آب و محیط زیست بعنوان دو چالش اصلی در برنامه ششم توسعه کشور (۱۴۰۰-۱۳۹۶) اعلام شده است. محمدتقی شیخی استاد و عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه الزهرا(س) در ادامه با ارائه تحقیق خود با عنوان «پیامدهای رویکرد زیست‌محیطی: تحلیلی جامعه‌شناختی» گفت: افزایش جمعیت خود تا حد زیادی محیط‌زیست را به اَشکال مختلف تحت تأثیر قرارمی‌دهد،و آن خود بر سلامت جمعیت و جامعه تأثیرگذار است.در ابتدای قرن بیستم به دنبال ظهور علم پزشکی نوین،مسئولین بهداشت وسلامت به دنبال پیدایش علل بسیاری بیماری‌ها وپیشگیری از آنها،درمان ودستآوردهائی از این نوع،کمتر بدنبال شرایط محیطی بودند،که افراد در آن بسر می‌بردند. در آن دوره انسان هسته وعامل عمده بروز بیماری‌ها شناخته شده بود،و آن خود ناشی از نظریه جِرمبود؛یعنی عقیده‌ای که اشاره بر اشاعه بیماری از طریق انتقال میکروارگانیزم‌ها داشت. وی در ادامه توضیحات خود افزود: طی قرن بیستم بیشتر دانشمندان صرفاً به بررسی پدیده جمعیت،سلامت جمعیت، امنیت بیشتر جمعیت و نظایر آن پرداخته‌اند. این درحالی است که پیامدهای افزایش جمعیت تا جایی که به محیط‌زیست مربوط می‌گردد، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.به همین خاطر،امروزه بسیاری از ملل با چالش‌ها و مشکلات مربوط به محیط‌زیست روبه‌رو هستند. همین‌طور،بسیاری از پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که با حفظ سلامت محیط‌زیست، سلامت جمعیت را بیشتر می‌توان تأمین کرد. بتدریج با درآمیختن قدرت،سیاست وعلم،نگاه به بیماری‌ها تغییر کرد.باپیش‌گرفتن سیاست‌های مناسب،ورود به مقاطع علمی ودستیابی به اقتدار،کنترل بیماری‌ها تا حد زیادی امکان‌پذیر گردید.این فرآیند ابتدا در جوامع صنعتی آغاز گردید و بتدریج به جوامع کمتر توسعه یافته نیز راه یافت.این حرکت باعث گردیده است تا جمعیت از سلامت بیشتری برخوردار گردد، طول عمر بیشتری پیدا کند،ودر اغلب جوامع افزایش یابد. «نقد برنامه ششم توسعه و سند چشم‌انداز در حوزه محیط‌زیست با استناد به دستاوردهای کنفرانس‏های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»   دیگر تحقیق ارائه شده در نشست تخصصی محیط زیست و کشاورزی در الگوی پیشرفت بود که توسط امین نواختی‌مقدم، استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه محقق اردبیلی و طیبه آخوندی، دانشجوی مطالعات منطقه‌ای دانشگاه محقق اردبیلی تهیه شده بود. امین نواختی‌مقدم در ارائه این مقاله گفت: امروزه تخریب محیط‌زیست به‌دست انسان به بحرانی جهانی تبدیل شده است. زمینی که روی آن زندگی می‏کنیم پیرتر از آن است که بتواند بدون کمک ساکنان خود به حیاط طبیعی ادامه دهد. به همین دلیل توجه‌به محیط‌زیست و حفاظت از آن جز اولویت‏ها و سیاست‏های مسولان اکثر کشورها به‌شمار می‏رود چنان که امروزه کشورها دستیابی به توسعه‏ی پایدار را از طریق حفاظت از محیط‌زیست می‏دانند. وی در ادامه افزود: در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، حفظ محیط‌زیست یکی از افق‏های مهم پیشرفت بوده و در برنامه‌ی پنج‌ساله‌ی ششم توسعه نیز محیط‌زیست یکی از محورهای مهم آن تلقی می‏گردد. بحران کم آبی و خشکیدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها و مشکلات محیطی ناشی از استخراج و تولید نفت و غیره همه این‏ موارد ضرورت پرداختن به محیط‌زیست را بیش از پیش ضروری می‏سازد. مقاله بعدی ارائه شده در این نشست تخصصی با عنوان «عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی مناطق روستایی با تأکید بر اهداف الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» توسط علی‌رضا کرباسی، استاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد و سیدحسین محمدزاده دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد تهیه شده بود. دکترعلی‌رضا کرباسی در این رابطه گفت: یکی از مهمترین مباحث مطرح شده در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت توجه به رشد همه جانبه اقتصادی در تمامی مناطق ایران است. میزان تولید ناخالص داخلی و نرخ رشد آن از مهمترین شاخص های عملکردی اقتصاد کلان است و دستیابی به نرخ رشد اقتصادی بالا یکی از اهداف مهم هر نظام اقتصادی و الگوی پایه اسلامی ایرانی پیشرفت است. به شمار مـی رود. از ایـن رو، بررسی عواملی که بر رشد اقتصادی اثـر می گذارنـد از اهمیـت خاصـی برخـوردار اسـت و یکـی از مهمترین مباحث مطرح در حوزه اقتصاد کلان است. دستیابی به رشد اقتصادی بالا، زمینه‌ساز توسعه‌ی اقتصادی در مناطق روستایی است. وی در ادامه افزود: در این پژوهش با استفاده آمار دوره‌ی زمانی ۱۳۹۵- ۱۳۶۰ و معادلات رگرسیونی به ظاهر نامرتبط (SURE) نوع ارتباط رشد اقتصادی در ایران و بخش کشاورزی و روستایی مورد بررسی قرار گرفته است. متغیرهای نیروی کار کشاورزی، سرمایه، بهره‌وری نیروی کار و بهره وری سرمایه بر رشد اقتصادی بخش کشاورزی دارای تاثیر مثبت و معنی دار و متغیرهای نرخ باسوادی و نرخ رشد اقتصادی کل دارای تاثیر مثبت اما بی معنی بر بر رشد اقتصادی بخش کشاورزی داشته است.از این رو پیشنهاد می‌شود که به منظور توزیع مناسب و تاثیرگذار منافع حاصل از رشد اقتصادی بخش کشاورزی با تاکید بر اهداف الگوی پایه پیشرفت در مناطق روستایی در کنار پیگیری و تقویت عوامل موثر بر رشد اقتصادی کشاورزی، دولت، برنامه‌های لازم را در قالب توزیع دارایی‌های مولد و فرصت‌های شغلی پر درآمد برای اقشار فقیر روستایی تدوین و اجرایی نماید. عباس‌علی زالی، استاد دانشگاه تهران و محمدحسن روزی‌طلب دانشیار سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی بترتیب رییس و دبیر اندیشکده آب، محیط زیست، امنیت غذایی و منابع طبیعی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت طی مقاله خود با عنوان «تحول در ساختار آموزش عالی و انتقال فناوری و تقویت تشکل‌های کشاورزان و بخش خصوصی پیش‌نیاز پیشرفت کشاورزی ایران» از منظر دیگری به بررسی این موضوع پرداختند. روزی طلب در این رابطه گفت: بخش کشاورزی ایران از گستردگی تصدی گری و دخالت دولت در زمینه تامین و توزیع نهاده های تولید (کود، بذر، نهال، سموم، سرم، واکسن، ماشین الات و خدمات فنی و بازرگانی)، صدور مجوزهای غیرضرور و دخالت دولت در تعین قیمت محصولات کشاورزی و غیره رنج می برد و این در حالی است که دولت در حفظ و صیانت از محیط زیست، آب و منابع طبیعی کشور (خاک، جنگل، مرتع،، تنوع زیستی، تالاب ها، دریاچه­ ها ...) و در واگذاری امور غیر حاکمیتی خود طبق اصل۴۴ قانون اساسی موفقیت چندانی نداشته است. وی در ادامه توضیحات خود افزود: کشاورزان و بخش غیردولتی بیش از ۹۵ درصد محصولات زراعی، باغی و دامی برنامه ریزی و تولید می کنند و کشاورزان خرد و دهقانی با داشتن با حدود ۳۶ درصد اراضی کشاورزی کشور بیش از ۵۰ درصد کل تولیدات محصولات زراعی و باغی را به خود اختصاص می دهند. لذا توجه به کشاورزان خرد و دهقانی و توانمند شدن تشکل ها و تعاونی های مورد نیاز آنان برای تامین نهاده های تولید، ارائه خدمات فنی و پژوهشی، بازاریابی، فروش و یا صادرات محصولات کشاورزی و غیره بایستی در اولویت برنامه های توسعه کشاورزی کشور قرار گیرد.   آخرین مقاله ارائه شده در این نشست تخصصی نیز با عنوان «ارتباط امنیت غذایی و امنیت ملی در مسیر پیشرفت کشور» توسط  دکترعبدالمجید مهدوی دامغانی دانشیار گروه کشاورزی اکولوژیک، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران ارائه شد. وی در دفاع از این مقاله که با همکاری مریم اکبرپور دانشجوی دکتری اگرواکولوژی، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی،  و هادی ویسی دانشیار گروه کشاورزی اکولوژیک، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی تهی شده بود، گفت: غذا از­جمله نیاز­های بنیادی جامعه بشری است و تأمین آن در مقوله امنیت غذایی نهفته است. امنیت غذایی هنگامی وجود دارد که همه مردم همواره به غذای کافی، سالم و مغذی دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند و غذای در دسترس نیاز­های رژیم تغذیه­ای سازگار با ترجیحات آنان را برای یک زندگی فعال و سالم فراهم سازد. وی در ادامه تصریح کرد: مفهوم امنیت غذایی پیش­شرطی برای بهره­مندی کامل از «حق بر غذا» است اما یک مفهوم قانونی نیست و تکلیفی بر دوش نهاد­های مسئول نمی­گذارد. درمقابل حق بر غذا به­منظور غلبه بر گرسنگی و سوء­تغذیه و تحقق امنیت غذایی همگان الزاماتی قانونی بر دولت­ها اعمال می­کند. تحقق امنیت غذایی از وظایف دولت­ها و از ارکان حفظ و ارتقاء امنیت ملی است. به بیان دیگر ارتباط امنیت غذایی و امنیت ملی ارتباطی دوسویه در مسیر پیشرفت کشور است. عبدالمجید مهدوی دامغانی در خاتمه گفت: دسترسی همگان به امنیت غذایی در راستای اهداف «پیش‌‌نویس اولیه­ی سند الگوی پایه پیشرفت» است و منجر به اجرای عدالت - از اصول دین اسلام- خواهد شد. از این­روی مطالعه حاضر در راستای «رویکرد امنیت ملی به الگوی پیشرفت» به بررسی ارتباط امنیت غذایی و امنیت ملی که مقام مرجع آن دولت­ها می­باشند، می­پردازد. یادآور می‌شود، هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت از  ۱۹ اردیبهشت، به میزبانی مرکز همایش‌های کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران در حال برگزاری است. این کنفرانس‌ها که به‌طور سالانه برگزار می‌شوند با هدف جلب مشارکت گسترده پژوهشگران؛ نظریه‌پردازان و صاحبان فکر و اندیشه در فرایند طراحی مدل بومی پیشرفت کشور برگزار می‌شود. ...................................................................................... منبع : ایکنا  

جهش تولید در کشاورزی، فرصتی برای درمان پای لنگ اقتصاد

بسم الله الرحمن الرحیم جهش تولید در کشاورزی، فرصتی برای درمان پای لنگ اقتصاد   گفتگو با کشاورزان و کارشناسان . تحقق جهش تولید در کشاورزی باعث فرصت‌سازی در توسعه فعالیت‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و همچنین موجب کاهش اثرات تهدیدهای ملی نظیر تحریم‌های اقتصادی می‌شود اگر با بهره‌گیری از تمامی ظرفیت‌ها مبتنی بر تفکر جهادی و راهبردهای متاثر از مدیریت جهادی همراه باشد. باید لنگی پای اقتصاد خسته کشاورزی را درمان کرد و بعد از او انتظار پریدن داشت.  وقتی صحبت از تولید می‌شود ‌کمتر کسی به کشاورزی، مزرعه و باغ و هرچه با آنها در ارتباط است، فکر می‌کند، در واقع از وقتی صنعت در جوامع بشری شروع به کشورگشایی کرد، توانست اذهان را در حوزه تولید به سمت خود بکشد و این کشورگشایی چنان متکبرانه و تمامیت خواهانه انجام شد که تولید کشاورزی را در بسیاری از اذهان به حاشیه راند و باعث شد وقتی از تولید نام برده می‌شود کبکه و دبدبه صنعت چشم‌ها را خیره کند، در حالی که تولید بر دو بال صنعت و کشاورزی به حرکت درمی‌آید. از طرفی تامین غذا یا به بیان بهتر تامین امنیت غذایی در جوامع بشری به حدی حائز اهمیت است که به خطر افتادن آن می‌تواند زمینه‌ساز بزرگترین جنگ‌ها میان جوامع باشد. در این میان رشد جمعیت توسعه کشاورزی را به یکی از مقوله‌های مهم توسعه‌ای تبدیل کرده است چرا که با افزایش جمعیت میزان مصرف نیز افزایش می‌یابد و تامین امنیت غذایی در چنین شرایطی نیازمند برنامه‌ریزی در حوزه اشتغال و اقتصاد مبتنی بر کشاورزی است و در این مسیر لاجرم جهش در کشاورزی بر پایه یافته‌های علمی و تحقیقاتی به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل می‌شود. از کشاورزی مدرن به عنوان چرخ دنده‌های جهش تولید یاد می‌شود و لازمه تحقق واقعی آن فاصله‌گیری از کشاورزی سنتی و رسیدن به خودکفایی برای حفظ امنیت غذایی بویژه خودکفایی در تولید محصولات استراتژیک و از همه مهمتر بهره‌گیری از شیوه‌های علمی و فناورانه است. تولید به مثابه یک زنجیره است که نخستین حلقه آن را تولیدکننده شکل می‌دهد و نهایتا به مصرف‌کننده ختم می‌شود و شکننده بودن یکی از حلقه‌ها زنجیره تولید را مختل می‌کند.   سخن کشاورزان و کارشناسان یک کشاورز بخش نوبران ساوه استفاده از دانش روز دنیا، حذف بروکراسی اداری، رفع موانع تولید، اعطای تسهیلات و مشوقات به تولیدکنندگان بخش کشاورزی، نوسازی ماشین‌آلات کشاورزی و بهبود زیرساخت‌های حمل و نقلی برای صادرات را از مهمترین زیرساخت‌های حوزه کشاورزی برای جهش و شتاب در تولید می‌داند. "احمدعلی رضایی" به فاصله معنادار بین کشاورزی سنتی با تولید محصولات کشاورزی منطبق بر اصول علمی، دانش روز و سیستم‌های نوین در ایران اشاره کرد و افزود: براساس آمار منتشر شده سالانه بالغ بر ۱۳۰ میلیون تن انواع محصولات کشاورزی در ایران تولید می‌شود و لازمه جهش در حوزه کشاورزی بهره‌گیری از دانش روز براساس آخرین یافته‌های علمی است که در این میان باید از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان استفاده کرد. زیر یک سقف تصمیم واحد بگیرید وی حذف موانع تولید و بروکراسی اداری را موجب تسهیل در امور مربوط به کشاورزی دانست و افزود: برخی قوانین ناکارآمد و صدور دستورالعمل‌های سلیقه‌ای ضمن ایجاد بروکراسی اداری از سرعت توسعه در این بخش می‌کاهد و از مجموعه‌های تصمیم‌گیر انتظار می‌رود برای جهش در کشاورزی زیر یک سقف تصمیم واحد بگیرند تا ضمن ایجاد شتاب تولید کشاورزی از هدررفت سرمایه نیز جلوگیری شود. رضایی به مشکلات بیمه‌ای محصولات کشاورزی نیز اشاره کرد و گفت: همه‌ساله بر اثر وقوع بلایا و مخاطرات طبیعی خسارت زیادی به محصولات کشاورزی وارد می‌شود که فقط شامل یک محصول یا یک فصل نیست بلکه در تمام فصول سال بلایای طبیعی نظیر سرمازدگی، سیل، تگرگ و ... بخش اعظمی از تولیدات کشاورزی را از بین می‌برد و علاوه بر بروز خسارت اقتصادی، موجب کاهش انگیزه و رغبت کشاورزان و باغداران برای توسعه کشت محصولات باغی و زراعی می‌شود. گوجه‌سبز و زردآلو را بیمه نمی‌کنند! وی به بارش شدید باران و تگرگ بهار امسال در ساوه اشاره کرد و افزود: براساس اعلام جهادکشاورزی بارش تگرگ به ۸۰۰ هکتار از باغات زردآلو، گوجه‌سبز، بادام و ... به میزان ۸۰ میلیارد تومان خسارت وارد کرد و در شرایط کرونایی ضربه سنگینی به اقتصاد و معیشت باغداران وارد شد. رضایی افزود: متاسفانه محصولاتی نظیر گوجه‌سبز و زردآلو تحت حمایت بیمه محصولات کشاورزی قرار نمی‌گیرد و در صورت بروز خسارت هیچ حمایتی هم انجام نمی‌شود که یکی از خلاءهای قانونی در حوزه بیمه‌ای است. کشاورز اگر درآمد لازم را از فعالیت خود در حوزه باغی و زراعی بدست آورد قطعا انگیزه بیشتری برای توسعه کشت و کار خواهد داشت و نتیجه تقویت انگیزه و تمایل برای برنامه‌های توسعه‌ای، جهش در تولید خواهد بود. بیمه محصولات کشاورزی مطابق با ارزش واقعی محصولات نیست این کشاورز متضرر از بارش تگرگ و وقوع سیل در ساوه در عین حال یادآور شد که متاسفانه هیچ محصول کشاورزی بیمه واقعی ندارد و بیمه‌گذاران با ارزش واقعی محصولات کشاورزی تولیدات کشاورزان را بیمه نمی‌کنند، چرا که برای بیمه‌گذار توجیه و صرفه اقتصادی وجود ندارد و همین عامل موجب خواهد شد که تولیدکنندگان و کشاورزان همواره با ریسک مواجه باشند و قدرت رقابت و جهش در تولید از آنان سلب می‌شود. زیرساخت‌های معیوب | ضرورت هدایت، حمایت و نظارت یک کشاورز بخش خرقان شهرستان زرندیه نیز به نامناسب بودن زیرساخت‌های حمل‌ونقل محصولات کشاورزی و فرسودگی ماشین‌آلات به عنوان مانعی در برابر جهش تولید اشاره کرد و افزود: تجهیز و نوسازی اراضی و باغات کشاورزی با استفاده از فناورهای نوین مکانیزه منجر به افزایش بهره‌وری شده و جهش در تولید ایجاد خواهد کرد. حسین بیرامی تصریح کرد: جهش تولید در حوزه کشاورزی مبتنی بر عملیاتی شدن سه رکن، هدایت، حمایت و نظارت است که بخش اعظمی از تحقق آن بر دوش دولت است. وزارت جهادکشاورزی دو راهبرد کاهش واردات به منظور صرفه‌جویی ارزی و توسعه صادرات محصولات برای جایگزین کردن ارز حاصل از صادرات نفت را از جمله برنامه‌های پیش روی خود برای تحقق شعار سال با عنوان جهش تولید عنوان کرده است. وی افزود: جهش تولید منحصر به صنعت نیست و بخش کشاورزی را نیز شامل می‌شود، متاسفانه هر وقت صحبت از تولید می‌شود ظرفیت و امکانات کشور در حوزه صنعت هزینه می‌شود که بسیار خوب است، اما غفلت از کشاورزی و تولید در این حوزه خطای نابخشودنی است. بیرامی گفت: کشاورزی با امنیت غذایی گره خورده است و به مراتب از صنعت اهمیت بالاتری دارد، برخورداری از نیروی انسانی و کشاورزان توانمند و متعهد، اراضی مستعد، اقلیم مناسب و آب کافی، امکان تولید محصولات زراعی، دامی، گلخانه‌ای و باغی را دو چندان می‌کند به شرط آنکه زیرساخت‌ها و حمایت دولت نیز دو چندان شود. درآمد صادرات کشاورزی جایگزین خوبی برای درآمد نفتی وی از دولت خواست تا در سال جهش تولید تمام‌قد در خدمت کشاورزان باشد و افزود: با حمایت دولت و تدبیر لازم می‌توان بخش اعظمی از محصولات کشاورزی را صادر کرد و ضمن تقویت توان رقابت‌پذیری، درآمد حاصله از صادرات جایگزین صادرات نفتی در شرایطی شود که قیمت نفت به کمترین میزان خود رسیده است. به گفته این کشاورز خرقانی، تامین به موقع نهاده‌های تولید، تسهیل در صدور مجوزها، ایجاد فضای صادرات برای تولیدکنندگان، حمایت‌ و همکاری همه‌جانبه از سوی سیستم بانکی با اعطای تسهیلات با نرخ پائین و تضامین آسان، ارائه الگوی کشت مناسب از سوی کارشناسان، اجرای صحیح قانون خرید تضمینی و استفاده بهینه از ظرفیت تشکل‌های کشاورزی از جمله مولفه‌های اصلی جهش تولید در بخش کشاورزی است. وی به کشت محصولات جایگزین با نیاز آبی بالا و توجیه اقتصادی اشاره کرد و افزود: تولید محصولات استراتژیک و جایگزین تولیدات غیرضروری ضمن افزایش تنوع در تولید، موجب صرفه جویی و مصرف بهینه منابع آبی خواهد شد که خود عامل مهمی در راستای جهش متوازن تولید است. بیرامی تصریح کرد: متاسفانه الگوی کشت مدونی در کشور وجود ندارد و اگر هم باشد علمی و عملیاتی نیست، اتفاقات تلخی که اخیرا در حوزه تولید پیاز، گوجه فرنگی، مرغ و ... بوجود آمد نتیجه نبود الگوی کشت بود. وی مفهوم الگوی کشت را تولید محصولی متناسب با شرایط آب و هوایی، اقلیم جغرافیایی و مهندسی در تولید، با تاکید بر تقسیم بازار کار بین کشاورزان دانست و افزود: در برخی نقاط کشور ظرفیت تولید بسیاری از محصولات کشاورزی وجود دارد اما به دلیل ناآگاهی و نبود دانش روز و در سایه عدم انجام تحقیقات علمی و پژوهشی ظرفیت های کشاورزی نادیده گرفته می‌شود در حالی که می‌توان با استفاده از تمامی ظرفیت‌ها و نیروی انسانی ماهر و توانمند، ایران را به قطب کشاورزی جهان با تولید انواع محصولات متناسب با ذائقه مردم دنیا تبدیل کرد و با صادرات این محصولات طعم واقعی جهش تولید را چشید. آموزش و ترویج زیربنای بهره‌وری در کشاورزی درهمین رابطه دکتر جعفر خوشروزاده که در کنار تحصیلات آکادمیک خود در رشته تکنولوژی‌های ارتباطی، مطالعاتی در حوزه توسعه روستایی و کشاورزی داشته است، آموزش و ترویج را زیربنای بهبود بهره‌وری و ارتقای کمیت و کیفیت محصولات کشاورزی دانست و گفت: در گذشته ترویج و آموزش یکی از اولویت‌های نهادهای مسئول بخش کشاورزی به شمار می‌آمد، اما مدت‌هاست که برگزاری چنین آموزش‌هایی  کمرنگ شده و این خود چالشی بزرگ در مسیر جهش و ارتقای عملکرد بخش کشاورزی به شمار می‌آید. وی افزود: پیشنهاد می‌شود که سازمان‌های مسئول با ایجاد کانال‌های ارتباطی در فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی نوین با روش‌های چند رسانه‌ای چنین آموزش‌هایی را به جذاب‌ترین شکل ممکن به مخاطبان خود منتقل کنند. وقت آن رسیده که جهاد کشاورزی شهرستان‌های استان هر کدام کانال خود را در پیام‌رسان‌های موبایلی با عضویت تمامی کشاورزان راه‌اندازی کنند و آموزش‌ها، خبرها و برنامه‌های ترویجی خود را از این طریق به آنها منتقل کنند. الگوی مصرف آب کشاورزی، غیراصولی، غیرعلمی و فاقد توجیه دکتر خوشروزاده گفت: مدیریت آب و ترویج روش‌های نوین آبیاری از دیگر راهکارهای زمینه‌سازی برای جهش تولید در بخش کشاورزی استان است. الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی در کشور و استان آنچنان غیراصولی و غیرعلمی و فاقد توجیه است که با توجه به جدی بودن بحران و تنش‌های آبی برخی متقاعد شده‌اند که بخش کشاورزی با الگوی موجود مصرف آب، دیگر توجیه منطقی ندارد و باید بساط آن را جمع کرد. وی افزود: نباید تصور کرد که جهش تولید در بخش کشاورزی به معنای نابودی سفره‌های زیرزمینی آب و برداشت غیراصولی از این منابع است، بلکه جهش تولید در این بخش باید با لحاظ کردن کشش و ظرفیت آبی استان انجام شود و تنها راه رسیدن به جهش تولید در کنار مواجهه با تنش آبی موجود، اصلاح روش‌های آبیاری است که در این زمینه دولت باید متولی کار شود و تنها وعده و وعید اعطای وام و اعتبارات روی کاغذ کافی نیست. وام‌های گرانقیمت مشکل نقدینگی کشاورزان را رفع نمی‌کند دکتر خوشروزاده یکی دیگر از مشکلات بخش کشاورزی را مشکل نقدینگی و اعتبارات دانست و گفت: متاسفانه عمده اعتباراتی که به بخش کشاورزی تعلق می‌گیرد با سود ۱۸ درصد به بالاست و حتی وام‌هایی که در قالب صندوق توسعه و غیره به صورت کم‌بهره پرداخت می‌شود در صورت سررسید شدن، با سود ۱۸ درصد از کشاورز بازپس گرفته می‌شود. کشاورزان، کارگران بی‌جیره و مواجب بانک‌ها وی با اشاره به عدم اجرای طرح استمهال سه ساله وام‌های بخش کشاورزی از ابتدای سال ۱۳۹۸ گفت: تنها لطفی که بانک‌ها در حق کشاورزان کردند این بود که وام‌ها با سود ۱۸ درصد برای آنها تقسیط شد که در حقیقت می‌توان نام این شکل از وام دادن به بخش کشاورزی را به بردگی کشیدن کشاورزان و تبدیل آنها به کارگران بی‌جیره و مواجب بانک‌ها گذاشت. دکتر خوشروزادهافزود: شرایط به گونه‌ای است که کشاورزان سال به سال به بانک‌ها بدهکارتر می‌شوند و کمتر کشاورزی را می‌بینید که چند ۱۰ میلیون بدهی به بانک نداشته باشد. این وضعیت به هیچ عنوان اجازه جهش تولید را نخواهد داد و می‌توان صدای شکسته شدن استخوان‌های کشاورزان را زیر بار فشار قسط و وام‌های سنگین شنید. از نظر دکتر خوشروزاده مبارزه موثر با آفات و اجرای طرح‌های پیشگیرانه در زمینه کاهش آثار تخریبی بلایای طبیعی از دیگر تدابیری است که می‌تواند به تحقق شعار سال یعنی جهش تولید در بخش کشاورزی کمک کند. کاهش خسارات کشاورزی نیازمند تدابیر موثر وی در این زمینه گفت: متاسفانه همه ساله شاهد هستیم که بخش اعظمی از دسترنج کشاورزان استان مرکزی در اثر شیوع آفات شناخته شده و گاها نوظهور از بین می‌رود، در بخش بلایای طبیعی همین هفته گذشته شاهد ورود خسارت چند ده میلیاردی به محصولات کشاورزی در اثر بارش تگرگ بودیم، در حالی که در دنیا برای مقابله با بلایای طبیعی ماند تگرگ روش‌های شناخته شده‌ای از جمله استفاده از توری‌های ضد تگرگ و غیره وجود دارد و انتظار می‌رود سازمان‌های مسئول بخش کشاورزی تدابیری را در این زمینه اتخاذ کنند. این متخصص تکنولوژی‌های ارتباطاتی از دانشگاه یو پی ام مالزی، با تاکید بر لزوم هوشمندسازی و بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین از جمله اینترنت اشیا (IOT) در بخش کشاورزی، گفت: یکی دیگر از راهکارهایی که می‌تواند در بلند مدت به جهش تولید در بخش کشاورزی کمک کند بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین است. امروزه در بسیاری از کشورها برای تولید محصولات کشاورزی با هزینه‌های کمتر و مصرف بهینه منابع از اینترنت اشیا استفاده می‌شود که در نوع خود روشی مقرون به صرفه به شمار می‌آید. بعلاوه در زمینه هوشمندسازی بخش کشاورزی، استفاده از تکنولوژی پهبادی و کوادکوپترها هم می‌تواند نقشی اساسی در روند ارتقاء سلامت محصول، آبیاری، سمپاشی و تجزیه و تحلیل خاک، ایفا کند. کشاورزی نیازمند اصلاحات عالیه به اعتقاد این کارشناس، اصلاح بذر در بخش زراعت و اصلاح نژاد در بخش دامپروری از دیگر مواردی است که باید برای جهش تولید در بخش کشاورزی مورد توجه بیشتر قرار گیرد. وی در این زمینه اظهار کرد: افزایش کیفیت و اصلاح بذر گیاهان زراعی با هدف افزایش مقاومت در مقابل آفات و تنش‌های محیطی و افزایش راندمان و عملکرد محصول از جمله تدابیری است که غفلت از آن می‌تواند به عنوان یک چالش عمده در مقابل جهش تولید در بخش کشاورزی به شمار بیاید، در کنار اصلاح بذر، اصلاح نژاد دام‌های بومی با استفاده از نژادهای برتر از دیگر اقداماتی است که می‌تواند به  افزایش تولید گوشت و شیر در استان کمک قابل توجهی کند. از نظر این کارشناس، مشکل عرضه سوخت یارانه‌ای در بخش کشاورزی از دیگر موانع تحقق جهش تولید در این بخش است. وی در این زمینه گفت: یکی از این مشکلات که اخیرا کشاورزان در استان با آن مواجه شده‌اند اجرای تبصره (۱) ماده ۲۸ قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی مصوب سال ۱۳۸۹ است که بر اساس آن برای اجرای مصوبات ستاد مبارزه با قاچاق ارز و کالا از آبان ماه سال  ۱۳۹۸ طرح پلاک‌گذاری ماشین‌آلات کشاورزی از جمله تراکتور و کمباین کشاورزان در سراسر کشور در دستور کار قرار گرفته است. در این راستا شرکت‌های پخش فرآورده‌های نفتی در شهرهای مختلف ملزم شده‌اند که ارائه سوخت یارانه‌ای به تراکتورها و کمباین‌های کشاورزان را منوط به پلاک‌گذاری این ادوات کنند که این موضوع کشاورزان را در زمان اوج نیاز به سوخت یارانه‌ای با مشکلات عدیده‌ای مواجه کرده و اگر تصمیمی در این زمینه اتخاذ نشود نمی‌توان انتظار جهش تولید در بخش کشاورزی را داشت. دکتر خوشروزاده گفت: ساماندهی بازار عرضه و حذف واسطه‌ها از دیگر گام‌های ضروری برای نیل به جهش تولید در بخش کشاورزی است، حذف واسطه‌ها می‌تواند از یک طرف با بهره‌مند کردن فعالان بخش کشاورزی از دسترنج واقعی‌شان انگیزه لازم برای توسعه فعالیت را در آنها تقویت کند و از سوی دیگر بازار مصرف را سرو سامان دهد و با حذف نقش واسطه‌ها قیمت‌ها را برای مصرف‌کننده متعادل‌تر کند. وی در این زمینه پیشنهاد کرد که نسبت به ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای و هایپرمارکت‌های ویژه محصولات کشاورزی که امکان انتقال کالا از تولید به مصرف را فراهم می‌کند، برنامه‌ریزی لازم انجام شود. ساماندهی زمین‌های خرد و یکپارچه‌سازی زمینه‌های زراعی، یکی دیگر از راهکارهای پیشنهادی دکتر خوشروزاده در راستای جهش تولید در بخش کشاورزی است. وی در این زمینه گفت: قطعه‌قطعه شدن زمین‌های کشاورزی به میزان زیادی بهروه‌وری را در این بخش کاهش داده و از این‌رو  یکپارچه‌سازی این زمین‌ها می‌تواند با سرشکن کردن هزینه‌های تولید به کاهش هدررفت آب و ساماندهی این زمین‌ها در قالب طرح‌های نوین آبیاری کمک کند.   ارتباط مستقیم جهش تولید در بخش کشاورزی با منابع و زیرساخت‌ها معاون فنی و اجرایی جهادکشاورزی شهرستان ساوه نیز گفت: جهش تولید در بخش کشاورزی مستقیما با منابع و زیرساخت‌ها ارتباط دارد و یکی از منابع اصلی در جهش تولید محصولات کشاورزی تامین آب مورد نیاز است که خوشبختانه وضعیت منابع آبی در دوسال اخیر با بارش‌های مناسب بهبود یافته و محصولات متعددی با عملکرد بالا تولید شده است. محمودرضا خلیلی، خاک و نور را از دیگر عوامل در تحقق جهش تولید در محصولات کشاورزی دانست و افزود: شهرستان ساوه به دلیل شرایط جغرافیایی و اقلیمی مناسب از بستر مستعدی برای کشت انواع محصولات کشاورزی برخوردار است و تولید افزون بر ۷۰ نوع محصول باغی و زراعی این منطقه را به قطب کشاورزی استان مرکزی و کشور تبدیل کرده است. وی افزود: برخورداری از زیرساخت‌های مناسب بویژه آب در حوزه کشاورزی موجب خواهد شد که در سال جاری یک جهش واقعی در تولید بویژه در حوزه زراعی را شاهد باشیم. به عنوان مثال قطعا سطح زیر کشت محصولات زراعی نظیر گندم و جو در سال جاری به دلیل شرایط مناسب منابع آبی تا پنج هزار هکتار افزایش خواهد یافت و عملکرد آن می‌تواند تا ۳۰ درصد رشد داشته باشد. این مقام مسئول به برخی محدودیت منابع خاکی و آبی اشاره کرد و افزود: با وجود اینکه بارش‌های خوبی در سطح شهرستان طی دو سال اخیر بوقوع پیوسته است، اما همچنان وضعیت آبی دشت مرکزی ساوه بحرانی است و منابع آبی زیرزمینی هنوز فقیر هستند. وی مدیریت آبیاری و تجهیز مزارع به سیستم‌های نوین آبیاری را عاملی برای افزایش میزان عملکرد و جهش در تولید دانست و افزود: بهره‌گیری از سیستم مکانیزاسیون و یکپارچه کردن اراضی کشاورزی و جلوگیری از خرده مالکی برای مدیریت مزرعه به منظور افزایش میزان سطح کشت و تسهیل در برداشت از جمله ضرورت‌های تحقق جهش تولید است. خلیلی تغذیه مناسب، مدیریت در زراعت، آبیاری مناسب، مدیریت بهتر و افزایش عملکرد با اقدامات ترویجی و بهره‌گیری از دانش روز کشاورزی و مشاوره با متخصصان و کارشناسان برای بهبود در رشد محصولات را از دیگر عوامل تحقق جهش تولید در کشاورزی دانست. آنچه از اظهارات گفتگو شوندگان در این گزارش استنباط می‌شود، ضرورت علمی کردن کشاورزی با پیوند بین مراکز دانشگاهی و دانش‌بنیان، جذب سرمایه‌گذار، پرهیز ازخام فروشی و احداث صنایع تبدیلی، تقویت مکانیزاسیون، بهره‌گیری از شیوه‌های علمی و فناورانه از حوزه آب، خاک، کود و مواد مغذی از مهمترین مولفه‌ها برای تحقق جهش تولید در بخش کشاورزی است. کاهش هزینه‌های تولید، رفع مشکلات بازار و صادرات محوری محصولات، رفع موانع صادراتی برای جلوگیری از واردات بی‌رویه، افزایش ضریب مکانیزاسیون کشاورزی، اجرای الگوی کشت و آمایش سرزمین از دیگر الزامات تحقق جهش تولید در حوزه کشاورزی است. شناخت و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بخش کشاورزی به عنوان بخش مهم و موثر در مقاوم‌سازی پایه‌های اقتصاد ملی، تقویت‌کننده زیرساخت‌ها و فراهم‌کننده مواد اولیه سایر بخش‌ها و نیز تامین‌کننده امنیت‌غذایی کشور برای تحقق نامگذاری سال  ۹۹ با عنوان جهش تولید، از زوایای گوناگونی حائز اهمیت است و تحقق جهش تولید نقش مستقیم و تاثیرگذاری در تقویت و توسعه صادرات غیرنفتی، ایجاد ارزش‌افزوده، تثبیت اشتغال و توسعه سرمایه‌گذاری ایفا می‌کند. جهش تولید در کشاورزی علاوه بر فرصت‌سازی در توسعه فعالیت‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی، موجب کاهش اثرات تهدیدهای ملی نظیر تحریم‌های اقتصادی شده و نقش راهبردی در جلوگیری از آسیب رساندن به اقتصاد و ضربه‌گیر حربه‌های اقتصادی خواهد شد و برای تحقق واقعی آن باید از تمامی ظرفیت‌ها مبتنی بر تفکر جهادی و راهبردهای متاثر از مدیریت جهادی بهره‌گیری کرد. ........................................................................... منبع: همشهری

راهکارهای «جهش تولید» در بخش کشاورزی از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی

بسم الله الرحمن الرحیم  راهکارهای «جهش تولید» در بخش کشاورزی از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی   کشاورزان، در شریعت اسلام از جایگاه و منزلت ارجمندی برخوردارند.از جمله در قرآن کریم اشارات پرمعنایی به کشاورزی به عنوان نعمت ‏های الهی، وجود دارد،که نشان می دهد اسلام نسبت به مساله کشاورزی اهمیت بسیار زیادی قائل است. یادداشتی با موضوع «راهکارهای جهش تولید در بخش کشاورزی از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی» در تارنما و شبکه‌های اجتماعی معظم له منشر شده که مشروح آن بدین شرح است: . تنها ثروت طبیعی و فناناپذیر و دائمی که همیشه می‏توان روی آن حساب کرد، کشاورزی و تولیدات کشاورزی است که یکی از پایه اصلی اقتصاد دنیای امروز [۱] و اساس زندگی انسان ‏ها است؛[۲] چرا که غذای انسان را تهیه می‏ کند.[۳] هم چنین انواع تجارت‏ ها و حتی بسیاری از صنایع، بدون کشاورزی مفهومی نخواهد داشت.[۴] لذا کشورهایی که از نظر کشاورزی‏ پیشرفته ‏ترند،[۵] و به برنامه ‏ها و طرح ‏های کشاورزی‏ خود اهمیّت می‏ دهند،[۶] نه تنها در همۀ جوانب به پیشرفت ‏های چشمگیر دست می یابند،[۷] بلکه بیشترین قدرت را نیز در جهان به دست می آورند.[۸] اهمیت کشاورزی در اسلام کشاورزان، در شریعت اسلام از جایگاه و منزلت ارجمندی برخوردارند.[۹] از جمله در قرآن کریم اشارات پرمعنایی به کشاورزی‏[۱۰] به عنوان نعمت ‏های الهی، وجود دارد،[۱۱] که نشان می دهد اسلام نسبت به مساله کشاورزی اهمیت بسیار زیادی قائل است.[۱۲] هو چنین تشویق ها و ترغیب هائی که در منابع اسلامی در رابطه با مسأله کشاورزی شده، نشان می‏ دهد که‏ زراعت در اقتصاد اسلامی از چه اهمیت ویژه ‏ای برخوردار است.[۱۳] در حدیثی می ‏خوانیم که از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسیدند: «بهترین اعمال کدام است»؟! فرمود: «زراعتی است که انسان زراعت می‏ کند و آن را اصلاح و مرتب می ‏سازد و حق آن را نیز به هنگام درو کردن ادا می‏ نماید»[۱۴] در حدیثی از امام صادق علیه السلام می‏ خوانیم‏: « اَلزَّارِعُونَ کُنُوزُ اَلْأَنَامِ یَزْرَعُونَ طَیِّباً أَخْرَجَهُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُمْ یَوْمَ اَلْقِیَامَةِ أَحْسَنُ اَلنَّاسِ مَقَاماً وَ أَقْرَبُهُمْ مَنْزِلَةً یُدْعَوْنَ اَلْمُبَارَکِینَ؛ کشاورزان گنج‏ های مردمند، غذای پاکیزه را که خداوند ارزانی داشته زراعت می‏ کنند و آنها در روز قیامت برترین مقام را دارند و به خدا نزدیکترند و آنها را بنام «مبارک ها» صدا می ‏زنند»[۱۵] و نیز از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: «الکِیمیاءُ الأکبَرُ الزِّراعَةُ؛ کیمیای بزرگ (که گمشده بسیاری از مردم است) همان زراعت است»[۱۶] پیشوایان ما خود نیز اهمیت بسیاری به این حوزه می دادند؛ برای مثال مردی امیرمؤمنان علیه السلام را دید در حالی که هسته ‏های خرمای فراوانی در کنارش بود. از آن حضرت پرسید: «این هسته ‏ها به چه کار می‏ آید؟» امام پاسخ داد: «اگر خدا بخواهد هزاران اصله خرماست». آن‏گاه همه آنها را کاشت و همه آنها سبز و بارور شدند.[۱۷] حتی از روایات اسلامی استفاده می‏ شود نه تنها اقدام شخصی به زراعت بسیار مطلوب است، بلکه سرمایه گذاری در این راه نیز مورد توجه پیشوایان اسلام بوده است؛‏[۱۸] از این مسأله به خوبی روشن می‏ گردد که مقصود اسلام‏ «تحرّک هر چه بیشتر تمام سرمایه ‏های انسانی و مالی اجتماع، در راه منافع عمومی بندگان خداست».[۱۹] احیای زندگی در روستاها روستاها همیشه مراکز تولید کشور بوده ‌اند؛ به نحوی که حل مشکلات شهر نشینان به دست روستائیان بوده و به برکت آن‌ها تغذیه می‌شده ‌اند.[۲۰] متأسفانه سوء مدیریت و مصرف گرایی، کشاورزی ما را به مانند بسیاری دیگر از کشورهای اسلامی به نابودی کشانده است، تا آنجا که با داشتن آمادگی فراوان برای تولید انواع فرآورده های کشاورزی، بعضاً باید دست نیاز به سوی بیگانه دراز نمائیم![۲۱] باید به این واقعیت تلخ اعتراف نمود که توسعه سریع صنعتی کشور، عدم وجود وسائل رفاهی در روستاها، عدم توزیع عادلانۀ ثروت و عدم تأمین امکانات رفاهی در روستاها، به بهای کشیده شدن روستائیان به شهرها به امید زندگی بهتر و مزد بیشتر تمام شده است.[۲۲] سرمایه ‏های عظیمی که به بدترین وجه در کشور مصرف می‏ شود در حالی است که روستاهای کشور، این کانون های سازنده و پربار، بخاطر نداشتن برخی امکانات، ساکنان خود را از دست می‏ دهند.[۲۳] اینها همه حکایت از نابودسازی کشاورزی است، که سرانجامِ آن تبدیل شدن به یک کشور تک محصولی است‏ که ناچاریم درآمد عمده خود را که از نفت به دست می آوریم، به پای فرآورده ‏ها و محصولات کشاورزی و دامی بیگانگان بریزیم، حال آنکه باید در انتظار روزی نشست که نفت تمام شود و باتمام شدن آن همه چیز مملکت تمام گردد![۲۴] البته بن بست در زندگی وجود ندارد و باید راهش را پیدا کنیم،[۲۵] تا روستاها به صورت اولیه خود بازگشته و نقش مولد خود را باز یابند.[۲۶]  در این میان فراهم کردن جاذبه‏ های کشاورزی، خانه سازی در روستاها، تأمین وسائل رفاهی و تمام نیازمندی ها در آنها، و تضمین خرید محصولات کشاورزی به قیمتی که کشاورزان را دلگرم و بی نیاز و مکفی المؤنة سازد، ضروری است.[۲۷] هم چنین به جای ریختن پول های سرشار به جیب واسطه‏ ها باید با فراهم ساختن یک سیستم توزیع صحیح، پول را به روستاییان داد که تولید گرند و نه واسطه و بیکار و دلالان بیعار![۲۸] در مجموع با استناد به کلام نورانی حضرت علی علیه السلام که فرمود: «امتی که حق ضعیف را از قوی نگیرد هرگز روی سعادت را نخواهد دید»؛ باید کاری کرد که روستائیان به حق خود برسند.[۲۹] خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی امروز اگر چه دستگاه های تولیدی و ماشینی آن قدر گسترده شده که همه چیز را تحت الشعاع قرار داده است، لیکن باز هم دامداری و کشاورزی مهم ترین بخش تولید زندگی انسان را تشکیل می‏ دهد، چرا که پایه اصلی تغذیه در این دو قسمت نهفته شده، و به همین دلیل رسیدن به حد خودکفایی در قسمت دامداری و کشاورزی نه تنها ضامن استقلال اقتصادی است که استقلال سیاسی نیز تا حد زیادی به آن مربوط است.[۳۰] اهمیت خود کفایی وفتی دو چندان می شود که بدانیم در شرایط فعلی هر ملتی نیازمند بیگانه باشد مجبور است به آنها امتیاز بدهد،[۳۱] و ملت هایی که مواد غذایی خود را از جای دیگر وارد می‏ کنند بیچاره ‏اند. [۳۲] حضرت علی علیه السلام همواره فرموده ‏اند: «مَنْ وَجَدَ مَاءً وَ تُرَاباً ثُمَّ افْتَقَرَ فَأَبْعَدَهُ اللَّه‏؛ هرکس دسترسی به آب و زمین کشاورزی داشته باشد و فقیر باشد خداوند او را از رحمتش دور می‏ کند».[۳۳] این روایت برای کشور ما و دیگر کشور هایی که همچون ما آب کافی و زمین‏ های مستعد در اختیار دارند و مردمش نیازمندند، زنگ خطری بزرگ است.[۳۴] لذا حرف اساسی ما مبارزه با وابستگی است.[۳۵] البته رهایی از سلطه اقتصادیِ قدرت ‏های جهانی، بدون سرمایه‏ گذاریِ جدی در بخش تولید فرآورده ‏های‏ کشاورزی و صنعتی ممکن نیست. جامعه اسلامی زمانی می‏ تواند به عزت و سربلندی نایل شود که بتواند قبل از هر چیز در بخش تولید، دست کم در سطح تولیدات مواد غذایی و استراتژیک به خودکفایی برسد.[۳۶] بنده جدا معتقدم کشور ما از تونایی و استعداد نیروی انسانی و منابع طبیعی بسیار بالایی برخوردار است و همچنان که در بخش گندم ثابت کردیم و به خودکفایی رسیدیم امروز نیز می توانیم در بخش برنج و دیگر بخش های کشاورزی این موفقیت را بدست آوریم تا هرگز تحریم های اقتصادی و سیاسی به مردم ما فشار وارد نکند. [۳۷] دولت از واردات بی رویه محصولات کشاورزی خودداری کند خوشبختانه کشور ما از تمامی منابع غنی و قوی برخوردار است و تمامی میوه ها در چهار فصل در کشور وجود دارد،[۳۸] به همین دلیل ما چه نیازی به واردات در بخش مواد غذایی داریم؟[۳۹] فکر کنید با حدود ده ها میلیون هکتار زمین زراعتی چه ثروت عظیمی در اختیار داریم و چه کشاورزی وسیع و غنی و پربار می‏ توانیم داشته باشیم، آیا با این حال شرم آور نیست که وارد کننده عمده محصولات کشاورزی باشیم؟[۴۰] آری واردات بی رویه، ظلم بزرگی است که بخش کشاورزی را تهدید می کند.[۴۱] دولت باید مصالح را در نظر بگیرد و مانع این واردات بی رویه شود.[۴۲] البته مسئولین قول داده ‌اند که واردات را متوقف کنند و من امیدوارم به قول خود عمل کنند اما هنوز هم گویا واردات ادامه دارد.[۴۳] دولت دست دلالان را از بازار محصولات کشاورزی کوتاه کند سال هاست که گفته می‌ شود دلال ها بیشترین درآمد محصولات کشاورزی را نصیب خود می ‌کنند اما هنوز این مشکل حل نشده است.[۴۴] جای تاسف است که گاهی تنها ۲۰ درصد از قیمت ‌ها به کشاورزان می رسد و ۸۰ درصد نصیب دلالان می ‌شود،[۴۵] کار این افراد نوعی جنایت است. زیرا این روش سبب تضعیف کشاورزان می شود. [۴۶] کشاورز یک سال تمام زحمت می کشد، ولی می بیند به عده ‌ای مفت خور جنس او را می خرند و چند برابر قیمت در بازار می فروشند، یعنی بیشترین سود را دلالان می برند،[۴۷] در صورتی که یکی از دلایل مهاجرت از روستا به شهر، همین سود ناچیز از محصولات کشاورزی است.[۴۸] اساساً تا این مشکل حل نشود کشاورزی ما جایگاه خود را پیدا نخواهد کرد.[۴۹] پس باید راه حلی پیدا کرد تا دسترنج کشاورزان از بین نرود. وجود دلالان در بخش کشاورزی، ظلم بزرگی است که باید هرچه زودتر رفع شود.[۵۰] چرا که با حذف واسطه‏ ها، سطح تولید، افزایش‏ یافته و راه برای کارهای غیر تولیدی تدریجاً مسدود می‏ گردد.[۵۱] اگر وضع به همین صورت پیش برود[۵۲] و عده ‌ای مفت خور، دسترنج کشاورزان را به یغما ببرند؛[۵۳] وضع کشاورزی ما خدای نا کرده اسفبارتر و رقت انگیزتر خواهد شد.[۵۴] حال آنکه اولین آزمون عدالت در حکومت اسلامی در مقابله با دلالان، همین‌جا روشن خواهد شد.[۵۵] ضرورت مکانیزاسیون در کشاورزی بدیهی است کشاورزی سنتی جواب نمی دهد و باید به مکانیزه تبدیل کرد،[۵۶] لذا تمام ملت های دنیا کوشش می ‏کنند که صنعت کشاورزی و دامداری خود را تا سر حد امکان توسعه دهند و از صنایع مدرن برای این توسعه کمک گیرند.[۵۷] این امر نیز محقق نمی‌شود، مگر این که کشاورزان آموزش ببینند و امکانات لازم در اختیارشان قرار گیرد.[۵۸] لذا مسئولان باید تلاش کنند تا از طریق آموزش ‌های مختلف، کشاورزی سنتی را به سوی صنعتی شدن و انطباق با آخرین فناوری های دنیا ارتقا دهند تا از هر وجب خاک و هر قطره آب این کشور استفاده شود.[۵۹] جهش تولید با آبیاری نوین هر چند در منابع آب کشور کمبود وجود دارد ولی با استفاده از همین مقدار آب و استفاده از روش ‌های مدرن آبیاری، می ‌توان به سطحی از تولید دست یافت که علاوه بر تولید تمام نیاز های کشاورزی داخل، به اندازه قابل توجهی تولیدات کشاورزی، از این کشور پهناور به خارج صادرات داشته باشیم.[۶۰] اهمیت این مسأله از آن جهت است که ما به اندازه کافی زمین داریم و اگر آب را هم هدر ندهیم جوابگو است لیکن باید از شیوه های نوین آبیاری بهره گرفت.[۶۱] که با وجود این دو نباید بیکاری در کشور وجود داشته باشد.[۶۲] ضرورت مهارت‌افزایی کشاورزان لزوم سرمایه گذاری لازم در بخش کارآموزی در راستای افزایش مهارت های نیروی انسانی انکار ناپذیر است، در قدیم برای کشاورزی مهارت های چندانی نیاز نبود، اما امروز وضعیت دگرگون شده و کشاورزی، صنعت و تجارت شکل مدرن به خود گرفته و سطح مهارت ها افزایش یافته است، امروز در دنیا کسانی که مهارت های فنی و حرفه ای و کارایی بیشتری دارند جلوتر هستند، ما هم باید کاری کنیم که بتوانیم سطح مهارت ها را افزایش دهیم. [۶۳] همان‏گونه که وجود کارگران فنّی و آموزش دیده، از هدر رفتن نیرو و سرمایه جلوگیری می‏ کند و به اتقان کار می‏افزاید، وجود نیروهای شایسته و ماهر در بخش کشاورزی نیز برای پیشبرد اهداف توسعه و استفاده بهینه از سرمایه لازم است.[۶۴] ارتقای بهره وری و تدوین اطلس جغرافیایی آب ‏های فراوانی در گوشه و کنار محیط زندگی ما به هدر می‏ رود و می‏توان از آن ها بهره برداری صحیح نمود. به یقین کوتاهی کردن در ذخیره‏ سازی این آب ‏ها نوعی اسراف در مواهب الهی محسوب می شود. همچنین آب ‏های موسمی که در بعضی از فصول سال جاری می‏ شود و قابل ذخیره‏ سازی است اما به راحتی به هدر می ‏رود.[۶۵] حال آنکه در مقابل این سیلاب ها می توان سدّ محکمی ساخت، تا هم از ویرانی ‏های ناشی از سیلاب ‏ها جلوگیری نموده، و هم از آب های جمع شده در مسیر کشاورزی‏ و باغداری و آبادانی کشور به کار گرفته شود.[۶۶] هم چنین تهیه و تدوین «اطلس جغرافیایی بر اساس نیاز ها و امکانات مناطق مختلف کشور» با بهره گیری از نظرات کارشناسان متخصص از سوی دستگاه های اجرایی، ضروری است، اگر این مهم اجرایی شود معلوم می شود که چه منطقه ای چه توانایی ها و ظرفیت هایی در تولید محصولات کشاورزی دارد و می توان برای هر منطقه برنامه خاصی در نظر گرفت تا جوانان بیراهه نروند.[۶۷] اهمیت این مسأله از آن جهت است که برخی از افراد در بخش کشاورزی، وام هایی گرفته اند و به دلیل عدم شناخت کافی و توانایی لازم در اموری سرمایه گذاری کرده اند که حاصل چندانی نداشته است؛ ازاین رو ورشکست و به مشکلاتی دچار شده اند؛ اگر به این افراد آموزش داده و راهنمایی های لازم انجام شود از هدر رفتن منابع مادی و انسانی جلوگیری و آثار و فواید بسیاری، عاید جامعه و مردم خواهد شد.[۶۸] «جهش تولید» مستلزم سرمایه گذاری کلان دولت در بخش کشاورزی احیای کشاورزی بدون مدیری به نام وزیر یا غیر آن امکان پذیر نیست،[۶۹] بلکه به برنامه ریزی وسیع نیاز دارد و تنها باشعار و حرف آن چنان که رسم بسیاری از سخنگویان راحت طلب است، مشکل حل نمی‏ شود.[۷۰] ‏لذا دولت باید به بخش کشاورزی و دامداری توجه بیشتری داشته باشند،[۷۱] و راهکار های مسئولان جهاد کشاورزی از روی کاغذ و مصوبه به ثمر نشسته و عملیاتی شود؛ تا از این رهگذر بخش مهمی از درد های روستائیان با عملی شدن وعده های مسئولان، درمان گردد.[۷۲] از جمله مهم ترین راهکار در جهش تولید این است که دولتمردان علاوه بر آنکه مردم را نیز تشویق می کنند که از طرق صحیح همه گونه سرمایه گذاری در امر کشاورزی‏ داشته باشند،[۷۳] خود نیز بیشترین و بهترین منابع در آمدی خود را به کشاورزی اختصاص دهند؛ [۷۴] چرا که در چنین شرایط نابسامان اقتصادی، نادیده گرفتن نقش سرمایه گزاری های عظیم دلیل بر بیگانگی از واقعیت ها و یا پشت کردن به رشد اقتصادی است.[۷۵] از دیگر مسئولیت های دولت، ایجاد هماهنگی بین واحد های تولیدی در بخش کشاورزی است؛ باید مشخص شود که نیاز جامعه چیست و چه مقدار است و بر اساس آن اقدام به تولید به خصوص در بخش کشاورزی کرد، در غیر این صورت ممکن است یا تولید در یک محصول زیاد شود یا در مورد یک محصول با کمبود مواجه شویم.[۷۶] این ناهماهنگی دستگاه های تولید غذایی و خودسرانه بودن آنها یکی از بلا های جامعه است و دولتمردان اگر برای هماهنگی بین این واحد ها برنامه ریزی کنند، گام بسیار مهمی را برداشته اند چرا که اگر نیازها تعیین شد همه محصولات تولیدی با قیمتی متعارف به دست مصرف کننده خواهد رسید.[۷۷] هم چنین روستائیان نمونه باید تبلیغ شوند؛ با چهره شدن این افراد و الگو شدن آنها در سطح جامعه روستائیان دیگر از آن ‌ها الگو می‌گیرند و ایشان را سرمشق خود قرار می‌دهند؛ به هر حال فرهنگ تولید باید در اولویت باشد.[۷۸] در مجموع باید همه مسئولان به ویژه وزارتخانه ‌ها را متوجه مسئولیت سنگینشان نمود تا در بخش کشاورزی که آمادگی کامل داریم روی پای خود بایستیم و آبروی برای اسلام و مسلمانان شود و بگویند که جمهوری اسلامی ایران چنین خدمتی کرد.[۷۹] تسهیلات ارزان قیمت، راهکاری برای جهش تولید یکی از مشکلات کشور ما این است که بانک ها تمام توجه شان به منافع خودشان است و کاری ندارند که دستگاه های تولیدی به ویژه در بخش کشاورزی ورشکسته شوند[۸۰] افرادی هستند که از مسائل کشاورزی آگاهی کافی دارند، ولی پول و سرمایه ‏ای که در این راستا به کار گیرند ندارند، در این راستا، بانک ها باید به این افراد تسهیلات بانکی ارزان قیمت ارائه دهند، این گونه برنامه هر قدر توسعه یابد به سود جامعه است و در ایجاد اشتغال و حرکت های اقتصاد مولد فوق العاده مؤثر است.[۸۱] کوتاه سخن اینکه اگر بانک ها به عقود شرعیه عمل کنند و سرمایه‏ های مردم به طور صحیح بکار گرفته می‏شود هم بانک از ربا نجات پیدا می‏ کند و منافع مشروعی را به دست می‏ آورد، و هم‏ سطح تولید کشاورزی‏ بالا می‏ رود و هم جنبه اشتغال‏زایی و تولید مشاغل جدید دارد.[۸۲] سخن آخر: (صادرات محصولات کشاورزی چارۀ رهایی از اقتصاد نفتی) از آنجا که بسیاری از تولیدات کشاورزی‏، ممکن است در محل تولید قابل جذب نباشد و باید آنها را جمع آوری کرده در بازارهای دنیا عرضه کنند.[۸۳] تحقق این مهم در گرو مدیریت صحیح بخش کشاورزی است که در این صورت می توانیم حتی صادر کننده باشیم، چرا که کشور ما چهار فصل است و در طول سال در نقاط مختلف آن محصول وجود دارد.[۸۴] اهمیت این مسأله با توجه به مشکلات به وجود آمده و کاهش شدید قیمت نفت و درآمد های حاصل از آن، دو چندان می شود؛[۸۵] فراموش نکنیم نفت و گاز ممکن است زمانی تمام شود اما کشاورزی پایدار و باقی است و با توجه به درآمد های حاصله از این بخش، هر کشوری باید اهمیت زیادی برای آن قائل باشد.[۸۶] ......................................................................................  منابع: ۱. بیانات معظم له ۲. خطوط اقتصاد اسلامی ۳. دائرة المعارف فقه مقارن [۱] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۴. [۲] یکصد و پنجاه درس زندگی (فارسی)، ص۱۳۱. [۳] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۴. [۴] یکصد و پنجاه درس زندگی (فارسی)، ص۱۳۱. [۵] تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص۳۷۴. [۶] پیام امام امیر المومنین علیه السلام، ج‏۲، ص۵۶. [۷] همان. [۸] تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص۳۷۴. [۹] ر. ک: مسند احمد، ج ۳، ص ۱۴۷؛ مستدرک الوسائل، ج ۱۳، ص ۴۶۰. [۱۰] سورۀ انعام، آیه ۱۴۱؛ سورۀ یوسف، آیه ۴۷؛ سورۀ یس، آیه ۳۵. [۱۱] ر. ک: اخلاق اقتصادی در قرآن و حدیث، ص ۶۷. [۱۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر جهاد کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۱۳] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵. [۱۴] ر.ک: وسائل الشیعه و عروة الوثقی آغاز کتاب المزارعة؛ (خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵). [۱۵] وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۱۹۴؛ (تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۵). [۱۶] وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۱۹۴؛ (خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵). [۱۷] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۴۷۹. [۱۸] ر.ک: وسائل الشیعه و عروة الوثقی آغاز کتاب المزارعة؛ (خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵). [۱۹] اسلام در یک نگاه، ص۹۱. [۲۰] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۲۱] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۳. [۲۲] همان. [۲۳] همان، ص۹۴. [۲۴] همان. [۲۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۲۶] همان. [۲۷] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۲۸] همان. [۲۹] همان. [۳۰] تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲. [۳۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه های نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی، ۱۶/۱۰/۱۳۹۳. [۳۲] داستان یاران: مجموعه بحث های تفسیری حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله)، ص۲۷۵. [۳۳] وسایل الشیعه، ج ۱۲، ص ۲۴، ح ۱۳؛ (داستان یاران: مجموعه بحث های تفسیری حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله)، ص۲۷۵). [۳۴] داستان یاران: مجموعه بحث های تفسیری حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله)، ص۲۷۵. [۳۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان سازمان جهاد کشاورزی قم،۱۷/۱۰/۱۳۸۵. [۳۶] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۲۷. [۳۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۳۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۳۹] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، سلسله جلسات مباحث تفسیر قرآن، حرم حضرت معصومه(س)، ۸/۶/۱۳۸۹. [۴۰] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵. [۴۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۴۲] همان. [۴۳] همان. [۴۴] همان. [۴۵] همان. [۴۶] همان. [۴۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در جمع اعضای هیئت مدیره فدراسیون غذایی کشور،۱۳/۶/۱۳۹۶. [۴۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۴۹] همان. [۵۰] همان. [۵۱] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۲۲. [۵۲] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۵۳] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۵۴] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۵۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۵۶] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه های نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی، ۱۶/۱۰/۱۳۹۳. [۵۷] تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲. [۵۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۵۹] همان. [۶۰] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۶۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار مسئولان سازمان فنی و حرفه ای کشور، ۷/۶/۱۳۹۱. [۶۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، سلسله جلسات مباحث تفسیر قرآن، حرم حضرت معصومه(س)، ۸/۶/۱۳۸۹. [۶۳] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار مسئولان سازمان فنی و حرفه ای کشور، ۷/۶/۱۳۹۱. [۶۴] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۳۶. [۶۵] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۴۲۱. [۶۶] سوگندهای پر بار قرآن، ص۵۲۶. [۶۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار مسئولان سازمان فنی و حرفه ای کشور، ۷/۶/۱۳۹۱. [۶۸] همان. [۶۹] پیام امام امیر المومنین علیه السلام، ج‏۲، ص۴۴۱. [۷۰] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵. [۷۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، سلسله جلسات مباحث تفسیر قرآن، حرم حضرت معصومه(س)، ۸/۶/۱۳۸۹. [۷۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۷۳] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۷۴] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۷۵] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۰. [۷۶] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در جمع اعضای هیئت مدیره فدراسیون غذایی کشور،۱۳/۶/۱۳۹۶. [۷۷] همان. [۷۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۷۹] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی،۱۵/۱۰/۱۳۹۳. [۸۰] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در جمع اعضای هیئت مدیره فدراسیون غذایی کشور،۱۳/۶/۱۳۹۶. [۸۱] ربا و بانکداری اسلامی، ص۱۱۹. [۸۲] همان، ص۱۳۴. [۸۳] پیام امام امیر المومنین علیه السلام، ج‏۱۰، ص۴۵۹. [۸۴] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی،۱۵/۱۰/۱۳۹۳. [۸۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار اقشار مختلف مردم، ۲/۹/۱۳۸۷. [۸۶] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. . *************************************************** . وظایف وزارت جهاد کشاورزی در «جهش تولید» از منظر آیت الله العظمی مکارم .   . حوزه/ در بینش دینی برخلاف نظام سرمایه‏ داری، هدف از تولید، کسب حداکثر سود نیست، بلکه توجه به منافع جامعه، هماهنگ سازی عرضه و تقاضا، حرکت در راستای نفی تورم، رسیدن به استقلال اقتصادی و خودکفایی‏ مالی، همچنین دست یابی به عدالت اقتصادی و برطرف شدن فاصله طبقاتی، از اهداف و انگیزه ‏های مهم و اساسی «تولید» به شمار می‏ رود. به گزارش خبرگزاری حوزه، حضرت آیت الله مکارم شیرازی در دیدارهای خود با مسئولان و مناسبت های مختلف به وظایف جهاد کشاورزی پرداخته اند که مجموع سخنان این مرجع تقلید به این شرح است: شک نیست که اساس کار مثبت و سازنده همان کارهای تولیدی است، و ارزش کارهای دیگر از نظر اقتصادی به مقداری است که در امر تولید دخالت داشته باشد.[۱] لذا جامعه ای را می توان پیشرفته نامید که میزان تولید کالاها در هر رشته از رشته‏ ها متناسب با مقدار نیاز جامعه باشد.[۲] از این رو بهبود میزان تولید و درآمد، افزایش‏ کمی محصولات و خدمات، توزیع عادلانه ثروت و درآمد، فقرزدایی، ایجاد اشتغال، رفع محرومیت و تأمین رفاه عمومی محدودۀ توسعه را در بزرگترین کشورهای تولیدکننده در بر می گیرد. اینچنین توسعه اقتصادی بر مبنای افزایش تولید، شرایط مساعدی در ساختمان اجتماعی و اقتصادی جامعه فراهم می ‏آورد که استمرار رشد اقتصادی را تضمین می‏ نماید.[۳] ناگفته پیداست که افزایش تولید، کار یک شبه نیست، بلکه برنامه‏ های درازمدتی می‏ طلبد.[۴] در این میان برای تصمیم ‏گیری درباره برنامه‏ های سازنده در راستای جهش تولید در بخش  کشاورزی و صنعتی، نیاز به یک کادر وسیع و مجهز رهبری [هم چون وزارت جهاد کشاورزی] هستیم که با وضع و اجرای نظامات و آئین نامه ‏ها و مقررات و قوانین کل جامعه را به سوی [جهش تولید] هدایت کند.[۵] تأمین امنیت غذایی در پرتو خودکفایی در بینش دینی برخلاف نظام سرمایه‏ داری، هدف از تولید، کسب حداکثر سود نیست، بلکه توجه به منافع جامعه، هماهنگ سازی عرضه و تقاضا، حرکت در راستای نفی تورم، رسیدن به استقلال اقتصادی و خودکفایی‏ مالی، همچنین دست یابی به عدالت اقتصادی و برطرف شدن فاصله طبقاتی، از اهداف و انگیزه ‏های مهم و اساسی «تولید» به شمار می‏ رود.[۶] در این میان خودکفایی در تولیدات استراتژیک هم چون غلات و صنایع غذایی، از جمله شاخص ‏های رشد و توسعه اقتصادی یک جامعه به شمار می آید،[۷] زیرا در دنیای امروز تولیدات کشاورزی و تغذیه، پایه اصلی اقتصاد است،[۸] و وابستگی در این مسأله، وابستگی سیاسی و فرهنگی را به دنبال دارد.[۹] لذا برای رهایی از سلطه اقتصادی قدرت ‏های جهانی، قبل از هر چیز دست کم باید در سطح تولیدات مواد غذایی و استراتژیک به خودکفایی رسید.[۱۰] به راستی تا چه زمانی باید به یک کشور مصرف کننده خالص تک محصولی‏ تبدیل شویم و درآمد عمده خود را که از نفت بدست می آوریم، به پای محصولات کشاورزی جوامع دیگر بریزیم، و در انتظار روزی بنشینیم که نفت تمام شود و باتمام شدن آن همه چیز مملکت تمام گردد؟![۱۱] در این زمینه باید به مظاهر و لوازم دردآور عدم خودکفایی‏ اقتصادی در واردات فراگیر محصولات غذایی خارجی اشاره کرد که سرازیر کشور می‏ شود، که نتیجه آن[۱۲] کسری تراز بازرگانی و افزایش واردات بر صادرات، افزایش بیکاری، فقر و گرسنگی[۱۳]و غارت و وابستگی هر چه بیشتر ایران در تأمین مواد غذایی است.[۱۴] با این تفاسیر مسئولان موظفند تا به سرحد خودکفائی‏، کشاورزی را زنده کنند؛[۱۵]چرا که افزایش تولیدات کشاورزی و رسیدن جامعه به حد خودکفائی، علاوه بر اینکه زمینه کار را افزایش می دهد، و عاملی برای از میان بردن بیکاری در جامعه است، سرمایه‏ های ‏راکد را تبدیل به‏ سرمایه ‏های فعال‏ می‏ سازد.[۱۶] با این تفاسیر باید خطاب به مسئولان وزارت جهاد کشاورزی گفت، کاری کنید که ما در زمینه کشاورزی و تأمین امنیت غذایی،[۱۷] هر چه بیشتر، غنی و بی‏ نیاز گردیم و به مرحله خودکفایی‏ برسیم و روی پای خود بایستیم و شرف و عزت و استقلال خود را بر اثر فقر و عدم امنیت مواد غذایی، فدای وابستگی به دیگران نکنیم و بدانید خط اصیل اسلام این است.[۱۸] مقابله با «واردات بی رویه» محصولات کشاورزی با گذشتن بیش از چهل سال از انقلاب اسلامی، متأسفانه اقتصاد ایران اسلامی شدیداً بیمار است. زیرا عمده فعالیت آن واردات‏ کالا است؛ [۱۹] چرا که برخی آقایان بر این باورند که برای رشد و توسعه! نیاز است عده ‏ای قربانی شوند، تا برنامه ‏های اقتصادی ثمر دهد.[۲۰]  این افراد معتقدند گروهی خواه ناخواه باید زیر چرخ شتابان رشد قرار گیرند و گرنه نمی‏ توان به توسعه اندیشید، بر این اساس واردات کالا از خارج با قیمت ارزان، هر چند سبب بیکاری جمع کثیری از مردم و تعطیلی تولید می‏ شود؛ ولی به زعم آنان از نظر اقتصادی به صرفه است![۲۱] روشن است که چنین اقتصادی عوارض و پیامدهای متعددی به دنبال خواهد داشت، که معضل کاهش تولید و گسترش بیکاری یکی از آنهاست.[۲۲] این چالش در حالی است که تمام کشورها برای ورود اجناس خارجی به کشور خود، جز در موارد محدود، شرایط و قیودی قائلند، زیرا باز بودن دروازه ‏ها به طور مطلق، تمام امور اقتصادی یک کشور را به هم می‏ ریزد.[۲۳] در این میان واردات بی رویه محصولات کشاورزی، ظلم بزرگی است به کشاورزان زحمتکش داخلی، اما حقیقت آن است که برخی با واردات بی رویه به آلاف و الوف می رسند، دولت هم که وظیفه نظارت بر کشور را دارد مصالح را در نظر نمی گیرد و مانع این واردات بی رویه نمی شود تا اینچنین برخی درآمدهای هنگفتی را بدست آورند.[۲۴] به راستی چرا باید در کشوری که در تمام سال می‌تواند تمام مواد غذایی و انواع میوه ‌ها را تولید کند، این همه محصولات کشاورزی از خارج کشور وارد شود؟[۲۵] لذا مسئولان باید با وضع مقررات و قوانین، از واردات‏ کالاهایی که موجب خروج سرمایه‏ های ملی و تضعیف، تولیدات داخلی به ویژه بخش کشاورزی می ‏شود، جلوگیری نمایند.[۲۶] در حقیقت خطابمان به وزیر محترم جهاد کشاورزی است، اسم شما جهاد است، باید با جهاد و کوشش عمیق این معضل را برطرف کنید، اگر بنا باشد واردات بی‌رویه همچنان ادامه داشته باشد، منجر به وابستگی ‌های اقتصادی خواهد شد و نتیجه وابستگی اقتصادی نیز چیزی جز وابستگی سیاسی و فرهنگی نیست.[۲۷] البته در کنار جلوگیری از واردات باید ورودی‌ های دیگر کشور را که از آنها جهت قاچاق استفاده می‌شود مسدود شوند تا ورود کالاها به شکل دیگر ادامه پیدا نکند. [۲۸] توسعۀ سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی یکی از مهم‏ترین عوامل جهش تولید، سرمایه هایی (نقدینگی ‏هایی) است که شایسته تبدیل به فرآورده‏ های مختلف ‏اند.[۲۹] اهمیت این مسأله وقتی دوچندان می شود که بدانیم بیشترین سرمایه‏ گذاری در بخش کشاورزی و صنعتی‏ مربوط به کشور های توسعه یافته است و کشور های در حال توسعه و یا فقیر از سرمایه‏ گذاری‏ کمتری برخوردارند.[۳۰] لذا امروزه رهایی از سلطه اقتصادی قدرت ‏های جهانی، بدون سرمایه ‏گذاری‏ جدی در بخش تولید فرآورده‏ های‏ کشاورزی و صنعتی ممکن نیست‏.[۳۱] علیرغم آنکه کشور از طرفیت سرمایه‌گذاری عظیمی برخوردار است،[۳۲] لیکن سرمایه‏ های سرگردان جامعه، در مسیر اقتصاد سوداگرانه هم چون خرید طلا و سکه و ارز و خودرو... راکد مانده و از چرخه تولید خارج شده است.[۳۳] دولت نیز چوب لای چرخ سرمایه‌ گذاران می‌گذارد، مثل اینکه بخش خصوصی را از خودشان نمی‌داند، مردم نیز به دلیل برخی موانع اداری روی به ساخت‌وساز می‌آورند که این مساله نیز سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود.[۳۴] با این تفاسیر ضرورت ایجاد فرهنگ سرمایه‏ گذاری‏ در امور مهم و حیاتی و نیز اهمیت دادن به سرمایه‏ گذاری‏ در امر تولید باید مورد توجه ویژه سیاستگذاران اقتصادی قرار گیرد.[۳۵] هم چنین بر صاحبان سرمایه، واجب است که از طریق سرمایه‏ گذاری‏ برای تولید کار و تأمین نیازمندی‏ ها،[۳۶] به امر تولید اهتمام ورزند؛ چرا که رکن تولید از اهمیت ویژه ‏ای در نظام‏ های اقتصادی برخوردار بوده و توسعه اقتصادی هر کشور، نخست در گرو ظرفیت و توان تولیدی آن کشور است.[۳۷] در این بین، بیشترین سرمایه گذاری باید در بخش کشاورزی انجام شود، چرا که بسیاری از ثروت ‌ها مانند نفت و گاز و ... تمام می‌شوند، لیکن محصولات کشاورزی این گونه نیستند و هر سال تجدید شده و افزایش پیدا می‌کنند و می‌تواند نیازهای اولیه بشر را برآورده کند.[۳۸] در این مسیر، مسئولان جهاد کشاورزی می توانند با اعلان‏ تخفیف و بخشودگی مالیات در این بخش،‏[۳۹] اعطای وام و اعتبارات بلندمدت با هزینه پایین، انگیزه لازم جهت سرمایه‏ گذاری‏ در بخش کشاورزی را برای بخش خصوصی و آحاد مردم محقق سازند.[۴۰] تا با مشارکت بانک ها، سرمایه‏ های عظیم و کلان مردمی در بانک ها، در مسیر منافع مردم بکار گرفته شود،[۴۱] و از یک سو کارهای تولیدی، صنعتی، کشاورزی، دامداری و تجاری رونق یافته و از سوی دیگر سهمی از سود سرمایه ‏گذاری‏، برای سرمایه‏ گذار اختصاص می‏ یابد.[۴۲] هم چنین مسئولان باید درآمد بیشتر کشاورزان را همواره در «تولید بهتر و بیشتر» جستجو کنند، لذا باید مردم را تشویق کرد که از طرق صحیح همه گونه سرمایه گذاری در امر کشاورزی‏ داشته باشند.[۴۳] برچیدن دلالی با خرید تضمینی محصولات کشاورزی واسطه‏ گری انواع و اقسام مختلفی دارد و نقش واسطه ‏ها به عنوان خریدار، امانت‏دار و حق العمل کار مختلف است؛ اما تمام آنها به زیان فروشنده اصلی و تولیدکنندگان و همچنین مصرف ‏کنندگان است.[۴۴] چرا که دلالان در جریان تولید، تولید کننده را از مصرف کننده جدا می کنند و بدون کاری مثبت و به صرف واسطه‏ گری سودی می برند.[۴۵] هم چنین با واسطه‏ گری‏، اجناس گران‏تر به دست مشتریان می‏ رسد، زیرا سرمایه ‏داران با پول نقد به سراغ تولیدکنندگان عمدتاً روستایی می‏ روند و فرآورده‏ های آنها را به ثمن بخس می ‏خرند، گاه نگه‏داری می‏ کنند و در انتظار گران شدن هستند (که مسئله احتکار نیز بر عمل واسطه‏ گری‏ ناسالم اضافه می ‏شود) و گاه بلافاصله آن را به بازارهای شهر منتقل ساخته و با سود بسیار آن را می‏ فروشند.[۴۶] به عنوان نمونه هم اکنون دلال ها بیشترین سود را از محصولات کشاورزی می‌برند، فعالیت این افراد موجب غیر اقتصادی شدن صنعت کشاورزی و نابودی آن شده است که کار این افراد نوعی جنایت است.[۴۷]  تأسف انگیز است که واسطه ‏ها و دلالان‏ با اجحاف، بی‏ انصافی، نادیده گرفتن حقوق تولید کننده، احتکار و فرصت‏ طلبی، عدالت را در بازار به راحتی قربانی می کنند و بازار و تولید کننده نیز به خودی خود هیچ اهرمی برای مقابله با این بی‏ عدالتی ‏ها در دست ندارد.[۴۸] اینچنین است که حضور حکومت دینی برای تحقق قسط و عدل و جلوگیری از اجحاف و بیدادگری دلالان در بازار و اقتصاد، امری حیاتی و ضروری است.[۴۹] لذا مبارزه با این مفت خوران که به عنوان دلال در بخش کشاورزی فعالیت می کنند و خسارت بسیاری سنگین را به این قشر وارد کرده اند، باید برنامۀ اصلی جمهوری اسلامی باشد، در این میان وزارت جهاد کشاورزی باید مانع فعالیت این گروه شود.[۵۰] مسئله ای که در این بخش حل نشده است، محرومیت کشاورزان از ارزش افزوده محصولات کشاورزی است چرا که تنها ۲۵ درصد سود حاصل از کشت و برداشت محصولات کشاورزی به زارع و کشاورز می رسد،[۵۱] حال آنکه به جای ریختن پول های سرشار به جیب واسطه ‏ها، باید با فراهم ساختن یک سیستم تبدیل و توزیع صحیح، پول را به آنها داد که تولیدگرند نه واسطه و بیکار و دلالان‏ بیعار![۵۲] لذا پرسشمان از وزارت جهاد کشاورزی این است که چرا بعضی محصولات را با قیمت ‌های بالا از تولیدکنندگان خارجی می‌خرید؟ حال آنکه همان محصول را با یک سوم قیمت از کشاورزان داخلی خریداری می کنید؟ اگر هر قیمتی برای تولیدکنندگان خارجی می‌پردازید، باید همان قیمت را برای کشاورزان داخلی بپردازید.[۵۳] از این رو مسئولان جهاد کشاورزی باید با خرید تضمینی محصولات کشاورزی به قیمتی که کشاورزان را دلگرم و بی نیاز و مکفی المؤنة سازد،[۵۴] در راستای حذف واسطه یا لااقل کم شدن واسطه ‏ها گام بردارند، که هم تولید کننده روستایی سود بیشتری می‏ برد و انگیزه اش برای افزایش تولید چند برابر می شود و هم اجناس، با قیمت مناسب‏تری به دست مصرف کنندگان می‏ رسد.[۵۵] سخن آخر: («جهش تولید» زیر چتر آموزش و کشاورزی مکانیزه میسر است) در خاتمه باید تأکید کرد وجود نیروهای کارآزموده، آموزش دیده و شایسته برای [جهش تولید] ضروری است. بدین معنا که نیروهای آموزش‏ دیده‏ای بتوانند در کارخانه‏ ها، کارگاه‏ ها، مزارع، آموزشگاه‏ ها، بخش خدمات و دیگر نهادهای مرتبط با [تولید] به کار گمارده شوند.[۵۶] پرورش چنین نیروهایی و فراهم ساختن بسترهای لازم جهت آموزش و تقویت آموخته‏ های آنان از شرایط [جهش تولید] است.[۵۷] از تجربه کشورهای پیشرفته نیز می ‏توان به این حقیقت پی برد که جوامعی که به کیفیت نیروی انسانی توجه کرده و افرادی شایسته، متخصص و با مهارت تربیت نموده‏ اند، در جنبه‏ های مختلف به پیشرفت دست یافته ‏اند.[۵۸] هم چنین در نظر اقتصاددانان، عامل آموزش به آن دلیل مهم است که از ارکان توسعه اقتصادی است. این نظریه تقریبا به حد اجماع رسیده است و کتابی را در زمینه توسعه اقتصادی نمی‏ توان یافت که با عناوین گوناگون، همچون «به کارگیری نیروها در زمینه آموزش و بهره‏ وری از منابع انسانی» به این مسأله نپرداخته باشد.[۵۹] از سوی دیگر نباید از کشاورزی مکانیزه غفلت نمود، چرا که دستگاه های تولیدی، آن قدر گسترده شده که همه چیز را تحت الشعاع قرار داده است. بنا بر این جای تعجب نیست که تمام ملت های دنیا کوشش می‏ کنند که صنعت کشاورزی و دامداری خود را تا سر حد امکان توسعه دهند و از صنایع مدرن برای این توسعه کمک گیرند.[۶۰] نیاز به این مسأله، تا آن حد اساسی است که گاه کشورهای به اصطلاح‏ ابر قدرتی همچون روسیه برای رفع نیازمندی خود در این زمینه ناچار می‏ شوند با دادن امتیاز های سیاسی دست نیاز خود را به سوی کشور هایی که درست در قطب مخالفند دراز کنند![۶۱] در مجموع باید تأکید کرد افزایش کیفیت محصولات کشاورزی و [جهش تولید] محقق نمی‌شود مگر به واسطه آموزش و در اختیار قرار دادن ابزارهای مورد نیاز که مسئولان جهاد کشاورزی باید در این راستا حرکت کنند؛ سعی کنید از طریق آموزش‌ های مختلف کشاورزی سنتی به سوی صنعتی شدن و انطباق با آخرین فناوری های دنیا ارتقا دهید تا از هر وجب خاک و هر قطره آب این کشور استفاده شود.[۶۲] منابع: ۱. دائرة المعارف فقه مقارن، ج۲ ۲. خطوط اقتصاد اسلامی ۳. بیانات معظم له  [۱] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۲۷. [۲] همان، ص۵۹. [۳] ارزش‏ها و توسعه، ص ۳۴؛ (دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۰۸). [۴] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۲۵. [۵] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۶۰. [۶] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۶. [۷] همان، ص۲۱۹. [۸] تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲. [۹] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۱۸۴. [۱۰] همان، ص۳۲۶. [۱۱] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۴. [۱۲] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۱۴۳. [۱۳]ر. ک: فقر و توسعه، ج ۳، مقاله وام ‏ها و کمک ‏های خارجی، ص ۲۳۵-۲۳۸؛ (دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۱۴۴). [۱۴]دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۱، ص۵۹. [۱۵]خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۴. [۱۶]همان، ص۹۱. [۱۷]بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی،۱۵/۱۰/۱۳۹۳. [۱۸]تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص۱۷۶. [۱۹]بازاریابی شبکه ای، ص۹۶. [۲۰]دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۲۷. [۲۱] همان. [۲۲]بازاریابی شبکه ای، ص۹۶. [۲۳]استفتاءات جدید، ج‏۳، ص۵۶۳. [۲۴]بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۲۵]همان. [۲۶]دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۸۶. [۲۷]بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۲۸] همان. [۲۹]دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۲. [۳۰]همان، ص۵۹. [۳۱]همان، ص۳۲۶. [۳۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار اعضای اتاق بازرگانی کشور،۷/۲/۱۳۹۳. [۳۳] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۳. [۳۴] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار اعضای اتاق بازرگانی کشور،۷/۲/۱۳۹۳. [۳۵] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۳. [۳۶] پیام قرآن، ج‏۶ ، ص۱۰۲. [۳۷] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۵. [۳۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۳۹]امیرمؤمنان علی علیه السلام در عهدنامه خود به مالک اشتر سفارش‏می‏کند که جهت تشویق بخش خصوصی برای تولید، مالیات کمتری از کشاورزان دریافت کند. آن حضرت این کار را جهت رشد و تأمین منافع عمومی مؤثرتر دانسته، می‏فرماید: «وَ لَا یَثْقُلَنَّ عَلَیْکَ شَیْ‏ءٌ خَفَّفْتَ بِهِ الْمَئُونَةَ عَنْهُمْ فَإِنَّهُ ذُخْرٌ یَعُودُونَ بِهِ عَلَیْکَ فِی عِمَارَةِ بِلَادِکَ وَ تَزْیِینِ وِلَایَتِکَ؛ هرگز این تخفیف در گرفتن مالیات، بر تو گران نیاید، زیرا آن ذخیره ‏ای است که سرانجام آن را در عمران و آبادی کشورت به کار می‏بندند و موجب آبادانی سرزمین‏ های تو و زینت حکومت تو خواهد بود».(نهج‏البلاغه، نامه ۵۳). [۴۰] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۲۵. [۴۱] ربا و بانکداری اسلامی، ص۱۱۸. [۴۲] همان، ص۱۳۱. [۴۳] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۴۴] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۷۶. [۴۵] همان، ص۳۷۵. [۴۶] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۷۵. [۴۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۴۸] همان. [۴۹] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۸۱. [۵۰] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۵۱] همان. [۵۲] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۵۳] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۵۴] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۵۵] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۷۵. [۵۶] همان، ص۲۳۵. [۵۷] همان. [۵۸]سرمایه گذاری در نیروی انسانی و توسعه اقتصادی، ص ۲۴؛ (دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۳۷). [۵۹]سرمایه‏گذاری در نیروی انسانی و توسعه اقتصادی، ص ۲۴۳؛ (تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲). [۶۰]تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲. [۶۱] همان. [۶۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹

حق آیندگان از منابع زیرزمینی

بسم الله الرحمن الرحیم حق آیندگان از منابع زیرزمینی . . آیت‌الله محمدعلی گرامی قمی اگرچه به استخاره مشهور است، اما سال‌ها برگزاری درس خارج فقه و دارا بودن رساله عملیه، وی را در زمره‌ی استادان برجسته‌ حوزه علمیه‌ی قم قرار داده است. وی عقیده دارد جامعه را نباید فقط از نظر مکانی مورد توجه قرار داد، بلکه لازم است از نظر زمانی هم مورد نظر قرار بگیرد. در نظر او، کسانی که در حال حاضر وجود نداشته و در آینده به دنیا خواهند آمد، نسبت به منابع و سرمایه‌های زیرزمینی، دارای حق بوده؛ لذا مصرف کنندگان بی رویه از این منابع، نسبت به آیندگان ضامن خواهند بود. . . اختصاصی شبکه اجتهاد «مجله الکترونیکی فقه و مصرف» . از لحاظ فقهی، منابع زیرزمینی هر کشور متعلق به مردمان و ساکنان همان کشور است یا آن‌که محدوده‌های قراردادی سرزمینی منجر به اختصاص آن به کشور خاصی نشده و متعلق به تمام مردم جهان است؟ یکی از چیزهایی که معلوم نیست مبدأ آن از کجاست، همین منابع زیرزمینی است. مثلاً فرض کنید گاز زیرزمینی که مشترک بین ایران و عراق است. نمی‌توان گفت که مبدأ آن از ایران بوده است یا از عراق، و مثل آب نیست که بگوییم از سرچشمه بالا دارد می‌آید. در یک چنین چیزهایی باید قاعدتاً خودشان به توافق دولتین برسند و به نفع هر دو تقسیم کنند، زیرا متعلق به هر دو کشور است. ولی چیزهایی هست که منشأ معلوم و مشخصی دارد. مثلاً فلان رود، اصلش در سوریه است. فلان دریاچه، در فلان‌ کشور است. این‌ها متعلق به همان منطقه و کشور است. زمین نیز همین گونه است. ملکی که شما می‌خرید، تا چند طبقه زیرزمین و چند طبقه بالای آن، متعلق به شماست. شهرداری نمی‌تواند بگوید که این دو طبقه‌ی بالاتر برای شما نیست، برای هوا یا برای شهرستان است. لذا تراکمی که از ساختمان‌ها گرفته می‌شود باید براساس حکم حکومتی برای مصالح مملکت خرج شود. وگرنه تا چند طبقه‌ی متعارف، متعلق به خود صاحب ملک است. به‌هرحال در منابع طبیعی کلی هم آنچه را که منشأ مشخص دارد مثل آبی که سرچشمه‌اش معلوم است، طبق روایات، اول اهالی آن منطقه استفاده می‌کنند. هر مقدار اضافه آمد، متعلق به زیردستی‌هاست. ******************************************************************** اگر زندگی جمعی است، باید مراعات جمع بشود. و جمع اختصاص به مکان ندارد که بگوییم این جمع در زمان خاصی وجود داشت حالا که نیست پس مهم نیست. آینده‌ی این سرزمین و مردمی که در آن زندگی خواهند کرد، از این منابع سهم می‌برند. لذا باید در مصرف این منابع دقت شود چراکه متعلق به مردمان زمان خاصی نیست، بلکه مردم تمام اعصار حق استفاده از این آن را دارند. ******************************************************************** بعضی متفرعات است که محل بحث است. بعد از این‌که سال‌ها طبقه‌ی پایین هم از زیادی آب بالا استفاده می‌کرده، آیا حالا آن بالایی می‌تواند بگوید ما خودمان بیشتر نیاز داریم و به پایین‌دستی‌ها، ولو این‌که قبلاً آب می‌دادیم حالا دیگر نمی‌دهیم؟ از نظر فقهی این یک بحث است. در بعضی می‌گوید به اجازه‌ی من یک آسیاب ساخته، حالا من می‌خواهم رودم را به یک طرف دیگر برگردانم که این آسیاب آن وقت تعطیل می‌شود. حضرت می‌فرمایند حق چنین کاری را نداری. این‌ها بحث فقهی خاصی است و از نظر حقوق فقهی و حقوق بین‌الملل باید مورد توجه قرار بگیرد. ولی اجمالاً باید گفت فرق است بین منابعی که سرمنشأ مشخصی دارد با منابعی که در حالت اشتراکی به سر می‌برد.   خوب است مطلبی را بگویم که برای این مصاحبه و سؤالات شما مفید است. انسان یک زندگی اجتماعی دارد. تمدن انسانی، تمدن جمعی است. در این دنیا، شخص اگر در رأس قله‌ی کوهی هم زندگی کند، باز برای تأمین مایحتاج زندگی‌اش، به کمک دیگران احتیاج دارد. بعد از مرگ هم حتی در عالم قیامت، زندگی اجتماعی است، به این معنا که اولین قضیه‌اش، بررسی پرونده است. باید همه جمع شوند: و ذلک یومٌ مجموعٌ له الناس. باید همه جمع بشوند، چرا؟ برای این‌که اعمالشان روی زندگی دیگری تأثیر گذاشته است. ما تحت تأثیر کارهای افراد قبل هستیم و اعمال ما نیز روی زندگی پس از ما اثر می‌گذارد. لذا سرّ این‌که عالم برزخ طول می‌کشد، یکی این است که همه باید بیایند تا به پرونده رسیدگی بشود، چون همه به اصطلاح در این پرونده متهم هستند. و ذلک یومٌ مجموع له الناس. همه جمع می‌شوند. در عالم برزخ وضع پرونده نیست، ولی در روایات هست که زندگی جمعی دارند. «یتزاورون»: به دیدار هم می‌روند و رفت و آمد هست. بعضی مکاشفات هم حاکی از این است که اشتغالات علمی و درسی و این‌گونه چیزها هست. اگر زندگی جمعی است، باید مراعات جمع بشود. و جمع اختصاص به مکان ندارد که بگوییم این جمع در زمان خاصی وجود داشت حالا که نیست پس مهم نیست. آینده‌ی این سرزمین و مردمی که در آن زندگی خواهند کرد، از این منابع سهم می‌برند. لذا باید در مصرف این منابع دقت شود چراکه متعلق به مردمان زمان خاصی نیست، بلکه مردم تمام اعصار حق استفاده از این آن را دارند. از نظر مکانی باید ببینیم که منشأ یک منبع طبیعی آیا از کشور خاصی است یا این‌که منشأ مشخصی ندارد.   آیا منظورتان این است که اسلام نسبت به محدوده‌های قراردادی هر کشور یا هر جمعی که در جایی زندگی می‌کنند، احترام گذاشته است؟ اگر سرچشمه از یک جای خاصی است، اول متعلق به آن‌هاست. اضافه‌اش متعلق به کشورهای بعدی است. روایت هم داریم که هرجا آبی هست، اول قسمت‌های بالادستی استفاده می‌کنند و اضافه‌اش را پایین‌دستی‌ها. ولی اگر بالا و پایین ندارد، زیر زمین است، هم از این کشور است، هم از آن کشور، این‌جا توافق دو حکومت است که باید به نتیجه برسد. آیا به‌غیر از گنج‌ها و معادن، منابعی مانند آب را نیز می‌توان جزو منابع عمومی و انفال قلمداد کرد و استفاده‌ی بی‌رویه‌ی کسانی که این منابع در ملک آن‌ها قرار دارد را نادرست انگاشت؟ این یک مسأله‌ی دیگر است. یک مسأله این است که این آب برای کیست؟ که عرض کردم اول برای بالادستی‌هاست و اضافه‌اش برای پایین‌دستی‌ها. آیا اگر بالادستی‌ها استفاده کردند، حق دارند جلوی استفاده‌ی پایینی‌ها را بگیرند؟ نه. طبق روایات، وقتی بالادستی‌ها استفاده‌شان انجام شد، به مقدار متعارف عقلایی، حق ندارند پایین‌دستی‌ها را محروم کنند. زندگی بشر زندگی جمعی است. مجموعٌ له الناس. زندگی جمعی اختصاص به جمع حاضر ندارد. آینده هم باید از این استفاده کنند. اگر کسانی بخواهند الآن این‌ها را از بین ببرند، یا بد مصرف کنند، ضرار است. ضرر هم هست، ولی قبل از ضرر، ضرار است، یعنی دیگران را در مشقت می‌اندازد. بنابراین آب را هم مثل گنج‌ها و معادن می‌توانیم از انفال قلمداد کنیم. بله، همچنان که در بعضی روایات هم داریم. دریاها، شاطه، بحرها، از این گونه است. منتها فرقی که دارد این است که گاهی آنچه محل بحث است، سر منشأ ندارد، مثل دریاچه. این‌جا همان بحثی است که بالا و پایین دارد یا نه؟ وقتی بالا و پایین ندارد، متعلق به چندین کشور است که حول این دریاچه هستند. آیا می‌توان منابع زیرزمینی مانند آب، نفت، گاز و مانند آن را متعلق به تمام انسان‌ها اعم از حاضران و آیندگان دانست؟ و بر همین اساس استفاده‌ی بی‌رویه از آن‌ها که منجر به محکومیت آیندگان بدون جایگزینی منابع ارزان می‌شود را حرام انگاشت؟ در این صورت چه‌طور است که بنا به نظر فقهی فعلی، مرزهای سرزمینی موجب اختصاص منابع به افراد خاص می‌شود، اما مرزهای زمانی چنین حقی را به دنبال نمی‌آورند؟ فرق نمی‌کند، عرض کردم زندگی بشر زندگی جمعی است. مجموعٌ له الناس. زندگی جمعی اختصاص به جمع حاضر ندارد. آیندگان هم باید از این استفاده کنند. اگر کسانی بخواهند الآن این‌ها را از بین ببرند، یا بد مصرف کنند، ضرار است. ضرر هم هست، ولی قبل از ضرر، ضرار است، یعنی دیگران را در مشقت می‌اندازد. نظیر این‌که کسی بخواهد برود معدن نمکِ جایی را بگیرد و به هیچ‌کس دیگری نمک ندهد. با این‌که از حاکم گرفته است، حاکم حق ندارد چنین انحصاری را به افرادی خاص بدهد، ولو بخرند. آن شخص نمی‌تواند انحصاری‌اش کند تا دیگران در مشقت واقع بشوند. لا ضرر و لا ضرار. این ضرار است که دیگران در تنگنا قرار گیرند. تفاوتی نیز ندارد که دیگران هم موجود باشند یا در آینده به وجود بیایند. آیا با تمسک به قواعدی نظیر لاضرر و لاحرج یا احادیثی از قبیل «کلّ من أضرّ بطریق المسلمین فهو ضامن لما یصیبه»، می‌توان حکم ضمان متلف منابع زیرزمینی ارزان برای آیندگان را ثابت کرد؟ بدین‌صورت که متلفین لازم است با اموال خودشان منابع دیگری را جایگزین منابعی کنند که از آن استفاده‌ی بی رویه کرده‌اند، مانند این‌که از کشورهای دیگر نفت خریده و جایگزین نفتی کنند که مسرفانه مصرف کرده اند. یک بحث این است که آیا اصلاً حق دارند اسراف کنند و از دیگران حق استفاده از این منابع را بگیرند؟ نه، عرض کردم این ضرار است. حالا اضرار بطریق المسلمین است، یعنی در باب راه است، ولی می‌شود القای خصوصیت کرد در هر چیزی که زندگی اجتماعی بشر به آن تعلق دارد. پس این‌که بگویم زیاد مصرف کنند تا به دیگران نرسد، این ممنوع است. دیگر این‌که حالا اگر این کار خلاف را انجام دادند، آیا لازم است جبران کنند یا از کشورهای دیگر بیاورند؟ آن راجع به این است که کاری بکنند که پایین‌دستی‌ها و آینده‌ی تاریخ بتوانند زندگی کنند. و مانند کسی است که مال دیگری را برداشته و استفاده کرده است و حال می‌خواهد راضی‌اش کند. چه‌گونه باید راضی‌اش کند؟ باید خودشان توافق کنند، طوری که بتواند او هم زندگی کند. مثل مال خصوصی. اگر شما مال کسی را برداشته باشید، بعد بخواهید جبرانش کنید، باید چه‌کار کنید؟ باید تراضی بشود. تراضی هم معمولاً به این است که او هم بتوانند در زندگی آسایش داشته باشد. نسبت به آیندگان که الآن حضور ندارند چه‌طور باید تراضی صورت بگیرد؟ جهت تراضی معلوم است. طوری این آسانی را در زندگی‌شان بیاورد که بتوانند زندگی کنند. بنابراین به‌نظر حضرت‌عالی اگر کسی منابع ارزان‌قیمتِ الآن را استفاده و اتلاف کرد، باید برای آیندگان جایگزینی ایجاد کند؟ به‌هرحال این‌طور می‌گوییم. عرض کردم دو مسأله است. یک مسأله این‌که الآن این کار خلاف و ضامن است. مسأله‌ی دیگر این است که حالا کار خلاف را چه‌گونه باید جبران کند؟ به طریقی که برای آینده یک زندگی آسان تهیه کند. این‌که چه‌گونه این جبران صورت بگیرد، بحثی است مجزا، ولی به‌هرحال آیندگان هم در این سرمایه شریکند و حق استفاده دارند. ما هم نسبت به آن‌ها ضامن هستیم، پس بحث بسیار مفصلی را می‌طلبد. بله، هم حرام است تکلیفاً، هم به‌علت این‌که متعلق دیگران است، اسراف و تبذیر است، همین‌طور که برای از بین بردن، ضامن هستند. البته تعیین زمان این در بحث فقهی و بین‌المللی نشده است. عرض کردم قاعده‌ی عقلایی‌اش این است: طوری که نسل بعد نیز بتوانند آسان‌تر زندگی کنند. جمله‌ای در عهدنامه‌ی مالک اشتر هست که در آن حضرت می‌فرمایند: قیمت‌گذاری کن به اسعارٍ لا تجحف بالفریقین. نه به آن‌ها اجحاف شود، نه به این‌ها. حال این در مسأله‌ی مکان بوده، ولی در مورد زمان هم همین است. نسل امروز طوری استفاده کنند که آیندگان هم بتوانند بهره‌مند شوند. .................................................................................................................................

ملاصدرا فیلسوف محیط زیست است

بسم الله الرحمن الرحیم آیت‌الله محقق داماد: ملاصدرا فیلسوف محیط زیست است   رئیس گروه علوم اسلامی فرهنگستان علوم درباره انگیزه‌های نگارش کتاب «الهیات محیط زیست» گفت: در این کتاب به اتهامات غربی‌ها پاسخ دادم، چون آن‌ها به ادیان ابراهیمی اتهام زده بودند که تخریب کنونی محیط زیست تقصیر مؤمنین است! کتاب «الهیات محیط زیست» به قلم آیت‌الله سیدمصطفی محقق داماد عضو فرهنگستان علوم چندی پیش از سوی کتاب سال محیط زیست سازمان محیط زیست به عنوان برگزیده ویژه نخستین دوره انتخاب شد. محقق داماد در دو سال گذشته «الهیات محیط زیست» و «اخلاق محیط زیست» را نگاشته و در آنها آموزه‌های دینی و موازین محیط زیست را متذکر شده است. این استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی در کتاب «الهیات محیط زیست» معتقد است که دغدغه‌های محیط زیستی مقولاتی جهانی هستند، هوایی که ما تنفس می‌کنیم حتی اگر در قاره‌های دیگر آلوده شده باشد، سوراخ شدن لایه اوزون، فقر و گرسنگی که باعث مهاجرت کردن مردم شده است. برخی اعتقاد دارند غلبه روح سوداگری بر انسان معاصر و سیطره تمدن صنعتی او را به جان طبیعت انداخته و برای تأمین منافع خویش کمر به نابودی طبیعت بسته است. نیچه فیلسوف آلمانی اشاره دارد که ما در زمانی واقع شده‌ایم که تمدنش در خطر نابودی به وسیله تمدن است! . برای فهمیدن علل و انگیزه‌های نگارش کتاب «الهیات محیط زیست» با آیت‌الله محقق داماد به گفت‌وگو نشستیم. این نویسنده پیش‌تر آثاری همچون «قواعد فقه»، «اصول فقه»،‌ «حقوق خانواده»، «تحلیل فقهی احتکار»، «تحلیل فقهی اخذ به شفعه» را منتشر کرده و آثاری نظیر «مطالعات تطبیقی در فلسفه اسلامی» و « سیر فلسفه در جهان اسلامی» را ترجمه کرده است.   *به عنوان سؤال نخست رویکرد شما در نگارش کتاب «الهیات محیط زیست» چه بوده است؟ -این نوشتار با دیدگاه الهیاتی به محیط زیست پرداخته و بنابراین از بعد فلسفه اسلامی و قرآنی و بالاخره فقه شیعه و اسلامی مباحث را امتداد داده است. *چه شد که دست به نگارش اثری درباره محیط زیست و فقه آن زدید؟ – واقعیت این است که در این رابطه مقالات مختلفی درباره ادیان و فقه محیط زیست نوشته بودم اما با نگاه الهیاتی و جامع کلمه چنین چیزی پیش‌تر نوشته نشده است و بنابراین بنده از منابع اسلامی و غربی استفاده کردم و ثانیاً نگاه فلسفه اسلامی به محیط زیست و نگاه قرآنی به محیط زیست را مورد توجه قرار دادم و در آخرین بخش کتاب نیز به «فقه محیط زیست» توجه کردم. *پیش از این در ایران درباره محیط زیست اثری با این رویکردها نگاشته شده بود؟ -خیر به ویژه آخرین بخش کتاب که مربوط به فقه محیط زیست است برای نخستین بار چنین نگاهی اعمال شده که در آینده این دیدگاه‌ها تقلید و مورد استفاده قرار می‌گیرد. معمولاً وقتی اثری ابداع بشود و کار جدیدی صورت گیرد مورد توجه قرار می‌گیرد ولی بعداً ممکن است توسط افرادی تقلید شود. *چاپ اول کتاب به اتمام نرسیده؟ -تقریباً چاپ نخست رو به پایان است و در ویرایش بعدی کتاب مباحث فقهی بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت چرا که قصد دارم مباحثی بدان بیفزایم. بنده خیلی سال است که به این مباحث می‌پردازم از دوره دولت‌های گذشته که آقای هاشمی رفسنجانی بودند و شاید هم قبل‌ترش که گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت نخستین جلسه‌اش آغاز شد و موضوع طبیعت و بحث مسیحیت در یونان مدنظر قرار گرفت، آن اولین سخنرانی بنده به زبان انگلیسی بود که در سازمان محیط زیست نیز منتشر شد، در دولت‌های بعدی نیز این موضوع باعث شد که بنده درگیر شوم و در کنفرانس‌های مختلف شرکت کنم. خاطرم می‌آید در ایام جنگ چندین مقاله بین‌المللی در صیانت از منابع زیست محیطی در کنفرانس‌های بین‌المللی که بیشترشان در خارج از کشور برگزار شد و البته در داخل هم داشتیم، منتشر کردم و برخی از اینها را از انگلیسی به فارسی ترجمه کردم و به صورت کتاب منتشر شد. *استاد مخاطب اصلی این کتاب مسئولین دستگاه‌ها برای رفع بحران‌های محیط زیستی هستند؟ -در بخش فقهی شاید مسئولین باشند ولی آنچه بیشتر اهمیت دارد بعد علمی قضیه است و اینکه نگاه دینی به محیط زیست چه اندازه مهم است و چگونه منابع دینی به محیط زیست توجه کرده‌اند؟ چرا که در یک اتهامی که به ادیان ابراهیمی‌ غربیان می‌زنند، مطرح شده که در این ادیان انسان از این لحاظ معرفی شده که به او گفته شود تو تمام جهان را در دست داری و همه چیز برای تو ساخته شده و تو اختیار داری که همه را مورد استفاده قرار بدهی! بنابراین به ادیان ابراهیمی اتهام زده بودند که خرابی محیط زیست که الان در جهان اتفاق افتاده تقصیر مؤمنین است چرا که این مؤمنین هستند که اینطور ساخته شده و طبیعت را سعی دارند مسخر خود کنند و به دریا و جنگل تجاوز کنند به دلیل اینکه معتقدند همه اینها برای انسان است.   بنده در این اثر تلاش کردم لااقل دامن اسلام را با استدلال‌های قوی که نگاه فلاسفه اسلامی و قرآن است از این اتهام پاک کنم و ثابت کردم که از نظر اسلامی طبیعت یک امر قدسی است که مظهر و محل تجلی پروردگار است و تجاوز به طبیعت صحیح نیست و بنابراین در حد محدود باید از طبیعت استفاده کرد و ما مأمور آبادانی زمین هستیم وگرنه مفسد فی الارض تلقی می‌شویم. نگاه ما در این کتاب نگاه به فساد در ارض و نگاه فلسفی و عرفانی است چرا که فساد در ارض و آنچه در فقه آمده یک مفهوم خاصی است که برای محاربه و امثال اینها به کار می‌رود ولی دراین کتاب فساد در ارض مفهوم وسیع‌تر عرفانی و اخلاقی یافته به طوریکه هر گونه تخریب در زمین، فساد در ارض است .در قرآن کریم نیز بیش از یکصد و اندی بار این مباحث و اهمیت محیط زیست تکرار شده است. انسان امروز می‌داند که با این لجام‌گسیختگی تمدنی و بی‌اعتنایی به طبیعت و خودمحوری و بی توجهی به آینده دیگر آینده‌ای نخواهد داشت و هیچ تضمینی وجود ندارد بنابراین اینها کارهای انسان مدرن است که با تکنولوژی خود انسان را به نقطه‌ای رسانده که ناگزیر به نابودی است. بسیاری از بحران‌های زیست محیطی ریشه در نگرش ما به طبیعت،‌موجودات و برداشمان از چگونگی هستی آن و ادراک ما دراین حوزه‌ه دارد پس زیربنا و پشتوانه فکری ما نظام فکری خاصی باید باشد و این جهان بینی اسلامی است که مبری از هرگونه آلودگی و تهمت دراین ساحت‌هاست. *در صحبت‌هایتان اشاره کردید که نگاه شما در نگارش این اثر نگاه فلسفی و عرفانی به موجودات و محیط زیست بوده است، بیشتر چه متفکرانی در حوزه فلسفی بودند که بر محیط زیست توجه ویژه داشتند؟ -همه متفکران اسلامی به این بعد توجه دارند و بیشتر ملاصدرا که تأکید به توجه محیط‌زیست کرده است. ملاصدرا در فلسفه‌اش معتقد است که تمام جهان تسبیح حق را می‌گویند و تسبیح را از کتاب الاسفار الاربعه آورده که تفکر در حق نشان دهنده این است که جهان جاندار و زنده است و برخورد بی‌رویه مبارزه با محیط زیست اشتباه است. *خیلی عجیب است که کسانی که خود دم از توجه به انسانیت و محیط زیست دارند و در واقع خودشان با نحوه فعالیت‌های تکنولوژیکشان طبیعت را تخریب کرده‌اند چنین اتهامی را به انسان مؤمن و ادیان ابراهیمی می‌زنند؟ -البته کسانی که چنین اتهامی می‌زنند بیشتر مسیحی نیستند بلکه غربی هستند و  مسیحیت یک گروه از غربیان هستند، با این حال بنده دراین کتاب دفاع کردم و حرف‌هایشان را با استدلال پاسخ دادم البته در انتخاب کتاب هم آوردم که مسئولین چه اندازه مسئولیتشان سنگین است کسانی که مسئولیت اجرا و حفظ کشور و مدیریت را برعهده دارند در جه نخست بار سنگینی در زمینه حفظ منابع طبیعی کشور و دقت برای آیندگان دارند چرا که باید پاسخ گو باشند. * درباره اهمیت فرهنگ عمومی و آموزش توجه به محیط زیست برای مردم نیز در این اثر مطلبی بیان کردید؟ -بله درباره فرهنگ عمومی و توجه مردم نیز در فصلی مباحثی را بیان کردم چرا که توجه خود مردم نیز در کشور به این حوزه بسیار با اهمیت است. *نکته پایانی و کار بعدی‌ در دست انتشارتان چیست؟ -الان مشغول ترجمه مقالات محیط زیست به متن انگلیسی هستم چرا که سازمان محیط زیست اظهار علاقه کرده تا اینها را به انگلیسی نیز منتشر کنیم که ان‌شاءالله به زودی نیز این اثر منتشر می‌شود.   برچسب‌ها: ادیان ابراهیمی، حقوق خانواده، سیدمصطفی محقق داماد، علوم اسلامی، فرهنگستان علوم، فلسفه اسلامی، کتاب الهیات محیط زیست، محیط زیست  

جایگاه فرهنگ تغذیه و نقش در آن تمدن اسلامی از دیدگاه امام رضا

بسم الله الرحمن الرحیم جایگاه فرهنگ تغذیه و نقش در آن تمدن اسلامی از دیدگاه امام رضا . امروزه تغذیه از امور مهم انسانی و تمدنی است که توجه به ابعاد مختلف آن می‌تواند در پیشرفت تمدنی و تعالی فرهنگی مؤثر باشد. از این گذر بهداشت فردی و برخورداری از پاکیزگی در تغذیه نیز همانند ابعاد دیگر بهداشت فردی که منجر به استقرار بهداشت در جامعه است از اساسی‌ترین آموزه‌های دین اسلام است که اهل بیت (ع) به ویژه حضرت علی بن موسی الرضا (ع) به آن توجه ویژه داشته‌اند. . . به مناسبت میلاد سراسر نور هشتمین ستاره آسمان ولایت و امامت با حجت‌الاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو نویسنده کتاب «تغذیه و پوشش در سیره امام رضا (ع)» درباره «جایگاه فرهنگ تغذیه و نقش در آن تمدن اسلامی از دیدگاه امام رئوف (ع)» گفت‌وگو کردیم که مشروح آن در ادامه می‌آید: . تغذیه در شکل‌گیری بنیان آدمی موثر است حکمت این همه توجه به بهداشت تغذیه در اسلام در چیست؟ از آنجایی که تغذیه تأثیر اساسی در شکل‌گیری شخصیت، روان و هویت آدمی دارد؛ بنیان انسان قبل از پیدایش وجودی وابسته به امر تغذیه و بهداشت غذایی است. اگر وجوداولیه آدمی از تغذیه حلال شکل گرفته باشد، بسیاری از مسائل دیگر که پس از مراحل جنینی در پیش روی اوست، قابل کنترل و اصلاح خواهد بود. وقتی اعضای بدن از تغذیه حرام پیدا و پرورده شد. استعداد رسیدن به مراتب معنوی و انس با خدا و اولیا در او نخواهد بود؛ چون پرتو نور عالم بالا به دلی تابد که دودهای سیاه وتیره غذای حرام او را تاریک نکرده باشد. رهبران دینی آغاز تربیت دینی و تربیت اصولی را از این مرحله می‌دانند و به اهمیت مسأله تغذیه در شکل‌گیری بنیان آدمی و کارساز بودن آن در سعادت و موفقیت او اشاره و به دقت در این مرحله و انتخاب درست بر اساس موازین شرعی تأکید کرده‌اند. در تبیین جایگاه تغذیه با وجود معیارهای اساسی و مبانی مشترک، تفاوت ماهوی  بین نگرش و سیره ائمه نیست. از آن رو که ابعاد مختلف زندگی آن‌ها به علل متعددی به صورت جزئی مورد توجه قرار نگرفته یا به نوعی این مسائل برای علاقه‌مندان به سیره آن‌ها نامشخص بوده و یا به هر دلیل گزارش‌های محدود و اندکی در این موضوع وجود دارد. به ویژه درباره این موضوع از امام رضا (ع) روایات اندک و انگشت شمار است. اما با وجود محدودیت گزاره‌های روایی نکات کلیدی و مهمی می‌توان در زمینه بهداشت و تغذیه به دست آورد. آلودگی روح متأثر از آلودگی جسمی و تغذیه است با اشاره به این مقدمه، معارف رضوی درباره  تأثیر تغذیه در جسم و روح چه مواردی را مطرح می‌سازد؟ آنچه در دیدگاه و توصیه‌های حضرت وجود دارد، به منزله شاخه‌های مهمی از روش‌های صحیح تغذیه و بهداشت غذایی است. به همین خاطر فرمایشات حضرت (ع) از روی  علم و آگاهی بی‌مانند به این موضوعات است. وقتی مأمون از حضرت راهنمایی درباره سلامت و تغذیه درخواست کرد، امام رضا (ع) رساله‌ای موسوم به «ذهبیه» را برای او نوشت که مملو از علوم بی‌بدیل برای زیست سالم و تندرستی است. در ادامه به تبیین فرهنگ تغذیه و بهداشت در اسلام با نگاه تمدنی معطوف به مؤلفه‌های رویکرد ویژه امام رضا (ع) اشاره می‌کنم: انسان دارای ۲ بعد حیاتی؛ جسمی و روحی است. رشد او نیز ۲ بعدی است. جسم انسان به عنوان کالبد و قالب و به اصطلاح حکمای اسلامی  مرکب روحی است که وجود او را به عنوان انسان مفهوم خاص داده و او را از سایر موجودات متمایز می‌سازد. روحی که در کالبد انسان مستقر است، مدرک، محرک، دارای نوسان و متأثر از دریافت‌های پیرامون است. تغذیه انسان که عامل تأثیرگذار در حیات حیوانی اوست در روح او مؤثر است. توجه به تغذیه در حیات انسان تا حدی ضروری است که تأمین‌کننده سعادت و شقاوت او و نسل آینده او می‌تواند باشد. بر این اساس بی‌تردید روح انسان تحت تأثیر کنش‌های جسمی است که به منزله مرکب اوست، اگر در مسائل تغذیه اهتمام نباشد و هر نوع غذایی که برای حیات جسم مورد استفاده قرار گیرد، علاوه بر بیماری جسمی که سلامتی را تهدید می‌کند، بیماری روحی حاصل از تغذیه غیر اصولی نیز انسان را در رنج و عذاب قرار می‌دهد. چرا که روح و جسم در نوع کنش و انعکاس تأثیر متقابل دارند. از این رو معصومان به پیوستگی بین دو عنصر توجه داشته و برای مصون ماندن روح از تأثیرات منفی که از تغذیه به او می‌رسد، دستورات ویژه در امر تغذیه و تأمین آن دارند. اصول مهم و مشترکی در روش و نگرش ائمه در مسائل تغذیه وجود دارد، رعایت این اصول، تأمین کننده‌ تعالی روح و در نتیجه سعادت انسان است. جمله‌ معروف امام حسین (ع) در روز عاشورا خطاب به سپاه کوفه که برای کشتن او گرد آمده بودند، بیانگر این واقعیت است. وقتی امام برای هدایت و پند و اندرز آنان بر آمد، غوغا کردند تاصدای پند امام به گوش آن‌ها نرسد. به آنان فرمود: شکم‌های شما از غذای حرام اشباع شده و خون و پوست و گوشت شما از این لقمه‌های حرام به وجود آمده دیگر امیدی به هدایت شما نیست. بنابراین آلودگی روح متأثر از آلودگی جسمی و تغذیه است. امام رضا (ع) درباره‌ فلسفه حرمت خون به جهت تأثیرات منفی آن در روح انسان می‌فرماید: «… سبب آن این است که جنون و سنگدلی و بی‌مهری و فقدان عاطفه و قساوت قلب را به حدی در انسان ایجاد می‌کند که ممکن است خورنده خون و کسی که در تغذیه او خون وجود دارد و به عبارتی خون‌خوار است؛ پدر و مادرش را بکشد». در این باب روایات فراوانی وجود دارد که پیشوایان دینی ما  به تأثیر خوراکی‌های ناپاک، غیر مباح ، پاک و مباح در روح اشاره کرده‌اند که بیانگر ضرورت توجه به امر تغذیه در نگرش و روش آن بزرگان است. در آزمایشگاهی تغذیه در سلامت ذهنی و روانی افراد، مورد مطالعه قرار گرفت. به این افراد توصیه شد مصرف غذاهایی را که برای خلق‌و‌خو استرس زا هستند، قطع کنند و همزمان مقدار غذاهایی را که از ذهن و خلق فرد حمایت می‌کنند افزایش دهند. موادغذایی که برای خلق فرد، استرس‌زا یا تنش‌زا محسوب می‌شوند، شامل شکر، کافئین موجود در قهوه، الکل و شکلات(در صورت مصرف بیش از حد) است. در حالی که می‌توان برای مواد غذایی حمایت‌کننده خلق و خو به آب، سبزی، میوه و ماهی اشاره کرد. ۸۸ درصد افرادی که از رژیم های غذایی حمایت کننده خلق‌و‌خو استفاده کردند، از نظر ذهنی و روانی، وضعیت بهتری پیدا کردند. ۲۶ درصد آن‌ها اظهار داشتند تغییر خلق و خو در آن‌ها کمتر شده است. در ۲۶درصد دیگر تعداد حملات پانیک (هراس) و اضطراب کمتر شده بود و ۲۴ درصد دیگر عنوان کردند کمتر دچار حالت افسردگی شده‌اند. امام رضا (ع) می‌فرماید: «هیچ عبادتی بهتر از نگهداشتن شکم از مال حرام و پاکدامنی نیست» و نیز فرمود: «حق شکم تو آن است که آن را ظرف حرام قرار ندهی». چگونه یک کارگر ثواب جهاد را می‌برد+ پاسخ امام رضا (ع)  با این اوصاف رابطه کسب و کار با تغذیه حلال از دیدگاه امام رضا (ع) چیست؟ کسب حلال از آن جهت که به رزق و روزی انسان مرتبط است و هدف اصلی انسان از کسب در مرحله اول تأمین تغذیه خود و فرزندان است از اهمیت بیشتری برخورداراست که پیشوایان دین به داشتن شغل حلال و مناسب شأن توصیه و تأکید کرده‌اند. امام رضا (ع) نیز کارگری را که برای امرار معاش، تأمین نیازها و غذای خانواده تلاش می‌کند او را همدوش مجاهد فی سبیل الله و او را به منزله جهادگری می‌داند که در میدان جنگ و جهاد در رکاب پیامبر(ص) جنگیده باشد. بی‌گمان اگر کسب و شغل انسان از راه حلال نباشد، تأمین خوراک حلال امکان پذیر نخواهد شد. از این روی در فقه اسلام و تشیع بحثی به عنوان مکاسب وجود دارد و مکاسب حلال از حرام تفکیک شده و فلسفه حرمت وحلیت آن‌ها مورد بحث وکنکاش قرار گرفته است. در سیره رضوی توجه به فرهنگ غذای نیازمندان را می‌بینیم. توجه به این امور چه بازتابی در جامعه اسلامی خواهد داشت؟ امام رضا (ع) در مدینه به فقیران سرکشی و از آنان حمایت و برای آن‌ها غذا و خوراک تأمین می‌کرد. پس از اینکه حضرت (ع) به مرو منتقل شد و تحت مراقبت قرار گرفت، سرکشی به فقیران به صورت حضوری با محدودیت مواجه یا اساساً منع شد. مؤمنان فقیر در فرصت‌های پیش آمده در منزل آن حضرت حضور یافته و برای رفع مایحتاج و نیازمندی‌ها استمداد می‌کردند و گاهی حضرت سفره‌ای را مهیا می‌کرد و در آن از همه نوع غذا آماده می‌‌کرد و فقرا را دعوت کرده و این آیه را تلاوت می‌فرمود: «فلا اقتحم العقبه، و ما ادریک ما العقبه، فک رقبه، او اطعام فی یوم ذی مسغبه….». منظور از «اقتحام عقبه» انفاق‌هایی که مؤمن برای دیگران کرده، چنانکه در ادامه آیه «عقبه» را تفسیر می‌کند. سیره‌ همه اهل بیت (ع) توجه به تأمین خوراک فقرا بوده است، از این رو می‌توان دریافت که توجه و اهمیت به خوراک و تغذیه در نگرش و روش آنان به عنون یک ضرورت حیاتی مطرح بوده است. این قاعده واصل باید در تمدن اسلامی فرهنگ ثابت و محور همه متمکنان جامعه باشد. در این جامعه که بینش آن اینگونه بنا شده، هرگز مقهور سیاست‌های دشمنان دین نخواهد شد و همواره خودکفا بوده و برکات زمین وآسمان از آن رویش وریزش خواهد کرد. جامعه‌ای که متمکنان آن، از محرومان بی‌خبر و بی‌درد نسبت به درد وگرسنگی آنان باشند، یک جامعه دینی متمدن نیست. بلکه جامعه‌ای مترف است که به سوی انحطاط در حرکت است. زراندوزی و سکه‌بازی در فرهنگ اسلام جایی ندارد و هیچگاه در اسلام چنین تمدن‌هایی پا برجا نبوده‌اند. ۸ مورد درباره آداب تغذیه از منظر امام رئوف/ در ابتدای غذا نمک و سرکه بخورید درباره آداب تغذیه چه دستوراتی از حضرت رضا (ع) به ما رسیده است؟ پیشوایان دینی گاهی آغاز خوردن را با نمک و گاهی با سرکه و گاهی با هر دو توصیه کرده‌اند. امام رضا (ع) در خراسان که تقریباً منطقه‌ای سردسیر و دارای فصول سرما و گرمای مشخص است با سرکه غذا خوردن را آغاز می‌کردند و به اصحاب خود نیز چنین توصیه می‌فرمایند. چون بر اساس علوم تجربی امروز ثابت شده است که در نقاط سردسیری افتتاح با سرکه خیلی مناسب است. چون چاشنی‌های ترش مانند سرکه و آبلیمو سبب تعریق و کاستن جذب مواد ازته می‌‌شود و لذا تناسب غذایی و وجود و عدم مواد ازته و وضع سفره را نیز شاید فراموش کرد. معده محتویات خود را خالی نمی‌کند تا اینکه اسید موجود در معده خنثی شود و حتی اگر به کسی نمک هیپوتنیک بدهیم، سبب تخلیه معده نمی‌شود. تنها غذایی که می‌تواند نقش هر دو خاصیت (اسید و قلیا) را در معده داشته باشد، مواد بیاض البیضی است. زیرا پروتئین‌ها خود از اسیدهای آمینه‌اند که اسیدهای آمینه خود خاصیت اسیدی قلیایی دارند و بر حسب احتیاج عامل مربوطه را به کار می‌اندازند و حتی با آنکه اسیدند اسید را هم خنثی می‌‌کنند. سرکه حاوی چندین نوع اسید آمینه است ـ سدیم و کلر ـ دو عنصر موجود در نمک برای توازن و تعادل دستگاه گوارش؛ سدیم در انقباض عضلانی و هدایت موج عصبی ذی‌نفوذ بوده و در نقاط گرم مرطوب انقباض دردناک عضلانی یا شکمی و ضعف و ناتوانی با خوردن نمک برطرف می‌‌کند. نمک جای کلرورهایی که در انساج از بین رفته‌اند را می‌گیرد. دفع مواد غیر قابل جذب بدن را آسان می‌کند. بدن را تقویت و غذا را خوشمزه می‌سازد. افراط در خوردن نمک و شور خوردن غذاها نیز زیان‌های غیر قابل جبران را در پی دارد و همچنین افراط در خوردن سرکه احتمال بروز برخی از عوارض جسمی شود. بنابراین با وجود همه خصایص و ویژگی‌های خوراکی در این دو خوراک، نباید در خوردن آن‌ها افراط و تفریط کرد. با این وجود به برخی مسائل بهداشت و آداب تغذیه از دیدگاه امام رضا (ع) اشاره  می‌کنم: ۱ ـ شستن دست‌ها و داشتن وضو هنگام حضور بر سر سفره غذا ۲ ـ خشک نکردن دست‌ها در آغاز غذا (عدم تماس دست با دستمال و حوله بعد از شستن) ۳ ـ آغاز خوردن با نمک و سرکه ۴ ـ یاد نام خدا و گفتن جمله «بسم الله الرحمن الرحیم» ۵ ـ امام رضا (ع) می‌فرماید: پس از صرف غذا (بعد از چند قدم حرکت مثل کمک به جمع سفره یا شست‌وشوی ظرف غذاها یا رفتن برای شستن مجدد دست‌ها و.. ) برای هضم آسان به پشت خوابیده و پای راست را روی پای چپ بگذارید تا در سرعت هضم غذا شما را کمک کند و با شکم پر هرگز به راست و چپ نغلتید که برای معده عوارض خطرناک دارد. (از علل زخم اثنا عشر و معده و برگشت غذا شمرده شده) ۶ ـ امام رضا (ع) در دستور بهداشتی دیگر فرمود: «هنگامی که گرسنه هستید غذا بخورید و به محض اینکه احساس سیری کردید از سر سفره برخیزید». سه دستور کلی در اسلام وارد شده که مراعات آن‌ها سلامتی جامعه اسلامی را از تمامی بیماری‌ها بیمه می‌کند: الف ـ احساس گرسنگی قبل از غذا خوردن ب ـ دست از غذا کشیدن قبل از سیری کامل ج ـ (پرهیز از شکم‌بارگی و پرخوری) به حد تأمین نیاز، کم خوردن و خوردن یک نوع غذا که موافق با مزاج و معده باشد، اگر غذایی با مزاج ناسازگار است. خوردن آن خلاف بهداشت است. ۷ ـ یکی از اصحاب امام رضا (ع) گوید: ما همراه امام رضا (ع) گوشت کله (بدون پاچه چون خوردن پاچه کراهت دارد) خوردیم و حضرت (ع) پس از آن شربت قاووت تناول کرد و فرمود: به هضم آن کمک می‌کند. ۸ ـ خواندن دعا پس از پایان غذا خوردن که کوتاه‌ترین آن شکرگزاری با جمله «الحمدلله» است. تفصیل آن اینگونه است: «الحمد للَّه الّذی یطعم و لا یطعم و یجیر و لا یجار علیه و یستغنی و یفتقر إلیه. اللّهمّ لک الحمد على ما رزقتنا من طعام و إدام فی یسر منک و عافیه بغیر کدّ منّی و لا مشقّه. بسم اللَّه خیر الأسماء، بسم اللَّه ربّ الأرض و السّماء، بسم اللَّه الّذی لا یضرّ مع اسمه شی‏ء فی الأرض و لا فی السّماء و هو السّمیع العلیم. اللّهمّ أسعدنی فی مطعمی و مشربی هذا بخیره و أعذنی من شرّه و أمتعنی بنفعه و سلّمنی من ضرّه». فرهنگ وعده‌های غذایی/ سالمندان وعده شام را حذف نکنند درباره زمان وعده‌های غذایی نیز چیزی ذکر شده است؟ نظم در تمام امور از جمله اصول مسلم زندگی حضرات اهل بیت (ع) بوده است. داشتن برنامه تغذیه منظم نیز بی‌گمان در برنامه‌های آنان بوده است. از این رو رعایت وعده‌های غذایی در اسلام بیشتر به مضمون آیه کریمه توجه شده است «و لهم رزقهم فیها بکره و عشیا»؛ روزی آن‌ها صبح و در شامگاه  معین شده است. خوردن صبحانه را ضروری می‌دانستند و خودشان به آن عمل می‌‌کردند. چنان که در سیره همه پیشوایان  این پایبندی منعکس شده است. کم خوردن ضمن اینکه مانع و پیشگیری‌کننده از بسیاری از بیماری‌ها است سبب عمر طولانی نیز می‌باشد. چون بدن و اعضای بدن به جهت پرخوری در معرض استهلاک و نابودی قرار می‌گیرند. لذا مراقبت در خوردن از حیث کم و کیف غذا از دستورات اکید بهداشتی در فرهنگ اهل بیت (ع) است. امام رضا (ع) در نامه‌ای که به مأمون نوشت. برای هر فصلی وعده غذای خاصی معین شده است. شاید مناسب‌تر باشد که برای هر صنف به تناسب اشتغال نیز وعده تغذیه خاص در نظر گرفت. از آنجایی که برخی فصل‌ها دارای روزهای طولانی هستند که مصرف غذا به ویژه برای کسانی که کاربدنی سنگین مانند کشاورزی دارند، نیازمندی به غذا سه وعده یا بیشتر است. اما در روزهای کوتاه و برای کسانی که تحرک و تلاش بدنی کمتری دارند، نیازمندی کمتراحساس می شود. بر اساس دیدگاه امام رضا (ع) غذا خوردن و تغذیه به نیاز بدن بستگی دارد و این مسأله دراسلام یک اصل مسلم است که تغذیه جهت تأمین نیاز و ضرورت است. هر گاه بدن نیاز به غذا پیدا کرد و احساس گرسنگی کرد. باید غذای آن را تامین و تهیه کرد. از این رو در روایات اسلامی گزارش شده که وقتی گرسنگی کامل داشتید، غذا بخورید و هرگز با شکم پر غذا نخورید که منشا بیماری‌های گوناگون است. از طرفی پرخوری و مصرف بیش از نیاز غذا در اسلام از مصادیق اصراف و مورد مذمت فراوان قرار گرفته است. آنچه در دیدگاه امام رضا (ع) مورد توجه قرار گرفته، درباره وعده غذایی، ضرورت وعده غذایی شامگاه برای همه به ویژه سالمندان است که از نظر علمی موضوع شگفت‌انگیز و امربهداشتی ضروری برای سالمندان است که در نگرش امام (ع) نباید این وعده غذایی از آنان ترک شود. تأکید به غذای شامگاه برای عموم مردم در نظر امام وجود دارد. امابرای سالمندان تأکید زیاد شده که با شکم خالی به بستر خواب نرفته و استراحت نکنند. اگر بخواهید گفته‌های خودتان را در این مصاحبه جمع‌بندی کنید، چه خواهید گفت؟ فرهنگی که در مکتب اهل بیت (ع) برای رعایت بهداشت در تغذیه مقرر شده است، در صورت رعایت آن‌ها تمدن اسلامی به ترقی خود در ابعاد دیگر بالنده و رشد خواهد کرد. چون جامعه‌ای به ترقی، آسایش ، رفاه و تمدن متعالی راه می‌یابد که انسان‌ها در آن بیمار نباشند و بهترین پیشگیری از بیماری‌ها رعایت بهداشت تغذیه و کم و کیف غذاهاست. شیوع و بالا بودن آمار بیماری‌هایی چون دیابت، چربی خون، انواع سکته‌ها و بیماری‌های صعب العلاج همه متأثر از عدم توجه و اصلاح امر تغذیه است. برای اصلاح امر تغذیه و رسیدن به بهداشت و ترقی بهتر است به سیره و سبک زندگی اهل بیت (ع) و آموزه‌های قرآن کریم که سیره همه آن‌ها ملهم از این کتاب بی‌نظیر است. توجه بیشتر و به دستور «فلینظر الانسان الی طعامه» عمل کنیم تا زندگی شاد و زیبا داشته باشیم. ....................................................................................................... منبع: فارس

بررسی مسائل زیست محیطی جنگل و مراتع از دیدگاه فقه اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم بررسی مسائل زیست محیطی جنگل و مراتع از دیدگاه فقه اسلامی (دفاع ار پایانامه) با حضور جمعی از دانشجویان، از پایان‌نامه «بررسی مسائل زیست محیطی جنگل و مراتع از دیدگاه فقه اسلامی»، در سالن امام موسی صدر دانشگاه ادیان و مذاهب دفاع شد.   به گزارش گروه تأمین اخبار و اطلاعات علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، در این جلسه دانشجو محمدعلی اکبری ینگجه از پایان‌نامه خود با موضوع «بررسی مسائل زیست محیطی جنگل و مراتع از دیدگاه فقه اسلامی» دفاع کرد. حجت الاسلام و المسلمین دکتر سیدحسن اسلامی استاد راهنما و مهندس ادنانی و حجت الاسلام و المسلمین دکتر جزائری اساتید مشاور این پایان‌نامه بودند و حجت الاسلام و المسلمین دکتر برجی داوری این اثر را بر عهده داشت. ابتدا محمدعلی اکبری گزارش مختصری از پایان‌نامه خود ارائه داد و سپس حجت الاسلام و المسلمین دکتر برجی داوری رساله را آغاز نموده و گفت: این رساله نقاط قوت بسیاری دارد، موضوع آن بسیار خوب و از موضوعات مبتلا‌به است و حتی می‌توان گفت که یکی از موضوعاتی است که به بیان نقاط قوت و اعجاز دین اسلام می‌پردازد. وی افزود: این رساله استاندارهای لازم برای یک پایان‌نامه خوب را رعایت کرده و فصل‌های آن به صورت متناسب باهم آورده شده‌اند و به منابع خوبی هم رجوع شده، در کل برای نگارش آن زحمت خوبی کشیده شده است. استاد داور این پایان‌نامه ادامه داد: با این حال این رساله خالی از اشکال نیست از جمله اینکه در آدرس دهی منابع ناهماهنگی‌هایی وجود دارد و این آدرس دهی یکنواخت نیست. اغلاط تایپی در متن به چشم می‌خورد؛ همچنین به لحاظ محتوایی نیز ایراداتی وارد است از جمله اینکه نام این رساله دارای تسامح است، در عنوان گفته شده که دیدگاه فقه در مورد تأثیر مسائل زیست محیطی جنگل و مرتع بررسی می‌شود، ولی مسائل زیست محیطی آن نباید می‌آمد زیرا این قسمت از محدوده فقه خارج است. وی در ادامه گفت: بحث تعامل انسان با طبیعت که به سه دوره تقسیم شده، هیچ آدرس و ارجاعی ندارد که این تقسیم‌بندی بر اساس چه نظریه‌ای و از کدام دانشمند صورت گرفته است. همچنین فهرست مطالب پس از پیشگفتار آمده است که این غیر متعارف است. در چکیده رساله نیز ساختار چکیده نویسی رعایت نشده است. حجت الاسلام و المسلمین دکتر برجی در مورد بخش کلیات رساله چنین گفت: در تعاریف کلیات و مفاهیم نیز هیچ تعریفی از مسائل زیست محیطی صورت نگرفته است و فقط محیط زیست مورد بحث قرار گرفته است. همچنین یک ناهمگونی در متن دیده می‌شود به این شکل که گاهی متن به صورت عربی آمده و ترجمه نشده است و گاهی متن به صورت نیمی عربی و نیمی ترجمه فارسی آمده است. در صفحه ۸۴ رساله نیز آیاتی آمده که به هیچ‌گونه‌ای به جنگل یا مرتع مرتبط نیست. در برخی از ترجمه‌های آیات نیز ترجمه با کلمات عربی صورت گرفته است که این درست نیست. برخی از آیات که ظاهر در مرتع هستند به اشتباه در قسمت آیاتی آمده‌اند که به گونه‌ای با مرتع ارتباط دارند. وی تصریح کرد: در صفحه ۷۸ رساله ملکیت مراتع به سه بخش تقسیم شده است، ملکیت خاص، ملکیت عام و ملکیت دولت، ولی دریاها در زمره ملکیت عام آورده شده درصورتی که باید در زمره ملکیت دولت قرار می‌گرفت. همچنین در صفحه ۸۳ رساله یک خلط مبحث صورت گرفته است و اصول عملیه با احکام اولیه خلط شده‌اند، درحالیکه این دو از هم جدا هستند. همچنین بهتر بود که قواعد دیگری هم از جمله قاعده حفظ توازن در طبیعت یا قاعده فساد در رساله آورده می‌شد. پس از سخنان استاد داور، محمدعلی اکبری در دفاع از ایرادات وارده گفت: در مورد اینکه تعامل انسان و طبیعت آدرس داده نشده، از قلم افتاده است و دارای منبع است، در مورد ناهمگونی در ترجمه آیات و اقوال نیز سعی بر این بوده که تمامی آیات ترجمه شود و آیاتی که ترجمه نشده‌اند، به دلیل سادگی زیاد آن عبارت بوده است، برخی از عبارت‌های فقهی نیز به دلیل اینکه فهم شخصی بنده از آن عبارت برداشت نشود، ترجمه نشده‌اند. سپس مهندس ادنانی در سخنانی بیان داشت: موضوع رساله بسیار جدید و خوب است و ارزش زیادی دارد و در پایان رساله هم پیشنهادات خوبی مطرح شده است، در کل برای نگارش این رساله زحمت زیادی گشیده شده است. در ادامه حجت الاسلام و المسلمین دکتر جزائری نیز ضمن تشکر از نقادی منصفانه استاد داور تأکید کرد: بخشی از انتقادات قابل قبول است و بخش دیگری از آن نیز قابل نقد مجدد می‌باشد، این رساله تتبع بسیار خوبی دارد و موضوع آن سخت و منابع آن کم است، یکی از ایرادات وارده نسبت به عنوان بود که این ایراد به دانشجو باز نمی‌گردد و به گروه تأیید کننده موضوع مربوط است، در مورد اینکه برخی از قواعد مانند قاعده فساد نیامده به دلیل این بوده که به راحتی نمی‌توان گفت که آیات و روایات که به فساد در ارض کسی که به محیط زیست ضرر می‌رساند، دلالت صریح ندارد. حجت الاسلام و المسلمین دکتر اسلامی نیز بیان داشت: انتظار از دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد این است که بتواند موضوع را از منابع استخراج و بیان کند و برخی از اشکالات مربوط به این است که دانشجو باید وارد مناقشات شود و تحلیل کند که این امر در حد رساله دکتری است. وی افزود: در مورد ترجمه آیات نیز چون دانشجو خود اقدام به ترجمه نکرده و از ترجمه دیگران استفاده کرده است، این انتقاد به مترجم اصلی باز می‌گردد. در مورد اینکه در ارجاعات وحدت رویه وجود ندارد نیز باید گفت که این امر در بسیاری از بخش‌ها رعایت شده و ارجاعات دارای وحدت رویه است و فقط در بخش‌هایی از آن غفلت شده است. در مورد چکیده نیز باید بگویم که هنوز در کشور وحدت رویه خاصی صورت نگرفته است و در این زمینه رویه خاصی وجود ندارد، ولی در مجموع این رساله کار خوبی است و دارای ساختار مناسبی می‌باشد. در ذیل چکیده این پایان‌نامه ارائه می‌گردد. چکیده: همراهی فقه اسلامی با متغیرهای زمان و مکان، نشانه ظرفیت بالای فقه است؛ در عصر حاضر، محیط زیست از عرصه‌های بکر برای اجتهاد به شمار می‌آید، لذا ورود فقه به مسائل زیست محیطی به ویژه جنگل‌ها و مراتع لازم و ضروری است؛ تحقیق پیش روی تلاشی است برای تقق این ضرورت، آشنایی با منابع و شیوه‌های استنباط برای فقیه امری است بی‌بدیل، لکن ضرورت شناخت موضوع و ابعاد آن انکار ناپذیر است؛ لذا نگارنده ابتدا به اهمیت و کارکرد جنگل و مرتع پرداخته و با برشمردن فوائد موجود، اهمیت و جایگاه موضوع را به تصویر کشیده است. در گفتار دوم، نگاه ارزشی دین اسلام به جنگل و مرتع از زاویه آیات و روایات مورد بررسی قرار گرفته و ارزشمندی جنگل و مرتع مورد تأکید قرار گرفته است. و در گفتار پایانی با استفاده از برخی از منابع فقهی شیعه و اهل سنت (قواعد فقهیه، مسأله امر به معروف و نهی از منکر، مقاصد شریعت، مصالح مرسله و سد ذرائع) وجوب حمایت از جنگل‌ها و مراتع و ضرورت فقهی ترمیم آسیب‌ها اثبات شده است. واژگان کلیدی: جنگل، مرتع، فقه، حمایت، ترمیم. .......................................................................................................... منبع : دانشگاه ادیان و مذاهب

جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست

بسم الله الرحمن الرحیم  . تحلیلی بر نگاه فقه به محیط زیست  جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست . عضو هیأت علمی دانشگاه قم با اشاره به اهمیت حراست از محیط زیست گفت: بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌های شهری ارائه داد. . . . به گزارش بلاغ به نقل از رسا، رهبر انقلاب اسلامی، هفده اسفند ۹۳ در دیدار مسؤولان و فعالان محیط زیست، منابع طبیعی و فضای سبز کشور به مسائل کلیدی حراست از محیط زیست اشاره کردند که تبیین آن مسائل می تواند کشور را در عرصه سلامت محیطی یاری دهد. رهبرمعظم انقلاب، محیط زیست را مظهر الطاف الهی برشمردند و بر زیبا بودن همه جای زمین، جنگل یا کویر اشاره کرده و فرمودند «بدترین آدم‌ ها، «حرث» یعنی کشاورزی و «نسل» یعنی فرزندان را آلوده می‌ کنند چنان که در آیه ۲۰۵ سوره بقره «وَ إِذا تَوَلَّی سَعی‏ فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فیها وَ یُهْلِکَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ الْفَسادَ» به این مطلب اشاره شده است. ما باید در زمینه محافظت از طبیعت، فرهنگ سازی کنیم تا مردم نسبت به محیط زیست حساس شوند و بدون تابلو در این راستا گام بردارند از این‌رو از نظر قانونی باید دست اندازی به محیط زیست جرم تلقی شود و از سوی دستگاه قضایی، مجرمان تعقیب شوند زیرا حفظ محیط زیست یک مسأله حاکمیتی است و هر اقدامی باید پیوست زیست محیطی داشته باشد و برای طبیعت و محیط زیست، سند ملی تهیه شود تا به عنوان اسناد ملی و اموال عمومی محفوظ بماند. هرگونه استفاده از اموال عمومی طبق فتوای امام خمینی(ره) و اصل ۴۵ قانون اساسی باید با اجازه دولت باشد بنابراین کسانی که جنگل را تخریب می‌ کنند و کوه‌ خواری می‌ کنند، به اسراف و امر حرام مبادرت ورزیده‌ اند که این تخریب‌ ها آثار وضعی دارد یعنی کسانی که اقدام به تخریب کرده‌ اند ضامن بوده و باید خسارت بدهند. اختلاف اساسی دیدگاه اسلام با مسیحیت در مورد محیط زیست این است که غرب و مدعیان مسیحیت، طبیعت را دشمن انسان می‌ دانند که انسان با قهر و غلبه باید بر آن پیروز شود که برای مطالعه بیشتر می‌ توان به کتاب «انسان و طبیعت نوشته سید حسین نصر مراجعه کرد؛ اما اسلام از ابتدا با دید محبت به محیط زیست می‌ نگرد چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) برای طبیعت شأن مادری قائل شدند که انسان‌ ها نباید با آن بد رفتاری داشته باشند. در حال حاضر غرب با ابزار رسانه‌ ای‌ اش این مطلب را به دنیا القا می‌ کند که مسلمانان به محیط زیست توجه ندارند اما مسیحیت به عنوان دین آشتی و سبز به این مسأله ارج می‌ نهد و طرفدار محیط زیست است چنان که کشیشان از این شیوه زیاد استفاده می‌ کنند؛ در همین زمینه گفتگوی تفصیلی داشته‌ ایم با حجت الاسلام عزیز الله فهیمی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی دانشگاه قم که تقدیم خوانندگان می‌ شود. با توجه به سخنان رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت حفظ محیط زیست درباره راهکار های آن بیشتر توضیح دهید؟ هر دوره‌ و زمانی اقتضائات خاص خود را دارد، روزگاری در تابستان‌، یخچال و وسایل سرمایشی نبود و مردم در شهر های کویری همچون یزد، میبد و قم، یخچال‌ های طبیعی درست می‌ کردند؛ شهر قم دو یخچال داشت؛ یکی از آن ها نزدیک بیت امام(ره) است که به یخچال قاضی شهرت دارد و دیگری در میدان امام(ره) که به یخچال تولید دارو معروف است؛ مردم در زمستان در آنجا یخ‌ می‌ ریختند و در تابستان از آن استفاده می‌ کردند. آب انبار کامکار و شاه‌ قلی خان که برای برداشتن آب بایدحدود صد و بیست پله به زیر زمین رفت؛ در یزد حدود هشتاد و هشت کیلومتر تا قنات فاصله بود و حدود بیست متر زیر زمین تونل کشیده شده است تا آب به آب‌ انبار برسد از این رو مسأله قنات کندن و مغنی در آنجا بسیار مطرح بوده است اما اکنون هیچ کاربردی ندارد زیرا یخچال‌ های برقی و موتور هایی که آب را با فشار به سطح زمین می‌ رساند، جایگزین آب انبار و قنات شده است. مسأله محیط زیست نیز از اموری است که در حال حاضر باید به آن توجه شود؛ مرحوم شهید بهشتی پس از پیروزی انقلاب، به مدرسه فیضیه آمدند و در جمع طلاب گفتند «تا به حال شعار اصلی این بود که «حی‌ علی الصلاه» اما اکنون ما به دنبال «حی‌ علی القضا» هستیم»؛ یعنی با تثبیت نظام، مسأله قضاوت را دریابید زیرا اقتضای زمانه این است. قضاتی که وابسته به نظام طاغوت بوده‌ اند و حتی قضاتی که آلودگی نداشتند، به منابع اسلامی آشنا نبودند و قضاوت آن ها طبق کتاب «تحریر الوسیله امام خمینی(ره) و فقه جواهر الکلام مرحوم نجفی» نبود، بنابراین وجود روحانیت در دادگاه‌ ها و دادگستری‌ ها لازم و ضروری بود؛ امروز نیز عرض می‌ کنم به دنبال سخنان رهبر معظم انقلاب باشیم که دستور «حی علی محیط زیست» را صادر فرمودند. رهبر معظم انقلاب در سخنرانی ۱۷/۱۲/۹۳، در جمع مسؤولان وزراتخانه‌ ها، تأکید داشتند؛ از جمله چیز هایی که مغفول مانده، بحث محیط زیست است و باید مورد توجه قرار بگیرد؛ نکات محوری سخنان ایشان عبارت است از فرهنگ سازی مسأله محیط زیست و حاکمیتی بودن بحث محیط زیست. به طور مثال در قدیم، افرادی مواد مخدر را در زمین‌ های کشاورزی خود تولید می‌ کردند و به مصرف می‌ رساندند که در آن زمان مسأله خصوصی بود اما بعد ها مواد مخدر جنبه حاکمیتی پیدا کرد زیرا عده‌ ای واسطه شدند تا جوان‌ ها را معتاد و فاسد کنند؛ از این‌ رو دولت وارد عمل شد و در زمینه مواد مخدر قانون‌ گذاری کرد و نبض کار را در دست گرفت؛ یا در زمان جنگ که عده‌ ای کوپن را قاچاق می‌ کردند و دولت در این زمینه نیز قانون‌گذاری کرد. رهبر معظم انقلاب فرمودند «هر تصمیمی که در کشور گرفته‌ می‌ شود باید با مسؤولان محیط زیست همراه و همکار شود» یعنی اگر فردی خواست ساختمان بیست طبقه بسازد، باید از محیط زیست اجازه بگیرد که ترکیب شهر به هم نریزد یعنی پیوست محیط زیستی در کار ها وجود داشته باشد. از دیگر نکات محوری سخنان رهبری این بود که باید جرم‌ انگاری شود؛ یعنی اگر فردی درختی را قطع کند، به ریه یک شهر آسیب می‌ زند؛ وقتی قطع درخت جرم محسوب شود، هیچ فردی نمی‌ تواند حتی درخت خانه خود را قطع کند. ایشان فرمودند «وضعیت کشور ما به‌گونه‌ ای شده است که تا دیروز زمین می‌ خوردند اما امروز، کوه‌ خوار، جنگل خوار و دریا خوار شده‌ اند که باید با همه این‌ ها مقابله شود حتی برخی تحت عنوان این که می‌ خواهند مدرسه علمیه بسازند، جنگل‌ ها را خراب می‌ کنند، این ریه شهر حتی با مدرسه علمیه نیز نباید لطمه بخورد». همچنین فرمودند «آب سرمایه زندگی مردم است و ۹۰ درصد آب‌ های کشور ما در کشاورزی استفاده می‌ شود»؛ می‌ توانیم با روش‌ های نوین کشاورزی همچون آبیاری قطره‌ ای به نحو بهینه از آب استفاده کنیم اما درحال حاضر پنجاه درصد آب‌ ها هدر می‌ رود و ۱۰درصد آب‌ های شیرین کشور، برای آب شرب مردم و کارخانه‌ های صنعتی مصرف می‌ شود که می‌ توان این موازنه را عوض کرد. ریزگرد ها از مسائل دیگری است که رهبر معظم انقلاب به آن پرداختند؛ هشتاد درصد درخت‌ های بلوط استان ایلام به وسیله ریزگرد ها از بین رفته است؛ با این وجود ریزگرد ها فقط مسأله عراق، ایران، عربستان و سوریه نیست بلکه به همه کشور ها آسیب می‌ زند. بنابراین برای حل مسأله ریزگرد ها باید همت جهانی وجود داشته باشد یعنی به صورت جهانی فکر شود زیرا بشر تنها یک محیط زیست دارد و هیچ کشوری نمی‌ تواند زمین، درخت و جنگل بخرد، بلکه باید از آن ها به خوبی مراقبت و استفاده کند. رهبری به آب شدن یخ‌ های قطب جنوب و شمال اشاره کردند؛ زمانی که یخ‌ ها کنده می‌ شوند کوهی از یخ در دریا راه می‌ افتد و با برخورد به کشتی‌ ها، خسارت زیادی وارد می‌ کند؛ وقتی یخ‌ ها آب می‌ شوند، موازنه زمین نسبت به زلزله و سیل از بین ‌می‌ رود؛ کوه‌ ها فرسایش می‌ یابند و ارتفاع آن ها کم می‌ شود. در حال حاضر کوه‌ ها را همچون قارچ برش می‌ زنند و پایین می‌ آورند؛ قرآن کریم می‌ فرماید «ما کوه‌ ها را همانند میخ‌ های زمین قرار دادیم» وقتی انسان این موازنه را به هم می‌ زند، زلزله بیشتر می‌ شود و ترکیب آتشفشان به هم می‌ خورد. نکته دیگری که رهبری فرمودند این است که همه منابع طبیعی زیبا است؛ کویر و جنگل قشنگ است؛ زمین متعلق به همه نسل‌ ها است و به «خلق لکم ما فی‌ الارض جمیعا» استناد کردند. با قطع بی‌ رویه درختان، در آینده باید به فرزندان خود عکس طبیعت را نشان دهیم و یا سنگی را در میدان شهر بگذاریم و بگوییم زمانی سنگ نیز در دنیا بوده است؛ هر زیبایی که در طبیعت از بین می‌ رود، از جمله آبشار ها و رود ها متعلق به همه افراد جامعه است؛ زیرا افزون بر موارد دیگر، منبع درآمدی برای کشور هستند. به گفته رهبری، فرهنگ سازی درباره محیط زیست باید به گونه‌ ای باشد که مسؤولان تابلو را بزنند و مردم خودشان حرکت ‌کنند یعنی اهمیت مسأله را درک کنند؛ به طور مثال خطرات نازک شدن لایه اُزون و گاز های گلخانه‌ ای که در هوا منتشر می‌ شود را به مردم هشدار بدهند؛ چنان که در شهری همچون تبریز در اثر این مسأله بسیاری از درختان سوخته است. با توجه به این که فرهنگ سازی در زمینه حفظ محیط زیست از دغدغه‌ های رهبر معظم انقلاب است، چگونه می‌ توان در این زمینه فرهنگ سازی کرد؟ فرهنگ سازی به معنای این که برای مردم نسبت به محیط زیست حساس باشند؛ زیرا انسانی که بدنش به آب و غذا نیازمند است؛ اگر در آینده هوایی برای تنفس نداشته باشد، آب و غذا برای او فایده‌ ای نخواهد داشت، همان گونه که در حال حاضر در کشور چین بر اثر کثرت جمعیت، در کنار خیابان‌ ها پمپ‌ های هوا گذاشته‌ اند. به دلیل مرغوبیت خاک کشورمان در جنوب، خاک کشور را می‌ دزدند و برای کشور های امارات و عربستان می‌ برند. علما در گذشته برای مردم جا انداخته بودند که نان برکت خدا است و اگر فردی تکه نانی را می‌ دید می‌ بوسید و در کناری می‌ گذاشت تا زیر پا نماند و به این صورت، فرهنگ سازی صورت گرفته بود. باید به گونه‌ ای فرهنگ سازی درباره محیط زیست صورت بگیرد که یک درخت برابر یک فرزند در زندگی انسان ارزش پیدا کند چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «بعد از مرگ شما یا فرزندی باشد که به دیگران خدمت کند یا درختی که دیگران از سایه آن استفاده کنند یا پلی ساخته باشید که مردم از روی آن عبور کنند یا قرآنی نوشته باشید که مردم آن را تلاوت کنند» و اگر این گونه فرهنگ‌ سازی شود هیچ فردی به خودش اجازه نمی‌ دهد که به درختان آسیب بزند. برخی قوانین محیط زیست باید تغییر پیدا کند؛ به طور مثال در زمان سابق اگر فردی با ماشین پای فردی را می‌ شکست، آن فردی که پایش شکسته بود، باید در دادگاه اثبات می‌ کرد که طرف مقابل، سرعتش زیاد بوده است، اما در مراحل بعد قانون گذاری صورت گرفت و طبق این قانون، مبنای مطلق در نظر گرفته شد و در تمام موارد، فرد راننده مسؤول و مقصر شناخته شد؛ مگر این که از آسمان سنگ و یا صاعقه‌ ای بیاید و به شیشه برخورد کند و تعادل راننده به هم بخورد که به آن آفت سماوی می‌ گویند اما با این قانون، راننده‌ ها با احتیاط بیشتری رانندگی می‌ کنند. در بحث محیط زیست، بسیاری از پرونده‌ ها شکست می‌ خورد؛ گاهی فاضلاب کارخانه را به درون رودخانه رها می‌ کنند و سبب می‌ شود که هزاران ماهی از بین برود و بعد صاحب کارخانه می‌ گوید «پمپ محل فاضلاب، سوراخ شده و مقصر ما نبوده‌ ایم» و در نهایت ۱۰ هزار تومان جریمه می‌ شود. آیا تاکنون قوانینی برای جلوگیری از قطع درختان در ایران وضع شده است؟ بله، در زمان آیت الله شاهرودی، یک نفر را پانصد هزار تومان برای قطع درخت خانه خودش جریمه کردند؛ خانم ابتکار و پدرش در زمینه وضع قوانین محیط زیست زحمت کشیده‌ اند؛‌ برای تصویب اصل پنجاه، قانون اساسی، پدر خانم ابتکار که به پدر محیط زیست ایران شهرت داشت، بسیار تلاش کرد و با مراجع تقلید و مجلس خبرگان صحبت کرد تا این مطلب را جا انداخت که محیط زیست، سرمایه عمومی است و اگر فردی دست‌ اندازی کند باید جلوی او را بگیرند و محیط زیست، متعلق به همه عصر ها و نسل‌ ها است. به طور مثال، شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در دهه هفتاد در هر خیابانی تابلو شده بود و این مسأله به فرهنگ عمومی تبدیل شد به گونه‌ ای که اکنون حتی خانواده‌ های مذهبی با داشتن فرزند بیشتر کنار نمی‌ آیند. آنقدر روی ذهن و فکر مردم برای فرزند کمتر کار کردند که الان معلوم می‌ شود سودش را اسرائیل برده است، زیرا جمعیت پیر، کاری نمی‌ تواند انجام بدهد؛ غرب احساس وحشت کرده است که جمعیت مسلمانان تا بیست سال آینده، بسیار زیاد خواهد بود،‌ از این رو مسلمانان در دنیا می‌ توانند بسیاری از امور را در دست بگیرند که برای غرب خطرناک است. باید نسبت به کودکان خود، فرهنگ‌ سازی کنیم که گل را نچینند و به گیاهان و درختان آسیب نرسانند. مسأله محیط زیست به حربه تبلیغاتی مسیحیت علیه اسلام تبدیل شده است؛ دیدگاه اسلام را درباره حفظ محیط زیست توضیح دهید؟ ما درباره محیط زیست با غرب، اختلاف مبنایی داریم؛ نگاه غرب، منشعب از دیدگاه مسیحیان البته مسیحیت تحریف شده و کلیسا است؛ در گذشته اکثر مردم نگاهشان به زمین کشاورزی و محیط زیست بود و از درخت و مزرعه روزی می‌ طلبیدند؛ اما بعد ها برای این که با موحد بودن و اعتقاد به طلب روزی از خدا، مقابله کنند؛ مظاهر طبیعت را شیطان و ابزار غفلت نامیدند که انسان را منحرف می‌ کند و آدم خوب را فردی قلمداد کردند که بر این مظاهر غلبه کند و چیره شود که این نگاه تا قرن چهارده نیز حاکم بود. سید حسین نصر، کتابی به نام طبیعت و انسان دارد که در این کتاب به صورت موشکافانه، کلمات دانشمندان از مارکس، فروید و هابز را بررسی می‌ کند و تحلیل همه آن ها بر این است که انسان دشمن طبیعت است و طبیعت، دشمن انسان است و انسان باید بر طبیعت غلبه کند و آن را از بین ببرد. اما دیدگاه اسلام از ابتدا برخلاف این بوده است چنان که قرآن کریم می‌ فرماید «وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً» خداوند، زمین را در اختیار شما قرار داده است که دشمن شما نیست و حضرت علی(علیه السلام) فرمودند «در روز قیامت، از شما درباره گوسفندان و چهارپایان و همچنین درباره رفتار با گل‌ ها و گیاهان سؤال می‌ کنند». آیت الله جوادی آملی در کتاب «اسلام و محیط زیست» این مطالب را به خوبی پرورش داده‌ اند مبنی بر این که افرادی هستند که گوش گاو را می‌ برند یا پایش را داغ می‌ زدند که مشخص باشد که قرآن در این‌باره می‌ فرماید «آن ها خلقت الهی را تغییر می‌ دهند»؛ اسلام از این افراد به عنوان آدم‌ های بد و «اخوان الشیاطین» یاد می‌ کند، بنابراین، اختلاف مبنایی میان اسلام و غرب وجود داشته است. در مقابل دیدگاه غربی و رومی، دیدگاه یونانی بود که می‌ گفتند طبیعت دشمن انسان نیست و به دیدگاه اسلامی نزدیک بود؛ دیدگاه رومی از کتاب‌ های انجیل و تورات آیه‌ هایی را آوردند که می‌ گفت «بکوبید و بسوزانید که طبیعت دشمن شما است» اما پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از هر جنگی می‌ فرمودند «اگر بر دشمن غلبه کردید و پیروز شدید، درختان آن ها را نسوزانید، در آب‌ های آن ها سم نریزید و مزارعشان را خراب نکنید» یا زمانی که میوه‌ ای را برای حضرت می‌ آوردند، رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) آن را می‌ بوسیدند، بر چشمانشان می‌ گذاشتند و می‌ فرمودند «این نعمت و تحفه الهی است». در این اواخر، کشیشان هنگامی که دیدند مردمشان بر خراب کردن منابع طبیعی حساس شده‌ اند، سوار بر موج شدند و گفتند ما نیز طرفدار محیط زیست و جزء نهضت سبز هستیم تا جایی پیش رفتند که گفتند نباید گوسفند را ذبح کنید؛ زیرا این تصرف در طبیعت محسوب می‌ شود یا این که باید گوسفند را بی هوش کنید. از صد عضو شورای مرکزی کلیسا های فرانسه، ۹۰ عضوشان رأی دادند که ازدواج هم‌جنس‌بازان در کلیسا برگزار می‌ شود زیرا آن ها تابع نظر اکثریت هستند و به مسأله انسان‌ محوری توجه دارند؛ معتقدند انسان قطب همه‌ چیز است و هر چیزی برای انسان است اما خداوند متعال می‌ فرماید «انا لله و انا الیه راجعون»؛ همه عالم از خدا است و به خالق هستی نیز بر می‌ گردد. رهبر معظم انقلاب به سوره الرحمن آیه ۱۰ استناد کردند؛ که می‌ فرماید «خداوند زمین را برای استفاده شما قرار داده است»؛ و آیه ۲۹ سوره بقره که می‌ فرماید «خلق لکم ما فی الأرض جمیعا»؛ آیه ۶۱ سوره هود که خداوند از انسان می‌ خواهد تا زمین را آباد کند نه این که نابود کند و آیه ۲۰۵ سوره بقره که بدترین انسان‌ ها را افرادی معرفی می‌ کند که محیط زیست را تخریب می‌ کنند. غرب از محیط زیست به عنوان حربه تبلیغی در کشور های آفریقایی استفاده می‌ کند و می‌ گوید «ما به دنبال سبزی، نشاط، تازگی و طراوت هستیم اما مسلمانان به دنبال کشتار و قتل هستند». ما باید در بعد رسانه‌ ای تبلیغ کنیم که اسلام همه‌ اش زیبایی است؛ بنابراین اگر روی محیط زیست کار کنیم و این بعد اسلام را به دنیا معرفی کنیم، اقدام تبلیغی کرده‌ ایم و این وظیفه طلاب است. جبهه ما در حال حاضر، همین جبهه ریزگرد ها، دشمنی‌ ها و شیطنت‌ های غرب است و نباید بدهکار نسل آینده باشیم بلکه باید اطلاع رسانی صحیحی در این زمینه صورت بگیرد. با توجه به این که اسراف کردن و استفاده سوء از انفال در مبانی دینی حرام است، در این زمینه نیز توضیح دهید؟ در خصوص انفال، در اصل ۴۵ قانون اساسی آمده است که «کوه‌ ها، دره‌ ها، جنگل‌ ها، رودخانه‌ ها و حاشیه رودها متعلق به عموم مردم است و باید دولت، آن ها را به نحو صحیح مدیریت کند». امام خمینی(ره) در نامه‌ ای که به مرحوم آیت الله محمد حسن غدیری داشتند؛ فرمودند «شما فکر می‌ کنید، آدم باید این اندازه نادان باشد که فلانی با ماشین‌ های کذایی صد هزار متر زمین را بگیرد و به دیگری یک متر زمین نیز نرسد». دانشگاه بهشتی در دامنه کوه ساخته شده و قرار بوده است که تا بالای کوه باز باشد تا دانشجویان بتوانند گردش و استراحتی داشته باشند؛ انقلاب که شد؛ عده‌ای زمین‌ خوار، کوه‌ ها را تقسیم کردند و فروختند و این که رهبری به کوه‌ خواری اشاره کردند، بسیار جدی باید به آن پرداخته شود. با توصیفات شما، قصه محیط زیست بسیار قصه غم انگیزی است؛ با توجه به این که رسانه ما رسانه‌ مرجع حوزه است و توسط مراجع عظام رصد می‌ شود؛ سؤالی که به ذهن می‌ رسد این است که چرا در جامعه ما مسأله محیط زیست، حفظ طبیعت و احترام به حقوق حیوانات، تا این اندازه بی‌ اهمیت بوده است؛ اگر بخواهیم صریح بگوییم؛ به اندازه‌ ای که برای یک واجبی، تبلیغات و تذکر می‌ بینیم حتی در میان روحانیت؛ درباه این بحث اقدام جدی مشاهده نمی‌ کنیم و این بحث به نوعی مغفول واقع شده است؛ آیا این بحث مبنای جامعه‌ شناختی دارد یا این که از اولویت کمتری برخوردار است؟ یک بعد آن این است که مسائل مهم‌ تری همچون ارتزاق مردم مطرح بوده است به عنوان مثال اگر در گذشته یک اتاقی را در اختیار جوانی قرار می‌ دادند، ازدواج می‌ کرد اما اکنون، اگر یک سوئیت کامل برای جوان ایرانی تهیه نشود، زیر بار ازدواج نمی‌ رود زیرا توقعات بالا رفته است. در اسلام بر حفظ محیط زیست، تأکید بسیاری شده است تا جایی که پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره پیرزنی که سبب مرگ گربه‌ ای شده بود؛ فرمودند «این زن هیچ‌ گاه به بهشت نمی‌ رود»؛ همچنین امام صادق(علیه السلام) فرمودند «اگر فردی برای شکار و سیر کردن فرزندانش مسافرت کند، نمازش شکسته است اما اگر به قصد شکار مسافرت کند و شکار او برای تفریح باشد، نمازش کامل است زیرا سفرش، سفر گناه است». حضرت علی(علیه السلام) در راه جنگ صفین از روستایی عبور کردند که فاضلاب‌ ها در کوچه‌ ها روان بود، جوان‌ های عیاش و مزاحم مردم بودند و پنجره‌ های خانه‌ ها به گونه‌ ای کوتاه ساخته شده بود که کل خانه دید داشت؛ حضرت فرمودند «از جنگ که برگشتم باید سه کار را انجام داده باشید، نخست پنجره‌ های خانه‌ ها را بالاتر ببرید تا منازلتان محفوظ باشد؛ دوم، فاضلاب‌ ها را کنترل کنید و سوم، جوان‌ ها به دنبال کار بروند». در اوایل انقلاب که هنوز اصل نظام مستقر نشده بود، در خیابان‌ های تهران، تعداد شراب‌ فروشی‌ ها از کتاب‌ فروشی‌ ها بیشتر بود و به تدریج که نظام تثبیت شد و شراب فروشی‌ ها و کاواره‌ ها جمع شد، نوبت به آن رسید که به برخی مطالب زمین مانده بپردازد و مسأله محیط زیست نیز از آن جمله بود. قبل از اعزام محرم و ماه رمضان، کتابچه‌ ها و بسته‌ های محیط زیستی به طلاب می‌ دهند که پرداختن به این مسأله در منبر ها، از برنامه‌ های تبلیغی طلاب باشد و به مردم اطلاع رسانی شود تا اهمیت محیط زیست برای مردم روشن شود. در کتاب «مستر همفر» آمده است که ما باید کاری کنیم که مسلمانان، غرب را الگوی خود بدانند و از وجود روایاتی همچون «النظافه من الایمان» در اسلام، غافل باشند تا کثیف و‌ فقیر باقی بمانند و وقتی به ما نگاه ‌می‌ کنند؛ بگویند غربی‌ ها چقدر موفق هستند که اگر آن ها بدانند دین اسلام برای همه ارکان زندگی‌ شان برنامه دارد و دین کاملی است دیگر از ما تبعیت نخواهند کرد. می‌ گویند، امام باید مبسوط الید باشد و بتواند افراد و امکاناتی داشته باشد که احکام را اجرا کند؛ در دوره رضاخان که آخوند از مسیر خانه تا مسجد امنیت نداشت و زمانی که ربا خواری و فحشاء و شراب خواری بود؛ آیا امام می‌ توانست از محیط زیست حرف بزند، بنابراین نمی‌ توان گفت که به مسأله محیط زیست توجه نمی‌ شده است. در طول بیش از ۱۴۰۰ سال، جنبه‌ های خصوصی اسلام در زندگی مردم مانده است؛ از این‌ رو فقه خصوصی و خانواده بسیار گسترش یافته و خوب کار شده است اما اهل سنت که حکومت عثمانی‌ را پانصد سال اداره کردند. در کتاب «المجله» آمده است که اهل سنت با این تجربه برای اداره جامعه، قانون نوشتند و از ریزترین مسائل همچون قصاب و خیاط در کتابشان موجود است که مرحوم کاشف الغطاء نیز بر این کتاب حاشیه زده و در اختیار شیعه قرار داده است. آن ها به طور عملی حکومت کردند اما شیعیان تا آن زمان حکومت نداشتند و فقه شیعه، فقط به حوزه خانواده‌ ها محدود شد و دولت‌ ها کاری به آن نداشتند اما مسائل عمومی همچون محیط زیست که رهبری آن را حاکمیتی می‌ دادند در حال حاضر باید ساز و کار بهتری داشته باشد و افراد، امکانات و دادگاهی برای محاکمه مجرمان داشته باشد. مردم ایرانی بسیار خوش ذوق بودند و هرکسی در خانه خود حداقل یک گلدان می‌ گذاشت و کنار درب خانه‌ ها سنگی می‌ گذاشتند که اگر پیرمرد یا پیرزنی عبور می‌ کرد، کمی در آنجا استراحت کند و این آداب به معنای مردم‌ مداری و احترام به مردم از سوی ایرانیان بود. حمام لطفعلی خان در کرمان نشان می‌ دهد که مردم ایران چقدر از نظر بهداشتی پیشرفته و جلو بود‌ه‌ اند؛ حجامت که متعلق به مسلمانان است و غربی‌ ها مدتی آن را مسخره می‌ کردند اما الان این شیوه‌، از روش‌ های پزشکی آن ها است. بنابراین به مرور زمان با وقوع جنگ‌ ها مسائل مربوط به حفظ محیط زیست را کم‌ اهمیت و بی‌ اهمیت کردند و از طرف دیگر در آن زمان، آسیب به محیط زیست تا این اندازه، فنی و پیچیده نبوده است. کارخانه‌ های آمریکایی زیر بار پیمان «کیوتو» ژاپن نرفتند زیرا طبق این پیمان، هر کارخانه‌ ای سهمیه تولید گاز «‌co2» دارد و نباید از آن تجاوز کند و آمریکا آن را قبول نکرد زیرا خودش بزرگترین تولید کننده گاز های گلخانه‌ ای است. در گذشته ممکن بود فردی جلوی خانه‌ اش آشغال بریزد اما لایه اُزون را سوراخ نمی‌ کرد یا کنار دریا، ماهی‌ های زیادی را صید نمی‌ کرد اما امروزه با رها کردن فاضلاب‌ ها، هزاران ماهی را از بین می‌ برد از این رو توجه به حفظ محیط زیست در عصر حاضر ضروری است و در کنار مبسوط الید بودن امام، تشکیل حکومت و ایجاد قوه قاهره باید از آسیب‌ هایی که به محیط زیست وارد می‌ شود جلوگیری کرد و قوانینی برای برخورد با مجرمان این حوزه، وضع کرد. من هلند بودم، سفارت‌ خانه ایران در هلند دیواری کوتاه داشت و چون احتمال داشت، منافقان از دیوار سفارت‌ خانه بالا روند و پرچم جمهوری اسلامی ایران را پایین بکشند؛ تصمیم گرفته شد، سیم‌ خارداری بر روی دیوار سفارت کشیده شود؛ اما وقتی خواستند که سیم‌خاردار بکشند، اهالی محل جمع شدند و گفتند ترکیب محله ما به هم می‌ خورد؛ زیرا هیچ خانه‌ ای سیم‌خاردار ندارد و محله ما ظاهر زشتی پیدا می‌ کند. در آنجا از هر خیابانی که عبور می‌ کنید، از پنجره‌ ها و تراس‌ های خانه‌ ها فقط گل آویزان است اما متأسفانه در قسمت مسلمان نشین که می‌ روید،‌ اوضاع به‌‌ هم ریخته است و جالب نیست. عملکرد حوزه علمیه را در حفظ محیط زیست چگونه ارزیابی می‌ کنید آیا راضی کننده هست یا خیر؟ عملکرد حوزه در این مقوله بسیار ضعیف بوده است و هیچ نمره قبولی را نمی‌ گیرد؛ به صورت مثال؛ ما در سر سفره، نان، برنج، خورشت و آب می‌ خواهیم و اگر یکی از آن ها نباشد، سفره معطل است؛ در اسلام نیز همه جنبه‌ ها در نظر گرفته شده است به ویژه این که فقه ما از جنبه خصوصی و از انزوای سیاسی درآمده است و می‌ خواهد حکومت‌ داری کند. در حال حاضر فقه می‌ خواهد به مردم بفهماند که اسلام نیز به نیاز های مردم توجه دارد و پس از جنگ تحمیلی که از آن ۳۵ سال می‌ گذرد باید سریع نسبت به این مسائل سازماندهی کنیم و باید عهده‌ دار آن باشیم؛ نه این که عده‌ ای به واسطه دانستن زبان‌ های انگلیسی و فرانسوی، کتاب‌ هایی را ترجمه کنند و افکار ترجمه‌ ای را منتشر کنند. بنابراین به دلیل وجود همین خلأ، در زمینه محیط زیست، کتابی به نام «مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست» نوشته‌ ام از این‌ رو درباره محیط زیست کوتاهی شده و همان‌ گونه که رهبری فرمودند باید فرهنگ‌ سازی صورت بگیرد. در «ارگ بم» که بیش از ۲۵۰۰ سال سابقه دارد؛ در بالای کوه، چاهی حفر شده است تا آب را بالا بکشند اما تا زمان رضاخان از آنجا برای ژاندارمری استفاده می‌‌ کردند و برخی از خاک آن جا برای مصارف کشاورزی می‌ بردند. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «خداوند از فردی که پدر و مادرش را فراموش کند، نمی‌ گذرد» و بعد فرمودند «پدر و مادر این امت، من و علی(علیه السلام) هستیم»؛ اگر ما در دنیا ادعا می‌ کنیم که تنب بزرگ و کوچک متعلق به ما است؛ باید سند آن را ارائه کنیم؛ سند زنده بودن پدران ما چیست؟ سند ما این است که آن ها توانستند در اوج سختی با زیبایی و هنر، چشم‌ انداز، مدنیت، یخچال‌ هایی با عمق چهل متر و مساجدی با معماری علمی ایجاد کنند چنان که مسجد نائین در پانصد متری زیرزمین، آنچنان خنک بوده که در وسط تابستان کلاس درس برگزار می‌ شده است. این مسجد به گونه‌ ای ساخته شده است که صدای افراد از فاصله صد متری، بدون بلندگو یا فریاد زدن شنیده می‌ شود؛ از لحاظ جامعه‌ شناسی و هنر نمی‌ خواهیم بحث کنیم اما به این نکته توجه می‌ کنیم که تمام این آثار به دست انسان‌ های زنده پیشرفته، آینده‌ نگر و متفکر که چهار قرن جلوتر بود‌ه‌ اند، به وجود آمده است. آیندگان از ما توقع دارند که قدمی برداریم؛ آنچه زمین مانده و راجع به آن کم گذاشته‌ ایم، جبران کنیم و به مردم دنیا بگوییم که اسلام، این جنبه‌ ها را دارد؛ کشور ترکیه، نفت و گاز ندارد اما از آثار به جا مانده از عثمانی‌ ها و صنعت توریستی خود، درآمد هنگفتی به دست می‌ آورد. در جزیره‌ هنگ‌کُنگ به اندازه درآمد نفتی کشور ما، رادیو ساخته می‌ شود؛ در سنگاپور، سیب‌ زمینی به عمل نمی‌ آید و سیب زمینی‌ های گندیده کشور ما را می‌ خرند، پنجاه نوع کنسانتره از آن می‌ گیرند اما کشاورز ما اگر سیب‌ زمینی‌ هایش گندیده شود، دور می‌ ریزد و سال بعد سیب‌ زمینی می‌ کارد و به قیمت بیشتری نسبت به سال گذشته می‌ فروشند. پس مشخص می‌ شود که در این ابعاد کوتاهی کرده‌ ایم و لازم است به این‌ ها نیز بپردازیم؛ به موقع وام دهیم، به موقع حمایت کنیم، برای جوان‌ ها اشتغال ایجاد کنیم. درب‌ ها و چیز های قیمتی ارگ بم را دزدیدند و حتی خاک دیوار های آن را به دلیل این که سالیان زیادی آفتاب خورده بود به عنوان کود مرغوب پای درختان و مزرعه خود می‌ ریختند. این به معنای بی‌ فرهنگی و بی‌ توجهی است، پدر و مادر فرهنگی ما این آثار باستانی و محیط زیست است؛ به عنوان مثال در موزه «لورو پاریس»، سم اسبی گذاشته‌ اند و می‌ گویند این سم اسب حضرت عیسی(علیه السلام) است برای این که جوانشان شک نکند که حضرت عیسی(علیه السلام) را کشیشان به وجود آورده‌ اند و وجود خارجی نداشته است. بی‌ فرهنگی و بد فرهنگی در میان مسلمانان بسیار زیاد است؛ عربستان آثار باستانی زیادی را از بین برد و حتی قصد دارند گنبد سبز نبوی(صلی الله علیه و آله و سلم) که عثمانی‌ ها ساخته‌ اند را در کوچکترین فرصت از بین ببرند و مسلمانان نسبت به این تخریب‌ ها بی‌توجه هستند. با توجه به تأکیدات رهبر معظم انقلاب، نقش دولت و مسؤولان مربوطه را در حراست از محیط زیست و آثار باستانی چگونه ارزیابی می‌ کنید؟ امام خمینی(ره) فرمودند «فقه، تئوری اداره انسان از مهد تا لحد است» یعنی باید نیاز های افرادی که تحت حاکمیت اسلامی هستند، برآورده شود؛ یکی از نیاز های آن ها این است که در زندگی شهری پردغدغه، ماشینی و شلوغ، حق دارند که چند دقیقه در کنار ساحل بنشیند و جنگلی دست‌ نخورده و بِکر را تجربه کنند؛ گمشده بشر امروز، تکنولوژی و آسایش نیست بلکه رسیدن به آرامش است. بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌ های شهری ارائه داد؛ چنان که در ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی آمده است که اگر فرد یا افرادی، درون منبع آب یک شهر، سم بریزند؛ مجرم هستند. با وجود تلاش‌ ها و جلساتی که وجود دارد اما طبق سخنان رهبر معظم انقلاب «مشکل مردم به همایش نیست که این همه همایش راه می‌اندازید باید کار انجام شود» و در صحبت‌ های تاریخ ۱۷/۱۲/۹۳ خود نیز فرمودند «مسؤولان شروع به کارشان خوب است اما استمرار و پیگیری ندارند»؛ چنان که در خبر ها می‌ بینیم که کوه را صاف کرده‌ اند و کوبیده‌ اند، رسانه‌‌ ها این موضوع را به خوبی منتقل می‌ کنند اما مسؤولان پیگیری لازم را ندارند. مسؤولان منابع طبیعی، محیط زیست و قوه قضائیه می‌ گذارند زمانی که ساختمان به صورت کامل ساخته شد؛ بعد می‌ گویند که این ساختمان باید خراب شود، دولت در این زمینه و با رشوه خواری‌ هایی که صورت می‌ گیرد باید به شدت برخورد کند و مجازات‌ ها نیز با جرم‌ ها مطابقت داشته باشد یعنی برای بریدن درختان و زمین‌خواری‌ ها جرائم سنگین وضع شود و قانون متحول شود. پرونده‌ های زیادی در زمینه عدم تطابق جریمه با جرم وجود دارد؛ از جمله این که آب شرب شهر سمنان با گچ آلوده شد اما مقصر و خاطی این جریان، فقط پنجاه هزار تومان جریمه شد. فقه حکومتی با فقه خصوصی و انزوایی تفاوت دارد و کتاب‌ های زیادی درباره مسائل خصوصی همانند غسل و احکام نظافت فردی نوشته شده است و رهبر معظم انقلاب در سفری که به قم داشتند، فرمودند «یک نفر بیاید و درس خارج درباره فقه هسته‌ ای یا عزت مسلمانان و نفی سبیل را بیاندازد و درس بگوید» وقتی به مسائلی همچون رَحِم اجاره‌ای نمی‌ پردازیم نتیجه‌ اش این می‌ شود که ازدواج‌ های سفید راه‌ می‌ افتد. چنان که رهبر معظم انقلاب، پس از جنگ، مسؤولان سپاه را جمع کرده و فرمودند «تا الان جنگ بود اما حالا که در شهر ها هستید، چرا خانواده‌ های خود را به پارک نمی‌ برید و از این فضا استفاده نمی‌ کنید». مجتهد زمانی می‌تواند خوب فتوا بدهد و مردم را هدایت کند و همین فتوا ها، موجب قانون شود که موضوع شناسی خوب صورت بگیرد؛ اگر موضوع به خوبی شناخته نشود، فتوایی نیز صادر نخواهد شد. نظریه‌ ای وجود دارد که اگر یک پروانه در آمازون پر بزند، در ماساچوسِت آمریکا طوفان می‌ شود،‌ زیرا همه چیز با هم مرتبط است یا نهنگی در اقیانوس اطلس می‌ میرد و ما در اینجا به سختی تنفس می‌ کنیم زیرا نهنگ‌ ها ماهی‌ های گندیده را می‌ خورند و به این ترتیب هوا در اثر مردار ماهی‌ ها، آلوده نمی‌ شود و دی اکسید کربن تولید نمی‌ شود بنابراین حیات آن نهنگ با تنفس ما مرتبط است. نابود کردن موجودات به محیط زیست آسیب می‌ زند چنان که کفتار ها، تمام آشغال‌ ها و کرم‌ ها را می‌ خورند و نقش جمع آوری زباله را برای طبیعت دارند اما در تهران رایج کرده‌ اند که اگر خانمی که با شوهرش مشکل دارد قسمتی از اعضای بدن کفتار ماده را به گردنش آویزان کند محبت شوهرش را جلب می‌ کند و به همین دلیل این بخش از بدن کفتار با قیمت زیادی در حدود پنج میلیون تومان در تهران به فروش می‌ رسد. منشأ این‌ گونه افکار و خرافه پرستی‌ ها چیزی جز بی‌ فرهنگی نیست و اگر دولت با این مسائل برخورد کند؛ مجرمان و سوء استفاده‌ کنندگان را بگیرد و چند سال زندانی کند، کفتارکشی به راه نمی‌ افتد. ................................................................................................... منبع : رسا - بلاغ

محیط زیست امانتی در دست ماست برای انتقال به نسل های بعد

بسم الله الرحمن الرحیم  رییس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور محیط زیست امانتی در دست ماست برای انتقال به نسل های بعد . محیط زیست را امانی است در دست ما که باید به نسل های بعدی داده شود. از این رو وقتی در این موضوع هزینه ای می شود، این هزینه متعل به نسل بعد می باشد. . . به گزارش خبرنگار بلاغ در اولین جلسه از سلسله نشست های راویان مکتب حسینی، رییس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور ضمن عرض خیر مقدم به طلاب و مبلغان حاضر در نشست گفت: طلاب باید برای مردم هم راه گشای شرعی باشند و هم راه گشای قانونی و اگر در ایام تبلیغ مشکلات مردم را حل و فصل کنند قطعا موجب رضایت خدای متعال نیز خواهد بود. وی با جدی دانستن مشکلات محیط زیست عنوان کرد: باید به صورت ویژه از مقام معظم رهبری به خاطر دغدغه مندی در حوزه محیط زیست تشکر کنم. صندوق توسعه ملی که موظف به ذخیره منابع ارزی برای روز مبادا می باشد و تنها با اذن مقام معظم رهبری اجازه ی برداشت از این صندوق وجود دارد، در دوسال گذشته با عنایت ایشان جمعا ۳۵۰ میلیون یورو از ذخایر خود را برای حفظ منابع طبیعی و محیط زیست در اختیار ما قرار داده است. رئیس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری به نگاه مقام معظم رهبری به مسأله ی محیط زیست پرداخت و ادامه داد: ایشان محیط زیست را امانت در دست ما می داند که باید به نسل های بعدی داده شود. از این رو وقتی در این موضوع هزینه ای می شود، به نظر ایشان این هزینه متعل به نسل بعد می باشد. وی ادامه داد: مسأله ی محیط زیست در بین علما و مراجع نیز مورد توجه است. آیت الله وحید خراسانی در این زمینه جمله ی دارند که قابل توجه است. ایشان می گویند: «حفظ منابع طبیعی وسیله ی تقرب به خداست». گویا با این تعبیر برای حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست معنایی شبیه به عبادات ذکر می کنند. وی با تأکید بر اهمیت حفاظت از محیط زیست خاطرنشان کرد: وجود پوشش گیاهی و سلامت محیط زیست اثرات متعددی دارد. مواردی مانند سیل، مستقیما به پوشش گیاهی وابسته است و اگر جایی پوشش گیاهی مناسبی داشته باشد، آسیب ها  خسارات سیل به شکل قابل توجهی کاهش پیدا می کند. همچنین طراوت آب هوا، جلوگیری از فرسایش خاک، مسأله ی بارندگی و جلوگیری از خشکسالی و... به حفاظت ما از منابع طبیعی و محیط زیست وابسته است. معاون وزیر جهاد کشاوری به برخی کارهای صورت گرفته در راستای حفاظت از محیط زیست اشاره کرد و گفت: ما در راستای تثبیت و تعیین مالکیت دولت و مردم بر منابع طبیعی از ۱۳۵ میلیون هکتار منابع ملی کشور، در طرح «کاداس»، حدود ۳۵ میلیون هکتار از آن را مرزبندی کردیم و حق مردم و منابع طبیعی در آن معلوم شده است. وی با اشاره به توان مبلغان در حفاظت از محیط زیست و اثرگذاری بر مردم ابراز کرد: درخواستی که از مبلغان محترم داریم این است که در مناطق مختلفی که جهت امر تبلیغ اعزام می شوند، به ما در شناسایی منابع ملی کمک کنند. وی در ادامه به مسأله ی آبخیزداری اشاره کرد و عنوان داشت: ما در آبخیزداری به دنبال استفاده از آب رودخانه ها و دریاچه ها نیستیم، بلکه با تأسیسات آبخیزداری که بر سر راه این منابع آبی قرار میدهیم، هم مانع بوجود آمدن سیلاب و خسارات بعدی آن می شویم و هم با کاهش سرعت آب، به افزایش منابع آب های زیرزمینی و پر شدن چاه ها و قنات ها کمک میکنیم که این مسأله موجب رونق کشاورزی در مناطق می شود و از این جهت مردم در مناطقی که آبخیزداری تأسیسات خود را بنا کرده است، رضایت خود را از افزایش آب چاه ها و قنات ها اعلام کرده اند. آبخیزداری در سال قبل ۶ هزار نقطه و امسال ۱۰ هزار نقطه در ۹۰ درصد از روستاهای کشور را مجهز به تأسیسات آبخیزداری کرده است. از مبلغان درخواست دارم مناطقی را که به تأسیسات آبخیزداری نیاز دارند به ما معرفی کنند. رئیس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور ادامه داد: در راستای حفظ محیط زیست یکی از تلاش هایی که صورت گرفته، گازرسانی به روستاها برای ممانعت از قطع درختان و استفاده به عنوان سوخت است. بحث آتش سوزی جنگل ها نیز یکی از معضلاتی است که موجب از بین رفتن پوشش گیاهی و تخریب محیط زیست می شود. ۹۵ درصد آتش سوزی ها توسط عامل انسانی صورت میگیرد که از این مقدار ۱۵ درصد آن به صورت عمدی است. وی اشاره ای نیز به بحث مراتع کرد و افزود: سعی ما بر این است که مراتع پروانه ی چرا بگیرند و معلوم باشد چه کسی با چه تعداد دام از آن استفاده می کند. همچنین در مقوله ی واگذاری زمین برای تبدیل به کاربری مسکونی، ما چنین حقی در واگذاری به مردم را نداریم. ما تنها می توانیم به بنیاد مسکن واگذار کنیم یا سازمان راه و شهرسازی که در مناطق مختلف برای مردم منزل مسکونی تهیه کنند. .................................................................................................. سایت بلاغ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم  

تحلیلی بر نگاه فقه به محیط زیست/ جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست؟

بسم الله الرحمن الرحیم  عضو هیأت علمی دانشگاه قم تحلیلی بر نگاه فقه به محیط زیست جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست؟   عضو هیأت علمی دانشگاه قم با اشاره به اهمیت حراست از محیط زیست گفت: بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌های شهری ارائه داد. . . . به گزارش بلاغ به نقل از رسا، رهبر انقلاب اسلامی، هفده اسفند ۹۳ در دیدار مسؤولان و فعالان محیط زیست، منابع طبیعی و فضای سبز کشور به مسائل کلیدی حراست از محیط زیست اشاره کردند که تبیین آن مسائل می تواند کشور را در عرصه سلامت محیطی یاری دهد. رهبرمعظم انقلاب، محیط زیست را مظهر الطاف الهی برشمردند و بر زیبا بودن همه جای زمین، جنگل یا کویر اشاره کرده و فرمودند «بدترین آدم‌ ها، «حرث» یعنی کشاورزی و «نسل» یعنی فرزندان را آلوده می‌ کنند چنان که در آیه ۲۰۵ سوره بقره «وَ إِذا تَوَلَّی سَعی‏ فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فیها وَ یُهْلِکَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ الْفَسادَ» به این مطلب اشاره شده است. ما باید در زمینه محافظت از طبیعت، فرهنگ سازی کنیم تا مردم نسبت به محیط زیست حساس شوند و بدون تابلو در این راستا گام بردارند از این‌رو از نظر قانونی باید دست اندازی به محیط زیست جرم تلقی شود و از سوی دستگاه قضایی، مجرمان تعقیب شوند زیرا حفظ محیط زیست یک مسأله حاکمیتی است و هر اقدامی باید پیوست زیست محیطی داشته باشد و برای طبیعت و محیط زیست، سند ملی تهیه شود تا به عنوان اسناد ملی و اموال عمومی محفوظ بماند. هرگونه استفاده از اموال عمومی طبق فتوای امام خمینی(ره) و اصل ۴۵ قانون اساسی باید با اجازه دولت باشد بنابراین کسانی که جنگل را تخریب می‌ کنند و کوه‌ خواری می‌ کنند، به اسراف و امر حرام مبادرت ورزیده‌ اند که این تخریب‌ ها آثار وضعی دارد یعنی کسانی که اقدام به تخریب کرده‌ اند ضامن بوده و باید خسارت بدهند. اختلاف اساسی دیدگاه اسلام با مسیحیت در مورد محیط زیست این است که غرب و مدعیان مسیحیت، طبیعت را دشمن انسان می‌ دانند که انسان با قهر و غلبه باید بر آن پیروز شود که برای مطالعه بیشتر می‌ توان به کتاب «انسان و طبیعت نوشته سید حسین نصر مراجعه کرد؛ اما اسلام از ابتدا با دید محبت به محیط زیست می‌ نگرد چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) برای طبیعت شأن مادری قائل شدند که انسان‌ ها نباید با آن بد رفتاری داشته باشند. در حال حاضر غرب با ابزار رسانه‌ ای‌ اش این مطلب را به دنیا القا می‌ کند که مسلمانان به محیط زیست توجه ندارند اما مسیحیت به عنوان دین آشتی و سبز به این مسأله ارج می‌ نهد و طرفدار محیط زیست است چنان که کشیشان از این شیوه زیاد استفاده می‌ کنند. . در همین زمینه گفتگوی تفصیلی داشته‌ ایم با حجت الاسلام عزیز الله فهیمی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی دانشگاه قم که تقدیم خوانندگان می‌ شود. . با توجه به سخنان رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت حفظ محیط زیست درباره راهکار های آن بیشتر توضیح دهید؟ هر دوره‌ و زمانی اقتضائات خاص خود را دارد، روزگاری در تابستان‌، یخچال و وسایل سرمایشی نبود و مردم در شهر های کویری همچون یزد، میبد و قم، یخچال‌ های طبیعی درست می‌ کردند؛ شهر قم دو یخچال داشت؛ یکی از آن ها نزدیک بیت امام(ره) است که به یخچال قاضی شهرت دارد و دیگری در میدان امام(ره) که به یخچال تولید دارو معروف است؛ مردم در زمستان در آنجا یخ‌ می‌ ریختند و در تابستان از آن استفاده می‌ کردند. آب انبار کامکار و شاه‌ قلی خان که برای برداشتن آب بایدحدود صد و بیست پله به زیر زمین رفت؛ در یزد حدود هشتاد و هشت کیلومتر تا قنات فاصله بود و حدود بیست متر زیر زمین تونل کشیده شده است تا آب به آب‌ انبار برسد از این رو مسأله قنات کندن و مغنی در آنجا بسیار مطرح بوده است اما اکنون هیچ کاربردی ندارد زیرا یخچال‌ های برقی و موتور هایی که آب را با فشار به سطح زمین می‌ رساند، جایگزین آب انبار و قنات شده است. مسأله محیط زیست نیز از اموری است که در حال حاضر باید به آن توجه شود؛ مرحوم شهید بهشتی پس از پیروزی انقلاب، به مدرسه فیضیه آمدند و در جمع طلاب گفتند «تا به حال شعار اصلی این بود که «حی‌ علی الصلاة» اما اکنون ما به دنبال «حی‌ علی القضا» هستیم»؛ یعنی با تثبیت نظام، مسأله قضاوت را دریابید زیرا اقتضای زمانه این است. قضاتی که وابسته به نظام طاغوت بوده‌ اند و حتی قضاتی که آلودگی نداشتند، به منابع اسلامی آشنا نبودند و قضاوت آن ها طبق کتاب «تحریر الوسیله امام خمینی(ره) و فقه جواهر الکلام مرحوم نجفی» نبود، بنابراین وجود روحانیت در دادگاه‌ ها و دادگستری‌ ها لازم و ضروری بود؛ امروز نیز عرض می‌ کنم به دنبال سخنان رهبر معظم انقلاب باشیم که دستور «حی علی محیط زیست» را صادر فرمودند. رهبر معظم انقلاب در سخنرانی ۱۷/۱۲/۹۳، در جمع مسؤولان وزراتخانه‌ ها، تأکید داشتند؛ از جمله چیز هایی که مغفول مانده، بحث محیط زیست است و باید مورد توجه قرار بگیرد؛ نکات محوری سخنان ایشان عبارت است از فرهنگ سازی مسأله محیط زیست و حاکمیتی بودن بحث محیط زیست. به طور مثال در قدیم، افرادی مواد مخدر را در زمین‌ های کشاورزی خود تولید می‌ کردند و به مصرف می‌ رساندند که در آن زمان مسأله خصوصی بود اما بعد ها مواد مخدر جنبه حاکمیتی پیدا کرد زیرا عده‌ ای واسطه شدند تا جوان‌ ها را معتاد و فاسد کنند؛ از این‌ رو دولت وارد عمل شد و در زمینه مواد مخدر قانون‌ گذاری کرد و نبض کار را در دست گرفت؛ یا در زمان جنگ که عده‌ ای کوپن را قاچاق می‌ کردند و دولت در این زمینه نیز قانون‌گذاری کرد. رهبر معظم انقلاب فرمودند «هر تصمیمی که در کشور گرفته‌ می‌ شود باید با مسؤولان محیط زیست همراه و همکار شود» یعنی اگر فردی خواست ساختمان بیست طبقه بسازد، باید از محیط زیست اجازه بگیرد که ترکیب شهر به هم نریزد یعنی پیوست محیط زیستی در کار ها وجود داشته باشد. از دیگر نکات محوری سخنان رهبری این بود که باید جرم‌ انگاری شود؛ یعنی اگر فردی درختی را قطع کند، به ریه یک شهر آسیب می‌ زند؛ وقتی قطع درخت جرم محسوب شود، هیچ فردی نمی‌ تواند حتی درخت خانه خود را قطع کند. ایشان فرمودند «وضعیت کشور ما به‌گونه‌ ای شده است که تا دیروز زمین می‌ خوردند اما امروز، کوه‌ خوار، جنگل خوار و دریا خوار شده‌ اند که باید با همه این‌ ها مقابله شود حتی برخی تحت عنوان این که می‌ خواهند مدرسه علمیه بسازند، جنگل‌ ها را خراب می‌ کنند، این ریه شهر حتی با مدرسه علمیه نیز نباید لطمه بخورد». همچنین فرمودند «آب سرمایه زندگی مردم است و ۹۰ درصد آب‌ های کشور ما در کشاورزی استفاده می‌ شود»؛ می‌ توانیم با روش‌ های نوین کشاورزی همچون آبیاری قطره‌ ای به نحو بهینه از آب استفاده کنیم اما درحال حاضر پنجاه درصد آب‌ ها هدر می‌ رود و ۱۰درصد آب‌ های شیرین کشور، برای آب شرب مردم و کارخانه‌ های صنعتی مصرف می‌ شود که می‌ توان این موازنه را عوض کرد. ریزگرد ها از مسائل دیگری است که رهبر معظم انقلاب به آن پرداختند؛ هشتاد درصد درخت‌ های بلوط استان ایلام به وسیله ریزگرد ها از بین رفته است؛ با این وجود ریزگرد ها فقط مسأله عراق، ایران، عربستان و سوریه نیست بلکه به همه کشور ها آسیب می‌ زند. بنابراین برای حل مسأله ریزگرد ها باید همت جهانی وجود داشته باشد یعنی به صورت جهانی فکر شود زیرا بشر تنها یک محیط زیست دارد و هیچ کشوری نمی‌ تواند زمین، درخت و جنگل بخرد، بلکه باید از آن ها به خوبی مراقبت و استفاده کند. رهبری به آب شدن یخ‌ های قطب جنوب و شمال اشاره کردند؛ زمانی که یخ‌ ها کنده می‌ شوند کوهی از یخ در دریا راه می‌ افتد و با برخورد به کشتی‌ ها، خسارت زیادی وارد می‌ کند؛ وقتی یخ‌ ها آب می‌ شوند، موازنه زمین نسبت به زلزله و سیل از بین ‌می‌ رود؛ کوه‌ ها فرسایش می‌ یابند و ارتفاع آن ها کم می‌ شود. در حال حاضر کوه‌ ها را همچون قارچ برش می‌ زنند و پایین می‌ آورند؛ قرآن کریم می‌ فرماید «ما کوه‌ ها را همانند میخ‌ های زمین قرار دادیم» وقتی انسان این موازنه را به هم می‌ زند، زلزله بیشتر می‌ شود و ترکیب آتشفشان به هم می‌ خورد. نکته دیگری که رهبری فرمودند این است که همه منابع طبیعی زیبا است؛ کویر و جنگل قشنگ است؛ زمین متعلق به همه نسل‌ ها است و به «خلق لکم ما فی‌ الارض جمیعا» استناد کردند. با قطع بی‌ رویه درختان، در آینده باید به فرزندان خود عکس طبیعت را نشان دهیم و یا سنگی را در میدان شهر بگذاریم و بگوییم زمانی سنگ نیز در دنیا بوده است؛ هر زیبایی که در طبیعت از بین می‌ رود، از جمله آبشار ها و رود ها متعلق به همه افراد جامعه است؛ زیرا افزون بر موارد دیگر، منبع درآمدی برای کشور هستند. به گفته رهبری، فرهنگ سازی درباره محیط زیست باید به گونه‌ ای باشد که مسؤولان تابلو را بزنند و مردم خودشان حرکت ‌کنند یعنی اهمیت مسأله را درک کنند؛ به طور مثال خطرات نازک شدن لایه اُزون و گاز های گلخانه‌ ای که در هوا منتشر می‌ شود را به مردم هشدار بدهند؛ چنان که در شهری همچون تبریز در اثر این مسأله بسیاری از درختان سوخته است. با توجه به این که فرهنگ سازی در زمینه حفظ محیط زیست از دغدغه‌ های رهبر معظم انقلاب است، چگونه می‌ توان در این زمینه فرهنگ سازی کرد؟ فرهنگ سازی به معنای این که برای مردم نسبت به محیط زیست حساس باشند؛ زیرا انسانی که بدنش به آب و غذا نیازمند است؛ اگر در آینده هوایی برای تنفس نداشته باشد، آب و غذا برای او فایده‌ ای نخواهد داشت، همان گونه که در حال حاضر در کشور چین بر اثر کثرت جمعیت، در کنار خیابان‌ ها پمپ‌ های هوا گذاشته‌ اند. به دلیل مرغوبیت خاک کشورمان در جنوب، خاک کشور را می‌ دزدند و برای کشور های امارات و عربستان می‌ برند. علما در گذشته برای مردم جا انداخته بودند که نان برکت خدا است و اگر فردی تکه نانی را می‌ دید می‌ بوسید و در کناری می‌ گذاشت تا زیر پا نماند و به این صورت، فرهنگ سازی صورت گرفته بود. باید به گونه‌ ای فرهنگ سازی درباره محیط زیست صورت بگیرد که یک درخت برابر یک فرزند در زندگی انسان ارزش پیدا کند چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «بعد از مرگ شما یا فرزندی باشد که به دیگران خدمت کند یا درختی که دیگران از سایه آن استفاده کنند یا پلی ساخته باشید که مردم از روی آن عبور کنند یا قرآنی نوشته باشید که مردم آن را تلاوت کنند» و اگر این گونه فرهنگ‌ سازی شود هیچ فردی به خودش اجازه نمی‌ دهد که به درختان آسیب بزند. برخی قوانین محیط زیست باید تغییر پیدا کند؛ به طور مثال در زمان سابق اگر فردی با ماشین پای فردی را می‌ شکست، آن فردی که پایش شکسته بود، باید در دادگاه اثبات می‌ کرد که طرف مقابل، سرعتش زیاد بوده است، اما در مراحل بعد قانون گذاری صورت گرفت و طبق این قانون، مبنای مطلق در نظر گرفته شد و در تمام موارد، فرد راننده مسؤول و مقصر شناخته شد؛ مگر این که از آسمان سنگ و یا صاعقه‌ ای بیاید و به شیشه برخورد کند و تعادل راننده به هم بخورد که به آن آفت سماوی می‌ گویند اما با این قانون، راننده‌ ها با احتیاط بیشتری رانندگی می‌ کنند. در بحث محیط زیست، بسیاری از پرونده‌ ها شکست می‌ خورد؛ گاهی فاضلاب کارخانه را به درون رودخانه رها می‌ کنند و سبب می‌ شود که هزاران ماهی از بین برود و بعد صاحب کارخانه می‌ گوید «پمپ محل فاضلاب، سوراخ شده و مقصر ما نبوده‌ ایم» و در نهایت ۱۰ هزار تومان جریمه می‌ شود. آیا تاکنون قوانینی برای جلوگیری از قطع درختان در ایران وضع شده است؟ بله، در زمان آیت الله شاهرودی، یک نفر را پانصد هزار تومان برای قطع درخت خانه خودش جریمه کردند؛ خانم ابتکار و پدرش در زمینه وضع قوانین محیط زیست زحمت کشیده‌ اند؛‌ برای تصویب اصل پنجاه، قانون اساسی، پدر خانم ابتکار که به پدر محیط زیست ایران شهرت داشت، بسیار تلاش کرد و با مراجع تقلید و مجلس خبرگان صحبت کرد تا این مطلب را جا انداخت که محیط زیست، سرمایه عمومی است و اگر فردی دست‌ اندازی کند باید جلوی او را بگیرند و محیط زیست، متعلق به همه عصر ها و نسل‌ ها است. به طور مثال، شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در دهه هفتاد در هر خیابانی تابلو شده بود و این مسأله به فرهنگ عمومی تبدیل شد به گونه‌ ای که اکنون حتی خانواده‌ های مذهبی با داشتن فرزند بیشتر کنار نمی‌ آیند. آنقدر روی ذهن و فکر مردم برای فرزند کمتر کار کردند که الان معلوم می‌ شود سودش را اسرائیل برده است، زیرا جمعیت پیر، کاری نمی‌ تواند انجام بدهد؛ غرب احساس وحشت کرده است که جمعیت مسلمانان تا بیست سال آینده، بسیار زیاد خواهد بود،‌ از این رو مسلمانان در دنیا می‌ توانند بسیاری از امور را در دست بگیرند که برای غرب خطرناک است. باید نسبت به کودکان خود، فرهنگ‌ سازی کنیم که گل را نچینند و به گیاهان و درختان آسیب نرسانند. مسأله محیط زیست به حربه تبلیغاتی مسیحیت علیه اسلام تبدیل شده است؛ دیدگاه اسلام را درباره حفظ محیط زیست توضیح دهید؟ ما درباره محیط زیست با غرب، اختلاف مبنایی داریم؛ نگاه غرب، منشعب از دیدگاه مسیحیان البته مسیحیت تحریف شده و کلیسا است؛ در گذشته اکثر مردم نگاهشان به زمین کشاورزی و محیط زیست بود و از درخت و مزرعه روزی می‌ طلبیدند؛ اما بعد ها برای این که با موحد بودن و اعتقاد به طلب روزی از خدا، مقابله کنند؛ مظاهر طبیعت را شیطان و ابزار غفلت نامیدند که انسان را منحرف می‌ کند و آدم خوب را فردی قلمداد کردند که بر این مظاهر غلبه کند و چیره شود که این نگاه تا قرن چهارده نیز حاکم بود. سید حسین نصر، کتابی به نام طبیعت و انسان دارد که در این کتاب به صورت موشکافانه، کلمات دانشمندان از مارکس، فروید و هابز را بررسی می‌ کند و تحلیل همه آن ها بر این است که انسان دشمن طبیعت است و طبیعت، دشمن انسان است و انسان باید بر طبیعت غلبه کند و آن را از بین ببرد. اما دیدگاه اسلام از ابتدا برخلاف این بوده است چنان که قرآن کریم می‌ فرماید «وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً» خداوند، زمین را در اختیار شما قرار داده است که دشمن شما نیست و حضرت علی(علیه السلام) فرمودند «در روز قیامت، از شما درباره گوسفندان و چهارپایان و همچنین درباره رفتار با گل‌ ها و گیاهان سؤال می‌ کنند». آیت الله جوادی آملی در کتاب «اسلام و محیط زیست» این مطالب را به خوبی پرورش داده‌ اند مبنی بر این که افرادی هستند که گوش گاو را می‌ برند یا پایش را داغ می‌ زدند که مشخص باشد که قرآن در این‌باره می‌ فرماید «آن ها خلقت الهی را تغییر می‌ دهند»؛ اسلام از این افراد به عنوان آدم‌ های بد و «اخوان الشیاطین» یاد می‌ کند، بنابراین، اختلاف مبنایی میان اسلام و غرب وجود داشته است. در مقابل دیدگاه غربی و رومی، دیدگاه یونانی بود که می‌ گفتند طبیعت دشمن انسان نیست و به دیدگاه اسلامی نزدیک بود؛ دیدگاه رومی از کتاب‌ های انجیل و تورات آیه‌ هایی را آوردند که می‌ گفت «بکوبید و بسوزانید که طبیعت دشمن شما است» اما پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از هر جنگی می‌ فرمودند «اگر بر دشمن غلبه کردید و پیروز شدید، درختان آن ها را نسوزانید، در آب‌ های آن ها سم نریزید و مزارعشان را خراب نکنید» یا زمانی که میوه‌ ای را برای حضرت می‌ آوردند، رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) آن را می‌ بوسیدند، بر چشمانشان می‌ گذاشتند و می‌ فرمودند «این نعمت و تحفه الهی است». در این اواخر، کشیشان هنگامی که دیدند مردمشان بر خراب کردن منابع طبیعی حساس شده‌ اند، سوار بر موج شدند و گفتند ما نیز طرفدار محیط زیست و جزء نهضت سبز هستیم تا جایی پیش رفتند که گفتند نباید گوسفند را ذبح کنید؛ زیرا این تصرف در طبیعت محسوب می‌ شود یا این که باید گوسفند را بی هوش کنید. از صد عضو شورای مرکزی کلیسا های فرانسه، ۹۰ عضوشان رأی دادند که ازدواج هم‌جنس‌بازان در کلیسا برگزار می‌ شود زیرا آن ها تابع نظر اکثریت هستند و به مسأله انسان‌ محوری توجه دارند؛ معتقدند انسان قطب همه‌ چیز است و هر چیزی برای انسان است اما خداوند متعال می‌ فرماید «انا لله و انا الیه راجعون»؛ همه عالم از خدا است و به خالق هستی نیز بر می‌ گردد. رهبر معظم انقلاب به سوره الرحمن آیه ۱۰ استناد کردند؛ که می‌ فرماید «خداوند زمین را برای استفاده شما قرار داده است»؛ و آیه ۲۹ سوره بقره که می‌ فرماید «خلق لکم ما فی الأرض جمیعا»؛ آیه ۶۱ سوره هود که خداوند از انسان می‌ خواهد تا زمین را آباد کند نه این که نابود کند و آیه ۲۰۵ سوره بقره که بدترین انسان‌ ها را افرادی معرفی می‌ کند که محیط زیست را تخریب می‌ کنند. غرب از محیط زیست به عنوان حربه تبلیغی در کشور های آفریقایی استفاده می‌ کند و می‌ گوید «ما به دنبال سبزی، نشاط، تازگی و طراوت هستیم اما مسلمانان به دنبال کشتار و قتل هستند». ما باید در بعد رسانه‌ ای تبلیغ کنیم که اسلام همه‌ اش زیبایی است؛ بنابراین اگر روی محیط زیست کار کنیم و این بعد اسلام را به دنیا معرفی کنیم، اقدام تبلیغی کرده‌ ایم و این وظیفه طلاب است. جبهه ما در حال حاضر، همین جبهه ریزگرد ها، دشمنی‌ ها و شیطنت‌ های غرب است و نباید بدهکار نسل آینده باشیم بلکه باید اطلاع رسانی صحیحی در این زمینه صورت بگیرد. با توجه به این که اسراف کردن و استفاده سوء از انفال در مبانی دینی حرام است، در این زمینه نیز توضیح دهید؟ در خصوص انفال، در اصل ۴۵ قانون اساسی آمده است که «کوه‌ ها، دره‌ ها، جنگل‌ ها، رودخانه‌ ها و حاشیه رودها متعلق به عموم مردم است و باید دولت، آن ها را به نحو صحیح مدیریت کند». امام خمینی(ره) در نامه‌ ای که به مرحوم آیت الله محمد حسن غدیری داشتند؛ فرمودند «شما فکر می‌ کنید، آدم باید این اندازه نادان باشد که فلانی با ماشین‌ های کذایی صد هزار متر زمین را بگیرد و به دیگری یک متر زمین نیز نرسد». دانشگاه بهشتی در دامنه کوه ساخته شده و قرار بوده است که تا بالای کوه باز باشد تا دانشجویان بتوانند گردش و استراحتی داشته باشند؛ انقلاب که شد؛ عده‌ای زمین‌ خوار، کوه‌ ها را تقسیم کردند و فروختند و این که رهبری به کوه‌ خواری اشاره کردند، بسیار جدی باید به آن پرداخته شود. با توصیفات شما، قصه محیط زیست بسیار قصه غم انگیزی است؛ با توجه به این که رسانه ما رسانه‌ مرجع حوزه است و توسط مراجع عظام رصد می‌ شود؛ سؤالی که به ذهن می‌ رسد این است که چرا در جامعه ما مسأله محیط زیست، حفظ طبیعت و احترام به حقوق حیوانات، تا این اندازه بی‌ اهمیت بوده است؛ اگر بخواهیم صریح بگوییم؛ به اندازه‌ ای که برای یک واجبی، تبلیغات و تذکر می‌ بینیم حتی در میان روحانیت؛ درباه این بحث اقدام جدی مشاهده نمی‌ کنیم و این بحث به نوعی مغفول واقع شده است؛ آیا این بحث مبنای جامعه‌ شناختی دارد یا این که از اولویت کمتری برخوردار است؟ یک بعد آن این است که مسائل مهم‌ تری همچون ارتزاق مردم مطرح بوده است به عنوان مثال اگر در گذشته یک اتاقی را در اختیار جوانی قرار می‌ دادند، ازدواج می‌ کرد اما اکنون، اگر یک سوئیت کامل برای جوان ایرانی تهیه نشود، زیر بار ازدواج نمی‌ رود زیرا توقعات بالا رفته است. در اسلام بر حفظ محیط زیست، تأکید بسیاری شده است تا جایی که پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره پیرزنی که سبب مرگ گربه‌ ای شده بود؛ فرمودند «این زن هیچ‌ گاه به بهشت نمی‌ رود»؛ همچنین امام صادق(علیه السلام) فرمودند «اگر فردی برای شکار و سیر کردن فرزندانش مسافرت کند، نمازش شکسته است اما اگر به قصد شکار مسافرت کند و شکار او برای تفریح باشد، نمازش کامل است زیرا سفرش، سفر گناه است». حضرت علی(علیه السلام) در راه جنگ صفین از روستایی عبور کردند که فاضلاب‌ ها در کوچه‌ ها روان بود، جوان‌ های عیاش و مزاحم مردم بودند و پنجره‌ های خانه‌ ها به گونه‌ ای کوتاه ساخته شده بود که کل خانه دید داشت؛ حضرت فرمودند «از جنگ که برگشتم باید سه کار را انجام داده باشید، نخست پنجره‌ های خانه‌ ها را بالاتر ببرید تا منازلتان محفوظ باشد؛ دوم، فاضلاب‌ ها را کنترل کنید و سوم، جوان‌ ها به دنبال کار بروند». در اوایل انقلاب که هنوز اصل نظام مستقر نشده بود، در خیابان‌ های تهران، تعداد شراب‌ فروشی‌ ها از کتاب‌ فروشی‌ ها بیشتر بود و به تدریج که نظام تثبیت شد و شراب فروشی‌ ها و کاواره‌ ها جمع شد، نوبت به آن رسید که به برخی مطالب زمین مانده بپردازد و مسأله محیط زیست نیز از آن جمله بود. قبل از اعزام محرم و ماه رمضان، کتابچه‌ ها و بسته‌ های محیط زیستی به طلاب می‌ دهند که پرداختن به این مسأله در منبر ها، از برنامه‌ های تبلیغی طلاب باشد و به مردم اطلاع رسانی شود تا اهمیت محیط زیست برای مردم روشن شود. در کتاب «مستر همفر» آمده است که ما باید کاری کنیم که مسلمانان، غرب را الگوی خود بدانند و از وجود روایاتی همچون «النظافة من الایمان» در اسلام، غافل باشند تا کثیف و‌ فقیر باقی بمانند و وقتی به ما نگاه ‌می‌ کنند؛ بگویند غربی‌ ها چقدر موفق هستند که اگر آن ها بدانند دین اسلام برای همه ارکان زندگی‌ شان برنامه دارد و دین کاملی است دیگر از ما تبعیت نخواهند کرد. می‌ گویند، امام باید مبسوط الید باشد و بتواند افراد و امکاناتی داشته باشد که احکام را اجرا کند؛ در دوره رضاخان که آخوند از مسیر خانه تا مسجد امنیت نداشت و زمانی که ربا خواری و فحشاء و شراب خواری بود؛ آیا امام می‌ توانست از محیط زیست حرف بزند، بنابراین نمی‌ توان گفت که به مسأله محیط زیست توجه نمی‌ شده است. در طول بیش از ۱۴۰۰ سال، جنبه‌ های خصوصی اسلام در زندگی مردم مانده است؛ از این‌ رو فقه خصوصی و خانواده بسیار گسترش یافته و خوب کار شده است اما اهل سنت که حکومت عثمانی‌ را پانصد سال اداره کردند. در کتاب «المجله» آمده است که اهل سنت با این تجربه برای اداره جامعه، قانون نوشتند و از ریزترین مسائل همچون قصاب و خیاط در کتابشان موجود است که مرحوم کاشف الغطاء نیز بر این کتاب حاشیه زده و در اختیار شیعه قرار داده است. آن ها به طور عملی حکومت کردند اما شیعیان تا آن زمان حکومت نداشتند و فقه شیعه، فقط به حوزه خانواده‌ ها محدود شد و دولت‌ ها کاری به آن نداشتند اما مسائل عمومی همچون محیط زیست که رهبری آن را حاکمیتی می‌ دادند در حال حاضر باید ساز و کار بهتری داشته باشد و افراد، امکانات و دادگاهی برای محاکمه مجرمان داشته باشد. مردم ایرانی بسیار خوش ذوق بودند و هرکسی در خانه خود حداقل یک گلدان می‌ گذاشت و کنار درب خانه‌ ها سنگی می‌ گذاشتند که اگر پیرمرد یا پیرزنی عبور می‌ کرد، کمی در آنجا استراحت کند و این آداب به معنای مردم‌ مداری و احترام به مردم از سوی ایرانیان بود. حمام لطفعلی خان در کرمان نشان می‌ دهد که مردم ایران چقدر از نظر بهداشتی پیشرفته و جلو بود‌ه‌ اند؛ حجامت که متعلق به مسلمانان است و غربی‌ ها مدتی آن را مسخره می‌ کردند اما الان این شیوه‌، از روش‌ های پزشکی آن ها است. بنابراین به مرور زمان با وقوع جنگ‌ ها مسائل مربوط به حفظ محیط زیست را کم‌ اهمیت و بی‌ اهمیت کردند و از طرف دیگر در آن زمان، آسیب به محیط زیست تا این اندازه، فنی و پیچیده نبوده است. کارخانه‌ های آمریکایی زیر بار پیمان «کیوتو» ژاپن نرفتند زیرا طبق این پیمان، هر کارخانه‌ ای سهمیه تولید گاز «‌co2» دارد و نباید از آن تجاوز کند و آمریکا آن را قبول نکرد زیرا خودش بزرگترین تولید کننده گاز های گلخانه‌ ای است. در گذشته ممکن بود فردی جلوی خانه‌ اش آشغال بریزد اما لایه اُزون را سوراخ نمی‌ کرد یا کنار دریا، ماهی‌ های زیادی را صید نمی‌ کرد اما امروزه با رها کردن فاضلاب‌ ها، هزاران ماهی را از بین می‌ برد از این رو توجه به حفظ محیط زیست در عصر حاضر ضروری است و در کنار مبسوط الید بودن امام، تشکیل حکومت و ایجاد قوه قاهره باید از آسیب‌ هایی که به محیط زیست وارد می‌ شود جلوگیری کرد و قوانینی برای برخورد با مجرمان این حوزه، وضع کرد. من هلند بودم، سفارت‌ خانه ایران در هلند دیواری کوتاه داشت و چون احتمال داشت، منافقان از دیوار سفارت‌ خانه بالا روند و پرچم جمهوری اسلامی ایران را پایین بکشند؛ تصمیم گرفته شد، سیم‌ خارداری بر روی دیوار سفارت کشیده شود؛ اما وقتی خواستند که سیم‌خاردار بکشند، اهالی محل جمع شدند و گفتند ترکیب محله ما به هم می‌ خورد؛ زیرا هیچ خانه‌ ای سیم‌خاردار ندارد و محله ما ظاهر زشتی پیدا می‌ کند. در آنجا از هر خیابانی که عبور می‌ کنید، از پنجره‌ ها و تراس‌ های خانه‌ ها فقط گل آویزان است اما متأسفانه در قسمت مسلمان نشین که می‌ روید،‌ اوضاع به‌‌ هم ریخته است و جالب نیست. عملکرد حوزه علمیه را در حفظ محیط زیست چگونه ارزیابی می‌ کنید آیا راضی کننده هست یا خیر؟ عملکرد حوزه در این مقوله بسیار ضعیف بوده است و هیچ نمره قبولی را نمی‌ گیرد؛ به صورت مثال؛ ما در سر سفره، نان، برنج، خورشت و آب می‌ خواهیم و اگر یکی از آن ها نباشد، سفره معطل است؛ در اسلام نیز همه جنبه‌ ها در نظر گرفته شده است به ویژه این که فقه ما از جنبه خصوصی و از انزوای سیاسی درآمده است و می‌ خواهد حکومت‌ داری کند. در حال حاضر فقه می‌ خواهد به مردم بفهماند که اسلام نیز به نیاز های مردم توجه دارد و پس از جنگ تحمیلی که از آن ۳۵ سال می‌ گذرد باید سریع نسبت به این مسائل سازماندهی کنیم و باید عهده‌ دار آن باشیم؛ نه این که عده‌ ای به واسطه دانستن زبان‌ های انگلیسی و فرانسوی، کتاب‌ هایی را ترجمه کنند و افکار ترجمه‌ ای را منتشر کنند. بنابراین به دلیل وجود همین خلأ، در زمینه محیط زیست، کتابی به نام «مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست» نوشته‌ ام از این‌ رو درباره محیط زیست کوتاهی شده و همان‌ گونه که رهبری فرمودند باید فرهنگ‌ سازی صورت بگیرد. در «ارگ بم» که بیش از ۲۵۰۰ سال سابقه دارد؛ در بالای کوه، چاهی حفر شده است تا آب را بالا بکشند اما تا زمان رضاخان از آنجا برای ژاندارمری استفاده می‌‌ کردند و برخی از خاک آن جا برای مصارف کشاورزی می‌ بردند. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «خداوند از فردی که پدر و مادرش را فراموش کند، نمی‌ گذرد» و بعد فرمودند «پدر و مادر این امت، من و علی(علیه السلام) هستیم»؛ اگر ما در دنیا ادعا می‌ کنیم که تنب بزرگ و کوچک متعلق به ما است؛ باید سند آن را ارائه کنیم؛ سند زنده بودن پدران ما چیست؟ سند ما این است که آن ها توانستند در اوج سختی با زیبایی و هنر، چشم‌ انداز، مدنیت، یخچال‌ هایی با عمق چهل متر و مساجدی با معماری علمی ایجاد کنند چنان که مسجد نائین در پانصد متری زیرزمین، آنچنان خنک بوده که در وسط تابستان کلاس درس برگزار می‌ شده است. این مسجد به گونه‌ ای ساخته شده است که صدای افراد از فاصله صد متری، بدون بلندگو یا فریاد زدن شنیده می‌ شود؛ از لحاظ جامعه‌ شناسی و هنر نمی‌ خواهیم بحث کنیم اما به این نکته توجه می‌ کنیم که تمام این آثار به دست انسان‌ های زنده پیشرفته، آینده‌ نگر و متفکر که چهار قرن جلوتر بود‌ه‌ اند، به وجود آمده است. آیندگان از ما توقع دارند که قدمی برداریم؛ آنچه زمین مانده و راجع به آن کم گذاشته‌ ایم، جبران کنیم و به مردم دنیا بگوییم که اسلام، این جنبه‌ ها را دارد؛ کشور ترکیه، نفت و گاز ندارد اما از آثار به جا مانده از عثمانی‌ ها و صنعت توریستی خود، درآمد هنگفتی به دست می‌ آورد. در جزیره‌ هنگ‌کُنگ به اندازه درآمد نفتی کشور ما، رادیو ساخته می‌ شود؛ در سنگاپور، سیب‌ زمینی به عمل نمی‌ آید و سیب زمینی‌ های گندیده کشور ما را می‌ خرند، پنجاه نوع کنسانتره از آن می‌ گیرند اما کشاورز ما اگر سیب‌ زمینی‌ هایش گندیده شود، دور می‌ ریزد و سال بعد سیب‌ زمینی می‌ کارد و به قیمت بیشتری نسبت به سال گذشته می‌ فروشند. پس مشخص می‌ شود که در این ابعاد کوتاهی کرده‌ ایم و لازم است به این‌ ها نیز بپردازیم؛ به موقع وام دهیم، به موقع حمایت کنیم، برای جوان‌ ها اشتغال ایجاد کنیم. درب‌ ها و چیز های قیمتی ارگ بم را دزدیدند و حتی خاک دیوار های آن را به دلیل این که سالیان زیادی آفتاب خورده بود به عنوان کود مرغوب پای درختان و مزرعه خود می‌ ریختند. این به معنای بی‌ فرهنگی و بی‌ توجهی است، پدر و مادر فرهنگی ما این آثار باستانی و محیط زیست است؛ به عنوان مثال در موزه «لورو پاریس»، سم اسبی گذاشته‌ اند و می‌ گویند این سم اسب حضرت عیسی(علیه السلام) است برای این که جوانشان شک نکند که حضرت عیسی(علیه السلام) را کشیشان به وجود آورده‌ اند و وجود خارجی نداشته است. بی‌ فرهنگی و بد فرهنگی در میان مسلمانان بسیار زیاد است؛ عربستان آثار باستانی زیادی را از بین برد و حتی قصد دارند گنبد سبز نبوی(صلی الله علیه و آله و سلم) که عثمانی‌ ها ساخته‌ اند را در کوچکترین فرصت از بین ببرند و مسلمانان نسبت به این تخریب‌ ها بی‌توجه هستند. با توجه به تأکیدات رهبر معظم انقلاب، نقش دولت و مسؤولان مربوطه را در حراست از محیط زیست و آثار باستانی چگونه ارزیابی می‌ کنید؟ امام خمینی(ره) فرمودند «فقه، تئوری اداره انسان از مهد تا لحد است» یعنی باید نیاز های افرادی که تحت حاکمیت اسلامی هستند، برآورده شود؛ یکی از نیاز های آن ها این است که در زندگی شهری پردغدغه، ماشینی و شلوغ، حق دارند که چند دقیقه در کنار ساحل بنشیند و جنگلی دست‌ نخورده و بِکر را تجربه کنند؛ گمشده بشر امروز، تکنولوژی و آسایش نیست بلکه رسیدن به آرامش است. بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌ های شهری ارائه داد؛ چنان که در ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی آمده است که اگر فرد یا افرادی، درون منبع آب یک شهر، سم بریزند؛ مجرم هستند. با وجود تلاش‌ ها و جلساتی که وجود دارد اما طبق سخنان رهبر معظم انقلاب «مشکل مردم به همایش نیست که این همه همایش راه می‌اندازید باید کار انجام شود» و در صحبت‌ های تاریخ ۱۷/۱۲/۹۳ خود نیز فرمودند «مسؤولان شروع به کارشان خوب است اما استمرار و پیگیری ندارند»؛ چنان که در خبر ها می‌ بینیم که کوه را صاف کرده‌ اند و کوبیده‌ اند، رسانه‌‌ ها این موضوع را به خوبی منتقل می‌ کنند اما مسؤولان پیگیری لازم را ندارند. مسؤولان منابع طبیعی، محیط زیست و قوه قضائیه می‌ گذارند زمانی که ساختمان به صورت کامل ساخته شد؛ بعد می‌ گویند که این ساختمان باید خراب شود، دولت در این زمینه و با رشوه خواری‌ هایی که صورت می‌ گیرد باید به شدت برخورد کند و مجازات‌ ها نیز با جرم‌ ها مطابقت داشته باشد یعنی برای بریدن درختان و زمین‌خواری‌ ها جرائم سنگین وضع شود و قانون متحول شود. پرونده‌ های زیادی در زمینه عدم تطابق جریمه با جرم وجود دارد؛ از جمله این که آب شرب شهر سمنان با گچ آلوده شد اما مقصر و خاطی این جریان، فقط پنجاه هزار تومان جریمه شد. فقه حکومتی با فقه خصوصی و انزوایی تفاوت دارد و کتاب‌ های زیادی درباره مسائل خصوصی همانند غسل و احکام نظافت فردی نوشته شده است و رهبر معظم انقلاب در سفری که به قم داشتند، فرمودند «یک نفر بیاید و درس خارج درباره فقه هسته‌ ای یا عزت مسلمانان و نفی سبیل را بیاندازد و درس بگوید» وقتی به مسائلی همچون رَحِم اجاره‌ای نمی‌ پردازیم نتیجه‌ اش این می‌ شود که ازدواج‌ های سفید راه‌ می‌ افتد. چنان که رهبر معظم انقلاب، پس از جنگ، مسؤولان سپاه را جمع کرده و فرمودند «تا الان جنگ بود اما حالا که در شهر ها هستید، چرا خانواده‌ های خود را به پارک نمی‌ برید و از این فضا استفاده نمی‌ کنید». مجتهد زمانی می‌تواند خوب فتوا بدهد و مردم را هدایت کند و همین فتوا ها، موجب قانون شود که موضوع شناسی خوب صورت بگیرد؛ اگر موضوع به خوبی شناخته نشود، فتوایی نیز صادر نخواهد شد. نظریه‌ ای وجود دارد که اگر یک پروانه در آمازون پر بزند، در ماساچوسِت آمریکا طوفان می‌ شود،‌ زیرا همه چیز با هم مرتبط است یا نهنگی در اقیانوس اطلس می‌ میرد و ما در اینجا به سختی تنفس می‌ کنیم زیرا نهنگ‌ ها ماهی‌ های گندیده را می‌ خورند و به این ترتیب هوا در اثر مردار ماهی‌ ها، آلوده نمی‌ شود و دی اکسید کربن تولید نمی‌ شود بنابراین حیات آن نهنگ با تنفس ما مرتبط است. نابود کردن موجودات به محیط زیست آسیب می‌ زند چنان که کفتار ها، تمام آشغال‌ ها و کرم‌ ها را می‌ خورند و نقش جمع آوری زباله را برای طبیعت دارند اما در تهران رایج کرده‌ اند که اگر خانمی که با شوهرش مشکل دارد قسمتی از اعضای بدن کفتار ماده را به گردنش آویزان کند محبت شوهرش را جلب می‌ کند و به همین دلیل این بخش از بدن کفتار با قیمت زیادی در حدود پنج میلیون تومان در تهران به فروش می‌ رسد. منشأ این‌ گونه افکار و خرافه پرستی‌ ها چیزی جز بی‌ فرهنگی نیست و اگر دولت با این مسائل برخورد کند؛ مجرمان و سوء استفاده‌ کنندگان را بگیرد و چند سال زندانی کند، کفتارکشی به راه نمی‌ افتد. .................................................... برچسب‌ها: حجت الاسلام عزیزالله فهیمی محیط زیست فرهنگ ..................................................... سایت بلاغ دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم

آثار خیانت به طبیعت در لسان قرآن و روایات – [ارزش آب و آثار حقوقی و فقهی مصرف بی رویه آن]

بسم الله الرحمن الرحیم  سخنان کمتر شنیده شده از آثار خیانت به طبیعت در لسان قرآن و روایات . [ارزش آب و آثار حقوقی و فقهی مصرف بی رویه آن] . . حجت الاسلام والمسلمین مهدی طباطبایی رئیس موسسه بحرالعلوم که به مسایل فقه اجتماعی از جمله فقه محیط زیست و.. می پردازد، در ایام هفته صرفه جویی در مصرف آب در گفت گویی تفصیلی با خبرگزاری «حوزه»، به ذکر مباحثی پیرامون پاسداشت و ارج و قیمت آب و آثار حقوقی و فقهی مصرف بی رویه در حوزه خانگی و صنعتی و کشاورزی پرداخته است که در ذیل متن این گفت وگو را می خوانیم. . سوال: با سلام در وهله اول در خصوص نظر دین در خصوص مصرف گرایی مباحثی را مطرح کنید تا وضعیت مصرف آب نیز از نظر اسلام در ادامه تبیین شود. با عرض سلام در واقع دو نوع بازدارندگی نسبت به مصرف به شکل طبیعی و اقتصادی و همچنین اسلامی وجود دارد؛ اسلام در زمینه صرفه جویی در همه موارد از جمله آب و نان و مواذ غذایی و انرژی و… مباحث صریحی را مطرح می کند که دارای کارکردهای مختلف است. همه وسایلی که انسان با آن سروکار دارد و هرچیزی که در کنار انسان است برای استفاده بهتر انسان برای زیست در این دنیا در نظر گرفته شده است ولی باید در نظر داشته باشیم که همه این وسایل به خودی خود دارای یک حیثیت وجودی و قابل احترام هستند که خداوند نیز به همین دلیل برای همه این امور نیز حقوقی در نظر گرفته است و به همین دلیل انسان در صرف همه این مواد و حتی طبیعت خودمختار نخواهد بود. یکی از بازدارنده های طبیعی وخودکار، مرتب با محدودیت های مالی است؛ به عنوان مثال انسان ها در زمانی که با محدودیت مالی مواجه می شوند در مصرف نیز صرفه جو می شوند؛ مثلا در زمانی که کاغذ گران می شود، صرفه جویی در این بخش نیز رنگ و بوی خاصی پیدا می کند؛ نشریات با کاهش صفحات و کاهش تیراژ مواجه می شوند و برنامه ریزان در اموری که با کاغذ سروکار دارند را وادار به کاهش استفاده فیزیکی از این ماده می کنند. زمانی که یک کالایی در جامعه کمیاب می شود، به شکل طبیعی صرفه جویی در سرلوحه اقدامات ما قرار می گیرد؛ این نوع بازدارندگی یک بازداندگی منفعلانه است و اجبار باعث چنین رویکردی می شود؛ یکی از بازدارندگی های منفعلانه زمانی حادث می شود که قیمت آب بها و عوارض و آبونمان های خدمات شهری افزایش می یابد و مردم به دنبال کاهش مصرف می روند. بازدارنده دیگری نیز از سوی اسلام به عنوان یک دین اجتماعی مطرح می شود؛ نگاه اسلام به مصرف، یک نگاه فردی نیست و نه تنها نگاه اسلام، نگاه اجتماعی است بلکه به آیندگان نیز نظر دارد؛ اسلام برای انسان ها تعالی می طلبد نه زیادی خواهی که موجب نخوت و زیاده طلبی و فساد می شود. اسلام در اینجا یک بازدارندگی فعالانه را مد نظر دارد که به آن دوری از اسراف می گوید؛ قرآن کریم در این زمینه بیان می کند که «إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کانُوا إِخْوَانَ الشَّیاطِینِ»؛ قرآن کریم و اسلام اسراف کاران را برادران شیطان می خواند که البته تبذیر از اسراف بدتر است. در اسلام بازدارنده ای به نام دوری از اسراف و تبذیر داریم و این بازدارنده با بازدارنده طبیعی و منفعلانه یک تفاوت بسیار مهم و بنیادی دارد؛ در حالت منفعلانه کاهش عرصه و دسترسی محدود تعیین کننده نوع مصرف بود ولی بازدارندگی فعالانه دینی توجهی به این مساله ندارد بلکه حتی دارندگی و وفور دسترسی و حتی وفور فیزیکی یک ماده نیز مجوزی برای استفادهو بیش از حد از آن کالا نیست و نخواهد بود. اسلام بیان می کند که انسان موظف است که به اندازه مصرف کند و هیچ چیزی را دور نریزد و نسبت به نعمت های الهی ناسپاس نباشیم؛ اسراف ناسپاسی بزرگ به نعمت های خدا است؛ هرچه نان و آب ارزان باشد مجوزی برای استفاده بیش از حد از آنها نیست و اسلام چنین اجازه ای به ما نمی دهد. . سوال: یعنی به تعبیر شما پرهیز از اسراف یک گزاره تمدنی اسلام است؟ یکی از نکاتی که باید به آن توجه داشت آن است که آن چیزی که برای جامعه ما و اجتماع، تمدن ساز می شود، فرهنگ کردن آموزه های دینی است که از جمله مهمترین آنها، دوری از اسراف است. اسراف نکردن باید به یک فرهنگ عمومی در جامعه ما مبدل شود؛ اسراف نکردن یک قدرت بازدارنده عملی و کاربردی است که باید آحاد جامعه را به این رفتار اجتماعی تکرار پذیر در جامعه برساند که نگاه ما به مصرف باید متعادل و صحیح باشد نه اینکه هر میزان که علاقه داشتیم به مصرف ادامه دهیم و دارندگی و وفور را بهانه این کار قرار دهیم. اسراف نکردن باید بازدارنده باشد نه قیمت های بالا و کمبود یک وسیله؛ اگر این بازدارندگی را اعمال کنیم به یک گزاره تمدنی می رسیم؛ دین و فقه ما تمدن ساز است و اگر این گزاره ها به خوبی در کنار هم مورد عمل قرار گیرند نظام تمدنی اسلام شکل می گیرد و رفتار همگان در چارچوب همین نگاه تمدنی شکل می گیرد. قیمت تمام شده انرژی در ایران از بسیار از کشورهای دیگر کمتر است و شاید هزینه آب و نان در ایران کمتر از دیگر کشورها است ولی متاسفانه ایران از پرمصرف ترین کشورهای جهان به شمار می رود و حتی به رغم کم آبی از پرمصرف ترین مصرف کنندگان آن هستیم. اسراف از منظر دین یک گناه کبیره است؛ متاسفانه امروز قبح اسراف در برخی از موارد از بین رفته است و برخی اسراف در برخی مسایل را اصلا کار بدی نمی دانند یا علیه آن اقدامی نمی کنند. و ایرانی هایی که متاسفانه جزو پرمصرف ترین مردم در جهان هستند. دقیقا؛ ایران جزو پرمصرف ترین کشورهای جهان در زمینه مواد غذایی و دورریز این مواد از جمله نان است؛ شاید صحنه هایی از پشته پشته کردن نان های خشک در ایران را در کمتر نقطه ای از جهان بتوانیم ببینیم که این امر در زندگی روزانه مردم ما یک امر کاملا عادی به حساب می آید. متاسفانه بسیاری از افرادی که انباشت نان خشک و مواد غذایی مصروفه را دارند جزو اقشار متدین جامعه هستند ولی آنها به دلیل اینکه به این بحث در حوزه اجتماعی توجهی نشده است این امر را آنچنان بد و قبیح نمی دانند. یکی از مسایلی که بسیاری از مردم آن را اسراف نمی دانند ولی آن را به شکل مکرر انجام می دهند، پدیده «دور دور کردن» و حرکت با وسیله نقلیه به شکل بی هدف در خیابان است؛ بسیاری از مردم بدون اینکه هدفی داشته باشند و یا نیازی باشد به شکل تک سرنشین سوار وسیله نقلیه خود می شوند و در خیابان ها می گردند که این مساله چند آسیب مهم به دنبال دارد. سوال: چرا دور دور کردن باید از نظر شرع مشکل داشته باشد؟ ببینید نگاه اسلام به این مساله بسیار حکیمانه است و بی دلیل با چیزی مخالفت نمی کند؛ گشت و گذار و تفریح به همراه همسر و فرزند مشکلی ندارد؛ حتی گشت و گزار با دوستان هم مشکلی ندارد ولی در زمینه دوردور کردن های بی جا باید به نکاتی توجه داشت؛ یکی از این آسیب ها علاوه بر مصرف بیهود سرمایه ملی ما یعنی سوخت، باعث آلودگی هوا و همچنین شلوغ شدن خیابان ها و صرف وقت مردم در این مسیرها می شود که اگر به شکل ظریف به آنها نگاه کنیم می بینیم که چه آسیب های بزرگی به دنبال همیه مورد ایجاد می شود. وظیفه حوزه های علمیه و مبلغین و حاکمیت و دولت است که با تبلیغ و فرهنگ سازی که انجام می دهند، فرهنگ اسراف نکردن در جامعه را زنده نگاه دارند نه اینکه قانون و جرایم و بالارفتن قیمت را به عنوان عامل بازدارنده بدانیم و به آن بسنده کنیم. سوال: بخشی از منابع آبی در زمینه اعمال عبادی مصرف می شود؛ آیا احکامی در زمینه مصارف عبادی هم بیان شده است؟ در روایت است که فردی در کنار نهر آب وضو می گرفت و معصوم(ع) به وی فرمودند که حتی اگر در کنار نهر آب هم باشید حق زیاده روی در مصرف آن را ندارید، شاید هیچ حدیثی را نتوان مثل این حدیث در زمینه مصرف آب در عین برخورداری یافت ولی بزرگان دین ما به دنبال آن بودند که فرهنگ مصرف بهینه را در وجود ما نهادینه کنند. در روایت بیان شده است که خداوند ملکی را برای صرف وضو قرارداده است؛ یکی از مهمترین مصارف آب در اسلام برای طهارت در عبادات یعنی وضو و غسل است؛ به جهت آنکه نیاز مردم به آب و مصرف آب در میان مردم زیاد است احکامی برای آن در نظر گرفته است. انسان مسلمان روزی پنج بار نماز می خواند و نیازمند آب برای غسل است و برای طهارت نجاسات نیز نیازمند آب است؛ پس اسلام دینی است که احکام آن با استفاده از آب پیوند خورده است و به همین دلیل قدر آن را به خوبی می دارند. خداوند نسبت به مصرف آب حتی در عبادات نیز شروطی قائل شده است؛ در وضو بیان شده است که اگر انسان در این زمینه اسراف کند با ملک و فرشته ای مواجه خواهد بود که همه اسراف های او را حتی در یک امر عبادی که برای رضای خدا هم انجام می شود ثبت و ضبط می کند؛ پس انسان نمی تواند حتی در امور عبادی هم خود را از حساب و کتاب الهی مبری بداند. نکته دیگر آن است که مقدار مصرف در وضو هم مشخص است؛ برخی از متدینین در مصرف آب در هنگام وضو هم اسراف می کنند و لیترها آب را برای یک نوبت وضو استفاده می کنند که تعابیر عجیبی در روایات ما برای اسراف در وضو بیان شده است؛ آنچه اسلام بیان می کند یک مُدّ یا معادل کمتر از یک لیتر آب است که حد مجاز برای استفاده در وضو است و اگر کسی بیش از آن استفاده کند خروج از سنت پیامبر است. در زمینه مصرف آب، با نگاه تمدن ساز اسلام مواجه هستیم؛ نگاه دین به آب به عنوان یکی از مهمترین مواد طبیعت که خداوند آن را مایه حیات و زندگی می داند است؛ جان نه تنها انسان ها بلکه همه موجودات به آب بستگی دارد؛ زیباترین شعار در اسلام مرتبط به آب را می توان همین شعار دانست؛ حتی جمادات نیز وابسته به آب هستند و اگر آب نباشد آنها نیز بی کاربرد خواهند بود؛آب، جان طبیعت است و اگر آب را از طبیعت بگیریم، به یک عنصر مرده مبدل می شود. سوال: آیا در زمینه حفظ سفره ها و منابع آب زیرزمینی نیز آیه ای در قرآن کریم وجود دارد؟ قرآن کریم در همه امور پاسخگو است و پاسخ های حکیمانه فرازمانی و فرامکانی دارد؛ مساله دیگری که قرآن به آن توجه دارد و امروزه برخی از آن دم می زنند و خبر هم ندارند که قرآن کریم برای همه اعصار و جوامع است آن است که خداوند در آیه ۱۸ سوره مومنون بیان می کند که «وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْکَنَّاهُ فِی الْأَرْضِ»؛ یعنی ما آب را به اندازه برای اسکان در زمین نازل کردیم. اگر به این آیه دقت کنیم می بینیم که خداوند متعال بیان می دارد که اگر هم در برخی از مناطق جهان شرایط اقلیمی خشک و نیمه خشک و مرطوب را شاهد هستیم ولی رزق آبی همه بندگان در زمین نهاده شده است که می توانند با بهره وری درست از آن استفاده کنند. سفره های آب زیر زمینی همان رزق آبی ما هستند که خداوند آنها را در صندوق امنی در زیر زمین برای بندگان به یادگار گذاشته است ولی متاسفانه چه استفاده ای از این رزق کرده ایم؟ در همین شرایط اقلیمی و جمعیتی نیز اگر استفاده درستی از این منابع داشته باشیم قطعا مشکلی برای ادامه حیات نخواهیم داشت ولی عمل نکردن به آیات الهی و قدر ندانستن نعمت، باعث کم شدن این حجم از منابع آبی شده است. نکته دیگر قابل تفسیر در این آیه آن است که منابع آبی بعضا تجدید ناپذیر و محدود است و حق نداریم بیش از آنچه برای ما مقدر شده از آن بهره برداری کنیم؛ حق نداریم بگوییم که خدا بزرگ است و ما چاه ها را به شکل بی رویه حفر کنیم و در نهایت هم از خدا رزق طیب و بدون حرف و حدیث بخواهیم. یک نکته بسیار مهم در این زمینه آن است که چه بسا گاهی اوقات، استفاده از آب به ظاهر یک عمل نیک و درست می آید ولی با نگاه عمیق می بینیم که این کار، خلاف شرع است؛ این مساله نیز به نگاه اجتماعی اسلام به این مباحث باز می گردد. سوال: برخی تصور می کنند که آباد کردن زمین و کارخانه ساختن ها سبب آبادانی است ولی همین کارهای غیر علمی این وضع را برای زمین و آب ایجا کرده است؟ قرآن و روایت در این خصوص چه می فرمایند؟ خداوند در وصف کسانی که مدعی توسعه، اصلاح، خوب کردن زندگی مردم و…. را دارند آنها را مفسد و نادان می داند؛ برخی افراد نگاه عمیقی ندارند؛ خداوند بیان می کند که این گروه فکر می کنند که آبادانی و عمران می کنند و صلاح مردم را می خواهند؛ این درحالی است که این گروه درحال فساد هستند و در حق مردم ظلم روا می دارند. از نمونه همین اموری که بدون شناخت در حق مردم و جامعه و کشور منابع خدادای ظلم روا داشته می شود، ساختن کارخانه جات پر آب بر در مناطق کویری که منابع آبی محدود دارنداست؛ این کار از جهت و نظر دین کاملا حرام است و مردم نیز متاسفانه چون از این مساله بی خبر هستند از این تحولات استقبال می کنند و تصور می کنند که برای آنها خدمتی صورت گرفته و شهر و دیار آنها آباد شده است. سوال: بله عمل نکردن به همین موارد باعث کشت های بی رویه در مناطق ممنوعه و از بین بردن منابع آبی شده است. دقیقا! یکی دیگر از همین امور حرامی که انجام می شود، اعطای مجوز در مناطق ممنوعه برای کشت است که اگر مسئولی با هر روشی این کار را انجام داد قطعا کار درستی انجام نداده است در حالی که اگر کسی برای مردم چنین مجوزی صادر کند، مورد استقبال هم قرار می گیرد و مردم و کشاورزان هم او را دعا می کنند در حالی که هر دوی آنها مقصر هستند چون نباید این مناطق مورد تاخت و تاز و حراج منابع گرانقیمت قرار گیرد. متاسفانه در این امور هم مردم بی خبر هستند و هم مسئولینی که این کار را انجام می دهند یا بدون شناخت کامل از شرایط آینده هستند و یا لیاقت حضور در این جایگاه را ندارند؛ قطعا اگر در این سالها این امور مدیریت می شد با این حجم از کسری منابع آب زیرزمینی در کشور مواجه نبودیم؛ رسیدن به خود کفایی در برخی از محصولات و روانه کردن میوه ها به بازار و حتی صادرات هم می توانست با برنامه دقیق تری انجام شود تا این حجم آب با کاربری و بهره وری بسیار پایین به تاراج نرود. کشاورزان باید بدانند که اصرار به حفر چاه در مناطق ممنوعه و خشک به صلاح خود آنها نیست؛ اگر این چاه ها همین شکل بدون استفاده از تکنولوژی روز آب با پمپاژ کند و به شکل غرق آبی روی زمین ها جاری کند قطعا در سالهای آینده خود این کشاورزان و فرزندان آنها دیگر آبی برای کشاورزی نخواهند داشت. خشکی زمین تنها به بی آبی منجر نمی شود بلکه فرسایش خاک و تبدیل آن محل به نمک زار و تشکیل کانون های ریزگرد که در مناطقی چون استان قم به ریزگردهای آهکی نمکی مبدل می شود خیانت دیگری است که به دلیل همین بی احتیاطی در از بین بردن منابع در مناطق حاصل می شود و این گروه باید به همه مردم و حتی موجودات دیگری که حق حیات هم از آنها سلب شد پاسخگو باشند. سوال: آیا آیات دیگری نیز در این زمینه وجود دارند؟ بله به کرّات آیاتی داریم که خداوند در آنها به بحث آب اشاره کرده است ولی همیشه نباید در مباحث ظاهری توجه داشت بلکه بسیاری قصص قرآنی ما را به اندیشه وا می دارد که چگونه فرایند تحصیل منابع کشاورزی و غذا و زندگی خود را مدیریت کنیم که قطعا مدیریت منابع آب در این زمینه امری حیاتی است. قرآن کریم در این آیات نگاهی آینده نگر به ذخایر زیر زمینی دارد؛ نگاه قرآن به ذخایر زمینی نگاه بسیار زیبایی است؛ برخی اوقات نیز خداوند متعال از اموری به شکل نمادین یاد می کند که آنها را در قالب قصه بیان می کند تا ما به عمق این پیام برسیم؛ قصص قرآنی همگی این نمادها را وارد ذهن مخاطبان می کند و یکی از اموری که خداوند نسبت به آن حساس است حفظ منابع آبی است و از آنها به عنوان خزائن و گنج های زمین یاد می کند. خداوند سیگنال یا پیام هایی را به واسطه برخی از قصص به بشر مخاطب خود می دهند که دنیایی از پیام های عبرت آموز و بسیار جدی برای ما به همراه دارد که از جمله آنها می توان به داستان حضرت موسی و خضر علیهماالسلام اشاره کرد. در این داستان زمانی که حضرت موسی به همراه حضرت خضر راهی بلاد مختلف می شوند و حضرت موسی قول می دهد که شکیبایی حکیمانه ای نسبت به حوادث و ماوقع داشته باشند، آنها به دیاری می رسند که در آنجا مردم پذیرایی مناسبی از این دو پیامبر نمی کنند و حتی آنها را آزار هم می دهند. در حین خروج از این شهر، حضرت خضر به حضرت موسی عرض می کند که با هم خانه ای که دیوار آن خراب شده است را تجدید بنا کنند که با تعجب حضرت موسی همراه می شود زیرا به ظاهر منطقی به نظر نمی رسد که انسان پس از این همه ظلم و بی توجهی مردم یک شهر، بخواهد دیوار خانه آنها را هم بسازد. وقتی که کار تجدید بنا انجام شد، در زمان جدا شدن این دو پیامبر از هم، حکمت این کار از سوی حضرت خضر بیان شد که در این خانه دو طفل یتیم بودند که گذشتگان آنها، گنجی را در میان این دیوار قرارداده بودند و به واسطه خراب بودن دیوار قطعا دیگران آن گنج را یافته و از دل دیوار بیرون می کشیدند و ما ماموریت داشتیم که دیوار را ببندیم تا این گنج از نظرها مخفی بماند تا آنها در آینده به واسطه عنایتی الهی بتوانند گنج خود را محفوظ بدارندو در آینده از آن استفاده کنند. حال درس و عبرت بزرگی که از این داستان می گیریم آن است که هر گنجی را نباید در هر حالی استفاده کرد؛ بلکه برخی گنج ها برای زمان و مکان مشخصی باید استخراج شوند؛ اگر این گنج ها را به بی دلیل و در زمان نا مناسب بیرون بکشیم و استفاده کنیم در آینده در امورات خود می مانیم و دیگر سرمایه ای نیز نخواهیم داشت. تمام کسانی که در این سالها به خصوص در ۵۰ سال اخیر این حجم از گنج های طبیعت را استخراج و به تاراج بردند چه جوابی برای آیندگان دارند که بدون فکر و بررسی و مطالعه و استفاده از نظر کارشناسان این گونه با گنج طبیعت رفتار کردند. باید از خود سوال بپرسیم که همین امروز چه میزان به فکر آیندگان هستیم؛ اگر سفره های زیرزمینی تخلیه شود جایگزینی برای آنها نیست و به این راحتی نیز این سفره ها پر نمی شوند و اگر زمین از سفره آب خالی شود، فرونشست خواهد کرد و مسایل دیگری را به بار می آورد. سوال: در اینجا تنها با بهره برداران مواجه نیستیم بلکه مجوزهای غیر کارشناسی نیز برای استحصال این منابع صادر شده است. ببینید قطعا مسئولی که در یک جایگاه قرار می گیرد باید علم به انجام مسئولیت های مرتبط به آن کار را داشته باشد و اگر ندارد باید با کارشناسان خود همفکری کند و مطالعات وسیع داشته باشد؛ کسانی که مجوزهای اشتباه و بدون مطالعه صادر کردند و کشاورزانی که چاه های بدون مجوز حفر کرده و یا از چاه های مجاز خود بیش از حد مجاز و نیاز آب استخراج کرده اند باید به آیندگان جواب بدهند که چگونه توانستند برای به دست آوردن کالایی که بهره وری آن هم بسیار محدود است و پول محصولات آنها نیز بعضا به جیب دلالان بازار و دلال مسلکان می رود این چنین منابع آبی را به یغما برده اند. این فساد و تباهی باعث ایجاد بحران برای مردم حال و آینده است؛ در مصارف کشاورزی باید دقت کنیم که آب ذیقعیمت را نباید صرف محصولات پر آب بر و کم بهره ور کنیم و اگر این کار را ادامه دهیم شاید تا دو سه سال دیگر این روند مشکلی برای ما ایجاد نکند ولی قطعا اگر مشکلی ایجاد شود دیگر نمی توان هیچ چیز را به حالت اول برگرداند. سوال: چگونه می توان به روشنگری در جامعه اقدام کرد؟ آیا تکرار این بحث که مشکل ما فقط با بخش کشاورزی است و در زمینه مصارف خانگی مشکلی نداریم درست است؟ مسئولان و مبلغان مذهبی و رسانه ها باید صبح تا شب تریبون ها را در اختیار بگیرند و به مردم و کشاورزان مرتبا تذکر دهند که این حجم از مصرف آب اول به بدبختی خود آنها و نسل آنها منجر می شود و هم ظلمی است که در حق آیندگان کرده اند و باید پاسخگوی آن هم باشند. بله سخن درست و علمی است که بخش اعظم آب در کشور ما صرف کشاورزی و صنعت می شود ولی نباید از این نکته غافل شویم که درست است که از نظر آماری حجم استفاده از آب شرب کمتر از ۱۰ درصد است ولی این آب، آبی بسیار پربها و با کیفیت است که مخارج بسیاری برای استحصال و فراوری منابع آن انجام می شود و بسیار پرقیمت است. فرایند تصفیه آب بسیار پرهزینه است و همین الان هم کسانی که به واسطه مشکلات آبی این سالها، به فکر انتقال آب دریا و شیرین سازی آن هستند معترف هستند که این فرایند بسیار پرهزینه و غیر اقتصادی است؛ نباید به فرض اینکه مشکل ما در بخش خانگی نیست این بخش را رها کنیم زیرا قیمت تمام شده آب شرب بسیار بالاتر از بخش کشاورزی است. حرف دین آن است که حتی اگر آب فراوان هم داشتیم حق استفاده بیش از حد از آب را نداریم؛ متاسفانه برخی مسئولین و کارشناسان برای نشان دادن وضعیت فعلی بیان می کنند که مشکلی در بخش خانگی نداریم و نباید مردم را هم تحت فشار قراردهیم بلکه مشکل ما در بخش کشاورزی و صنعت است در حالی که اگر چنین بگوییم مردم را پرمصرف تر از قبل خواهیم یافت؛ نباید از این بخش نیز به سادگی بگذریم. این نگاه دینی ما را طوری پرورش می دهد که حتی اگر ثروت مند هم بودیم باید رعایت خورد و خوراک و نوع تفریحات خود را داشته باشیم؛ یک انسان ثروت مند هم اگر در خوردن زیاده روی کند قطعا به انواع بیماری ها مبتلا و از بین خواهد رفت؛ پس حتما در همه امور باید رعایت حکمت و دقت و برنامه ریزی را داشت. نگاه دین همیشه به حال نیست بلکه نگاه دین به آیندگان نیز دارد ؛ مصارف آب در کشاورزی و صنعت و بخش خانگی باید به شکلی باشد که آیندگان را متضرر نکند و منابع طبیعی را از بین نبرد؛ دین ما چنین تجویزی کرده است و اگر هر کسی با هر نیت و مسئولیتی بر خلاف آن عمل کرد بر خلاف دین خدا عمل کرده است و علاوه بر حرام بودن ضمان هم دارد.   سوال: مراجع و علمای ما نیز فتاوایی در حوزه فقه اجتماعی آب دارند، آیا می توانید به آنها هم اشاره کنید؟ در فتوای مشهوری که امام خمینی(ره) در این زمینه داریم، امام راحل بیان می کند که زیاده روی در مصرف آب حرام و موجب ضمان است؛ این هوشیاری امام باعث می شود چنین فتوایی صادر کنند و بگویند که کسی که در مصرف آب زیاده روی می کند هم عمل حرامی مرتکب شده و هم ضامن عموم مردم و آیندگانی است که به حسب سهل انگاری و سودجویی وی دچار آسیب جدی و حیاتی شده اند. نباید از این مساله غفلت کرد که امام راحل به عنوان فقیهی که به واسطه رهبری نظام اسلامی نگاهی عمیق و اجتماعی به فقه داشته و حوزه فقه شیعه را در عمیق ترین مباحث اجتماعی مطرح کردند تنها به بحث های فردی بسنده نمی کنند بلکه با تطبیق آن با مصالح عالیه زیستی و سرزمینی و ملی و دینی آنها فتاوایی صادر می کردند که هویت اجتماعی دارد؛ خوشبختانه این روند امروز در حوزه علمیه ما به شکل خوبی در حال رشداست و امروز هم مباحثی در حوزه طرح شده است و برخی از اساتید به تبع تاکیدات رهبری معظم و مراجع عظام نسبت به توسعه دروس فقه اجتماعی اقدام کرده اند. ببینید سخن این است که این انسان مدیون به مردم حال و آینده است و باید این دین را پرداخت کند زیرا او برای کسب درآمد روی عنصری دست گذاشته است که مال شخص وی نیست بلکه از آن آیندگان است و آثار طبیعی دیگری غیز از منافع ظاهری مردم نیز دارد. مسئولی که برای رای گرفتن از مردم در مجالس و جایگاه های مختلف قول و وعده های غیر علمی و غیر معقول به مردم می دهند و با قول تاسیس کارخانجات یا حفر چاه و توسعه کشت های غیر منطقی و حتی صیدهای غیر منطقی می خواهد دل مردم را به دست بیاورند قطعا کاری خطرناک تر را مرتکب شده اند و باید به دستگاه دین خدایی هم پاسخگو باشند. نکته این است که بسیاری از مردم و حتی کشاورزان به این داده های علمی اشراف ندارند و نمی دانند که یک چاه ساده آنها چه نفسی از آیندگان می برد؛ آنها با تاسیس یک کارخانه فولاد در یک منطقه خشک موافق هستند و برای آن مسئول دعا هم می کنند ولی آیا فقط رضایت آنی مردم کافی است؟ آیا عدم رضایت آیندگان و تاراج گنج های زمین و عمل به خلاف قرآن و دین و حکم علما و مراجع ظلم نیست؟ حتی این کار خیانت به همین مردم است و نباید برای گرفتن کرسی های چند روزه دنیا چنین ظلمی در حق این مردم و زمین و سرزمین رواداشت. مثلا فقهای ما فتوا داده اند که کشتار و صید بی رویه و فروختن آنها در بازار که مخالف قانون و فتوا است، حرام است ولی متاسفانه برخی مسئولین از این دامداران و صیادان دفاع می کنند ولی باید پرسید که این دفاع برای چیست؟ آیا این دفاع با دین و شرع و قانون و انسانیت و وجدان سنخیت دارد؟ آنها می گویند که صیادان باید امرار معاش کنند ولی باید پرسید که چند میلیون پرنده مهاجر باید با این وضع فجیع کشته شوند و یا این چنین ظالمانه با آنها رفتار شود؟ در موسسه بحرالعلوم نیز پژوهش های علمی و میدانی در این گونه مباحث انجام می شود که حاصل آنها دروس فقه اجتماعی در حوزه آب و محیط زیست و… بوده است که کتبی چون بررسی مسایل فقهی آب (حقوق بر آب ) که از منظر حقوقی و نص دینی به این موارد پرداخته است جزو همین موارد است. *** از انتشارات همین موسسه در باره آب ............................................................................................................. منبع: خبرگزاری حوزه

مسأله آب و آینده آن در جهان اسلام – مسئله تمدنیِ «آب» در جهان اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  مسأله آب و آینده آن در جهان اسلام  مسئله تمدنیِ «آب» در جهان اسلام (بیشتر…)

برگزاری گفت‌وگوهای اسلام و مسيحيت حوزه سيليسي با موضوع محيط زيست

بسم الله الرحمن الرحیم    برگزاری گفت‌وگوهای اسلام و مسيحيت حوزه سيليسي با موضوع محيط زيست . هشتمين دور گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سيليسی، طي روزهاي ششم تا هشتم تيرماه 97 در آنطلياس لبنان برگزار شد. به گزارش سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، اين دور از گفت‌وگوها به همت مركز گفت‌وگوی اديان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و كليسای ارمنی حوزه سيليسی، با حضور انديشمندان مسلمان و مسيحي از ايران و لبنان با موضوع «اديان و محيط زيست» طي سه روز كاري برگزار و در آن آراي انديشمندان اسلامي و مسيحي (حوزه سيليسي) در موضوعات «محيط زيست و ارزش‌های مشترك اخلاقی در اديان الهی»، «تعامل رهبران اديان با محيط زيست: دو الگوی شاخص حضرت محمد (ص) و حضرت عيسی مسيح (ع)»، «تأثير محيط زيست سالم در زندگی فردی و اجتماعی از ديدگاه اسلام و مسيحيت» و «انسان و طبيعت در آموزه‌های اديان اسلام و مسيحيت»، به اشتراك گذاشته شد. ديدار رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با رهبر ارامنه حوزه سيليسي نخستين برنامه رسمي اين دور از گفت‌وگوها، ديدار ابراهيمي‌تركمان، رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و ريیس شوراي سياستگذاري هماهنگي‌هاي گفت‌وگوي اديان در جمهوري اسلامي ايران با اسقف آرام كشيشيان، رهبر ارامنه حوزه سيليسي بود. ابراهيمي‌تركمان در اين ديدار گفت: بعد از برگزاري چندين دور گفت‌وگو، شناخت خوبي از همديگر يافته‌ايم و براي رسيدن به اين شناخت، مسيري طولاني را طي كرده‌ايم. اميدواريم كه دور هشتم گفت‌وگوها هم براي هر دو طرف سودمند باشد. وي در ادامه با اشاره به بيش از 20 سال انجام گفت‌وگوهاي ديني ايران با اديان توحيدي و مكتب‌هاي آييني توسط سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، اظهار كرد: دنيا امروزه در وضعيتي قرار دارد كه از معنويت فاصله مي‌گيرد. يكصد سال پيش بشر فكر مي‌كرد كه با پيشرفت تكنولوژي، معنويت هم رشد خواهد يافت؛ اما امروز مي‌بينيم كه تكنولوژي رشد يافته است در حاليكه اخلاق و معنويت مورد بي‌مهري قرار گرفته‌اند. ريیس شوراي سياستگذاري هماهنگي‌هاي گفت‌وگوي اديان در جمهوري اسلامي ايران در ادامه با تأكيد بر اينكه مي‌توان با انجام گفت‌وگوهاي ديني نسل جوان را به سمت معنويت رهنمون كرد، گفت: سال گذشته كه با واتيكان گفت‌وگو داشتيم، ديداري با پاپ فرانسيس، رهبر كاتوليك‌هاي جهان انجام شد كه وي در آن ديدار، انجام اين گفت‌وگوها را بسيار اثربخش دانست و خواهان تداوم آن بود. در ادامه جاثليق آرام كشيشيان، رهبر ارامنه حوزه سيليسي هم با اظهار اينكه دنياي امروز، دنياي گفت‌وگو است، بيان كرد: متقاعد كردن، هدف اصلي گفت‌وگو نيست؛ بله هدف شناخت از يكديگر است. ايران از طريق گفت‌وگو چهره واقعي و نظرات خود را بيان مي‌كند و از اين طريق ايران‌هراسي تعديل يافته است. وي همچنين با بيان اينكه؛ با تدام اين گفت‌وگوهاست كه همديگر را عميق‌تر و غني‌تر درك مي‌كنيم، گفت: هر گاه به ايران سفر مي‌كنم، ماننداين است كه به خانه خودم آمده‌ام. ما با همديگر در مسايل اساسي ديدگاه مشترك داريم و بر اين اساس اطمينان دارم كه انجام اين گفت‌وگوها نتيجه ‌بخش خواهد بود. افتتاح دور هشتم گفت‌وگوهاي اسلام و مسيحيت حوزه سيليسي آیین افتتاحیه گفت‌وگوی دینی اسلام و مسيحيت ارمني حوزه سيليسی در لبنان، بعد از ظهر ششم تيرماه در آنطلياس لبنان و به ميزباني كليساي مسيحيت حوزه سيليسي برگزار شد. رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي كه رياست انديشمندان ايراني (مسلمان و مسيحي) شركت‌كننده در اين گفت‌وگوها را به عهده داشت، در سخنرانی خود در آيين افتتاحيه گفت: نزديك به سه دهه گفت‌وگوهای مشترك با موضوعاتی متنوع كه دغدغه‌های انسان معاصر بوده و آثار و برکات فراوانی را بر جای گذاشته است، داشته‌ايم. اميدوارم که اين دور از گفت‌وگوها نيز که با موضوع مهم و اساسی «اديان و محيط زيست» در حال برگزاری است، گامی مؤثر برای خداپسندانه زيستن بشريت باشد. ابراهيمی‌تركمان در بخشي از سخنانش در اين آيين اظهار کرد: دو نوع نگاه اساسی به محيط‌ زيست موجب می‌شود دو رويكرد و دو مسیر پيش روی ما گذاشته شود. نگاه اول اينكه به محيط‌ زيست به عنوان امانتی خداوندی كه به ما سپرده شده است، بنگریم و خود را موظف كنيم تا آن را به آيندگان، صحيح و سالم تحويل دهيم. اين نگاه اخلاق‌محورانه به محيط زيست است. تمام برنامه‌‌های ما بر اساس نگاه حمايتي شكل خواهد گرفت و تخريب محيط‌ زيست يك جرم محسوب مي‌شود. رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ادامه داد: نگاه دوم اينكه انسان‌ها را وارثان محيط‌ زيست بدانيم؛ بدين معنی كه آسمان و زمين و آنچه در آن است، میراث پدران ما است كه اكنون مالك و اختياردار آنيم، پس مي‌توانيم هرگونه كه مايليم در آن تصرف كنيم. بر مبناي اين نگاه براي بهره‌برداري بيشتر، مسابقه شكل مي‌گيرد و هركس مي‌كوشد تا بيشتر از دیگری از این میراث بهره‌برداري كند و تخريب محيط‌ زيست يك حق تلقی می‌شود. متأسفانه باید اذعان کرد که امروزه نگاه منفعت‌طلبانه، بر نگاه اخلاق‌محور غلبه پيدا كرده است. رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در بخش ديگري از سخنانش یادآور شد: در جهان‌بینی ‌اسلامی، از انسان به عنوان خلیفه خدا بر روی زمین یاد می‌شود؛ پس همانگونه که خداوند با رافت و عطوفت با مخلوقات خود رفتار می‎کند، انسان نیز در جایگاه خلیفة اللهی خود مکلف است که با رأفت و عطوفت با دیگر مخلوقات خدا رفتار نماید، و به آن آسيب نرساند و مهم‌تر از همه اینکه، دو دين بزرگ اسلام و مسيحيت عميقاً بر اين نكته تأكيد دارند كه انسان نبايد ظلم كند و ظلم بر طبيعت، از مصاديق بارز ظلم است. جاثليق آرام كشيشيان، رهبر ارامنه مسيحيت حوزه سيليسي هم در سخنراني خود در اين آيين افتتاحيه، با تأكيد بر اينكه سخنان و نظرات ارايه‌شده در اين گفت‌وگوها بايد كاربردي باشند، گفت: حفاظت از محيط زيست را بايد مورد تأكيد قرار داد و اين يك وصيت است. جاثليق آرام كشيشيان همچنين گفت: خداوند مالك تمام خلقت است؛ بر اين اساس شيوه زندگي ما بايد به نحوي باشد كه در آن ارزش‌هاي معنوي و اخلاق حضور پررنگ داشته باشد. ما بايد در قبال خداوند احساس مسئوليت داشته باشيم و به جاي انسان‌محور بودن، خدامحور باشيم. نشست‌هاي علمي با پايان آيين اختتاميه، نشست‌هاي علمي و تخصصي هشتمين دور گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سيليسی با موضوع اصلي «اديان و محيط زيست»، آغاز شد. «محيط زيست و ارزش‌های مشترك اخلاقی در اديان الهی»، «تعامل رهبران اديان با محيط زيست: دو الگوی شاخص حضرت محمد (ص) و حضرت عيسی مسيح (ع)»، «تأثير محيط زيست سالم در زندگی فردی و اجتماعی از ديدگاه اسلام و مسيحيت» و «انسان و طبيعت در آموزه‌های اديان اسلام و مسيحيت»، نشست‌هاي اين دور از گفت‌وگوها بودند. ابوذر ابراهيمي‌تركمان، رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با عنوان «نقش آموزه‌هاي ديني در جهت حفاظت از محيط‌زيست»، شهين اعواني، دانشیار مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران با عنوان «غفلت از تقدس حیات»، حجت‌الاسلام احمد مبلغي، عضو مجلس خبرگان رهبري و ريیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی با عنوان «پیامبر اسلام (ص) و محیط زیست»، حجت‌الاسلام حجت گنابادي‌نژاد، معاون فرهنگي آستان قدس رضوي با عنوان «الگوی مصرف از دیدگاه اسلام و تأثیر آن بر محیط زیست»، اسقف اعظم سیبوه سرکیسیان، خلیفه ارامنه تهران با عنوان «تعامل رهبران دینی و محیط زیست»، آرتيوت ضهرابيان، عضو نمايندگان خليفه‌گري ارامنه ايران با عنوان «اديان و محيط زيست»، حجت‌الاسلام مرتضي صانعي، عضو هيأت علمي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) با موضوع «تأثیر متقابل انسان و محیط زیست در آموزه‌های اسلامی»، سید حسن اسلامی‌اردکانی، استاد دانشگاه ادیان و مذاهب با موضوع «آموزه‌های اساسی اسلام درباره محیط زیست» و حجت‌الاسلام محمدمهدی تسخیری، رییس مركز گفت‌وگوی اديان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، انديشمندان ايراني (مسلمان و مسيحي) بودند كه آرا و نظرات خود را بيان كردند. جاثليق آرام كشيشيان، رهبر ارامنه حوزه سيليسي جهان، برج حاجيان، مديركل وزارت محيط زيست لبنان و مقام روحاني هرانت طهانيان، مسئول اتحاد كليسايي در مقر كاتوليكوسي سيليسي، انديشمندان لبناني اين دور از گفت‌وگوها بودند. آیین اختتامیه آیین پایانی هشتمين دور گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سيليسی ظهر جمعه 8 تیرماه با حضور جاثليق آرام كشيشيان، رهبر ارامنه مسيحيت حوزه سيليسي جهان، ابوذر ابراهیمی‌ترکمان، رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و ريیس شوراي سياستگذاري هماهنگي‌هاي گفت‌وگوي اديان در جمهوري اسلامي ايران، حجت‌الاسلام محمدمهدی تسخیری، رییس مركز گفت‌وگوی اديان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و جمعی از شخصیت‌های علمی و دینی و اندیشمندان مسلمان و مسیحی از جمهوری اسلامی ایران و لبنان، برگزار شد. ابوذر ابراهیمی‌ترکمان، رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با اظهار سخنانی در این آیین، با بیان اینکه بشر تنها استفاده‌کننده از طبعیت نیست، بیان کرد: دیگر موجودات روی زمین از طبیعت بهره می‌برند؛ اما تنها بشراست که طبیعت را تخریب می‌کند. امروز بشر به تخریب محیط زیست معتاد شده؛ یعنی ما عادت کرده‌ایم که تا زمانی که مشکلی برای خودمان به وجود نیاید، به تخریب ادامه دهیم. وی تأکید کرد: متأسفانه امروز یک اعتیاد سراسری به تخریب محیط زیست فراگیر شده است. یکی از راهکارهای گذر از این بحران، رساناسازی زشتی تخریب محیط زیست است. تکرار گناه عادت می‎شود و قبح آن از بین می‌رود. دوباره باید اتفاقی بیفتد تا زشتی آن عمل وزن واقعی خود را پیدا کند. ريیس شوراي سياستگذاري هماهنگي‌هاي گفت‌وگوي اديان در جمهوري اسلامي ايران سپس با گفتن اینکه خدا تنها برای انسان‌ها نیست و تعلق به همه مخلوقات دارد، ادامه داد: بزرگ‌ترین مسأله در موضوع محیط زیست نگاه فرهنگی است و بن‌مایه تمام فرهنگ‎ها ی جلوگیری از تخریب محیط زیست در همه ادیان وجود دارد؛ مثلاً به قناعت تأکید می‌کنند. این بن‌مایه‎ها باید به فرهنگ عمومی برای جامعه بشری تبدیل شود. عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه سخنانش اظهار کرد: امروز مشکل بزرگ جهان، خشونت به نام دین است. از دین ـ که برای رحمت و عطوفت است ـ برای توجیه خشونت استفاده می‌شود. رهبران دینی باید کنار هم و با گفت‌وگو اختلافات جزیی را کنار بگذارند و بر روی فاجعه خشونت به نام دین تمرکز کنند. در این صورت می‌توان نسبت به رفع بحران‌ها خوشبین بود. ابراهیمی‌ترکمان سپس با اشاره به 30 گفت‌وگوی دینی جمهوری اسلامی ایران با دیگر ادیان، ادامه داد: علت اینکه پیروان ادیان در ایران به صورت مسالمت‌آمیز زندگی می‌کنند، وجود همین گفت‌وگوها و نگاه مثبتی است که ایران به این موضوع درد. جاثلیق آرام کشیشیان، رهبر ارامنه مسيحيت حوزه سيليسي هم در سخنرانی خود در آیین اختتامیه گفت‌وهای دینی اسلام و مسیحیت حوزه سیلیسی در لبنان، گفت: می‌دانیم که ارامنه در ایران زندگی مسالمت‌آمیزی با دیگر شهروندان این کشور دارند. این زندگی مسالمت‌آمیز در طول تاریخ وجود داشته و جامعه ارامنه هیچگاه در حاشیه جامعه بزرگ ایران نبودند. وی افزود: همچنین در ایران، شهروندان ارمنی از آزادی مطلق برخوردارند و با هیچ محدودیتی مواجه نیستند و به راحتی کامل زندگی می‌کنند. چندین بار ایران سفر کردده و از شهرهای تهران و تبریز و اصفهان دیدن کرده‌ام و شاهد این بودم که ارامنه در ایران با افتخار زندگی می‌کنند. رهبر ارامنه مسيحيت حوزه سيليسي جهان در پایان سخنانش از مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله العالی) و نیز مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران برای فراهم‌سازی امکان همزیستی مسالمت‌آمیز ارامنه مسیحی با مسلمانان و نیز پیروان ادیان دیگر در ایران، تقدیر و تشکر کرد. ........................................................................................................................ منبع: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی

محدودیت منابع آب از نظر قرآن – آب مهم‌ترین مسأله در فقه اسلام است

بسم الله الرحمن الرحیم  محدودیت منابع آب از نظر قرآن  آب مهم‌ترین مسأله در فقه اسلام است . اسلام مصرف آب را کنترل کرده است. اسلام بر این مسئله دقت نظر داشته که اگر برای گرفتن وضو، آب زیادی مصرف شود، به پای هر فرد نوشته می‌شود، چرا که ملائکه‌ای را مخصوص این کار قرار داده‌اند. . مدیریت آب در اسلام حجت‌الاسلام سید مهدی طباطبایی، مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم به مناسبت هفته صرفه‌جویی در مصرف آب، درباره نگاه دین مبین اسلام در این موضع به خبرنگار مهر گفت: برای مدیریت و کنترل مصارف بیش از حد و خارج از نیاز هم در سطح عموم مردم جامعه و هم در سطح مصارف صنعتی، کشاورزی، آب و …، می‌توان دو نوع بازدارنده در نظر گرفت. اولین بازدارنده، تبعات منفی مالی برای افراد است. به طور مثال اگر هر خانواده در مصرف انرژی زیاده‌روی کنند، هزینه آب‌بها یا قبض برق و گاز آنها افزایش می‌یابد در این راستا دولت با اتخاذ بازدارندگی و اعلام افزایش قیمت‌ها، در نظر دارد که خانوارها صرفه‌جویی کنند. همچنین دولت با استفاده از استراتژی بازدارندگی برای بخش صنعت و کشاورزان، در نظر دارد که آنها هم در مصرف آب چاه صرفه‌جویی کنند. بنابراین وجود جریمه، افزایش هزینه‌ها، مشکلات مالی که منتج مصارف خارج از حد نیاز و ضرورت در مسائل، یک نوع بازدارندگی و کنترل محسوب می‌شود. مهمترین عبادت، نماز است که باید برای آن وضو گرفت. اسلام بر این مسئله دقت نظر داشته که اگر برای گرفتن وضو، آب زیادی مصرف شود، به پای هر فرد نوشته می‌شود، چرا که ملائکه‌ای را مخصوص این کار قرار داده‌اند. طباطبایی افزود: دومین نوع بازدارندگی، جا انداختن فرهنگ اسراف نکردن در جامعه است که می‌تواند بازدارندگی دینی، اقتصادی و اجتماعی را دربر گیرد، البته اگر در جایی چنین فرهنگی وجود نداشته باشد، اسراف، چنین مقوله‌ای را فرهنگی می کند. وی توضیح داد: به طور مثال وقتی یک نفر به یک هتل دعوت می‌شود، حتی اگر در مصرف آب هتل صرفه‌جویی نکند، تأثیری بر مبلغ هزینه پرداختی به آن هتل ندارد یا اگر وی شیر آب وان را باز کرده و در آن آب‌تنی کند، روزی پنج‌بار حمام کند و کولر گازی را روشن بگذارد، جریمه‌ای در کار نیست و مشکلی برای این فرد پیش نمی‌آید. پس اینجا آن بازدارندگی اول کارساز نیست اما عامل بازدارنده‌ای که سبب عدم مصرف افراد شود، جا انداختن فرهنگ اسراف نکردن است. مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم ادامه داد: ما باید در هر زمینه‌ای، قانون و رفتار را فرهنگ کنیم تا افراد فقط برای جریمه کردن پلیس، کمربند ایمنی خود را نبندند و پشت چراغ قرمز توقف نکنند و رعایت کردن این مسائل، فقط به دلیل تبعات منفی کار یا اسراف و مشکلات و خطرات جانی نباشد. بهترین راه برای مدیریت مصرف آب، توسعه فرهنگ اسراف نکردن است طباطبایی تاکید کرد: بهترین راه برای مدیریت مصرف آب، توسعه فرهنگ اسراف نکردن است که ما باید این فرهنگ را در جامعه و به خصوص در کودکان نهادینه کنیم. بنابراین باید به فرزند خود نسبت به پرهیز از اسراف و استفاده بیش از حد از آب، تذکر دهیم و بگوییم خداوند اسراف‌کنندگان را دوست ندارد. در این راستا باید فرهنگ اسراف نکردن در جامعه رواج پیدا کند. وی تصریح کرد: مهمترین مسئله در فقه اسلام، آب بوده که به «باب آب‌ها» و «کتاب المیاه» معروف است. مهمترین کاربردی که آب در مسائل دینی دارد، در مقوله عبادات است. در عبادات آمده است که برای نماز باید غسل و وضو داشت و برای این منظور هم به آب نیاز است. هر مسلمان در طول روز چندین‌بار باید وضو بگیرد یا غسل کند. اسلام این مقوله را مدیریت کرده است. چرا که این کار فقط در یک روز انجام نمی‌شود و فرد مسلمان دائماً با وضو گرفتن سر و کار دارد. اسلام گفته است که آب وضو باید یک مُد باشد که با احتساب معیار تقریبی حال حاضر، ۹۰۰ گرم و کمتر از یک لیتر است. معیار آب مورد نیاز برای غسل کردن باید یک صاع باشد. یک صاع حدود سه تا چهار لیتر است. برخی افراد می‌گویند با دو بطری دو لیتری نمی‌توان غسل کرد درحالی‌که در غسل آمده است که حتماً نیاز نیست آب جریان پیدا کند، بلکه مانند روغن‌مالی، کفایت می‌کند که فقط آب به بدن خود بمالید، چرا که خداوند می‌فرماید این روش درستی است. فساد از اختلاس بدتر است چرا که اختلاس یکدفعه ظاهر می‌شود ولی فساد جبران‌ناپذیر است. وقتی تالابی خراب شود، قابل ترمیم نیست و حتی سفره آب‌زیرزمینی که تمام شود، به جای آن آبی قرار نمی‌گیرد، تبدیل به فرونشست شده و دیگر جبران نمی‌شود مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم هشدار داد: اشکالاتی در مصرف آب وجود دارد و افراد متدین و مقدس که کاتولیک‌تر از پاپ هستند، می‌خواهند چهار قدم جلوتر از خدا حرکت کنند درحالی‌که خداوند می‌فرماید اگر فرش را یکبار با آب شرب بشویید، پاک است ولی این قبیل افراد می‌گویند که یکبار شستشو به دلشان نچسبیده است. بنابراین خداوند مقوله آب را در مسائل فقهی دخیل دانسته و در مسائل مربوط به نجاسات، وضو گرفتن و غسل کردن نیز معیاری در نظر گرفته که در کمترین حد مورد استفاده قرار گیرد. طباطبایی یادآور شد: روایتی در مسئله وضو وجود دارد که می‌گوید: «اِن‌لله ملکاً یکتب سرف الوضوء کما یکتب عدواناً» یعنی خداوند فرشته‌ای دارد که اسراف در وضو گرفتن را ثبت و ضبط می‌کند. در برآیند چنین مسائلی، اسلام مصرف آب را کنترل کرده که هر فرد حق این را ندارد که بیش از آن مقدار مصرف کند. مهمترین عبادت، نماز است که باید برای آن وضو گرفت. اسلام بر این مسئله دقت نظر داشته که اگر برای گرفتن وضو، آب زیادی مصرف شود، به پای هر فرد نوشته می‌شود، چرا که ملائکه‌ای را مخصوص این کار قرار داده‌اند. وی تاکید کرد: می‌گویند آبی که از شب مانده را نباید آشامید درحالی‌که وقتی بطری آب درپوش داشته باشد، ایرادی ندارد و حتی می‌توان آن آب را در گلدان ریخت، بنابراین دین به مقوله مصرف آب توجه دارد و روایت‌های بسیاری وجود دارد. در قرآن کریم آمده است «وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ» یعنی ما به اندازه آب فرستادیم، ولی منابع آبی محدود است. بهتر است برای هر کشاورز فرهنگی وجود داشته باشد که مصرف آب بیش از حد، اسراف و منابع آبی، محدود است مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم درباره سهم دولت و مردم در این مساله گفت: در کنگره‌ای یکی از کارشناسان آب که فردی سالمند است، مطرح کرد که میزان مصارف خانگی آب زیاد نیست و بهتر است به مردم بگوییم که مصرف‌گرا باشند. من در واکنش به این مسئله گفتم که مگر کشاورزان یا صنعتگران جزو مردم نیستند؟ چند درصد مردم ایران را کشاورزان تشکیل می‌دهند؟ روی صحبت من با مردم و دولت است. ۷۰ درصد مصارف آب ایران به حوزه کشاورزی اختصاص دارد درحالی‌که همان فرد کشاورز مصرف خانگی هم دارد. بهتر است برای هر کشاورز فرهنگی وجود داشته باشد که مصرف آب بیش از حد، اسراف و منابع آبی، محدود است. در بسیاری از شهرها برای مصارف خانگی و مصرف آب شرب، مشکلاتی وجود دارد. ۲۰ درصد مصرف، آب شرب و مصارف خانگی است ولی تهیه آن کار دشواری است، چرا که آب شرب به جز آب صنعت است و با آب صنعت می‌توان هر کاری را انجام داد. اگر تصفیه به همان گونه‌ای باشد که آب در زیر زمین؛ سفره‌های زیرزمینی و چاه‌هایی که فاضلاب در آن ریخته و تصفیه و وارد سفره‌ها می‌شود و مواد آلاینده، میکروب و حتی مواد مضر که به وسیله میکروسکوپ‌ها مشاهده می‌شود، در آن آب وجود نداشته باشد، آن آب پاک است. طباطبایی اضافه کرد: مسئله دیگری که به دولت برمی‌گردد، مصارف صنعتی است. متأسفانه بسیاری از دولت‌های ایران به نام خدمت کردن به مردم و اصلاح امور و ایجاد عمران و آبادانی نه تنها برای آیندگان بلکه برای نسل کنونی هم مشکل‌آفرین شده و به تباهی و فساد دست زده‌اند. در این راستا باید برای دل خوش کردن مردم، صنعت‌های آب‌بر در کنار دریاها قرار گیرند. مردم ایران چنین تصوری را دارند که اگر کارخانه‌ای را در شهر خودشان راه‌اندازی کنند، خوب است حتی گاهی‌اوقات آن را مطالبه می‌کنند. این در حالی است که جلوی این مسائل گرفته نشده و به مردم آگاهی‌بخشی نشده که چنین مطالباتی را نداشته باشند، چرا که به ضررشان است. حتی اگر چهار نفر از افرادی که چنین مطالبه‌ای را دارند هم در کارخانه فولاد مشغول به کار شوند، کارخانه فولاد در کویر احداث نمی‌شود و باید جلوی این مقوله را گرفت. نمایندگان مجلس و مسئولان دولتی برای دلخوش کردن مردم، چنین اقداماتی را انجام می‌دهند درحالی‌که جز فساد و تباهی برای مردم جامعه، چیز دیگری به ارمغان نمی‌آورد. بنابراین مردم نباید مجوز تأسیس چنین کارخانه‌ای را طلب کنند چون به ضررشان است. وی تاکید کرد: متأسفانه قرآن کریم در جامعه ایران مهجور است و از آن فقط برای سر مزار استفاده می‌کنند که عده‌ای بخوانند و در واکنش به آنها گفته شود که چه صدا و حافظه خوبی دارند که حافظ قرآن هستند. در داستان «خضر و موسی» آمده است که وقتی حضرت موسی و خضر (ع) وارد شهری می‌شوند، مردم شهر به آنها غذا نمی‌دهند و اذیتشان می‌کنند، حضرت خضر به حضرت موسی (ع) می‌گوید که «بیایید دیواری را بسازیم» و حضرت موسی (ع) در جواب می‌گوید که «مردم به ما خدمتی نکرده‌اند که بخواهیم چنین اقدامی را انجام دهیم». در آخر این داستان، حضرت خضر (ع) علت چنین اقداماتی را بیان می‌کند و می‌گوید که «زیر آن دیوار، برای دو بچه یتیم و آیندگان گنجی قرار دارد و باید آن را حفظ کنیم. با وجود آنکه آنها غافل و نادان هستند، ما را اذیت و زندانی کردند و هر بلایی که خواستند بر سر ما آوردند، ولی ما نباید برای آیندگان کوتاه بیاییم.» آنها از روی نافهمی، برای چاه‌آب به ما مجوز می‌دهند، درحالی‌که نوع مصرف آب کشاورزی را اصلاح نمی‌کنند. مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم تصریح کرد: روی صحبت من فقط با افراد دولتی نیست، چرا که دین اسلام وظایف آنها را مشخص کرده است. دین اسلام گفته است که فساد نباید رخ دهد درحالی‌که چنین اتفاقی می‌افتد و فساد از اختلاس بدتر است چرا که اختلاس یکدفعه ظاهر می‌شود و چهار هزار میلیارد تومان با خود می‌برد، ولی فساد جبران‌ناپذیر است. وقتی تالابی خراب شود، قابل ترمیم نیست و حتی سفره آب‌زیرزمینی که تمام شود، به جای آن آبی قرار نمی‌گیرد، تبدیل به فرونشست شده و دیگر جبران نمی‌شود. حتی اگر صد هزار میلیارد تومان هزینه شود تا سفره‌ها سر جای خودش قرار بگیرد، سفره‌های آب زیرزمینی کرج و تهران در حال پایین رفتن است. طباطبایی با اشاره به شبهاتی که برخی درباره بازچرخانی آب و استفاده مجدد از فاضلاب عنوان می‌کنند گفت: ملاکی در اسلام وجود دارد؛ هر چیزی که منفعت و سود عقلایی و عقلانی و منفعت شرعی عقلی داشته باشد، حتی خرید و فروش آن جایز نیست. زمانی می‌گفتند خرید و فروش خون جایز نیست، چون برای آن منفعتی تصور نمی‌شده است درحالی‌که الان خون گاو و گوسفند هم خرید و فروش می‌شود چون منفعت دارد و به نوعی از آن استفاده می‌شود. فاضلاب هم مانند پسماند چنین وضعیتی را دارد و قابل خرید و فروش است. وی توضیح داد: به نظر من، دولت در جاهایی که از فاضلاب استفاده می‌کند، باید به مردم پول هم بدهد چون قابل خرید و فروش است. تفصیه فاضلاب و چرخه تبدیل آب‌های تصفیه شده از فاضلاب‌ها معمولاً می‌تواند مصارف کشاورزی و صنعتی داشته باشد. مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم درباره پاک یا نجس بودن فاضلاب تصفیه شده نیز گفت: برای پاک شدن آن چند نکته وجود دارد؛ اول آنکه اگر آب از این حوضچه‌ها که از یک شیر آب به آب شرب و پاکیزه وصل است، خارج و همان‌جا ریخته شود، پاک است. به نظر من این کار علمی باید انجام شود. اگر تصفیه به همان گونه‌ای باشد که آب در زیر زمین، سفره‌های زیرزمینی و چاه‌هایی که فاضلاب در آن ریخته و تصفیه و وارد سفره‌ها می‌شود و مواد آلاینده، میکروب و حتی مواد مضر که به وسیله میکروسکوپ‌ها مشاهده می‌شود، در آن آب وجود نداشته باشد، آن آب پاک است چون این آب و فاضلاب استحاله می‌شود و فاضلاب نیست و وقتی زیر میکروسکوپ قرار می‌گیرد، همه ویژگی‌های آبی که از شیر خانه هر فرد می‌آید را دارد و پاک‌تر از آن است چون استحاله شده و به آن فاضلاب نمی‌گویند، بلکه آب می‌گویند. طباطبایی تصریح کرد: در نتیجه اگر مشکلی هم وجود داشته باشد، مشکل شرعی نیست بلکه مشکل ذهنی یا فرهنگی است که باید حل شود، البته برخی از کشورها آن را حل کرده‌اند. حتی برخی از کشیش‌ها، سلبریتی‌ها و افراد سرشناس جامعه گفته‌اند که این آب از فاضلاب گرفته شده و یک «نیوواتر» و قابل شرب و مصرف است. درصد بالایی از مصرف آب شرب کشور سنگاپور، نیوواتر است، چون این فرهنگ جا افتاده و همه متوجه آن هستند و به جز مسائل شرعی، قبح عُرفی و ظاهری آن، برای مردم آن کشور حل شده است. .......................................................................... منبع: خبرگزاری مهر

ابتکار یک حجت‌الاسلام برای معرفی حقوق حیوانات

بسم الله الرحمن الرحیم ابتکار یک حجت‌الاسلام برای معرفی حقوق حیوانات حجت‌الاسلام غلامرضا حیدری ابهری، نویسنده کودک و نوجوان، در مصاحبه با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) از تالیف 50 دستور اسلامی درباره مهربانی با حیوانات برای کودکان، در قالب کتاب جدید خود خبر داد و گفت:  با توجه به اینکه مهربانی با حیوانات از جمله موضوعاتی است که در دین اسلام و روایات به آن‌ها اشاره شده است، کتابی با این مضمون نوشته‌ام و در آن به 50  دستور اسلامی درباره مهربانی با حیوانات با ترکیبی از حکایت‌های مختلف، پرداخته‌ام. او تصریح کرده است: این کتاب را برای چاپ به نشر قدیانی سپرده‌ام که به‌زودی و بعد از پایان تصویرگری توسط خانم شیوا ضیایی منتشر می‌شود. . *این اقدام جالب و هوشمندانه در قالب بیان تکّه‌های قابل فهم یک گفتمان ناب برای کودکان،‌ یقینا مایه مباهات است و بایستی خواستار ادامه این قبیل اقدامات جذاب فرهنگی برای کودکان و نوجوانان شد. خاصّه اینکه حتی شاید خیلی از بزرگترها هم ندانند که اسلام عزیز در بحث حقوق حیوانات مواردی مثل لزوم سلام کردن به اسب‌ها، شلاق نزدن به صورت حیوانات و مسئولیت صاحب یک حیوان برای تهیه غذای او را نیز ذکر می‌کند. آیت‌الله جوادی‌آملی، از مراجع عالیقدر شیعه، در کتاب شریف «مفاتیح‌الحیات» موارد جالبی از دستورات اسلام برای رعایت حقوق حیوانات را برشمرده‌اند که خواندنیست.

باغ های ایرانی ؛ نشانه های شگفت معماری اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم  باغ های ایرانی ؛ نشانه های شگفت معماری اسلامی از مهمترین عناصر معماری ایرانی اسلامی، باغ های ایرانی اسلامی است که یکی از نشانه های شگفت انگیز و بارز این نوع معماری محسوب می شود. باغ هایی که با جاری شدن جوی های آب ، تقسیم بندی سبزه زارها و درختان، نوع ساختمان ها و نورگیرها و ایوان ها و طاقی ها و ... شکل گرفته و همه این عناصر مجموعه ای را در باغ ایرانی اسلامی می سازد که براساس اندیشه و تفکر دینی و الهی بوجود آمده و باعث می شود علاوه بر آرامش جسم انسان ها، روح آنها را نیز تعالی داده و توجه آنها را به سوی هدف اصلی خلقت و ذات حق تعالی سوق دهد. دکتر اسدالله شفیعی، پژوهشگر و کارشناس معماری اسلامی می گوید: "...براساس همین تفکر اسلامی، اصل باغ در دل مومن است و معماری اسلامی این حقیقت را به عنوان تذکری در بناها و اماکن به صورت باغ ظاهری با آن جوی های آب و ردیف درختان و حوض ها و سبزه زارها و ... در خود گنجانده است. به انسان متذکر می شود که مسیر سعادت این است و قرآن جز ذکر و پندی برای بندگان خدا نیست و معماری اسلامی در واقع جلوه هنری این امر مقدس است که آن روح معنوی را برای ما تجسم می بخشد..."   نحوه آرایش باغ با درختان و گل و گیاه گوناگون و شیوه قرارگرفتن حوض ها و جوی ها و فواره ها و جاری شدن آب در آنها که با شیوه ای منحصر به فرد ، با تکیه برنیروی خود آب های جاری و بدون نیاز به هیچگونه انرژی خاص دیگر از ویژگی های منحصر به فرد این باغ هاست که مانند باغ فین کاشان، باغ دولت آباد یزد، باغ شازده کرمان، باغ دلگشای شیراز و ... به عنوان یکی از میراث فرهنگی ایران در لیست میراث فرهنگ جهانی به ثبت رسیده است. دکتر باربرا هلوینگ ، کارشناس انستیتو باستان شناسی آلمان در این باره اظهار می دارد: "... یکی از مواردی که ایران به داشتن آن شهرت جهانی دارد، باغ های زیبای ایرانی است که مشخصات ویژه ای دارند. در این باغ ها همه چیز به صورت قرینه طراحی شده. از طرف دیگر باغ ایرانی دارای شیب ملایمی است که آب بتواند به راحتی در آن روان شود. امروز هم در طراحی باغ از این روش ها استفاده می کنند. ولی آنچه باغ های ایرانی را منحصر به فرد می کند، این است که این باغ ها، تضاد و اختلاف شدیدی با محیط پیرامون خود بوجود می آورند. با گفتن این نکته باغ های ماهان در نظرم مجسم می شوند که امروزه درست در دل کویر قرار دارند. به این ترتیب این باغ ها یک بهشت کوچک و سرسبز و خرم را در میان محیط خشک و برهوت و نامهربان بیرونی ایجاد می کنند ..." از دیگر عناصر باغ های ایرانی/اسلامی ، عنصر آب است. صدای آب که در باغ های ایرانی شنیده می شود، خود تعالی دهنده ذهن و متوجه کننده آن به سوی راز و رمز خلقت است. این نوع جاری شدن آب که صدای خاصی دارد و به نوعی زمزمه طبیعت و یادآوری و تذکر عناصر و نشانه های خلقت است، از عناصر اصلی باغ های ایرانی و معماری اسلامی به شمار می رود. این نوع باغ ها به عنوان الگو در کشورهای غیر اسلامی دیگر مانند ایتالیا و اسپانیا که زمانی مسلمانان در آن ها حکومت داشتند، راه پیدا کرده و همواره به عنوان یکی از مصادیق شگفت انگیز معماری اسلامی تلقی شده چراکه برخلاف معماری مدرن در این نوع معماری روح انسان تعالی پیدا کرده و متوجه خلقت و حق تعالی می شود. ....................................................................................... مستغاثی دات کام

روحانیون مباحث منابع طبیعی را از آموزه‌های دینی استخراج کنند

بسم الله الرحمن الرحیم حجت‌الاسلام والمسلمین آشتیانی: روحانیون مباحث منابع طبیعی را از آموزه‌های دینی استخراج کنند   معاون جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با بیان اینکه انفال در جامعه اسلامی در اختیار ولایت فقیه است، گفت: آموزه‌های دینی مرتبط با منابع طبیعی باید توسط روحانیون مورد بررسی قرار گیرد و نکات ناب آن استخراج شود تا در اختیار متخصصان امر قرار گیرد. به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور به نقل از روابط عمومی اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا آشتیانی پیش از ظهر امروز در گردهمایی روحانیون استان قم که با موضوع «نقش آموزه‌های دینی در حفاظت از عرصه‌های منابع طبیعی» در سالن جلسات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم برگزار شد، با تاکید بر اینکه علمای دینی باید به دنبال استخراج آموزه‌های دینی مرتبط با انفال باشند، تصریح کرد: انفال منابع حیاتی انسان ها هستند به همین علت از جایگاه مهمی برخوردار بوده و حفظ آن‌ها باید به صورت ویژه مورد توجه قرار گیرد وی با بیان اینکه اختیار انفال در جامعه اسلامی به ولایت فقیه سپرده شده است، تصریح کرد: آموزه‌های دینی مرتبط با منابع طبیعی باید توسط روحانیون مورد بررسی قرار گیرد و نکات ناب آن استخراج شود تا در اختیار متخصصان امر قرار گیرد. معاون جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از بیانیه اخیر رهبر انقلاب اسلامی در مورد گام دوم انقلاب اسلامی یاد کرد و افزود: هر چند پیشرفت‌های انقلاب اسلامی در عرصه‌های مختلف به خوبی قابل مشاهده است اما در برخی از عرصه‌ها طی ۴۰ سال اخیر حرکت خاصی نداشته‌ایم و در گام دوم انقلاب اسلامی باید با رفع خلاها به پیشرفت جامعی برسیم. وی با اشاره به اینکه هزار و ۳۵۰ میلیارد تومان برای انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم هزینه شده است، تصریح کرد: قم در گذشته مشکلات مختلفی در حوزه منابع طبیعی و کشاورزی داشت اما به برکت انقلاب اسلامی بخش قابل توجهی از مشکلات رفع شده و شرایط فعلی با گذشته قابل مقایسه نیست. آشتیانی از خودکفایی کشور در تامین گندم مورد نیاز مردم یاد کرد و گفت: دستاوردهای انقلاب اسلامی طی ۴۰ سال اخیر را باید با دقت بررسی کنیم تا بتوانیم از تجربه‌های موفق گذشته در راستای رفع نقاط ضعف استفاده کنیم. وی با تاکید بر اینکه معیشت روستاییان وابسته به حفظ منابع طبیعی است، مطرح کرد: منابع طبیعی به صورت مستقیم با زندگی مردم در ارتباط است به همین علت در این راستا نیازمند گروه توانمند و آگاهی هستیم.  

اسلام سرزمین تفتیده را سرسبز کرد

بسم الله الرحمن الرحیم . اسلام سرزمین تفتیده را سرسبز کرد مشکل اصلی آب مسائل حقوقی و فقهی است .  عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با انتقاد از اینکه مباحث فقهی و حقوقی اسلام در خصوص محیط زیست اصلاً مطرح نمی‌شود، گفت: خداوند آب را به اندازه آفریده و این یک هشدار است که ما حق نداریم حق آیندگان را مصرف کنیم. . حجت‌‌الاسلام سید علی حسینی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) که سال‌‌هاست در حوزه دیدگاه اسلام و محیط زیست پژوهش و فعالیت علمی می‌کند، در گفت‌و‌گو با ایکنا؛ در پاسخ به این سؤال که آیا اسلام راه‌کاری برای نجات محیط زیست دنیا ارائه کرده است؟ گفت: بله. اولین مسئله‌ای که در خصوص دیدگاه اسلام و محیط زیست باید به آن توجه کنیم این است که از دیدگاه اسلام این زمین متعلق به همه نسل‌ها و همه عصرها است و متعلق به یک نسل خاص و یا عصر خاص نیست. . ما مأمور آبادانی زمین هستیم وی با اشاره به سوره ۶۱ آیه هود که می‌فرماید: « هُوَ أَنْشَأَکُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَکُمْ؛ خداوند شما را از زمین خلق کرد و شما را مأمور آبادانی آن نمود»، گفت: حال چگونه این زمین را آباد کنیم؟ و منظور از آباد کردن زمین چیست؟ در آیات مختلفی آمده است که منظور از آباد کردن زمین این است که زمین مرده را به وسیله آب زنده کنیم. آب مایه حیاط است و وقتی از آب درست استفاده شود زمین زنده می‌شود. این محقق و پژوهشگر حوزه محیط زیست در اسلام ادامه داد: در قرآن زنده کردن زمین مرده به وسیله آب یکی از آیات الهی معرفی شده است؛ اما در زمان ما بدون شک محیط زیست در همه کره زمین (در برخی مناطق بیشتر در برخی مناطق کمتر) لطمه‌های بسیار سنگینی خرده است. بنابراین نکته اول این است که باید بدانیم زمین متعلق به همه نسل‌ها است و ما حق نداریم آن را خراب کنیم متعلق به ما نیست که هر کاری خواستیم با آن بکنیم. وی نکته اساسی دوم را حدمجازی دانست که اسلام اجازه می‌دهد از محیط زیست و منابع آب اسلام شود و گفت: مالکیت زمین متعلق به خدا است و خداوند حق تصرف محدودی به هر نسل داده است. حال که معلوم شده بر اساس آیه دهم سوره الرحمن که می‌فرماید: «وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ؛ و زمین را براى مردم نهاد» زمین متعلق به همه نسل‌ها در همه عصرها است و ما در یک حدی مجاز هستیم که در زمین تصرف کنیم، این تصرف باید همراه با آباد کردن زمین باشد چرا که خدا از ما خواسته زمین را آباد کنیم و زمین با آب آبادی می‌شود. حجت‌الاسلام حسینی با طرح این پرسش که آیا آب به صورت نامحدود در اختیار بشر است؟ گفت: خداوند در آیه ۱۸ سوره مومنان می‌فرماید:«وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْکَنَّاهُ فِی الْأَرْضِ وَإِنَّا عَلَى ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ؛ و از آسمان آبى به اندازه [معین] فرود آوردیم و آن را در زمین جاى دادیم و ما براى از بین بردن آن مسلما تواناییم». پس خداوند آب را به اندازه از آسمان نازل کرد؛ همین یک اخطار مهم است که باید به آن توجه کرد. یعنی آبی که در زمین وجود دارد به اندازه و دارای حساب و کتاب است و نیاز انسان‌ها را برطرف می‌کند اما باید بدانیم که نباید در آب اسراف و تبذیر کنیم و نباید آن را اتلاف کنیم و هدر دهیم. دولت حق ندارد به همین راحتی اجازه حفر چاه دهد وی افزود: اما ما متأسفانه قدر آب را نمی‌دانیم که چه قدر گران و ارزشمند است و خود را مجاز می‌دانیم که هر طور دلمان می‌خواهد در این آب تصرف و آن را تلف کنیم و متأسفانه حتی خودمان را مالک آب می‌دانیم. اگر مردم فکر می‌‌کنند چون دولت اجازه داده آنها چاه حفر کنند، پس می‌توانند هر قدر که خواستند چاه حفر و از آن آب استفاده کنند، اشتباه می‌کنند. از دیدگاه اسلام حتی دولت هم مجاز نیست به همین راحتی اجازه استفاده از آب‌های زیرزمینی را بدون مطالعه بدهد و حتی بر فرض هم دولت اجازه داده آبی که در سفره‌های زیرزمینی هست متعلق به انفال است و افراد حق ندارم هر طور و هر وقت دلم خواست از آن استفاده کنم بلکه آن آب باید برای آبادی زمین مورد استفاده قرار گیرد. مشکل اصلی آب مشکل مسائل حقوقی و فقهی است/ نه می‌دانیم و نه اجرا می‌کنیم این عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با تأکید بر اهمیت آگاهی مردم در خصوص محیط زیست و آب، گفت: مردم باید آگاه شوند. اگر مردم اهمیت آب را بفهمند و بدانند مالک آب کیست و وقتی آب در اختیار مردم قرار گرفت بدانند با چه شرایطی حق تصرف در آب را دارند و با مجازات‌هایی که اسلام برای افرادی که از این حدود تعدی می‌کنند مقرر کرده آشنا شوند، بسیاری از مشکلات حل می‌شود. مشکل اصلی آب مشکل مسائل حقوقی و فقهی است. اسلام مجازات مشخصی برای این موارد مشخص کرده اما نه مردم می‌دانند و نه این مجازات‌ها اجرا می‌شود. وی ادامه داد: نکته مهم این است که رسانه‌های ما به سمت دیگری می‌روند و کاری به این مسائل ندارند بلکه به دنبال مباحث سیاست و قدرت هستند و همواره اینگونه مسائل را به مردم می‌گویند اما طبیعت، منابع طبیعی، آب، خاک، گیاه و ... که حیات ما در گرو اینها است را مطرح نمی‌کنند. البته رسانه‌ها وقتی می‌توانند مطالبی ارزشمند در این خصوص مطرح کنند که دستمایه و سرمایه علمی داشته باشند و اکنون این سرمایه در «دانشنامه اسلامی کشاورزی منابع طبیعی و محیط زیست» بیان شده است. حجت‌الاسلام حسینی در ادامه به تحولات محیط زیستی که با ظهور پیامبر(ص) در سرزمین عربستان رخ داد، اشاره و اظهار کرد: پیامبر (ص) وقتی نبوت خود را آغاز کردند با یک سرزمین تفتیده و سوخته با بیابان‌های فراوان و گیاهان بسیار کم، دام و مراتع نابود و خراب مواجه بودند، اما در پرتو تعالیم محیط زیستی اسلام، این سرزمین به سرزمینی سرسبز تبدیل شد و بنا به شهادت تمام حققان این حوزه تمدن اسلامی در زمینه کشاورزی، منابع طبیعی، دام و دام پروری، باغداری و ... سبب شد که سرزمین‌های اسلامی سرسبز و خرم شوند و به لحاظ علمی آثاری بماند که شرق و غرب از آن استفاده کردند. حتی برای وضو و غسل هم حق نداریم آب را اسراف کنیم وی به عنوان مثال گفت: یکی از اصحاب پیامبر در کنار نهری داشت وضو می‌گرفت که پیامبر(ص) به وی فرمود وضوی شما مشکل دارد. پرسید چرا؟ حضرت فرمود برای اینکه آب را اسراف می‌کنی. فرد گفت یا رسول‌الله در کنار جوی آب هستم. حضرت فرمود بله حتی اینجا هم نباید این کار را بکنی. ایشان حتی می‌فرماید اگر باقی‌مانده آب خوردن را دور بریزی اسراف کرده‌ای. در اسلام وضو و غسل جایگاه مهی دارد اما برای این دو مهم هم میزان مشخصی آب باید استفاده شود و استفاده از آب بیشتر اسراف و موجب اشکال در وضو و غسل است. با آب شیرین ماشین شستن کار خیلی عجیبی است این نویسنده مقاله‌ها و کتاب‌های متعدد در حوزه محیط زیست، تصریح کرد: از همین نگاه دقیق اسلام به نحوه استفاده از آب می‌توان به ابعاد فاجعه‌بار اسرافی که اکنون در کشور ما در خصوص آب صورت می‌گیرد، پی برد. با آب شیرین ماشین شستن کار خیلی عجیبی است؛ و اگر مردم همه به وظایف خود عمل کنند چه قدر مصرف آب کاهش پیدا می‌کند. اکنون دو مشکل بزرگ وجود دارد اول اینکه آب کم است و مشکل دوم اینکه آب هدر می‌رود به حدی ما در حوزه آب و خاک مصرف ‌ بیرویه داریم که اگر جلوی این را بگیریم ۸۰ درصد مشکل حل است و تعالیم اسلام این مشکل را حل می‌کند. وی جهالت را زیربنای همه بدبختی‌ها دانست و با تأکید بر اینکه باید علما، فقها، دانشگاه‌ها، مدارس و ... بر روی دیدگاه اسلام در خصوص محیط زیست کار کنند و این مباحث را به سطح جامعه و به میان مردم بیاورند، گفت: اسلام می‌گوید حتی اجازه ندارید آبی که برای وضو و غسل استفاده می‌کنید که اسراف کنید و این اسراف گناه است. همین گناه شامل حال کسی می‌شود که از روش آبیاریی استفاده می‌کند که موجب هدررفت آب می‌شود. در اسلام قائده مهم «لاضرر و لا زیان» را داریم که کسی حق ندارد به کس دیگری (حال آن کس می‌تواند آیندگان باشد) زیان برساند. این عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در پایان گفت: نگاه اسلام به مصرف آب بسیار دقیق و حساس است. حضرت رسول(ص) در خصوص منطقه بالادست، میان دست و پایین دست رودخانه می‌فرماید مجاز نیستید از بالا دست که آب می‌‌آید زمین‌های خود را غرق آب کنید که از بدترین نوع آبیاری است (که اکنون در کشور شایع است) باید به اندازه مصرف کنید و حق ندارید بیشتر استفاده کنید. حضرت اجازه نمی‌داد چاه آب ایجاد شود در حالی که به دیگران صدمه می‌زند و می‌فرمود چاه آب حریم دارد در جایی که یک چاه آب هست کس دیگری اجازه ندارد چاه بزند. .......................................................................................... منبع: ایکنا

جلسه و نشست علمی مدیر و محققین مرکز تحقیقات کشاورزی اسلامی بسیج با حضرت آیت الله دکتر حسینی از محققین تراز اول جهان اسلام در عرصه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست اسلامی، موسس مجله فرهنگ جهاد، رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم جلسه و نشست علمی مدیر و محققین مرکز تحقیقات کشاورزی اسلامی بسیج با حضرت آیت الله دکتر حسینی از محققین تراز اول جهان اسلام در عرصه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست اسلامی، موسس مجله فرهنگ جهاد، رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی در این جلسه حجت الاسلام محمودزاده مدیر مرکز پس از عرض خیر مقدم و ارایه گزارش سال ۹۷ به توضیح برنامه های مصوب سال ۹۸ و از همکاری های این مرکز با مرکز مشابه در نمایندگی ولی فقیه وزارت جهاد کشاورزی به دستور آیت الله تقوی ( نماینده ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی) و دکتر جهانسوز ( رئیس سازمان بسیج مهندسین کشاورزی ) گزارش داده و زمینه های همکاری و تفاهمات صورت گرفته را تبیین نمود. سپس مدیر مرکز به تبیین طرح اعتلای بسیج مهندسین کشاورزی در بال معنویت و مسئولین این مرکز در تامین محتوای این طرح اشاره نموده و طرح خود در خصوص گردآوری کتب احکام، اخلاق و عقاید خاص در حوزه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست برای مهندسین کشاورزی را تبیین نموده و استمداد کرد.  به این جهت آیت الله دکتر حسینی پس از بازدید از کارهای مرکز و سایت مرکز و استماع چشم اندازهای مرکز فرمود: ایکاش در تمامی این سالها نگاه های خوب این چنینی و تیمهای خوب اینگونه با این انگیزه ها فعال تر بود تا اینکه اکنون جلوتراز آنچه هستیم می بوبودیم. سپس اضافه کرد دقت کنید موازی کاری نشده و به روز و مسایل مبتلی به بپردازد و در مهندسی کتب و انتخاب دروس هر کدام از کتب و انتخاب دروس هر کدام از کتب و انتخاب واژه ها بسیار دقیق باشیدتا بهره وری از این مجموعه به حداکثر برسد. ضمنا دکتر حسینی برگزاری جلسات  مستمر در خصوص تالیف کتب و اخذ راهنمایی محققین مرکز از اندیشمندان  و صاحب نظران این عرصه را ضروری خوانده و تاکید کرد که بدنه ی محققین این مرکز از بدنه علمی حوزه لحظه ای نباید فاصله بگیرد.  ولی در مجموع برنامه ی مرکز در طرح اعتلای بسیج مهندسین کشاورزی و به صورت تخصصی را کاری نو و مبتکرانه دانست و تقدیر نمود...

نشست مدیر مرکز تحقیقات کشاورزی اسلامی بسیج و محققین مرکز با جناب آقای جهانگیری کارشناس و محقق مرکز تحقیقات کشاورزی نهاد نمایندگی ولی فقیه وزارت جهاد کشاورزی 

بسم الله الرحمن الحیم   نشست مدیر مرکز تحقیقات کشاورزی اسلامی بسیج و محققین مرکز با جناب آقای جهانگیری کارشناس و محقق مرکز تحقیقات کشاورزی نهاد نمایندگی ولی فقیه وزارت جهاد کشاورزی    موضوعات بسیاری در حوزه ی کشاورزی اسلامی مطرح و پیشنهادات متعددی جهت ارتقاء مرکز و سایت mtkeslami.ir ارایه شد. آقای جهانگیری محقق بزرگوار که بیش از بیست سال در این حوزه تحقق و پژوهش دارد از مدیر مرکز و محققین آن مجموعه بابت کسب اینهمه موفقیت تقدیر نموده و افزود برنامه ها و چشم انداز و عملکرد این مجموعه با بضاعت کم حیرت آور بوده و به جز با کار بسیجی و فکر بسیجی گونه قابل تحقق نیست. آقای جهانگیری با تاکیدات بسیار زیاد سایت مرکز را اولین و پر بار ترین و موفق ترین ساین مجموعه ی کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست در کشور و در جهان اسلام بر شمرد و افزود مدیریت سایت بسیار به روز و مدبرانه انجام میگیرد به نحوی که ما همه روزه به آن مراجعه و از آن بهره مند میشویم. حجت الاسلام محمودزاده مدیر مرکز نیز  پس از خیر مقدم و شرح مسیر گذشته و برنامه های آینده ی مرکز ، موفقیت های این مرکز را مرهون آموزه های قرآنی و اهل یت عصمت و طهارت بر شمرده و حاصل تلاش مسئولین سازمان و محققین این مرکز از جمله دوستان حاضر حجج اسلام فرهانی منش(به طور ویژه)، حیدری، رحمانی، چاکرالحسینی، فروغی، سیاحت، موسوی، عابدی، اردمه و... دانست و تقدیر کرد. در ادامه گفتگو ها حدود ۲۵ طرح و راهکار جهت همکاری و ارتقاء و اعتلاء مرکز و سایت پیشنهاد و مورد بررسی قرار گرفت که به برخی آنها بصورت فهرست وار اشاره خواهد شد: ۱-ترسیم جایگاه حقیقی کشاورزی در حاکمیت جمهوری اسلامی ۲-استارتاپ ها و راه اندازی آن در حوزه کشاورزی ۳-ایجاد باکس کشاورزان نمونه در سایت مرکز ۴-جنبش نرم افزاری در حوزه ی باغبانی،کشاورزی واجرای فرمان رهبری در این جنبش . . .

مروری بر تفاوت نگاه غرب و اسلام به حیوانات(استاد رحیم پور ازغدی)

بسم الله الرحمن الرحیم مروری بر تفاوت نگاه غرب و اسلام به حیوانات (استاد رحیم پور ازغدی)   برنامه «طرحی برای فردا» که هر هفته به مدت یک ساعت از شبکه یک سیما پخش می‎شود، عصر جمعه 27 خرداد ماه سال جاری به مناسبت هفته جهاد کشاورزی به سخنرانی سال قبل رحیم‎پور ازغدی در جمع دامپزشکان اداره کل دامپزشکی خراسان رضوی اختصاص داشت و با انتقاد وی از شیوه مرغداری امروزی همراه بود. به گزارش حکیم مهر، حسن رحیم‏ پور ازغدی در ابتدای سخنرانی خود گفت: چون در خدمت دوستانی هستیم که با دام و تأمین سلامت آن و مسئله دامپزشکی سر و کار دارند، موضوع این بحث را هم به همین مسئله اختصاص داده‎ایم. عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی با تبیین دو نوع نگاه به طبیعت و حیوانات اظهار کرد: نگاه به حیوانات که تجسم برجسته آن در نظام سرمایه داری دیده می‎شود مبتنی بر استثمار و کسب سود بدون حفظ حرمت و حقوق حیوان یا گیاه است و در مقابل آن هم نگاهی توحیدی قرار دارد. وی افزود: نگاه توحیدی به معنای نفی سود نیست و چه بسا برخی برخلاف فرهنگ اسلامی فکر می‎کنند طبیعت مانند مادر مقدس است و نباید به آن دست زد، در حالی‎که در اسلام از یک سو می‎گویند هر روز نباید گوشت خورد و از سویی دیگر می‎گویند اگر کسی چهل روز گوشت نخورد در گوش وی باید اذان گفت و این نگاه حاکی از کسب منفعت بدون اسراف و تبذیر و مبتنی بر اعتدال است. رحیم‎پور با اشاره به روایات و فتاوای مختلف درباره مسئله دامپزشکی و بخصوص حقوق حیوانات گفت: از اینگونه روایات و فتواها معلوم می‎شود دامداری و دامپزشکی هم به اسلامی و غیراسلامی تقسیم می‎شود. وی سپس به بیان 4 سطح در منابع اسلامی درباره برخورد با حیوانات پرداخت و سطح اول را مسائل مالی و اقتصادی معرفی کرد. رحیم‏پور گفت: به فرموده حضرت رضا علیه السلام که ضامن آهو و به فکر تأمین امنیت حیوان است، خداوند از نوعی برخورد با مسائل مالی که باعث ضایع شدن ثروت می‎شود بیزار است و لذا باید در کار ما و برخوردمان با حیوان یک عقلانیت اقتصادی هم وجود داشته باشد. وی افزود: باید دانست انسان به مصداق روایت انکم مسئولون عن البقاع و البهائم، درباره حیوانات و حتی مکان‎ها و محیط زیست و اشیاء هم مسئول است و در قیامت بازخواست می‎شود. عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی در ادامه اظهار کرد: مسئله بهداشت هم مهم است و تقسیم خوردنی‎ها به حلال و حرام به دلیل تأثیری است که گوشت از نظر جسمی و یا اخلاقی در انسان می‎گذارد و لذا به دلیل همین اهمیت فقهای ما می گویند وقتی دلیلی بر جواز و حلال بودن نداریم باید اصل را بر منع بگذاریم و این یعنی حفظ کرامت انسان که هر چیزی نباید بخورد و از سویی به موجود زنده هم احترام گذاشته شده تا هر موجودی را نشود خورد. رحیم پور سطح دیگر مناسبات بین انسان و حیوان را علمی عنوان کرد و گفت: بر اساس روایات هر فردی که کار غیرعلمی می‏کند کارش غیردینی است و اگر کسی در کاری وارد شود که تخصصی در آن کار ندارد فعل حرام انجام داده و به امت خیانت کرده است. وی افزود: اگر فردی درباره یک حیوان تصمیمی بگیرد که موجب وارد شدن ضرر به آن حیوان شود در قبال اینکار مسئول است و بر اساس روایات باید هر فرد از جمله دامپزشک در صدد افزایش علم خود و دانایی بیشتر باشد. عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی در ادامه گفت:  در روایات است که اگر پزشک یا دامپزشک با جان انسان یا حیوانی بازی کند حکومت می‎تواند وی را زندانی کند و لذا می گویند پزشک یا دامپزشک مثل قاضی اگر عصبانی است معالجه نکند. رحیم‏پور سپس به مسئله احساسات حیوانات اشاره کرد و گفت: وقتی در روایت می‎بینیم که وقتی می‏خواهید حیوان را ذبح کنید، چاقو را نباید جلوی حیوان تیز نمایید یا اگر به حیوانی غذا یا علوفه نشان دهید و به این دلیل به سمت شما بیاید و بعد غذا به او ندهید خیانت کرده‏اید این مسائل را باید نشانه لزوم توجه به احساسات حیوانات بدانیم. وی در ادامه بیان کرد: گاهی در مرغداریها که می‏رفتم با خودم فکر می‎کردم اگر پیامبر (ص) و انبیاء الهی بودند اجازه می‏دادند ما مثل امروز مرغ را در قفس بگذاریم و فقط برایمات تخم بگذارد رحیم‏پور با انتقاد از شیوه مرغداری امروز که مبتنی بر کسب سود است آنرا نشانه تفکر سرمایه‎داری دانست و گفت: آیا مرغداری امروز ما اسلامی است یا نشانه‏ای از تفکر سرمایه‎داری است که در آن زجر حیوان مهم نبود و تنها باید آنقدر تخم بگذارد تا بمیرد و این در حالی است که پیامبر اکرم (ص) در توجه به حقوق حیوانات تا آنجا پیش رفته‏اند که فرموده‏اند طویله و آغل حیوان را هم باید آنطور تمیز کنید که بتوانید در آن نماز بخوانید! عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی در ادامه گفت: در روایت است که اگر آب بینی گوسفندی جاری است، چون مایه آزار حیوان و سختی تنفس است بر صاحب حیوان یا دامپزشک واجب است که آنرا تخلیه کند تا حیوان زجر نکشد. وی با ذکر نمونه‏هایی از توجه پیامبر اکرم (ص) به حقوق حیوانات افزود: پیامبر (ص) فرموده‎اند که حیوانات متوجه می‎شوند چطور به آن‎ها نگاه می‎کنیم و حتی وقتی به ایشان عرض شد که خانمی گربه‎ای را بسته و به آن آب و غذا نداده تا بمیرد آن زن را جهنمی معرفی فرمودند. رحیم‎پور همچنین گفت: توجه به حقوق حیوانات در سیره امامان معصوم (ع) دیده می‏شود از جمله آنکه برده‎ای به سگی غذا داد و امام حسین‏(ع) که از وی علت کارش را پرسید و برده نگاه سگ را مایه این کار عنوان کرد، حضرت ضمن آزاد کردن برده باغ صاحبش را هم خرید و به وی هدیه داد. (توضیح: ظاهراً این داستان منسوب به امام حسن علیه السلام است) وی در ادامه با انتقاد از شکار تفریحی و حرام عنوان کردن این کار گفت: در فقه ما می‎گویند کشتن حیوانی که به تو آسیب نمی‎رساند حرام است و بر اساس قرآن هم اگر یک نفر را بکشی انگار همه مردم را کشته‎ای و اگر جانی را نجات دهی انگار کل بشر را نجات داده‎ای. رحیم‎پور با اشاره به رفتار عالمان دینی و مردان الهی در قبال حیوانات افزود: مرحوم {آیت الله} میرزا جوادآقای تهرانی که مرد معنوی و بزرگی بود یک بار از خانه که خارج شده بود در میان راه برگشت و وقتی علت را پرسیدند گفته بود مورچه‎ای روی عبایم بود و لذا به خانه برگشتم و مورچه را همانجایی که روی عبایم آمده بود گذاشتم تا مسیرش را گم نکند. وی در ادامه سخنرانی خود به ذکر نمونه‎ای از توجه حضرت علی (ع) به مسئله حقوق حیوانات پرداخت و گفت: امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرموده‎اند اگر به من بگویند که یک دانه گندم یا جو را از دهان مورچه‎ای که در حال حرکت است بگیر – و حتی مورچه را نکش – و در ازاء این کار همه حکومت و ثروت عالم را بگیر، به خدا سوگند اینکار را نخواهم کرد. رحیم‎پور پزشکی و دامپزشکی را حرفه‎هایی مقدس و مستوجب پاداش الهی دانست و گفت: فقها می‎گویند وجود کسانی بعنوان مسئول بهداشت چه برای انسان و چه برای حیوان واجب کفایی است و لذا اگر جامعه‎ای پزشک و دامپزشک کم دارد بر همه واجب است درس بخوانند تا این خلاء به حد کفایت پر شود. وی در ادامه به ذکر برخی سفارشات پیامبر اکرم (ص) درباره حقوق حیوانات پرداخت و گفت: رسول اکرم (ص) وقتی دیدند فردی شتری را کناری بسته ولی جهاز پشت شتر را پایین نیاورده فرمودند از قول من به صاحب این شتر بگویید خود را برای محاکمه در روز قیامت آماده کند. عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی افزود: پیامبر اکرم (ص) سفارش می‎فرمودند وقتی سفر می‎کنید حتی‎الامکان حیوان را از مسیرهای سرسبز و نه خشک و بدون آب و علف ببرید تا گرسنگی و تشنگی نکشد. رحیم‎پور ازغدی همچنین گفت: به فرموده پیامبر اکرم (ص) انسان حق ندارد جنازه حیوان را بسوزاند یا مثله کند یا زنبور عسل را بکشد و بی دلیل از بین ببرد. وی با بیان این نکته که امروز چقدر از این سفارشات در کشتارگاهها و دامداریهای ما اجرا می‎شود و آیا نگاه ملحدانه و صرفاً اقتصادی حاکم است یا نگاه توحیدی گفت: پیامبر (ص) فرمودند پشت حیوانات را صندلی نکنید و به جایی از حیوانات بخصوص صورت که روح دارد و با آن خدا را تسبیح می‏‎کند ضربه نزنید. رحیم‎پور ازغدی به نمونه‎ای از سفارش امیرالمومنین (ع) در جمع‎آوری مالیات اشاره کرده و گفت: حضرت علی (ع) به نیروهای مالیاتی دستور داد بین شتر و بچه شیرخوارش فاصله نیندازند. وی افزود: در روایات از معصومین علیهم السلام است که شیر حیوان را با نگاه سرمایه‎داری آنقدر ندوشید که به فرزندش نرسد، در سوار شدن حیوان را خسته نکنید، میان شتران در سواری عدالت برقرار کنید و در روز ساعاتی را به استراحت حیوان اختصاص دهید. رحیم‎پور همچنین گفت: حتی در مورد ذبح از امام باقر (ع) روایت است که رفیقانه، با مدارا و بدون خشونت اینکار را انجام دهید و در روایت است که حیوانی را جلوی چشم حیوان دیگر ذبح نکنید و حتی به حیوانات فحش هم ندهید! عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی در ادامه افزود: در روایت است که در دادگاه شهادت کسی که جلوتر از همه در بین حجاح رسیده قبول نکنید چون عادل نیست و حیوانش را تندتر دوانده و به اصطلاح امروزی تخت‎گاز آمده و سبب آزار حیوانش شده است. وی با اشاره به مراعات حقوق حیوان توسط پیامبر اکرم (ص) گفت: در روایت است که پیامبر (ص) یکبار می‎خواستند وضو بگیرند که گربه‎ای جلو آمد و ایشان آب وضوی خود را جلوی گربه گذاشتند تا سیراب شود و سپس وضو گرفتند. رحیم‎پور ازغدی در پایان سخنرانی به نمونه‎ای از فتاوای فقها هم اشاره کرد و گفت: فقها می‎گویند هر جانداری که در اختیار کسی باشد باید وسایل زندگی، بهداشت و آسایش آنرا فراهم کند و گرنه حرام است آن را حیوان را نگه دارد. وی با بیان این نکته که در روایات آمده که نگهداری حیوان در خانه مستحب است و باعث برکت می‎شود گفت: باید دانست این مستحب بودن به معنای قاطی شدن با حیوان و به اتاق خواب بردن حیوان نیست. رحیم‎پور افزود: با برخی حیوانات هم نظیر سگ و خوک که نجس هستند باید حریم حفظ کرد. وی با توضیح کوتاهی درباره نجاست سگ گفت: نجاست سگ به معنای این نیست که تعابیری نظیر وفاداری و مهربانی و هوش این حیوان که بعضاً در روایات هم هست را نادیده بگیریم و این حیوان را پلید بدانیم و به آن ظلم کنیم، بلکه معنایش این است که نباید با این حیوان قاطی شد. رحیم‎پور همچنین گفت: مهربانی به حیوانات از جمله سگ ارتباطی با نجاست این حیوان ندارد و حتی یکی از علمای بزرگ را پس از مرگش در خواب دیده بودند که وی گفته بود در عالم برزخ به دلیل عبایی که در یک شب سرد برفی روی سگی که زجر می‎کشید در یک کوچه کشیدم پاداش فراوانی به من داده‎اند. وی سخن خود را با این عبارت به پایان برد که اینقدر صحبت کردم اما آخر هم متوجه نشدم این مرغ را چطور در قفس می‎گذارند تا تخم بگذارد؟! واقعاً یک لحظه خودتان را بجای آن مرغ بگذارید!

جلسه هم اندیشی مدیر و کارشناسان مرکز تحقیقات کشاورزی سازمان بسیج، با استاد خارج حوزه حضرت آیت الله محمد رحمانی از دفتر مقام معظم رهبری و عضو هیات اندیشه ورز مرکز

بسم الله الرحمن الرحیم   گزارش جلسه هم اندیشی مدیر و کارشناسان مرکز تحقیقات کشاورزی سازمان بسیج، با استاد خارج حوزه حضرت آیت الله محمد رحمانی از دفتر مقام معظم رهبری و عضو هیات اندیشه ورز مرکز   موضوعات مطروحه در جلسه: الف) معرفی اعضا جلسه، معرفی کامل و گروههای علمی مرکز ب) تبیین برنامه های انجام شده ج) توضیح برنامه های آینده توسط مدیر مرکز د) اخذ نظرات راهبردی استاد مدعو آیت الله رحمانی جهت حرکت در آینده     مصوبات جلسه 1) برگزاری چند جلسه علمی در حوزه کشاورزی ، منابع طبیعی و محیط زیست با ارائه ی آیت الله رحمانی 2) تبیین مبانی فقهی مقام معظم رهبری در حوزه کشاورزی، منابع طبیعی  و محیط زیست در این مرکز توسط آیت الله رحمانی 3) پیشنهادات راهبردی استاد در تالیف کتب درسی احکام و اخلاق و خداشناسی طرح اعتلای مهندسین کشاورزی کشور 4) تاکید استاد بر ایجاد بانک کتب و مقالات و شناسایی صاحب نظران کشور در این عرصه 5) تاکید استاد بر استفاده از نظرات تخصصی مهندسین کشاورزی در اثبات اصول دین در حوزه کشاورزی، منایع طبیعی و محیط زیست جهت تهیه محتوای کتب درسی 6) تاکید استاد بر همکاری با حضرت آیت الله تقوی و مجموعه نهاد نمایندگی ولی فقیه در وزارت جهاد کشاورزی 7) پیشنهاد و تاکید اجرایی کردن برنامه های مصوب سال 98 مرکز پس از استماع برنامه های سال رونق تولید 8) تاکید بر شناسایی تحقیقات علمی انجام شده و جلوگیری مراگز دیگر از موازی کاری 9) تاکید بر شناسایی نیاز های فقهی حوزه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست و ارایه آن به حوزه های علمیه برای اجتهاد در آن موضوعات 10) شناسایی موضوعات علمی مورد نیاز در حوزه کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست اسلامی  و ارایه ی موضوعات  به معاونت مدارج علمیه حوزه های علمیه جهت نوشتن پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری طلاب در حوزه های علمیه     بزرگواران حاضر در جلسه: آیت الله محمد رحمانی حجت الاسلام علی محمود زاده (مدیر مرکز) حجج اسلام فراهانی منش، موسوی، عابدی، اردمه (کارشناسان مرکز)   مکان: دفتر مرکز تحقیقات کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست اسلامی بسیج در استان قم 1398/2/19          18:00

خاک؛ منشأ سخاوت و برکت برای بشر/ اهمیت خاک در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  خاک؛ منشأ سخاوت و برکت برای بشر اهمیت خاک در اسلام . گروه اندیشه: خاک منشأ سخاوت، برکت و نعمت‌های مختلفی برای بشر است، وقتی دانه‌ای در درون آن جای می‌گیرد، یک خوشه را به انسان تحویل می‌دهد، آب گل‌آلود را جذب می‌کند و به جای آن چشمه‌های زلال را بیرون می‌ریزد و منبع عظیمی برای ذخیره آب و تصفیه آن محسوب می‌شود. به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، سنگ‌های سفت و سخت موجود در سطح زمین، در نتیجه تأثیر عوامل فیزیکی به مرور زمان خرد می‌شوند؛ این مواد که از تخریب سنگ حاصل شده، به‌صورت طبقات کم و بیش ضخیم، روی سنگ‌های اولیه را که هنوز تحت تأثیر عوامل خارجی واقع نشده‌اند را می‌پوشاند. مواد حاصل از تخریب سنگ‌ها، مخلوط با مواد آلی پوسیده و نپوسیده موجودات زنده، خاک را تشکیل می‌دهند؛ بنابراین خاک قسمت سطحی است که بر اثر عوامل مختلف فیزیکی، شیمیایی و زیستی به‌وجود می‌آید. خداوند در آیه ۵۸ سوره مبارکه اعراف می‌فرماید: «وَ الْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذی خَبُثَ لایَخْرُجُ إِلّا نَکِداً کَذالِکَ نُصَرِّفُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یَشْکُرُونَ؛ سرزمین پاکیزه (و مستعد)، گیاهش به فرمان پروردگار مى روید، امّا سرزمین‌هاى ناپاک (و شوره‌زار)، جز گیاه اندک و بى‌ارزش، از آن نمى‌روید، این گونه آیات (خود) را براى گروهى که شکر گزارند، شرح مى‌دهیم»؛ بنابراین خاک یک پدیده طبیعی است که عموماً در همه‌جا و در همه نوع شرایط آب و هوایی می‌تواند حضور د اشته باشد. خاک یکی از شرایط مهم پیدایش حیات و تمدن روی کره زمین است و بررسی دقیق این پدیده طبیعی که در زندگی هر موجود زنده‌ای نقش بسیار مهمی را ایفا می‌کند لازم و ضروری است. انسان مسلمان در برابر خاک مسئول است و از این نعمت الهی باید به‌خوبی محافظت کند و از آلوده کردن آن بپرهیزد. خاک علاوه‌ بر آن‌که عنصری لازم برای پرورش و رشد و نمو درختان و گیاهان است، می‌تواند آلودگی‌ها را متلاشی و نابود کند، به شرط آن‌که این مواد در حد ظرفیت قابل‌ تحمل خاک برای تصفیه خود به خود به آن اضافه شود. اهمیت خاک در اسلام خاک به‌عنوان ماده اولیه خلقت انسان و جایگاه نهایی بدن انسان از عناصری است که تقریباً تمام نیازهای مادی انسان را در خویش نهفته دارد، از طرفی در مورد مهمی مانند تطهیر می‌تواند جایگزین آب و عامل پاکی و آمادگی انسان برای انجام فرایض دینی‌اش شود. خاک سجده‌گاه انسان است و نبی مکرم اسلام(ص) از طرف خداوند متعال نقل می‌فرماید: «تمامی زمین را برای تو و امتت مسجد و خاک آن را پاک‌کننده قرار دادیم» و امام صادق(ع) فرمود: «پروردگار متعال خاک را پاکیزه قرار داد؛ همان‌گونه که آب را پاکیزه قرار داد». در آیات متعددی از قرآن کریم به استفاده از خاک پاک (خاک سطحی که در مجاورت باد و تابش خورشید و در بلندی‌ها وجود دارد) به‌عنوان پاک‌کننده در جایی که آب وجود ندارد، تأکید شده است. طبق تفسیر نمونه، آیه ۴۳ سوره مبارکه نسا به ذکر فواید بهداشتی خاک پرداخته است که «خاک پاک و زنده به‌خاطر داشتن باکتری‌های فراوان می‌تواند آلودگی‌ها را تجزیه کرده و از بین ببرد و چه‌بسا اگر این خاصیت در خاک نبود، کره زمین در مدت کوتاهی به یک مکان متعفن تبدیل می‌شد». اهمیت خاک پاک زنده در محیط زیست به سه علت زدودن آلودگی‌‎ خاک‌های سطحی و آب‌های زیرزمینی و همچنین از بین بردن آلودگی‌های هوای محیط‌ زیست غیرقابل انکار است. خداوند متعال در آیه ۷ سوره مبارکه ق فرموده است: «وَ الْأَرْضَ مَدَدْناها وَ أَلْقَیْنا فیها رَواسِیَ وَ أَنْبَتْنا فیها مِنْ کُلِّ زَوْجٍ بَهیجٍ؛ و ما زمین را بگستردیم و در آن کوه‌هایی ثابت و استوار افکندیم و در آن از هر صنف و جفتی از گیاهان زیبا و دل‌انگیز رویاندیم». انسان در طول سالیان متمادی زراعت و انجام عملیاتی از قبیل شخم زدن، آبیاری، اضافه کردن کود آلی و معدنی، اضافه کردن ماسه به زمین‌های سفت و سخت، قطع بی‌رویه درختان جنگلی و انهدام جنگل و استفاده بی‌رویه و نامناسب از مراتع بر اثر چرای مفرط که باعث سفت شدن زمین و در نتیجه فرسایش خاک می‌شود، همچنین اصلاح و عمران زمین‌های شور و باتلاقی و... موجب تغییرات زیادی در خواص فیزیکی، حیاتی و شیمیایی خاک شده که به‌طور مستقیم در تکامل و تشکیل خاک و نیز تغییر فرسایش آن دخالت داشته است. محیط‌ زیست ما یعنی آب، خاک و هوا که از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی برای بشریت هستند مانند زنجیری به‌ نام زنجیره حیات به هم پیوسته و وابسته‌اند که حذف هر کدام مساوی با مرگ و نابودی حیات است، چنان‌که خداوند در اکثر آیات قرآن این چرخه زیستی را به هم مرتبط و پیوسته دانسته است. بیش از ۴۶ بار واژه «ارض» در قرآن به‌کار رفته است حجت‌الاسلام سیدمحسن موسوی، مسئول بنیاد مهدویت و آینده‌پژوهی استان لرستان در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، گفت: در قرآن کریم بیش از ۴۶ بار از واژه «أرض» به معنی زمین، سخن به میان آمده است و در بسیاری از موارد از خاک به‌عنوان محل کسب روزی انسان یاد شده است. وی ادامه داد: خداوند سبحان در آیه ۱۲ سوره مؤمنون می‌فرماید: «وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَهٍ مِنْ طینٍ؛ و به یقین، انسان را از عصاره‌ای از گِل آفریدیم»؛ لذا آغاز آفرینش انسان از خاک بوده است. حجت‌الاسلام موسوی بیان کرد: خاک منشأ سخاوت، برکت و نعمت‌های مختلفی برای بشر است که وقتی دانه‌ای در درون آن جای می‌گیرد، یک خوشه را به انسان تحویل می‌دهد، آب گل‌آلود را جذب می‌کند و به جای آن چشمه‌های زلال را بیرون می‌ریزد، بدن‌های زنده را حمل می‌کند و اجساد مردگان را در درون خود دفن می‌کند و منبع عظیمی برای ذخیره آب و تصفیه آن به‌عنوان منبع حیات است. مسئول بنیاد مهدویت استان لرستان اظهارکرد: نبی مکرم اسلام(ص) فرمود: «زمین برای من محل سجده و طهارت قرار داده شده است»؛ لذا خاک همانند آب، از مطهرات محسوب می‌شود و امام صادق(ع) نیز فرمود: «خداوند آب را مانند خاک پاکیزه قرار داده است». موسوی گفت: در محیط‌ زیست اهمیت خاک کمتر از آب نیست و این دو لازم و ملزوم یکدیگرند که باید از آلوده کردن آن‌ها اجتناب کرد و آب و خاک را می‌توان دو عنصر اساسی برای رونق کشاورزی دانست همانطور که پیامبراعظم(ص) فرمود: کسی که خاک برای کشاورزی در اختیار داشته باشد و برود گندم خریداری کند از رحمت خدا به دور است.

نخستین نشست هم‌اندیشی “رونق تولید” با موضوع کشاورزی

بسم الله الرحمن الرحیم نخستین نشست هم‌اندیشی "رونق تولید" با موضوع کشاورزی در دانشکده کشاورزی سنقر . به گزارش روابط عمومی دانشگاه رازی، نخستین "همایش سال رونق تولید کشور"، روز چهارشنبه ۲۱ فروردین ماه ۱۳۹۸ با محوریت کشاورزی با همت دکتر میرزایی‌قلعه رئیس دانشکده کشاورزی سنقر، در این شهرستان برگزار شد .   این نشست، با عنوان «بررسی پتانسیل‌های رونق تولید در شهرستان سنقروکلیایی از دیدگاه کشاورزی» با حضور دکتر میرزایی‌قلعه ریاست دانشکده، مهندس معصومی‌زاده فرماندار شهرستان، سرهنگ سالاری فرمانده سپاه ناحیه شهرستان، مهندس کلوند ریاست جهاد کشاورزی، مسئولین شهرستان، اعضاء هیات علمی، نمایندگان بخش خصوصی در حوزه کشاورزی، کشاورزان نمونه و دانشجویان برگزار شد. در این نشست، دکتر میرزایی‌قلعه رونق تولید در بخش کشاورزی و دامپروری را تنها راه برون رفت از مشکلات اشتغال و توسعه شهرستان سنقر و کلیایی دانست و افزود: شهرستان سنقروکلیایی از قطب‌های کشاورزی استان است.   وی بیان کرد: دانشکده کشاورزی سنقر با داشتن اعضاء هیات علمی قوی و دانشجویان پرنشاط با حداکثر توان فکری، پژوهشی و اجرایی آماده هرگونه همکاری و با سایر دستگا‌ه‌های اجرایی شهرستان جهت به ثمر رساندن شعار سال ۹۸ که توسط مقام معظم رهبری به سال رونق تولید نامگذاری شده است، در غالب طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه و پروژه‌های کاربردی می‌باشد.    در ادامه، مهندس معصومی‌زاده فرماندار شهرستان سنقروکلیایی ضمن ارائه گزارشی از عملکرد و وضعیت کشاورزی شهرستان، به بیان پیشنهاداتی در زمینه صنایع تبدیلی، تاسیس واحدهای تولیدی، ایجاد گلخانه‌ها، آموزش کشاورزان، تدوین الگوی بهینه کشت و استفاده از نتایج و تحقیقات روز در بخش کشاورزی پرداخت.   در ادامه، سرهنگ سالاری فرمانده سپاه ناحیه سنقر نیز ضمن محکوم کردن اقدام ناشایست سردمداران کفر در قرار دادن نام نیروی مردمی سپاه در لیست گروه‌های تروریستی، افزود: این موضوع سبب تقویت انگیزه فعالین سپاه در جهت خدمت به مردم عزیزمان خواهد شد.   وی اظهار داشت: محرومیت‌زدایی در روستاها توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج سازندگی یکی از اولویت‌های همیشگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است.    در ادامه، کلیه حضار به بیان نظرات و دیدگاه‌های خود در زمینه موانع تولید در حوزه کشاورزی و دامپروری شهرستان پرداختند. در این جلسه، مشکل اعطای تسهیلات و بروکراسی اداری در حوزه بانک‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین مشکلات رونق تولید در حوزه کشاورزی عنوان شد.   ۱۳۹۸/۰۱/۲۴ ***************************************** به گزارش روابط عمومی دانشگاه رازی، نخستین "همایش سال رونق تولید کشور"، روز چهارشنبه ۲۱ فروردین ماه ۱۳۹۸ با محوریت کشاورزی با همت دکتر میرزایی‌قلعه رئیس دانشکده کشاورزی سنقر، در این شهرستان برگزار شد. این نشست، با عنوان «بررسی پتانسیل‌های رونق تولید در شهرستان سنقروکلیایی از دیدگاه کشاورزی» با حضور دکتر میرزایی‌قلعه ریاست دانشکده، مهندس معصومی‌زاده فرماندار شهرستان، سرهنگ سالاری فرمانده سپاه ناحیه شهرستان، مهندس کلوند ریاست جهاد کشاورزی، مسئولین شهرستان، اعضاء هیات علمی، نمایندگان بخش خصوصی در حوزه کشاورزی، کشاورزان نمونه و دانشجویان برگزار شد. در این نشست، دکتر میرزایی‌قلعه رونق تولید در بخش کشاورزی و دامپروری را تنها راه برون رفت از مشکلات اشتغال و توسعه شهرستان سنقر و کلیایی دانست و افزود: شهرستان سنقروکلیایی از قطب‌های کشاورزی استان است. وی بیان کرد: دانشکده کشاورزی سنقر با داشتن اعضاء هیات علمی قوی و دانشجویان پرنشاط با حداکثر توان فکری، پژوهشی و اجرایی آماده هرگونه همکاری و با سایر دستگا‌ه‌های اجرایی شهرستان جهت به ثمر رساندن شعار سال ۹۸ که توسط مقام معظم رهبری به سال رونق تولید نامگذاری شده است، در غالب طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه و پروژه‌های کاربردی می‌باشد.  در ادامه، مهندس معصومی‌زاده فرماندار شهرستان سنقروکلیایی ضمن ارائه گزارشی از عملکرد و وضعیت کشاورزی شهرستان، به بیان پیشنهاداتی در زمینه صنایع تبدیلی، تاسیس واحدهای تولیدی، ایجاد گلخانه‌ها، آموزش کشاورزان، تدوین الگوی بهینه کشت و استفاده از نتایج و تحقیقات روز در بخش کشاورزی پرداخت. در ادامه، سرهنگ سالاری فرمانده سپاه ناحیه سنقر نیز ضمن محکوم کردن اقدام ناشایست سردمداران کفر در قرار دادن نام نیروی مردمی سپاه در لیست گروه‌های تروریستی، افزود: این موضوع سبب تقویت انگیزه فعالین سپاه در جهت خدمت به مردم عزیزمان خواهد شد. وی اظهار داشت: محرومیت‌زدایی در روستاها توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بسیج سازندگی یکی از اولویت‌های همیشگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است.  در ادامه، کلیه حضار به بیان نظرات و دیدگاه‌های خود در زمینه موانع تولید در حوزه کشاورزی و دامپروری شهرستان پرداختند. در این جلسه، مشکل اعطای تسهیلات و بروکراسی اداری در حوزه بانک‌ها به عنوان یکی از مهم‌ترین مشکلات رونق تولید در حوزه کشاورزی عنوان شد.

کنفرانس های کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست در سال 98

بسم الله الرحمن الرحیم  کنفرانس های کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست در سال 98 . . هشتمین همایش علوم علف های هرز ایران، شهریور ۹۸ برگزار کننده: دانشگاه فردوسی مشهد ، انجمن علوم علف های هرز ايران تاريخ برگزاري: 5 الی 7 شهریور 1398 ارسال اصل مقالات: 7 اردیبهشت 98 . چهارمین کنگره قارچ شناسی ایران، شهریور ۹۸ برگزار کننده: دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری ، انجمن قارچ شناسی ایران تاريخ برگزاري: 4 الی 6 شهریور 1398 ارسال اصل مقالات: 30 اردیبهشت 98 . سومین کنگره بین المللی حشره شناسی ایران، مرداد ۹۸ برگزار کننده: دانشگاه تبریز تاريخ برگزاري: 26 الی 28 مرداد 1398 ارسال اصل مقالات: 20 اردیبهشت 98 . اولین کنفرانس بین‌المللی و چهارمین کنفرانس ملی صیانت از منابع طبیعی و محیط زیست، شهریور ۹۸ برگزار کننده: دانشگاه محقق اردبیلی تاريخ برگزاري: 5 و 6 شهریور 1398 ارسال اصل مقالات: 15 تیر 98 . دومین کنفرانس بین المللی و ششمین کنفرانس ملی کشاورزی ارگانیک و مرسوم، شهریور ۹۸ برگزار کننده: دانشگاه محقق اردبیلی تاريخ برگزاري: 3 و 4 شهریور 1398 ارسال اصل مقالات: 15 تیر 98 . پانزدهمین همایش ملی آبیاری و کاهش تبخیر، شهریور ۹۸ برگزار کننده: دانشگاه شهید باهنر کرمان تاريخ برگزاري: 6 و 7 شهریور 1398 ارسال اصل مقالات: 1 تیر 98 . چهاردهمین همایش ملی علوم و مهندسی آبخیزداری، تیر ۹۸ برگزار کننده: دانشگاه ارومیه تاريخ برگزاري: 25 و 26 تیر 1398 ارسال اصل مقالات: 17 خرداد 98 . همایش ملی توسعه پایدار ( با رویکرد فرصت ها و چالش های سرمایه گذاری در منطقه ترشیز )، فروردین ۹۸ برگزار کننده: مرکز آموزش عالی کاشمر تاريخ برگزاري: 28 فروردین 1398 ارسال چکیده مقالات: 20 فروردین 98 ارسال اصل مقالات: 20 فروردین 98 . ششمین کنفرانس ملی فیزیولوژی گیاهی ایران، آبان ۹۸ برگزار کننده: گروه زیست شناسی دانشگاه یزد تاريخ برگزاري: 1 و 2 آبان 1398 ارسال اصل مقالات: 31 خرداد 98

علت وقوع حوادث طبیعی از منظر قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم علت وقوع حوادث طبیعی از منظر قرآن کریم گروه معارف: استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی معتقد است علل حوادث طبیعی را در ابعاد مختلف رشد و تنبیه می‌توان مورد بررسی قرار داد که هر کدام کارکردهای خاص خود را دارد. حجت‌الاسلام والمسلمین محمد خامه‌گر، استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی شعبه خراسان رضوی، در گفت‌و‌گو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی در خصوص علت وقوع بلایای طبیعی از دیدگاه قرآن کریم با اشاره به آیات ۱۰ تا ۱۲ سوره نوح اظهار کرد: اگر در زمان وقوع حوادث طبیعی مانند زلزله، افراد علاوه بر اقامه نماز آیات، به درگاه الهی توبه کرده و به انجام کارهای خیر بپردازند، فضایی معنوی در جامعه ایجاد می‌شود که در نتیجه آن، برکات خداوند بیشتر و حوادث و بلایای طبیعی کاهش خواهد یافت. وی گفت: از دیدگاه قرآن کریم، وقوع حوادث طبیعی از جمله سیل و زلزله، از دو جنبه قابل بررسی است؛ یکی اینکه  این حوادث مقدمه‌ای بر تحقق یک امر خیر است و دیگر اینکه این حوادث تنبیه و مجازات گناهکاران است. خامه‌گر با اشاره به زلزله مشهد عنوان کرد: علت وقوع این زلزله می‌تواند ارتکاب گناه افراد جامعه و یا مقدمه‌ای خیر در قالب حادثه‌ای طبیعی باشد؛ در کشور ما، کم‌توجهی به تذکرات مقام معظم رهبری و مسائل معنوی و اجتماعی می‌تواند باعث بروز این اتفاقات باشد. این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: گاهی افراد یک جامعه گناهی را به‌صورت گسترده انجام می‌دهند و عده‌ای نیز در برابر آن‌ها سکوت کرده و به نوعی راضی به انجام آن گناه هستند؛ در این صورت یک عذاب عمومی رخ می‌دهد و همه مردم یک سرزمین را دچار مصیبت می‌کند؛ برای نمونه همه مردم قوم ثمود به خاطر انجام گناهان عمومی با نزول عذاب آسمانی یکباره به هلاکت رسیدند. وی افزود: حوادث طبیعی گاهی به خاطر بی‌توجهی انسان‌ها به دعوت پیامبران اتفاق می‌افتد و گاهی برای اینکه مردم بیشتر به مباحث توحیدی توجه کنند، این حوادث صورت می‌گیرد، از جمله این حوادث می‌توان به هجوم قورباغه‌ها به شهر مصر در زمان حضرت موسی(ع) و تبدیل رود نیل به دریایی از خون اشاره کرد که برای هشدار دادن به فرعونیان برای پرهیز از شرک و مخالفت با رسول خدا(ص) رخ داد. خامه‌گر اظهار کرد: در آیه ۳۰ سوره شوری نیز خداوند می‌فرماید: «وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصیبَهٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثیرٍ» هر حادثه بدی که برای شما رخ می‌دهد به دلیل کاری است که خودتان انجام می‌دهید البته خداوند از بسیاری از کارهای بد شما گذشت می‌کند و شما را مجازات نمی‌کند. استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی شعبه خراسان رضوی با بیان این موضوع که گاهی مصیبت، مقدمه‌ای برای نزول خیری بزرگ‌تر به مردم است، تصریح کرد: به‌عنوان مثال در داستان حضرت یوسف(ع)، حوادثی از جمله افتادن ایشان در چاه و حبس در زندان، مقدمه‌ای برای رسیدن به نبوت و حکومت بود که بعد از آن حوادث محقق شد. خامه‌گر اضافه کرد: قطعا خداوند مهربان از مشکلاتی که در پی حوادث طبیعی برای انسان رخ خواهد داد مطلع است، اما در پاسخ به این سؤال که چرا این اتفاقات رخ می‌دهد؟ باید گفت گاهی خداوند در برابر گناهان افراد و بخاطر توجه دادن آنان بر اعمالی که انجام می‌دهند و جلوگیری از مجازات گناهان در آخرت، به کیفر در دنیا با حوادث طبیعی بسنده می‌کند. این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به آیه ۵۲ سوره هود گفت: خداوند در این آیه می‌فرماید: «وَیَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُمْ مِدْرَارًا وَیَزِدْکُمْ قُوَّهً إِلَى قُوَّتِکُمْ وَلَا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمِینَ؛ و اى قوم من از پروردگارتان آمرزش بخواهید سپس به درگاه او توبه کنید [تا] از آسمان بر شما بارش فراوان فرستد و نیرویى بر نیروى شما بیفزاید و تبهکارانه روى بر مگردانید» که استغفار در این آیه نه فقط به معنای توبه بلکه به معنای انجام اعمال خیر به منظور از بین رفتن اعمال شر است. همچنین در آیات ۱۰ تا ۱۲ سوره نوح نیز به این موضوع اشاره شده است که خداوند متعال می‌فرماید: «فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّکُمْ إِنَّهُ کَانَ غَفَّارًا، یُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَیْکُمْ مِدْرَارًا، وَیُمْدِدْکُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَیَجْعَلْ لَکُمْ جَنَّاتٍ وَیَجْعَلْ لَکُمْ أَنْهَارًا؛ و گفتم از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او همواره آمرزنده است، [تا] بر شما از آسمان باران پى در پى فرستد، و شما را به اموال و پسران یارى کند و برایتان باغ‌ها قرار دهد و نهرها براى شما پدید آورد». گزارش خطا برچسب ها: خبرگزاری قرآن ، ایکنا ، خراسان رضوی ،معارف ، زلزله مشهد ، حوادث طبیعی ، محمد خامه‌گر ، سوره نوح، سوره هود ، قرآن    

تبیین رفتار انسان با طبیعت در قرآن، در سه واژه

بسم الله الرحمن الرحیم  آیت‌الله تسخیری: تبیین رفتار انسان با طبیعت در قرآن ،در سه واژه . مشاور عالی مقام معظم رهبری در امور جهان اسلام در نخستین دور گفت‌وگوی دینی ایران و فرانسه تأکید کرد: خداوند در قرآن کریم سه واژه تسخیر، خلافت و توسعه را نشان دهنده رفتار انسان با طبیعت را بیان می‌کند. . آیت‌الله محمدعلی تسخیری مشاور عالی مقام معظم رهبری در امور جهان اسلام روز ۱۷ دی‌‌ماه در سخنرانی خود در نخستین دور گفت‌وگوی دینی ایران و فرانسه گفت: سه واژه در قرآن داریم که این سه واژه نشان دهنده رفتار انسان با طبیعت است. آیت الله محمدعلی تسخیری روز دوشنبه در نخستین دور گفت‌وگوی دینی مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با مسیحیان کاتولیک فرانسه با عنوان «جایگاه محیط زیست در اسلام و مسیحیت کاتولیک» با تبریک میلاد حضرت مسیح با اشاره به اهمیت طبیعت و محیط زیست و تاکید بر حفظ آن، اظهار داشت: خداوند هر آنچه که انسان نیاز دارد را در طبیعت قرار داده است اما متاسفانه انسان با ظلم در توزیع و کفر نعمت، نعمت‌ها را از بین می‌برد. وی با توضیح اینکه واژه تسخیر به این معناست که جهان به طور کلی مُسخّر انسان است، گفت: همه نیازهای انسان در طبیعت وجود دارد ولی انسان در توزیع نعمت، عدالت را رعایت نمی‌کند و در مواردی نیز کفر نعمت انجام می‌دهد. آیت الله تسخیری درباره واژه خلافت در قرآن نیز اظهار داشت: انسان، خلیفه خداوند بر روی زمین نامیده شده و واژه سوم، مساله توسعه را عنوان می کند که استعمار در دنیای امروز، معنی حقیقی آن را عمران و رشد دانسته که هدف را نشان می‌دهد. وی افزود: موضوع محیط زیست و نگاه ادیان به محیط زیست، از نظر اسلام هم ارزش‌های اسلامی و هم بینش‌های جهانی اسلامی و هم قواعد اصلی اسلام در مسأله محیط زیست درگیر می‌کند. آیت‌الله تسخیری همچنین یادآور شد: در جهان‌بینی اسلام، مسأله خلافت انسان مطرح است از این رو جاهای مختلف در قرآن کریم نسبت به اینکه انسان خلیفة الله فی الارض است و یکی از وظایف اصلی او تعمیر و رسیدگی به زمین و محیط زیست است، تأکید شده و سعی دارد از این عنوان نقشی برای طبیعت انسان و تکامل وی بهره ببرد. وی اظهار داشت: ارزش‌های اسلامی این نکته را مورد تفقد قرار ‌داده و هم بینش‌های جهان اسلام و قواعد رفتاری و فقهی این مساله را مورد تأکید قرار می‌دهند. مشاور رهبر معظم انقلاب در امور فرهنگی جهان اسلام ادامه داد: از دیدگاه دینی، انسان با فطرت هماهنگ است و به طور طبیعی با حرکت جهان هماهنگ خواهد بود و از آنجا که جهان در تسخیر انسان است، انسان باید به بهترین وجه از آن برای تحقق وظایف انسانی بزرگ استفاده کند. وی تصریح کرد: در ادیان دیگر هم مسأله فطرت و تسخیر طبیعت برای انسان مطرح و یک حالت طبیعی است. . نخستین دور گفت‌وگوی دینی مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با مسیحیان کاتولیک فرانسه، امروز با موضوع «اهمیت محیط زیست در اسلام و مسیحیت کاتولیک» با حضور هیأتی به سرپرستی کاردینال جین نوئل آولین، اسقف شهر مارسی و رئیس کل شورای دانشگاه‌های کاتولیک فرانسه و اندیشمندان مسلمان از جمهوری اسلامی ایران در محل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی گشایش یافت. در این دوره گفت‌وگوهای دو روزه، موضوعاتی چون «متون اسلام و مسیحیت کاتولیک در زمینه حفظ و حراست از محیط زیست»، «خشونت و افراط‌گرایی عاملی برای تخریب محیط زیست»، «مسئولیت رهبران و پیروان ادیان برای حفظ محیط زیست کدام است؟» و «چگونه می‌توان در مسیر ترویج سلامت و پایداری محیط زیست قدم برداشت؟» بررسی می‌شود. آیت‌الله محمدعلی تسخیری مشاور رهبر معظم انقلاب در امور فرهنگی جهان اسلام، حجت‌الاسلام علی یونسی دستیار ویژه سابق رئیس جمهوری در امور اقوام و اقلیت‌های قومی و مذهبی، حجت‌الاسلام حسین مختاری رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی و جمعی از مهمانان داخلی و خارجی از حاضران در این نشست بودند. موبد خورشیدیان: ایرانیان از کهن‌ترین ملتی بوده‌اند که به محیط زیست توجه کرده‌اند اردشیر خورشیدیان رئیس انجمن موبدان تهران اظهار داشت: ایرانیان از کهن‌ترین ملتی بوده‌اند که به محیط زیست توجه کرده‌اند. طبیعت هدیه الهی است که خداوند آن را در اختیار انسان‌ها قرار داده است. وی افزود: ما اول باید به شناخت حقیقی خود و طبیعت برسیم تا خدا را بشناسیم. مهم این است که دین دار باشیم و به حقیقت دین توجه کنیم. اسقف مقریک باریکیان: گفت‌وگو راه‌حل رسیدن به تفاهم مشترک است اسقف مقریک باریکیان نماینده خلیفه‌گری ارامنه تهران ابراز داشت: گفت‌وگوهای دینی منجر به پاکی و منزه بودن دل انسان‌ها می‌شود، زیرا وقتی دل انسان‌ها به پاکی نزدیک شود. انسان‌ها به وسیله گفت‌وگو به یکدیگر نزدیک می‌شوند و به تفاهم مشترک دست می‌یابند. وی گفت: ما ایمان داریم سرچشمه این طبیعت، خداوند است و خداوند انسان را نماینده خود قرار داده است. نماینده خلیفه‌گری ارامنه تهران با ابراز امیدواری که نتیجه نخستین دور گفت‌وگوی دینی ایران و فرانسه مانند نوری بر فرهنگ‌های ایران و فرانسه بتابد، گفت: بدون انسان، طبیعت معنی نمی‌شود و بدون طبیعت، انسان معنی نمی‌شود. تا زمانی که انسان، انسانیت خود را حفظ می‌کند، ایمان داریم طبیعت هم به روال خود ادامه می‌دهد. حجت‌الاسلام یونسی: دولت جمهوری اسلامی ایران از گفت‌وگوی ادیان حمایت می‌کند حجت‌الاسلام علی یونسی مشاور رئیس جمهور در امور ادیان و اقوام با اشاره به آیات قرآن کریم گفت: در آیات قرآنی وارد شده است؛ خداوند شما (بشر) را آفرید تا در این کره زمین مأموریت داشته باشید و خداوند از (شما) بشر خواسته است که این زمین را آباد کند. یعنی مأموریتی که بشر در کره زمین بر عهده گرفته است آبادانی زمین است. وی افزود: در واقع، از بشر خواسته است که این مأموریت را به خوبی انجام دهد. در تمام ادیان آسمانی بحث بهشت به صورت سمبولیک مطرح شده است. خداوند بهشتی را برای رفاه انسان آماده کرد اما طولی نکشید که به خاطر این که انسان از حد و حدود خود عبور کرد، آن بهشت را از انسان گرفت و او را به سوی زمین فرستاد و به او مأموریتی داد که بهشتی جدید باید با دست خود خلق کند و این بار برای شکل‌گیری این بهشت نیازمند تلاش و کوشش و زحمت زیادی هستیم. مشاور رئیس جمهور در امور ادیان و اقوام بیان داشت: انسان‌ها باید برای این مأموریت الهی آماده شوند و این بهشت را برای خود آماده کنند. تا پس از آن بتوانند به بهشت موعود دست پیدا کنند. بشر مأموریت دارد زمین را به بهشتی تبدیل کند. وی ادامه داد: امروز بشر بار دیگر به ادیان روی آورده است، آن هم از روی از باب اضطرار و ناچاری که صنعت پیش روی انسان قرار داده است. حجت‌الاسلام یونسی اظهار داشت: امروز تکنولوژی بلای جان انسان‌ها شده است و انسان را به تنگنا انداخته است. انواع آلودگی‌های زیستی که برای انسان به وجود آمده است او را با مشکل جدی روبرو کرده است و بر همین اساس است که انسان به دین باید روی بیاورد تا فهم مفاهیم دینی به این موضوع پی ببرد که دین می‌تواند انسان را از محیط زیستی که به دست خود آن را خراب کرده است، نجات بدهد. وی افزود: ‌انسان با روی‌آوردن به محیط زیست می‌تواند از جهنمی که برای خود ساخته است، نجات پیدا کند. دولت جمهوری اسلامی ایران از این ابتکار دیالوگ و حفظ محیط زیست استقبال و حمایت می‌کند و این دیالوگ بسیار ارزشمندی است که ادیان آسمانی درصدد حفظ محیط زیست باشند.   بر اساس این گزارش،‌ دور نخست گفت‌وگوی دینی مرکز گفت‌وگوی ادیان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با مسیحیان کاتولیک فرانسه ساعت ۱۰ صبح امروز (۱۷ دی‌ماه) با موضوع «اهمیت محیط زیست در اسلام و مسیحیت کاتولیک» و با حضور هیأتی ۴ نفره به سرپرستی کاردینال جین نوئل آولین، اسقف شهر مارسی و رئیس کل شورای دانشگاه‌های کاتولیک فرانسه و اندیشمندان مسلمان از جمهوری اسلامی ایران در محل سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی افتتاح شد. در این دور از گفت‌وگوهای دینی، موضوعاتی چون «متون اسلام و مسیحیت کاتولیک در زمینه حفظ و حراست از محیط زیست»، «خشونت و افراط‌گرایی عاملی برای تخریب محیط زیست»، «مسئولیت رهبران و پیروان ادیان برای حفظ محیط زیست کدام است؟» و «چگونه می‌توان در مسیر ترویج سلامت و پایداری محیط زیست قدم برداشت؟» بررسی می‌شود. .......................................................................................................... منبع:فارس

پر بازدید ترین مقالات

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

شهریور ۱۴۰۰
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
۱۲۳۴۵۶۷۸۹۱۰۱۱۱۲۱۳۱۴۱۵۱۶۱۷۱۸۱۹۲۰۲۱۲۲۲۳۲۴۲۵۲۶۲۷۲۸۲۹۳۰۳۱