دسته: همایش و گفتگو

اهمیت محیط زیست و کشاورزی در الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت

بسم الله الرحمن الرحیم  اهمیت محیط زیست و کشاورزی در الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت   در دومین روز از برگزاری هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، نشست تخصصی «محیط زیست و کشاورزی در الگوی پیشرفت» برگزار شد. عباسعلی زالی و  محمدحسن روزی طلب اعضای هیئت رئیسه این نشست تخصصی را تشکیل می دادند. در این نشست تخصصی منصوره شاه ولی، محمدرضا بلالی، رضا مکنون، محمدتقی شیخی، علیرضا کرباسی، محمدحسن روزی طلب، جعفر عزیزی، امین نواختی مقدم و عبدالمجید مهدوی دامغانی به ارائه نتایج تحقیقات خود پرداختند: . نخستین مقاله ارائه شده در نشست تخصصی محیط زیست و کشاورزی در الگوی پیشرفت با عنوان «الگوی پایه محیط‌زیست اسلامی-ایرانی پیشرفت » بود که توسط منصور شاه‌ولی؛ استاد دانشگاه شیراز ارائه شد. وی در این رابطه اعلام کرد: با تشدید بحران های زیست محیطی از اواخر قرن بیستم، یاری طلبیدن از دین برای رفع آن ها کانون توجه جهانی قرار گرفت. در ایران نیز مراکز علمی نظیر الگوی اسلامی ایران پیشرفت درصدد تدوین الگوی پایه محیط زیست برآمد. بررسی ها نشان داد بهره گیری از دین باید وظیفه گرا و نه فایده گرا باشد زیرا بدون فرامین‌ الهی، نمی‌توان درکی صحیح از داوری‌های اخلاق محیط زیست داشت. وی در ادامه افزود: رسالت الگو همانا پژوهش های نظری و عملی برای تبیین علوم زیست محیطی در راستای احیای قداست طبیعت با کمک منابع اسلامی نظیر قرآن و آموزه های اهل بیت ع است. بالاخره تدابیر را تبیین عینی، ذهنی و سیستمی مبتنی بر اجزاء مشهود و غیر مشهود با رویکرد فرارشته ای و تعامل حداکثری متخصصان علوم تجربی و دینی (اسلام) برای پاسخ گویی به نیازهای نسل حاضر و آینده و برآوردن حکیمانه انتظارات معنوی مورد نظر خالق هستی است. محمدرضا بلالی، عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در مقاله ای با عنوان «امانتداری تسهیل گذار از کنترل‌گری به تعامل با محیط‌زیست و زمینه‌سازی نگاه فرابخشی در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» عنوان کرد: با ترسیم دو تغییر پارادایمی سنت به مدرنیته در رنسانس و صنعتی شدن به سوی توسعه پایدار با بروز بحران محیط‌زیست در نیمه دوم قرن بیستم، ظهور جهانبینی مکانیکی و شیوع کنترل گری بجای تعامل و سازگاری با طبیعت به عنوان اصلی ترین پیامد تغییر پارادایم اول که در پارایم دوم بدنبال حل آن هستند، ذکر شد. وی در ادامه افزود: بررسی علل بحران محیط زیست نشان داد، توسعه فناوری، نهادهای اجتماعی و نگرش به محیط زیست و اعتقادات فردی رابطه ای تنگاتنگ داشته و نبایستی این عوامل را مجزای از یکدیگر در نظر گرفت. براین اساس با کمک شبکه فناوری، حکمرانی و فرهنگ در حوزه منابع چهار پارادیم متمایز شد و با تشریح پارادیم سنت در حوزه منابع این رابطه نشان داده شد. بدین ترتیب برای بررسی انسجام بخش های پنج گانه الگوی پایه ابتدا مدل امانتمدار و عناصر آن به عنوان مدلی که ریشه در سنت اسلامی و ایرانی داشته و در سطح جهانی نیز مورد توجه و بازخوانی است و قادر است احیاء کننده تعامل انسان و طبیعت بوده، فردگرائی را به جمع گرائی و مسئولیت و پاسخگوئی را ترغیب نماید، مورد بحث قرار گرفت. عنوان پژوهش بعدی ارائه شده در این نشست تخصصی، «راهبردهای آب برای حفظ محیط‌زیست و توسعه ایران » بود که توسط رضا مکنون، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی امیرکبیر ارائه شد. وی در این رابطه گفت: منابع آب کشور و ارتباط آن با محیط زیست از چالش های مهم بوده و کمبود آن در دهه های اخیر موجب پیامدهای گسترده نظیر خشک شدن تالاب ها، کاهش رواناب رودخانه ها، خشک شدن قسمت اعظم دریاچه ارومیه، بروز ریزگردها و گستردگی آن در ایران گردیده است. آب منبع اصلی برای برنامه های توسعه کشور است. وی در خاتمه تاکید کرد: بخش مهم منابع آب در کشاورزی و پس از آن در بخش های شرب و خانگی و صنعت بکار گرفته میشود. در این راستا باید گفت الگوهای توسعه در کشور تعیین کننده نیاز بخش های مختلف به آب است. کمبود منابع آب چالش هر سه بخش مذکور بوده و تداوم الگوهای کنونی مصرف آب امکان پذیر نبوده و بحران جدی برای آینده ایران است. آب و محیط زیست بعنوان دو چالش اصلی در برنامه ششم توسعه کشور (۱۴۰۰-۱۳۹۶) اعلام شده است. محمدتقی شیخی استاد و عضو هیئت علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه الزهرا(س) در ادامه با ارائه تحقیق خود با عنوان «پیامدهای رویکرد زیست‌محیطی: تحلیلی جامعه‌شناختی» گفت: افزایش جمعیت خود تا حد زیادی محیط‌زیست را به اَشکال مختلف تحت تأثیر قرارمی‌دهد،و آن خود بر سلامت جمعیت و جامعه تأثیرگذار است.در ابتدای قرن بیستم به دنبال ظهور علم پزشکی نوین،مسئولین بهداشت وسلامت به دنبال پیدایش علل بسیاری بیماری‌ها وپیشگیری از آنها،درمان ودستآوردهائی از این نوع،کمتر بدنبال شرایط محیطی بودند،که افراد در آن بسر می‌بردند. در آن دوره انسان هسته وعامل عمده بروز بیماری‌ها شناخته شده بود،و آن خود ناشی از نظریه جِرمبود؛یعنی عقیده‌ای که اشاره بر اشاعه بیماری از طریق انتقال میکروارگانیزم‌ها داشت. وی در ادامه توضیحات خود افزود: طی قرن بیستم بیشتر دانشمندان صرفاً به بررسی پدیده جمعیت،سلامت جمعیت، امنیت بیشتر جمعیت و نظایر آن پرداخته‌اند. این درحالی است که پیامدهای افزایش جمعیت تا جایی که به محیط‌زیست مربوط می‌گردد، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.به همین خاطر،امروزه بسیاری از ملل با چالش‌ها و مشکلات مربوط به محیط‌زیست روبه‌رو هستند. همین‌طور،بسیاری از پژوهشگران به این نتیجه رسیده‌اند که با حفظ سلامت محیط‌زیست، سلامت جمعیت را بیشتر می‌توان تأمین کرد. بتدریج با درآمیختن قدرت،سیاست وعلم،نگاه به بیماری‌ها تغییر کرد.باپیش‌گرفتن سیاست‌های مناسب،ورود به مقاطع علمی ودستیابی به اقتدار،کنترل بیماری‌ها تا حد زیادی امکان‌پذیر گردید.این فرآیند ابتدا در جوامع صنعتی آغاز گردید و بتدریج به جوامع کمتر توسعه یافته نیز راه یافت.این حرکت باعث گردیده است تا جمعیت از سلامت بیشتری برخوردار گردد، طول عمر بیشتری پیدا کند،ودر اغلب جوامع افزایش یابد. «نقد برنامه ششم توسعه و سند چشم‌انداز در حوزه محیط‌زیست با استناد به دستاوردهای کنفرانس‏های الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت»   دیگر تحقیق ارائه شده در نشست تخصصی محیط زیست و کشاورزی در الگوی پیشرفت بود که توسط امین نواختی‌مقدم، استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه محقق اردبیلی و طیبه آخوندی، دانشجوی مطالعات منطقه‌ای دانشگاه محقق اردبیلی تهیه شده بود. امین نواختی‌مقدم در ارائه این مقاله گفت: امروزه تخریب محیط‌زیست به‌دست انسان به بحرانی جهانی تبدیل شده است. زمینی که روی آن زندگی می‏کنیم پیرتر از آن است که بتواند بدون کمک ساکنان خود به حیاط طبیعی ادامه دهد. به همین دلیل توجه‌به محیط‌زیست و حفاظت از آن جز اولویت‏ها و سیاست‏های مسولان اکثر کشورها به‌شمار می‏رود چنان که امروزه کشورها دستیابی به توسعه‏ی پایدار را از طریق حفاظت از محیط‌زیست می‏دانند. وی در ادامه افزود: در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، حفظ محیط‌زیست یکی از افق‏های مهم پیشرفت بوده و در برنامه‌ی پنج‌ساله‌ی ششم توسعه نیز محیط‌زیست یکی از محورهای مهم آن تلقی می‏گردد. بحران کم آبی و خشکیدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها و مشکلات محیطی ناشی از استخراج و تولید نفت و غیره همه این‏ موارد ضرورت پرداختن به محیط‌زیست را بیش از پیش ضروری می‏سازد. مقاله بعدی ارائه شده در این نشست تخصصی با عنوان «عوامل مؤثر بر رشد اقتصادی مناطق روستایی با تأکید بر اهداف الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت» توسط علی‌رضا کرباسی، استاد گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد و سیدحسین محمدزاده دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد تهیه شده بود. دکترعلی‌رضا کرباسی در این رابطه گفت: یکی از مهمترین مباحث مطرح شده در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت توجه به رشد همه جانبه اقتصادی در تمامی مناطق ایران است. میزان تولید ناخالص داخلی و نرخ رشد آن از مهمترین شاخص های عملکردی اقتصاد کلان است و دستیابی به نرخ رشد اقتصادی بالا یکی از اهداف مهم هر نظام اقتصادی و الگوی پایه اسلامی ایرانی پیشرفت است. به شمار مـی رود. از ایـن رو، بررسی عواملی که بر رشد اقتصادی اثـر می گذارنـد از اهمیـت خاصـی برخـوردار اسـت و یکـی از مهمترین مباحث مطرح در حوزه اقتصاد کلان است. دستیابی به رشد اقتصادی بالا، زمینه‌ساز توسعه‌ی اقتصادی در مناطق روستایی است. وی در ادامه افزود: در این پژوهش با استفاده آمار دوره‌ی زمانی ۱۳۹۵- ۱۳۶۰ و معادلات رگرسیونی به ظاهر نامرتبط (SURE) نوع ارتباط رشد اقتصادی در ایران و بخش کشاورزی و روستایی مورد بررسی قرار گرفته است. متغیرهای نیروی کار کشاورزی، سرمایه، بهره‌وری نیروی کار و بهره وری سرمایه بر رشد اقتصادی بخش کشاورزی دارای تاثیر مثبت و معنی دار و متغیرهای نرخ باسوادی و نرخ رشد اقتصادی کل دارای تاثیر مثبت اما بی معنی بر بر رشد اقتصادی بخش کشاورزی داشته است.از این رو پیشنهاد می‌شود که به منظور توزیع مناسب و تاثیرگذار منافع حاصل از رشد اقتصادی بخش کشاورزی با تاکید بر اهداف الگوی پایه پیشرفت در مناطق روستایی در کنار پیگیری و تقویت عوامل موثر بر رشد اقتصادی کشاورزی، دولت، برنامه‌های لازم را در قالب توزیع دارایی‌های مولد و فرصت‌های شغلی پر درآمد برای اقشار فقیر روستایی تدوین و اجرایی نماید. عباس‌علی زالی، استاد دانشگاه تهران و محمدحسن روزی‌طلب دانشیار سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی بترتیب رییس و دبیر اندیشکده آب، محیط زیست، امنیت غذایی و منابع طبیعی مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت طی مقاله خود با عنوان «تحول در ساختار آموزش عالی و انتقال فناوری و تقویت تشکل‌های کشاورزان و بخش خصوصی پیش‌نیاز پیشرفت کشاورزی ایران» از منظر دیگری به بررسی این موضوع پرداختند. روزی طلب در این رابطه گفت: بخش کشاورزی ایران از گستردگی تصدی گری و دخالت دولت در زمینه تامین و توزیع نهاده های تولید (کود، بذر، نهال، سموم، سرم، واکسن، ماشین الات و خدمات فنی و بازرگانی)، صدور مجوزهای غیرضرور و دخالت دولت در تعین قیمت محصولات کشاورزی و غیره رنج می برد و این در حالی است که دولت در حفظ و صیانت از محیط زیست، آب و منابع طبیعی کشور (خاک، جنگل، مرتع،، تنوع زیستی، تالاب ها، دریاچه­ ها ...) و در واگذاری امور غیر حاکمیتی خود طبق اصل۴۴ قانون اساسی موفقیت چندانی نداشته است. وی در ادامه توضیحات خود افزود: کشاورزان و بخش غیردولتی بیش از ۹۵ درصد محصولات زراعی، باغی و دامی برنامه ریزی و تولید می کنند و کشاورزان خرد و دهقانی با داشتن با حدود ۳۶ درصد اراضی کشاورزی کشور بیش از ۵۰ درصد کل تولیدات محصولات زراعی و باغی را به خود اختصاص می دهند. لذا توجه به کشاورزان خرد و دهقانی و توانمند شدن تشکل ها و تعاونی های مورد نیاز آنان برای تامین نهاده های تولید، ارائه خدمات فنی و پژوهشی، بازاریابی، فروش و یا صادرات محصولات کشاورزی و غیره بایستی در اولویت برنامه های توسعه کشاورزی کشور قرار گیرد.   آخرین مقاله ارائه شده در این نشست تخصصی نیز با عنوان «ارتباط امنیت غذایی و امنیت ملی در مسیر پیشرفت کشور» توسط  دکترعبدالمجید مهدوی دامغانی دانشیار گروه کشاورزی اکولوژیک، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران ارائه شد. وی در دفاع از این مقاله که با همکاری مریم اکبرپور دانشجوی دکتری اگرواکولوژی، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی،  و هادی ویسی دانشیار گروه کشاورزی اکولوژیک، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی تهی شده بود، گفت: غذا از­جمله نیاز­های بنیادی جامعه بشری است و تأمین آن در مقوله امنیت غذایی نهفته است. امنیت غذایی هنگامی وجود دارد که همه مردم همواره به غذای کافی، سالم و مغذی دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند و غذای در دسترس نیاز­های رژیم تغذیه­ای سازگار با ترجیحات آنان را برای یک زندگی فعال و سالم فراهم سازد. وی در ادامه تصریح کرد: مفهوم امنیت غذایی پیش­شرطی برای بهره­مندی کامل از «حق بر غذا» است اما یک مفهوم قانونی نیست و تکلیفی بر دوش نهاد­های مسئول نمی­گذارد. درمقابل حق بر غذا به­منظور غلبه بر گرسنگی و سوء­تغذیه و تحقق امنیت غذایی همگان الزاماتی قانونی بر دولت­ها اعمال می­کند. تحقق امنیت غذایی از وظایف دولت­ها و از ارکان حفظ و ارتقاء امنیت ملی است. به بیان دیگر ارتباط امنیت غذایی و امنیت ملی ارتباطی دوسویه در مسیر پیشرفت کشور است. عبدالمجید مهدوی دامغانی در خاتمه گفت: دسترسی همگان به امنیت غذایی در راستای اهداف «پیش‌‌نویس اولیه­ی سند الگوی پایه پیشرفت» است و منجر به اجرای عدالت - از اصول دین اسلام- خواهد شد. از این­روی مطالعه حاضر در راستای «رویکرد امنیت ملی به الگوی پیشرفت» به بررسی ارتباط امنیت غذایی و امنیت ملی که مقام مرجع آن دولت­ها می­باشند، می­پردازد. یادآور می‌شود، هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت از  ۱۹ اردیبهشت، به میزبانی مرکز همایش‌های کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران در حال برگزاری است. این کنفرانس‌ها که به‌طور سالانه برگزار می‌شوند با هدف جلب مشارکت گسترده پژوهشگران؛ نظریه‌پردازان و صاحبان فکر و اندیشه در فرایند طراحی مدل بومی پیشرفت کشور برگزار می‌شود. ...................................................................................... منبع : ایکنا  

جهش تولید در کشاورزی، فرصتی برای درمان پای لنگ اقتصاد

بسم الله الرحمن الرحیم جهش تولید در کشاورزی، فرصتی برای درمان پای لنگ اقتصاد   گفتگو با کشاورزان و کارشناسان . تحقق جهش تولید در کشاورزی باعث فرصت‌سازی در توسعه فعالیت‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و همچنین موجب کاهش اثرات تهدیدهای ملی نظیر تحریم‌های اقتصادی می‌شود اگر با بهره‌گیری از تمامی ظرفیت‌ها مبتنی بر تفکر جهادی و راهبردهای متاثر از مدیریت جهادی همراه باشد. باید لنگی پای اقتصاد خسته کشاورزی را درمان کرد و بعد از او انتظار پریدن داشت.  وقتی صحبت از تولید می‌شود ‌کمتر کسی به کشاورزی، مزرعه و باغ و هرچه با آنها در ارتباط است، فکر می‌کند، در واقع از وقتی صنعت در جوامع بشری شروع به کشورگشایی کرد، توانست اذهان را در حوزه تولید به سمت خود بکشد و این کشورگشایی چنان متکبرانه و تمامیت خواهانه انجام شد که تولید کشاورزی را در بسیاری از اذهان به حاشیه راند و باعث شد وقتی از تولید نام برده می‌شود کبکه و دبدبه صنعت چشم‌ها را خیره کند، در حالی که تولید بر دو بال صنعت و کشاورزی به حرکت درمی‌آید. از طرفی تامین غذا یا به بیان بهتر تامین امنیت غذایی در جوامع بشری به حدی حائز اهمیت است که به خطر افتادن آن می‌تواند زمینه‌ساز بزرگترین جنگ‌ها میان جوامع باشد. در این میان رشد جمعیت توسعه کشاورزی را به یکی از مقوله‌های مهم توسعه‌ای تبدیل کرده است چرا که با افزایش جمعیت میزان مصرف نیز افزایش می‌یابد و تامین امنیت غذایی در چنین شرایطی نیازمند برنامه‌ریزی در حوزه اشتغال و اقتصاد مبتنی بر کشاورزی است و در این مسیر لاجرم جهش در کشاورزی بر پایه یافته‌های علمی و تحقیقاتی به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل می‌شود. از کشاورزی مدرن به عنوان چرخ دنده‌های جهش تولید یاد می‌شود و لازمه تحقق واقعی آن فاصله‌گیری از کشاورزی سنتی و رسیدن به خودکفایی برای حفظ امنیت غذایی بویژه خودکفایی در تولید محصولات استراتژیک و از همه مهمتر بهره‌گیری از شیوه‌های علمی و فناورانه است. تولید به مثابه یک زنجیره است که نخستین حلقه آن را تولیدکننده شکل می‌دهد و نهایتا به مصرف‌کننده ختم می‌شود و شکننده بودن یکی از حلقه‌ها زنجیره تولید را مختل می‌کند.   سخن کشاورزان و کارشناسان یک کشاورز بخش نوبران ساوه استفاده از دانش روز دنیا، حذف بروکراسی اداری، رفع موانع تولید، اعطای تسهیلات و مشوقات به تولیدکنندگان بخش کشاورزی، نوسازی ماشین‌آلات کشاورزی و بهبود زیرساخت‌های حمل و نقلی برای صادرات را از مهمترین زیرساخت‌های حوزه کشاورزی برای جهش و شتاب در تولید می‌داند. "احمدعلی رضایی" به فاصله معنادار بین کشاورزی سنتی با تولید محصولات کشاورزی منطبق بر اصول علمی، دانش روز و سیستم‌های نوین در ایران اشاره کرد و افزود: براساس آمار منتشر شده سالانه بالغ بر ۱۳۰ میلیون تن انواع محصولات کشاورزی در ایران تولید می‌شود و لازمه جهش در حوزه کشاورزی بهره‌گیری از دانش روز براساس آخرین یافته‌های علمی است که در این میان باید از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان استفاده کرد. زیر یک سقف تصمیم واحد بگیرید وی حذف موانع تولید و بروکراسی اداری را موجب تسهیل در امور مربوط به کشاورزی دانست و افزود: برخی قوانین ناکارآمد و صدور دستورالعمل‌های سلیقه‌ای ضمن ایجاد بروکراسی اداری از سرعت توسعه در این بخش می‌کاهد و از مجموعه‌های تصمیم‌گیر انتظار می‌رود برای جهش در کشاورزی زیر یک سقف تصمیم واحد بگیرند تا ضمن ایجاد شتاب تولید کشاورزی از هدررفت سرمایه نیز جلوگیری شود. رضایی به مشکلات بیمه‌ای محصولات کشاورزی نیز اشاره کرد و گفت: همه‌ساله بر اثر وقوع بلایا و مخاطرات طبیعی خسارت زیادی به محصولات کشاورزی وارد می‌شود که فقط شامل یک محصول یا یک فصل نیست بلکه در تمام فصول سال بلایای طبیعی نظیر سرمازدگی، سیل، تگرگ و ... بخش اعظمی از تولیدات کشاورزی را از بین می‌برد و علاوه بر بروز خسارت اقتصادی، موجب کاهش انگیزه و رغبت کشاورزان و باغداران برای توسعه کشت محصولات باغی و زراعی می‌شود. گوجه‌سبز و زردآلو را بیمه نمی‌کنند! وی به بارش شدید باران و تگرگ بهار امسال در ساوه اشاره کرد و افزود: براساس اعلام جهادکشاورزی بارش تگرگ به ۸۰۰ هکتار از باغات زردآلو، گوجه‌سبز، بادام و ... به میزان ۸۰ میلیارد تومان خسارت وارد کرد و در شرایط کرونایی ضربه سنگینی به اقتصاد و معیشت باغداران وارد شد. رضایی افزود: متاسفانه محصولاتی نظیر گوجه‌سبز و زردآلو تحت حمایت بیمه محصولات کشاورزی قرار نمی‌گیرد و در صورت بروز خسارت هیچ حمایتی هم انجام نمی‌شود که یکی از خلاءهای قانونی در حوزه بیمه‌ای است. کشاورز اگر درآمد لازم را از فعالیت خود در حوزه باغی و زراعی بدست آورد قطعا انگیزه بیشتری برای توسعه کشت و کار خواهد داشت و نتیجه تقویت انگیزه و تمایل برای برنامه‌های توسعه‌ای، جهش در تولید خواهد بود. بیمه محصولات کشاورزی مطابق با ارزش واقعی محصولات نیست این کشاورز متضرر از بارش تگرگ و وقوع سیل در ساوه در عین حال یادآور شد که متاسفانه هیچ محصول کشاورزی بیمه واقعی ندارد و بیمه‌گذاران با ارزش واقعی محصولات کشاورزی تولیدات کشاورزان را بیمه نمی‌کنند، چرا که برای بیمه‌گذار توجیه و صرفه اقتصادی وجود ندارد و همین عامل موجب خواهد شد که تولیدکنندگان و کشاورزان همواره با ریسک مواجه باشند و قدرت رقابت و جهش در تولید از آنان سلب می‌شود. زیرساخت‌های معیوب | ضرورت هدایت، حمایت و نظارت یک کشاورز بخش خرقان شهرستان زرندیه نیز به نامناسب بودن زیرساخت‌های حمل‌ونقل محصولات کشاورزی و فرسودگی ماشین‌آلات به عنوان مانعی در برابر جهش تولید اشاره کرد و افزود: تجهیز و نوسازی اراضی و باغات کشاورزی با استفاده از فناورهای نوین مکانیزه منجر به افزایش بهره‌وری شده و جهش در تولید ایجاد خواهد کرد. حسین بیرامی تصریح کرد: جهش تولید در حوزه کشاورزی مبتنی بر عملیاتی شدن سه رکن، هدایت، حمایت و نظارت است که بخش اعظمی از تحقق آن بر دوش دولت است. وزارت جهادکشاورزی دو راهبرد کاهش واردات به منظور صرفه‌جویی ارزی و توسعه صادرات محصولات برای جایگزین کردن ارز حاصل از صادرات نفت را از جمله برنامه‌های پیش روی خود برای تحقق شعار سال با عنوان جهش تولید عنوان کرده است. وی افزود: جهش تولید منحصر به صنعت نیست و بخش کشاورزی را نیز شامل می‌شود، متاسفانه هر وقت صحبت از تولید می‌شود ظرفیت و امکانات کشور در حوزه صنعت هزینه می‌شود که بسیار خوب است، اما غفلت از کشاورزی و تولید در این حوزه خطای نابخشودنی است. بیرامی گفت: کشاورزی با امنیت غذایی گره خورده است و به مراتب از صنعت اهمیت بالاتری دارد، برخورداری از نیروی انسانی و کشاورزان توانمند و متعهد، اراضی مستعد، اقلیم مناسب و آب کافی، امکان تولید محصولات زراعی، دامی، گلخانه‌ای و باغی را دو چندان می‌کند به شرط آنکه زیرساخت‌ها و حمایت دولت نیز دو چندان شود. درآمد صادرات کشاورزی جایگزین خوبی برای درآمد نفتی وی از دولت خواست تا در سال جهش تولید تمام‌قد در خدمت کشاورزان باشد و افزود: با حمایت دولت و تدبیر لازم می‌توان بخش اعظمی از محصولات کشاورزی را صادر کرد و ضمن تقویت توان رقابت‌پذیری، درآمد حاصله از صادرات جایگزین صادرات نفتی در شرایطی شود که قیمت نفت به کمترین میزان خود رسیده است. به گفته این کشاورز خرقانی، تامین به موقع نهاده‌های تولید، تسهیل در صدور مجوزها، ایجاد فضای صادرات برای تولیدکنندگان، حمایت‌ و همکاری همه‌جانبه از سوی سیستم بانکی با اعطای تسهیلات با نرخ پائین و تضامین آسان، ارائه الگوی کشت مناسب از سوی کارشناسان، اجرای صحیح قانون خرید تضمینی و استفاده بهینه از ظرفیت تشکل‌های کشاورزی از جمله مولفه‌های اصلی جهش تولید در بخش کشاورزی است. وی به کشت محصولات جایگزین با نیاز آبی بالا و توجیه اقتصادی اشاره کرد و افزود: تولید محصولات استراتژیک و جایگزین تولیدات غیرضروری ضمن افزایش تنوع در تولید، موجب صرفه جویی و مصرف بهینه منابع آبی خواهد شد که خود عامل مهمی در راستای جهش متوازن تولید است. بیرامی تصریح کرد: متاسفانه الگوی کشت مدونی در کشور وجود ندارد و اگر هم باشد علمی و عملیاتی نیست، اتفاقات تلخی که اخیرا در حوزه تولید پیاز، گوجه فرنگی، مرغ و ... بوجود آمد نتیجه نبود الگوی کشت بود. وی مفهوم الگوی کشت را تولید محصولی متناسب با شرایط آب و هوایی، اقلیم جغرافیایی و مهندسی در تولید، با تاکید بر تقسیم بازار کار بین کشاورزان دانست و افزود: در برخی نقاط کشور ظرفیت تولید بسیاری از محصولات کشاورزی وجود دارد اما به دلیل ناآگاهی و نبود دانش روز و در سایه عدم انجام تحقیقات علمی و پژوهشی ظرفیت های کشاورزی نادیده گرفته می‌شود در حالی که می‌توان با استفاده از تمامی ظرفیت‌ها و نیروی انسانی ماهر و توانمند، ایران را به قطب کشاورزی جهان با تولید انواع محصولات متناسب با ذائقه مردم دنیا تبدیل کرد و با صادرات این محصولات طعم واقعی جهش تولید را چشید. آموزش و ترویج زیربنای بهره‌وری در کشاورزی درهمین رابطه دکتر جعفر خوشروزاده که در کنار تحصیلات آکادمیک خود در رشته تکنولوژی‌های ارتباطی، مطالعاتی در حوزه توسعه روستایی و کشاورزی داشته است، آموزش و ترویج را زیربنای بهبود بهره‌وری و ارتقای کمیت و کیفیت محصولات کشاورزی دانست و گفت: در گذشته ترویج و آموزش یکی از اولویت‌های نهادهای مسئول بخش کشاورزی به شمار می‌آمد، اما مدت‌هاست که برگزاری چنین آموزش‌هایی  کمرنگ شده و این خود چالشی بزرگ در مسیر جهش و ارتقای عملکرد بخش کشاورزی به شمار می‌آید. وی افزود: پیشنهاد می‌شود که سازمان‌های مسئول با ایجاد کانال‌های ارتباطی در فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی نوین با روش‌های چند رسانه‌ای چنین آموزش‌هایی را به جذاب‌ترین شکل ممکن به مخاطبان خود منتقل کنند. وقت آن رسیده که جهاد کشاورزی شهرستان‌های استان هر کدام کانال خود را در پیام‌رسان‌های موبایلی با عضویت تمامی کشاورزان راه‌اندازی کنند و آموزش‌ها، خبرها و برنامه‌های ترویجی خود را از این طریق به آنها منتقل کنند. الگوی مصرف آب کشاورزی، غیراصولی، غیرعلمی و فاقد توجیه دکتر خوشروزاده گفت: مدیریت آب و ترویج روش‌های نوین آبیاری از دیگر راهکارهای زمینه‌سازی برای جهش تولید در بخش کشاورزی استان است. الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی در کشور و استان آنچنان غیراصولی و غیرعلمی و فاقد توجیه است که با توجه به جدی بودن بحران و تنش‌های آبی برخی متقاعد شده‌اند که بخش کشاورزی با الگوی موجود مصرف آب، دیگر توجیه منطقی ندارد و باید بساط آن را جمع کرد. وی افزود: نباید تصور کرد که جهش تولید در بخش کشاورزی به معنای نابودی سفره‌های زیرزمینی آب و برداشت غیراصولی از این منابع است، بلکه جهش تولید در این بخش باید با لحاظ کردن کشش و ظرفیت آبی استان انجام شود و تنها راه رسیدن به جهش تولید در کنار مواجهه با تنش آبی موجود، اصلاح روش‌های آبیاری است که در این زمینه دولت باید متولی کار شود و تنها وعده و وعید اعطای وام و اعتبارات روی کاغذ کافی نیست. وام‌های گرانقیمت مشکل نقدینگی کشاورزان را رفع نمی‌کند دکتر خوشروزاده یکی دیگر از مشکلات بخش کشاورزی را مشکل نقدینگی و اعتبارات دانست و گفت: متاسفانه عمده اعتباراتی که به بخش کشاورزی تعلق می‌گیرد با سود ۱۸ درصد به بالاست و حتی وام‌هایی که در قالب صندوق توسعه و غیره به صورت کم‌بهره پرداخت می‌شود در صورت سررسید شدن، با سود ۱۸ درصد از کشاورز بازپس گرفته می‌شود. کشاورزان، کارگران بی‌جیره و مواجب بانک‌ها وی با اشاره به عدم اجرای طرح استمهال سه ساله وام‌های بخش کشاورزی از ابتدای سال ۱۳۹۸ گفت: تنها لطفی که بانک‌ها در حق کشاورزان کردند این بود که وام‌ها با سود ۱۸ درصد برای آنها تقسیط شد که در حقیقت می‌توان نام این شکل از وام دادن به بخش کشاورزی را به بردگی کشیدن کشاورزان و تبدیل آنها به کارگران بی‌جیره و مواجب بانک‌ها گذاشت. دکتر خوشروزادهافزود: شرایط به گونه‌ای است که کشاورزان سال به سال به بانک‌ها بدهکارتر می‌شوند و کمتر کشاورزی را می‌بینید که چند ۱۰ میلیون بدهی به بانک نداشته باشد. این وضعیت به هیچ عنوان اجازه جهش تولید را نخواهد داد و می‌توان صدای شکسته شدن استخوان‌های کشاورزان را زیر بار فشار قسط و وام‌های سنگین شنید. از نظر دکتر خوشروزاده مبارزه موثر با آفات و اجرای طرح‌های پیشگیرانه در زمینه کاهش آثار تخریبی بلایای طبیعی از دیگر تدابیری است که می‌تواند به تحقق شعار سال یعنی جهش تولید در بخش کشاورزی کمک کند. کاهش خسارات کشاورزی نیازمند تدابیر موثر وی در این زمینه گفت: متاسفانه همه ساله شاهد هستیم که بخش اعظمی از دسترنج کشاورزان استان مرکزی در اثر شیوع آفات شناخته شده و گاها نوظهور از بین می‌رود، در بخش بلایای طبیعی همین هفته گذشته شاهد ورود خسارت چند ده میلیاردی به محصولات کشاورزی در اثر بارش تگرگ بودیم، در حالی که در دنیا برای مقابله با بلایای طبیعی ماند تگرگ روش‌های شناخته شده‌ای از جمله استفاده از توری‌های ضد تگرگ و غیره وجود دارد و انتظار می‌رود سازمان‌های مسئول بخش کشاورزی تدابیری را در این زمینه اتخاذ کنند. این متخصص تکنولوژی‌های ارتباطاتی از دانشگاه یو پی ام مالزی، با تاکید بر لزوم هوشمندسازی و بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین از جمله اینترنت اشیا (IOT) در بخش کشاورزی، گفت: یکی دیگر از راهکارهایی که می‌تواند در بلند مدت به جهش تولید در بخش کشاورزی کمک کند بهره‌گیری از تکنولوژی‌های نوین است. امروزه در بسیاری از کشورها برای تولید محصولات کشاورزی با هزینه‌های کمتر و مصرف بهینه منابع از اینترنت اشیا استفاده می‌شود که در نوع خود روشی مقرون به صرفه به شمار می‌آید. بعلاوه در زمینه هوشمندسازی بخش کشاورزی، استفاده از تکنولوژی پهبادی و کوادکوپترها هم می‌تواند نقشی اساسی در روند ارتقاء سلامت محصول، آبیاری، سمپاشی و تجزیه و تحلیل خاک، ایفا کند. کشاورزی نیازمند اصلاحات عالیه به اعتقاد این کارشناس، اصلاح بذر در بخش زراعت و اصلاح نژاد در بخش دامپروری از دیگر مواردی است که باید برای جهش تولید در بخش کشاورزی مورد توجه بیشتر قرار گیرد. وی در این زمینه اظهار کرد: افزایش کیفیت و اصلاح بذر گیاهان زراعی با هدف افزایش مقاومت در مقابل آفات و تنش‌های محیطی و افزایش راندمان و عملکرد محصول از جمله تدابیری است که غفلت از آن می‌تواند به عنوان یک چالش عمده در مقابل جهش تولید در بخش کشاورزی به شمار بیاید، در کنار اصلاح بذر، اصلاح نژاد دام‌های بومی با استفاده از نژادهای برتر از دیگر اقداماتی است که می‌تواند به  افزایش تولید گوشت و شیر در استان کمک قابل توجهی کند. از نظر این کارشناس، مشکل عرضه سوخت یارانه‌ای در بخش کشاورزی از دیگر موانع تحقق جهش تولید در این بخش است. وی در این زمینه گفت: یکی از این مشکلات که اخیرا کشاورزان در استان با آن مواجه شده‌اند اجرای تبصره (۱) ماده ۲۸ قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی مصوب سال ۱۳۸۹ است که بر اساس آن برای اجرای مصوبات ستاد مبارزه با قاچاق ارز و کالا از آبان ماه سال  ۱۳۹۸ طرح پلاک‌گذاری ماشین‌آلات کشاورزی از جمله تراکتور و کمباین کشاورزان در سراسر کشور در دستور کار قرار گرفته است. در این راستا شرکت‌های پخش فرآورده‌های نفتی در شهرهای مختلف ملزم شده‌اند که ارائه سوخت یارانه‌ای به تراکتورها و کمباین‌های کشاورزان را منوط به پلاک‌گذاری این ادوات کنند که این موضوع کشاورزان را در زمان اوج نیاز به سوخت یارانه‌ای با مشکلات عدیده‌ای مواجه کرده و اگر تصمیمی در این زمینه اتخاذ نشود نمی‌توان انتظار جهش تولید در بخش کشاورزی را داشت. دکتر خوشروزاده گفت: ساماندهی بازار عرضه و حذف واسطه‌ها از دیگر گام‌های ضروری برای نیل به جهش تولید در بخش کشاورزی است، حذف واسطه‌ها می‌تواند از یک طرف با بهره‌مند کردن فعالان بخش کشاورزی از دسترنج واقعی‌شان انگیزه لازم برای توسعه فعالیت را در آنها تقویت کند و از سوی دیگر بازار مصرف را سرو سامان دهد و با حذف نقش واسطه‌ها قیمت‌ها را برای مصرف‌کننده متعادل‌تر کند. وی در این زمینه پیشنهاد کرد که نسبت به ایجاد فروشگاه‌های زنجیره‌ای و هایپرمارکت‌های ویژه محصولات کشاورزی که امکان انتقال کالا از تولید به مصرف را فراهم می‌کند، برنامه‌ریزی لازم انجام شود. ساماندهی زمین‌های خرد و یکپارچه‌سازی زمینه‌های زراعی، یکی دیگر از راهکارهای پیشنهادی دکتر خوشروزاده در راستای جهش تولید در بخش کشاورزی است. وی در این زمینه گفت: قطعه‌قطعه شدن زمین‌های کشاورزی به میزان زیادی بهروه‌وری را در این بخش کاهش داده و از این‌رو  یکپارچه‌سازی این زمین‌ها می‌تواند با سرشکن کردن هزینه‌های تولید به کاهش هدررفت آب و ساماندهی این زمین‌ها در قالب طرح‌های نوین آبیاری کمک کند.   ارتباط مستقیم جهش تولید در بخش کشاورزی با منابع و زیرساخت‌ها معاون فنی و اجرایی جهادکشاورزی شهرستان ساوه نیز گفت: جهش تولید در بخش کشاورزی مستقیما با منابع و زیرساخت‌ها ارتباط دارد و یکی از منابع اصلی در جهش تولید محصولات کشاورزی تامین آب مورد نیاز است که خوشبختانه وضعیت منابع آبی در دوسال اخیر با بارش‌های مناسب بهبود یافته و محصولات متعددی با عملکرد بالا تولید شده است. محمودرضا خلیلی، خاک و نور را از دیگر عوامل در تحقق جهش تولید در محصولات کشاورزی دانست و افزود: شهرستان ساوه به دلیل شرایط جغرافیایی و اقلیمی مناسب از بستر مستعدی برای کشت انواع محصولات کشاورزی برخوردار است و تولید افزون بر ۷۰ نوع محصول باغی و زراعی این منطقه را به قطب کشاورزی استان مرکزی و کشور تبدیل کرده است. وی افزود: برخورداری از زیرساخت‌های مناسب بویژه آب در حوزه کشاورزی موجب خواهد شد که در سال جاری یک جهش واقعی در تولید بویژه در حوزه زراعی را شاهد باشیم. به عنوان مثال قطعا سطح زیر کشت محصولات زراعی نظیر گندم و جو در سال جاری به دلیل شرایط مناسب منابع آبی تا پنج هزار هکتار افزایش خواهد یافت و عملکرد آن می‌تواند تا ۳۰ درصد رشد داشته باشد. این مقام مسئول به برخی محدودیت منابع خاکی و آبی اشاره کرد و افزود: با وجود اینکه بارش‌های خوبی در سطح شهرستان طی دو سال اخیر بوقوع پیوسته است، اما همچنان وضعیت آبی دشت مرکزی ساوه بحرانی است و منابع آبی زیرزمینی هنوز فقیر هستند. وی مدیریت آبیاری و تجهیز مزارع به سیستم‌های نوین آبیاری را عاملی برای افزایش میزان عملکرد و جهش در تولید دانست و افزود: بهره‌گیری از سیستم مکانیزاسیون و یکپارچه کردن اراضی کشاورزی و جلوگیری از خرده مالکی برای مدیریت مزرعه به منظور افزایش میزان سطح کشت و تسهیل در برداشت از جمله ضرورت‌های تحقق جهش تولید است. خلیلی تغذیه مناسب، مدیریت در زراعت، آبیاری مناسب، مدیریت بهتر و افزایش عملکرد با اقدامات ترویجی و بهره‌گیری از دانش روز کشاورزی و مشاوره با متخصصان و کارشناسان برای بهبود در رشد محصولات را از دیگر عوامل تحقق جهش تولید در کشاورزی دانست. آنچه از اظهارات گفتگو شوندگان در این گزارش استنباط می‌شود، ضرورت علمی کردن کشاورزی با پیوند بین مراکز دانشگاهی و دانش‌بنیان، جذب سرمایه‌گذار، پرهیز ازخام فروشی و احداث صنایع تبدیلی، تقویت مکانیزاسیون، بهره‌گیری از شیوه‌های علمی و فناورانه از حوزه آب، خاک، کود و مواد مغذی از مهمترین مولفه‌ها برای تحقق جهش تولید در بخش کشاورزی است. کاهش هزینه‌های تولید، رفع مشکلات بازار و صادرات محوری محصولات، رفع موانع صادراتی برای جلوگیری از واردات بی‌رویه، افزایش ضریب مکانیزاسیون کشاورزی، اجرای الگوی کشت و آمایش سرزمین از دیگر الزامات تحقق جهش تولید در حوزه کشاورزی است. شناخت و بهره‌گیری از ظرفیت‌های بخش کشاورزی به عنوان بخش مهم و موثر در مقاوم‌سازی پایه‌های اقتصاد ملی، تقویت‌کننده زیرساخت‌ها و فراهم‌کننده مواد اولیه سایر بخش‌ها و نیز تامین‌کننده امنیت‌غذایی کشور برای تحقق نامگذاری سال  ۹۹ با عنوان جهش تولید، از زوایای گوناگونی حائز اهمیت است و تحقق جهش تولید نقش مستقیم و تاثیرگذاری در تقویت و توسعه صادرات غیرنفتی، ایجاد ارزش‌افزوده، تثبیت اشتغال و توسعه سرمایه‌گذاری ایفا می‌کند. جهش تولید در کشاورزی علاوه بر فرصت‌سازی در توسعه فعالیت‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی، موجب کاهش اثرات تهدیدهای ملی نظیر تحریم‌های اقتصادی شده و نقش راهبردی در جلوگیری از آسیب رساندن به اقتصاد و ضربه‌گیر حربه‌های اقتصادی خواهد شد و برای تحقق واقعی آن باید از تمامی ظرفیت‌ها مبتنی بر تفکر جهادی و راهبردهای متاثر از مدیریت جهادی بهره‌گیری کرد. ........................................................................... منبع: همشهری

راهکارهای «جهش تولید» در بخش کشاورزی از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی

بسم الله الرحمن الرحیم  راهکارهای «جهش تولید» در بخش کشاورزی از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی   کشاورزان، در شریعت اسلام از جایگاه و منزلت ارجمندی برخوردارند.از جمله در قرآن کریم اشارات پرمعنایی به کشاورزی به عنوان نعمت ‏های الهی، وجود دارد،که نشان می دهد اسلام نسبت به مساله کشاورزی اهمیت بسیار زیادی قائل است. یادداشتی با موضوع «راهکارهای جهش تولید در بخش کشاورزی از منظر آیت الله العظمی مکارم شیرازی» در تارنما و شبکه‌های اجتماعی معظم له منشر شده که مشروح آن بدین شرح است: . تنها ثروت طبیعی و فناناپذیر و دائمی که همیشه می‏توان روی آن حساب کرد، کشاورزی و تولیدات کشاورزی است که یکی از پایه اصلی اقتصاد دنیای امروز [۱] و اساس زندگی انسان ‏ها است؛[۲] چرا که غذای انسان را تهیه می‏ کند.[۳] هم چنین انواع تجارت‏ ها و حتی بسیاری از صنایع، بدون کشاورزی مفهومی نخواهد داشت.[۴] لذا کشورهایی که از نظر کشاورزی‏ پیشرفته ‏ترند،[۵] و به برنامه ‏ها و طرح ‏های کشاورزی‏ خود اهمیّت می‏ دهند،[۶] نه تنها در همۀ جوانب به پیشرفت ‏های چشمگیر دست می یابند،[۷] بلکه بیشترین قدرت را نیز در جهان به دست می آورند.[۸] اهمیت کشاورزی در اسلام کشاورزان، در شریعت اسلام از جایگاه و منزلت ارجمندی برخوردارند.[۹] از جمله در قرآن کریم اشارات پرمعنایی به کشاورزی‏[۱۰] به عنوان نعمت ‏های الهی، وجود دارد،[۱۱] که نشان می دهد اسلام نسبت به مساله کشاورزی اهمیت بسیار زیادی قائل است.[۱۲] هو چنین تشویق ها و ترغیب هائی که در منابع اسلامی در رابطه با مسأله کشاورزی شده، نشان می‏ دهد که‏ زراعت در اقتصاد اسلامی از چه اهمیت ویژه ‏ای برخوردار است.[۱۳] در حدیثی می ‏خوانیم که از پیامبر صلی الله علیه و آله پرسیدند: «بهترین اعمال کدام است»؟! فرمود: «زراعتی است که انسان زراعت می‏ کند و آن را اصلاح و مرتب می ‏سازد و حق آن را نیز به هنگام درو کردن ادا می‏ نماید»[۱۴] در حدیثی از امام صادق علیه السلام می‏ خوانیم‏: « اَلزَّارِعُونَ کُنُوزُ اَلْأَنَامِ یَزْرَعُونَ طَیِّباً أَخْرَجَهُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ هُمْ یَوْمَ اَلْقِیَامَةِ أَحْسَنُ اَلنَّاسِ مَقَاماً وَ أَقْرَبُهُمْ مَنْزِلَةً یُدْعَوْنَ اَلْمُبَارَکِینَ؛ کشاورزان گنج‏ های مردمند، غذای پاکیزه را که خداوند ارزانی داشته زراعت می‏ کنند و آنها در روز قیامت برترین مقام را دارند و به خدا نزدیکترند و آنها را بنام «مبارک ها» صدا می ‏زنند»[۱۵] و نیز از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: «الکِیمیاءُ الأکبَرُ الزِّراعَةُ؛ کیمیای بزرگ (که گمشده بسیاری از مردم است) همان زراعت است»[۱۶] پیشوایان ما خود نیز اهمیت بسیاری به این حوزه می دادند؛ برای مثال مردی امیرمؤمنان علیه السلام را دید در حالی که هسته ‏های خرمای فراوانی در کنارش بود. از آن حضرت پرسید: «این هسته ‏ها به چه کار می‏ آید؟» امام پاسخ داد: «اگر خدا بخواهد هزاران اصله خرماست». آن‏گاه همه آنها را کاشت و همه آنها سبز و بارور شدند.[۱۷] حتی از روایات اسلامی استفاده می‏ شود نه تنها اقدام شخصی به زراعت بسیار مطلوب است، بلکه سرمایه گذاری در این راه نیز مورد توجه پیشوایان اسلام بوده است؛‏[۱۸] از این مسأله به خوبی روشن می‏ گردد که مقصود اسلام‏ «تحرّک هر چه بیشتر تمام سرمایه ‏های انسانی و مالی اجتماع، در راه منافع عمومی بندگان خداست».[۱۹] احیای زندگی در روستاها روستاها همیشه مراکز تولید کشور بوده ‌اند؛ به نحوی که حل مشکلات شهر نشینان به دست روستائیان بوده و به برکت آن‌ها تغذیه می‌شده ‌اند.[۲۰] متأسفانه سوء مدیریت و مصرف گرایی، کشاورزی ما را به مانند بسیاری دیگر از کشورهای اسلامی به نابودی کشانده است، تا آنجا که با داشتن آمادگی فراوان برای تولید انواع فرآورده های کشاورزی، بعضاً باید دست نیاز به سوی بیگانه دراز نمائیم![۲۱] باید به این واقعیت تلخ اعتراف نمود که توسعه سریع صنعتی کشور، عدم وجود وسائل رفاهی در روستاها، عدم توزیع عادلانۀ ثروت و عدم تأمین امکانات رفاهی در روستاها، به بهای کشیده شدن روستائیان به شهرها به امید زندگی بهتر و مزد بیشتر تمام شده است.[۲۲] سرمایه ‏های عظیمی که به بدترین وجه در کشور مصرف می‏ شود در حالی است که روستاهای کشور، این کانون های سازنده و پربار، بخاطر نداشتن برخی امکانات، ساکنان خود را از دست می‏ دهند.[۲۳] اینها همه حکایت از نابودسازی کشاورزی است، که سرانجامِ آن تبدیل شدن به یک کشور تک محصولی است‏ که ناچاریم درآمد عمده خود را که از نفت به دست می آوریم، به پای فرآورده ‏ها و محصولات کشاورزی و دامی بیگانگان بریزیم، حال آنکه باید در انتظار روزی نشست که نفت تمام شود و باتمام شدن آن همه چیز مملکت تمام گردد![۲۴] البته بن بست در زندگی وجود ندارد و باید راهش را پیدا کنیم،[۲۵] تا روستاها به صورت اولیه خود بازگشته و نقش مولد خود را باز یابند.[۲۶]  در این میان فراهم کردن جاذبه‏ های کشاورزی، خانه سازی در روستاها، تأمین وسائل رفاهی و تمام نیازمندی ها در آنها، و تضمین خرید محصولات کشاورزی به قیمتی که کشاورزان را دلگرم و بی نیاز و مکفی المؤنة سازد، ضروری است.[۲۷] هم چنین به جای ریختن پول های سرشار به جیب واسطه‏ ها باید با فراهم ساختن یک سیستم توزیع صحیح، پول را به روستاییان داد که تولید گرند و نه واسطه و بیکار و دلالان بیعار![۲۸] در مجموع با استناد به کلام نورانی حضرت علی علیه السلام که فرمود: «امتی که حق ضعیف را از قوی نگیرد هرگز روی سعادت را نخواهد دید»؛ باید کاری کرد که روستائیان به حق خود برسند.[۲۹] خودکفایی در تولید محصولات کشاورزی امروز اگر چه دستگاه های تولیدی و ماشینی آن قدر گسترده شده که همه چیز را تحت الشعاع قرار داده است، لیکن باز هم دامداری و کشاورزی مهم ترین بخش تولید زندگی انسان را تشکیل می‏ دهد، چرا که پایه اصلی تغذیه در این دو قسمت نهفته شده، و به همین دلیل رسیدن به حد خودکفایی در قسمت دامداری و کشاورزی نه تنها ضامن استقلال اقتصادی است که استقلال سیاسی نیز تا حد زیادی به آن مربوط است.[۳۰] اهمیت خود کفایی وفتی دو چندان می شود که بدانیم در شرایط فعلی هر ملتی نیازمند بیگانه باشد مجبور است به آنها امتیاز بدهد،[۳۱] و ملت هایی که مواد غذایی خود را از جای دیگر وارد می‏ کنند بیچاره ‏اند. [۳۲] حضرت علی علیه السلام همواره فرموده ‏اند: «مَنْ وَجَدَ مَاءً وَ تُرَاباً ثُمَّ افْتَقَرَ فَأَبْعَدَهُ اللَّه‏؛ هرکس دسترسی به آب و زمین کشاورزی داشته باشد و فقیر باشد خداوند او را از رحمتش دور می‏ کند».[۳۳] این روایت برای کشور ما و دیگر کشور هایی که همچون ما آب کافی و زمین‏ های مستعد در اختیار دارند و مردمش نیازمندند، زنگ خطری بزرگ است.[۳۴] لذا حرف اساسی ما مبارزه با وابستگی است.[۳۵] البته رهایی از سلطه اقتصادیِ قدرت ‏های جهانی، بدون سرمایه‏ گذاریِ جدی در بخش تولید فرآورده ‏های‏ کشاورزی و صنعتی ممکن نیست. جامعه اسلامی زمانی می‏ تواند به عزت و سربلندی نایل شود که بتواند قبل از هر چیز در بخش تولید، دست کم در سطح تولیدات مواد غذایی و استراتژیک به خودکفایی برسد.[۳۶] بنده جدا معتقدم کشور ما از تونایی و استعداد نیروی انسانی و منابع طبیعی بسیار بالایی برخوردار است و همچنان که در بخش گندم ثابت کردیم و به خودکفایی رسیدیم امروز نیز می توانیم در بخش برنج و دیگر بخش های کشاورزی این موفقیت را بدست آوریم تا هرگز تحریم های اقتصادی و سیاسی به مردم ما فشار وارد نکند. [۳۷] دولت از واردات بی رویه محصولات کشاورزی خودداری کند خوشبختانه کشور ما از تمامی منابع غنی و قوی برخوردار است و تمامی میوه ها در چهار فصل در کشور وجود دارد،[۳۸] به همین دلیل ما چه نیازی به واردات در بخش مواد غذایی داریم؟[۳۹] فکر کنید با حدود ده ها میلیون هکتار زمین زراعتی چه ثروت عظیمی در اختیار داریم و چه کشاورزی وسیع و غنی و پربار می‏ توانیم داشته باشیم، آیا با این حال شرم آور نیست که وارد کننده عمده محصولات کشاورزی باشیم؟[۴۰] آری واردات بی رویه، ظلم بزرگی است که بخش کشاورزی را تهدید می کند.[۴۱] دولت باید مصالح را در نظر بگیرد و مانع این واردات بی رویه شود.[۴۲] البته مسئولین قول داده ‌اند که واردات را متوقف کنند و من امیدوارم به قول خود عمل کنند اما هنوز هم گویا واردات ادامه دارد.[۴۳] دولت دست دلالان را از بازار محصولات کشاورزی کوتاه کند سال هاست که گفته می‌ شود دلال ها بیشترین درآمد محصولات کشاورزی را نصیب خود می ‌کنند اما هنوز این مشکل حل نشده است.[۴۴] جای تاسف است که گاهی تنها ۲۰ درصد از قیمت ‌ها به کشاورزان می رسد و ۸۰ درصد نصیب دلالان می ‌شود،[۴۵] کار این افراد نوعی جنایت است. زیرا این روش سبب تضعیف کشاورزان می شود. [۴۶] کشاورز یک سال تمام زحمت می کشد، ولی می بیند به عده ‌ای مفت خور جنس او را می خرند و چند برابر قیمت در بازار می فروشند، یعنی بیشترین سود را دلالان می برند،[۴۷] در صورتی که یکی از دلایل مهاجرت از روستا به شهر، همین سود ناچیز از محصولات کشاورزی است.[۴۸] اساساً تا این مشکل حل نشود کشاورزی ما جایگاه خود را پیدا نخواهد کرد.[۴۹] پس باید راه حلی پیدا کرد تا دسترنج کشاورزان از بین نرود. وجود دلالان در بخش کشاورزی، ظلم بزرگی است که باید هرچه زودتر رفع شود.[۵۰] چرا که با حذف واسطه‏ ها، سطح تولید، افزایش‏ یافته و راه برای کارهای غیر تولیدی تدریجاً مسدود می‏ گردد.[۵۱] اگر وضع به همین صورت پیش برود[۵۲] و عده ‌ای مفت خور، دسترنج کشاورزان را به یغما ببرند؛[۵۳] وضع کشاورزی ما خدای نا کرده اسفبارتر و رقت انگیزتر خواهد شد.[۵۴] حال آنکه اولین آزمون عدالت در حکومت اسلامی در مقابله با دلالان، همین‌جا روشن خواهد شد.[۵۵] ضرورت مکانیزاسیون در کشاورزی بدیهی است کشاورزی سنتی جواب نمی دهد و باید به مکانیزه تبدیل کرد،[۵۶] لذا تمام ملت های دنیا کوشش می ‏کنند که صنعت کشاورزی و دامداری خود را تا سر حد امکان توسعه دهند و از صنایع مدرن برای این توسعه کمک گیرند.[۵۷] این امر نیز محقق نمی‌شود، مگر این که کشاورزان آموزش ببینند و امکانات لازم در اختیارشان قرار گیرد.[۵۸] لذا مسئولان باید تلاش کنند تا از طریق آموزش ‌های مختلف، کشاورزی سنتی را به سوی صنعتی شدن و انطباق با آخرین فناوری های دنیا ارتقا دهند تا از هر وجب خاک و هر قطره آب این کشور استفاده شود.[۵۹] جهش تولید با آبیاری نوین هر چند در منابع آب کشور کمبود وجود دارد ولی با استفاده از همین مقدار آب و استفاده از روش ‌های مدرن آبیاری، می ‌توان به سطحی از تولید دست یافت که علاوه بر تولید تمام نیاز های کشاورزی داخل، به اندازه قابل توجهی تولیدات کشاورزی، از این کشور پهناور به خارج صادرات داشته باشیم.[۶۰] اهمیت این مسأله از آن جهت است که ما به اندازه کافی زمین داریم و اگر آب را هم هدر ندهیم جوابگو است لیکن باید از شیوه های نوین آبیاری بهره گرفت.[۶۱] که با وجود این دو نباید بیکاری در کشور وجود داشته باشد.[۶۲] ضرورت مهارت‌افزایی کشاورزان لزوم سرمایه گذاری لازم در بخش کارآموزی در راستای افزایش مهارت های نیروی انسانی انکار ناپذیر است، در قدیم برای کشاورزی مهارت های چندانی نیاز نبود، اما امروز وضعیت دگرگون شده و کشاورزی، صنعت و تجارت شکل مدرن به خود گرفته و سطح مهارت ها افزایش یافته است، امروز در دنیا کسانی که مهارت های فنی و حرفه ای و کارایی بیشتری دارند جلوتر هستند، ما هم باید کاری کنیم که بتوانیم سطح مهارت ها را افزایش دهیم. [۶۳] همان‏گونه که وجود کارگران فنّی و آموزش دیده، از هدر رفتن نیرو و سرمایه جلوگیری می‏ کند و به اتقان کار می‏افزاید، وجود نیروهای شایسته و ماهر در بخش کشاورزی نیز برای پیشبرد اهداف توسعه و استفاده بهینه از سرمایه لازم است.[۶۴] ارتقای بهره وری و تدوین اطلس جغرافیایی آب ‏های فراوانی در گوشه و کنار محیط زندگی ما به هدر می‏ رود و می‏توان از آن ها بهره برداری صحیح نمود. به یقین کوتاهی کردن در ذخیره‏ سازی این آب ‏ها نوعی اسراف در مواهب الهی محسوب می شود. همچنین آب ‏های موسمی که در بعضی از فصول سال جاری می‏ شود و قابل ذخیره‏ سازی است اما به راحتی به هدر می ‏رود.[۶۵] حال آنکه در مقابل این سیلاب ها می توان سدّ محکمی ساخت، تا هم از ویرانی ‏های ناشی از سیلاب ‏ها جلوگیری نموده، و هم از آب های جمع شده در مسیر کشاورزی‏ و باغداری و آبادانی کشور به کار گرفته شود.[۶۶] هم چنین تهیه و تدوین «اطلس جغرافیایی بر اساس نیاز ها و امکانات مناطق مختلف کشور» با بهره گیری از نظرات کارشناسان متخصص از سوی دستگاه های اجرایی، ضروری است، اگر این مهم اجرایی شود معلوم می شود که چه منطقه ای چه توانایی ها و ظرفیت هایی در تولید محصولات کشاورزی دارد و می توان برای هر منطقه برنامه خاصی در نظر گرفت تا جوانان بیراهه نروند.[۶۷] اهمیت این مسأله از آن جهت است که برخی از افراد در بخش کشاورزی، وام هایی گرفته اند و به دلیل عدم شناخت کافی و توانایی لازم در اموری سرمایه گذاری کرده اند که حاصل چندانی نداشته است؛ ازاین رو ورشکست و به مشکلاتی دچار شده اند؛ اگر به این افراد آموزش داده و راهنمایی های لازم انجام شود از هدر رفتن منابع مادی و انسانی جلوگیری و آثار و فواید بسیاری، عاید جامعه و مردم خواهد شد.[۶۸] «جهش تولید» مستلزم سرمایه گذاری کلان دولت در بخش کشاورزی احیای کشاورزی بدون مدیری به نام وزیر یا غیر آن امکان پذیر نیست،[۶۹] بلکه به برنامه ریزی وسیع نیاز دارد و تنها باشعار و حرف آن چنان که رسم بسیاری از سخنگویان راحت طلب است، مشکل حل نمی‏ شود.[۷۰] ‏لذا دولت باید به بخش کشاورزی و دامداری توجه بیشتری داشته باشند،[۷۱] و راهکار های مسئولان جهاد کشاورزی از روی کاغذ و مصوبه به ثمر نشسته و عملیاتی شود؛ تا از این رهگذر بخش مهمی از درد های روستائیان با عملی شدن وعده های مسئولان، درمان گردد.[۷۲] از جمله مهم ترین راهکار در جهش تولید این است که دولتمردان علاوه بر آنکه مردم را نیز تشویق می کنند که از طرق صحیح همه گونه سرمایه گذاری در امر کشاورزی‏ داشته باشند،[۷۳] خود نیز بیشترین و بهترین منابع در آمدی خود را به کشاورزی اختصاص دهند؛ [۷۴] چرا که در چنین شرایط نابسامان اقتصادی، نادیده گرفتن نقش سرمایه گزاری های عظیم دلیل بر بیگانگی از واقعیت ها و یا پشت کردن به رشد اقتصادی است.[۷۵] از دیگر مسئولیت های دولت، ایجاد هماهنگی بین واحد های تولیدی در بخش کشاورزی است؛ باید مشخص شود که نیاز جامعه چیست و چه مقدار است و بر اساس آن اقدام به تولید به خصوص در بخش کشاورزی کرد، در غیر این صورت ممکن است یا تولید در یک محصول زیاد شود یا در مورد یک محصول با کمبود مواجه شویم.[۷۶] این ناهماهنگی دستگاه های تولید غذایی و خودسرانه بودن آنها یکی از بلا های جامعه است و دولتمردان اگر برای هماهنگی بین این واحد ها برنامه ریزی کنند، گام بسیار مهمی را برداشته اند چرا که اگر نیازها تعیین شد همه محصولات تولیدی با قیمتی متعارف به دست مصرف کننده خواهد رسید.[۷۷] هم چنین روستائیان نمونه باید تبلیغ شوند؛ با چهره شدن این افراد و الگو شدن آنها در سطح جامعه روستائیان دیگر از آن ‌ها الگو می‌گیرند و ایشان را سرمشق خود قرار می‌دهند؛ به هر حال فرهنگ تولید باید در اولویت باشد.[۷۸] در مجموع باید همه مسئولان به ویژه وزارتخانه ‌ها را متوجه مسئولیت سنگینشان نمود تا در بخش کشاورزی که آمادگی کامل داریم روی پای خود بایستیم و آبروی برای اسلام و مسلمانان شود و بگویند که جمهوری اسلامی ایران چنین خدمتی کرد.[۷۹] تسهیلات ارزان قیمت، راهکاری برای جهش تولید یکی از مشکلات کشور ما این است که بانک ها تمام توجه شان به منافع خودشان است و کاری ندارند که دستگاه های تولیدی به ویژه در بخش کشاورزی ورشکسته شوند[۸۰] افرادی هستند که از مسائل کشاورزی آگاهی کافی دارند، ولی پول و سرمایه ‏ای که در این راستا به کار گیرند ندارند، در این راستا، بانک ها باید به این افراد تسهیلات بانکی ارزان قیمت ارائه دهند، این گونه برنامه هر قدر توسعه یابد به سود جامعه است و در ایجاد اشتغال و حرکت های اقتصاد مولد فوق العاده مؤثر است.[۸۱] کوتاه سخن اینکه اگر بانک ها به عقود شرعیه عمل کنند و سرمایه‏ های مردم به طور صحیح بکار گرفته می‏شود هم بانک از ربا نجات پیدا می‏ کند و منافع مشروعی را به دست می‏ آورد، و هم‏ سطح تولید کشاورزی‏ بالا می‏ رود و هم جنبه اشتغال‏زایی و تولید مشاغل جدید دارد.[۸۲] سخن آخر: (صادرات محصولات کشاورزی چارۀ رهایی از اقتصاد نفتی) از آنجا که بسیاری از تولیدات کشاورزی‏، ممکن است در محل تولید قابل جذب نباشد و باید آنها را جمع آوری کرده در بازارهای دنیا عرضه کنند.[۸۳] تحقق این مهم در گرو مدیریت صحیح بخش کشاورزی است که در این صورت می توانیم حتی صادر کننده باشیم، چرا که کشور ما چهار فصل است و در طول سال در نقاط مختلف آن محصول وجود دارد.[۸۴] اهمیت این مسأله با توجه به مشکلات به وجود آمده و کاهش شدید قیمت نفت و درآمد های حاصل از آن، دو چندان می شود؛[۸۵] فراموش نکنیم نفت و گاز ممکن است زمانی تمام شود اما کشاورزی پایدار و باقی است و با توجه به درآمد های حاصله از این بخش، هر کشوری باید اهمیت زیادی برای آن قائل باشد.[۸۶] ......................................................................................  منابع: ۱. بیانات معظم له ۲. خطوط اقتصاد اسلامی ۳. دائرة المعارف فقه مقارن [۱] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۴. [۲] یکصد و پنجاه درس زندگی (فارسی)، ص۱۳۱. [۳] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۴. [۴] یکصد و پنجاه درس زندگی (فارسی)، ص۱۳۱. [۵] تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص۳۷۴. [۶] پیام امام امیر المومنین علیه السلام، ج‏۲، ص۵۶. [۷] همان. [۸] تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص۳۷۴. [۹] ر. ک: مسند احمد، ج ۳، ص ۱۴۷؛ مستدرک الوسائل، ج ۱۳، ص ۴۶۰. [۱۰] سورۀ انعام، آیه ۱۴۱؛ سورۀ یوسف، آیه ۴۷؛ سورۀ یس، آیه ۳۵. [۱۱] ر. ک: اخلاق اقتصادی در قرآن و حدیث، ص ۶۷. [۱۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر جهاد کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۱۳] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵. [۱۴] ر.ک: وسائل الشیعه و عروة الوثقی آغاز کتاب المزارعة؛ (خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵). [۱۵] وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۱۹۴؛ (تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۵). [۱۶] وسائل الشیعه، ج ۱۳، ص ۱۹۴؛ (خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵). [۱۷] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۴۷۹. [۱۸] ر.ک: وسائل الشیعه و عروة الوثقی آغاز کتاب المزارعة؛ (خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵). [۱۹] اسلام در یک نگاه، ص۹۱. [۲۰] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۲۱] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۳. [۲۲] همان. [۲۳] همان، ص۹۴. [۲۴] همان. [۲۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۲۶] همان. [۲۷] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۲۸] همان. [۲۹] همان. [۳۰] تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲. [۳۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه های نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی، ۱۶/۱۰/۱۳۹۳. [۳۲] داستان یاران: مجموعه بحث های تفسیری حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله)، ص۲۷۵. [۳۳] وسایل الشیعه، ج ۱۲، ص ۲۴، ح ۱۳؛ (داستان یاران: مجموعه بحث های تفسیری حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله)، ص۲۷۵). [۳۴] داستان یاران: مجموعه بحث های تفسیری حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدظله)، ص۲۷۵. [۳۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان سازمان جهاد کشاورزی قم،۱۷/۱۰/۱۳۸۵. [۳۶] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۲۷. [۳۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۳۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۳۹] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، سلسله جلسات مباحث تفسیر قرآن، حرم حضرت معصومه(س)، ۸/۶/۱۳۸۹. [۴۰] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵. [۴۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۴۲] همان. [۴۳] همان. [۴۴] همان. [۴۵] همان. [۴۶] همان. [۴۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در جمع اعضای هیئت مدیره فدراسیون غذایی کشور،۱۳/۶/۱۳۹۶. [۴۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۴۹] همان. [۵۰] همان. [۵۱] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۲۲. [۵۲] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۵۳] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۵۴] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۵۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۵۶] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه های نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی، ۱۶/۱۰/۱۳۹۳. [۵۷] تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲. [۵۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۵۹] همان. [۶۰] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۶۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار مسئولان سازمان فنی و حرفه ای کشور، ۷/۶/۱۳۹۱. [۶۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، سلسله جلسات مباحث تفسیر قرآن، حرم حضرت معصومه(س)، ۸/۶/۱۳۸۹. [۶۳] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار مسئولان سازمان فنی و حرفه ای کشور، ۷/۶/۱۳۹۱. [۶۴] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۳۶. [۶۵] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۴۲۱. [۶۶] سوگندهای پر بار قرآن، ص۵۲۶. [۶۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار مسئولان سازمان فنی و حرفه ای کشور، ۷/۶/۱۳۹۱. [۶۸] همان. [۶۹] پیام امام امیر المومنین علیه السلام، ج‏۲، ص۴۴۱. [۷۰] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۵. [۷۱] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی، سلسله جلسات مباحث تفسیر قرآن، حرم حضرت معصومه(س)، ۸/۶/۱۳۸۹. [۷۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۷۳] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۷۴] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. [۷۵] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۰. [۷۶] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در جمع اعضای هیئت مدیره فدراسیون غذایی کشور،۱۳/۶/۱۳۹۶. [۷۷] همان. [۷۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری، ۱۷/۲/۱۳۹۴. [۷۹] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی،۱۵/۱۰/۱۳۹۳. [۸۰] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در جمع اعضای هیئت مدیره فدراسیون غذایی کشور،۱۳/۶/۱۳۹۶. [۸۱] ربا و بانکداری اسلامی، ص۱۱۹. [۸۲] همان، ص۱۳۴. [۸۳] پیام امام امیر المومنین علیه السلام، ج‏۱۰، ص۴۵۹. [۸۴] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی،۱۵/۱۰/۱۳۹۳. [۸۵] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار اقشار مختلف مردم، ۲/۹/۱۳۸۷. [۸۶] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی،۸/۷/۱۳۸۹. . *************************************************** . وظایف وزارت جهاد کشاورزی در «جهش تولید» از منظر آیت الله العظمی مکارم .   . حوزه/ در بینش دینی برخلاف نظام سرمایه‏ داری، هدف از تولید، کسب حداکثر سود نیست، بلکه توجه به منافع جامعه، هماهنگ سازی عرضه و تقاضا، حرکت در راستای نفی تورم، رسیدن به استقلال اقتصادی و خودکفایی‏ مالی، همچنین دست یابی به عدالت اقتصادی و برطرف شدن فاصله طبقاتی، از اهداف و انگیزه ‏های مهم و اساسی «تولید» به شمار می‏ رود. به گزارش خبرگزاری حوزه، حضرت آیت الله مکارم شیرازی در دیدارهای خود با مسئولان و مناسبت های مختلف به وظایف جهاد کشاورزی پرداخته اند که مجموع سخنان این مرجع تقلید به این شرح است: شک نیست که اساس کار مثبت و سازنده همان کارهای تولیدی است، و ارزش کارهای دیگر از نظر اقتصادی به مقداری است که در امر تولید دخالت داشته باشد.[۱] لذا جامعه ای را می توان پیشرفته نامید که میزان تولید کالاها در هر رشته از رشته‏ ها متناسب با مقدار نیاز جامعه باشد.[۲] از این رو بهبود میزان تولید و درآمد، افزایش‏ کمی محصولات و خدمات، توزیع عادلانه ثروت و درآمد، فقرزدایی، ایجاد اشتغال، رفع محرومیت و تأمین رفاه عمومی محدودۀ توسعه را در بزرگترین کشورهای تولیدکننده در بر می گیرد. اینچنین توسعه اقتصادی بر مبنای افزایش تولید، شرایط مساعدی در ساختمان اجتماعی و اقتصادی جامعه فراهم می ‏آورد که استمرار رشد اقتصادی را تضمین می‏ نماید.[۳] ناگفته پیداست که افزایش تولید، کار یک شبه نیست، بلکه برنامه‏ های درازمدتی می‏ طلبد.[۴] در این میان برای تصمیم ‏گیری درباره برنامه‏ های سازنده در راستای جهش تولید در بخش  کشاورزی و صنعتی، نیاز به یک کادر وسیع و مجهز رهبری [هم چون وزارت جهاد کشاورزی] هستیم که با وضع و اجرای نظامات و آئین نامه ‏ها و مقررات و قوانین کل جامعه را به سوی [جهش تولید] هدایت کند.[۵] تأمین امنیت غذایی در پرتو خودکفایی در بینش دینی برخلاف نظام سرمایه‏ داری، هدف از تولید، کسب حداکثر سود نیست، بلکه توجه به منافع جامعه، هماهنگ سازی عرضه و تقاضا، حرکت در راستای نفی تورم، رسیدن به استقلال اقتصادی و خودکفایی‏ مالی، همچنین دست یابی به عدالت اقتصادی و برطرف شدن فاصله طبقاتی، از اهداف و انگیزه ‏های مهم و اساسی «تولید» به شمار می‏ رود.[۶] در این میان خودکفایی در تولیدات استراتژیک هم چون غلات و صنایع غذایی، از جمله شاخص ‏های رشد و توسعه اقتصادی یک جامعه به شمار می آید،[۷] زیرا در دنیای امروز تولیدات کشاورزی و تغذیه، پایه اصلی اقتصاد است،[۸] و وابستگی در این مسأله، وابستگی سیاسی و فرهنگی را به دنبال دارد.[۹] لذا برای رهایی از سلطه اقتصادی قدرت ‏های جهانی، قبل از هر چیز دست کم باید در سطح تولیدات مواد غذایی و استراتژیک به خودکفایی رسید.[۱۰] به راستی تا چه زمانی باید به یک کشور مصرف کننده خالص تک محصولی‏ تبدیل شویم و درآمد عمده خود را که از نفت بدست می آوریم، به پای محصولات کشاورزی جوامع دیگر بریزیم، و در انتظار روزی بنشینیم که نفت تمام شود و باتمام شدن آن همه چیز مملکت تمام گردد؟![۱۱] در این زمینه باید به مظاهر و لوازم دردآور عدم خودکفایی‏ اقتصادی در واردات فراگیر محصولات غذایی خارجی اشاره کرد که سرازیر کشور می‏ شود، که نتیجه آن[۱۲] کسری تراز بازرگانی و افزایش واردات بر صادرات، افزایش بیکاری، فقر و گرسنگی[۱۳]و غارت و وابستگی هر چه بیشتر ایران در تأمین مواد غذایی است.[۱۴] با این تفاسیر مسئولان موظفند تا به سرحد خودکفائی‏، کشاورزی را زنده کنند؛[۱۵]چرا که افزایش تولیدات کشاورزی و رسیدن جامعه به حد خودکفائی، علاوه بر اینکه زمینه کار را افزایش می دهد، و عاملی برای از میان بردن بیکاری در جامعه است، سرمایه‏ های ‏راکد را تبدیل به‏ سرمایه ‏های فعال‏ می‏ سازد.[۱۶] با این تفاسیر باید خطاب به مسئولان وزارت جهاد کشاورزی گفت، کاری کنید که ما در زمینه کشاورزی و تأمین امنیت غذایی،[۱۷] هر چه بیشتر، غنی و بی‏ نیاز گردیم و به مرحله خودکفایی‏ برسیم و روی پای خود بایستیم و شرف و عزت و استقلال خود را بر اثر فقر و عدم امنیت مواد غذایی، فدای وابستگی به دیگران نکنیم و بدانید خط اصیل اسلام این است.[۱۸] مقابله با «واردات بی رویه» محصولات کشاورزی با گذشتن بیش از چهل سال از انقلاب اسلامی، متأسفانه اقتصاد ایران اسلامی شدیداً بیمار است. زیرا عمده فعالیت آن واردات‏ کالا است؛ [۱۹] چرا که برخی آقایان بر این باورند که برای رشد و توسعه! نیاز است عده ‏ای قربانی شوند، تا برنامه ‏های اقتصادی ثمر دهد.[۲۰]  این افراد معتقدند گروهی خواه ناخواه باید زیر چرخ شتابان رشد قرار گیرند و گرنه نمی‏ توان به توسعه اندیشید، بر این اساس واردات کالا از خارج با قیمت ارزان، هر چند سبب بیکاری جمع کثیری از مردم و تعطیلی تولید می‏ شود؛ ولی به زعم آنان از نظر اقتصادی به صرفه است![۲۱] روشن است که چنین اقتصادی عوارض و پیامدهای متعددی به دنبال خواهد داشت، که معضل کاهش تولید و گسترش بیکاری یکی از آنهاست.[۲۲] این چالش در حالی است که تمام کشورها برای ورود اجناس خارجی به کشور خود، جز در موارد محدود، شرایط و قیودی قائلند، زیرا باز بودن دروازه ‏ها به طور مطلق، تمام امور اقتصادی یک کشور را به هم می‏ ریزد.[۲۳] در این میان واردات بی رویه محصولات کشاورزی، ظلم بزرگی است به کشاورزان زحمتکش داخلی، اما حقیقت آن است که برخی با واردات بی رویه به آلاف و الوف می رسند، دولت هم که وظیفه نظارت بر کشور را دارد مصالح را در نظر نمی گیرد و مانع این واردات بی رویه نمی شود تا اینچنین برخی درآمدهای هنگفتی را بدست آورند.[۲۴] به راستی چرا باید در کشوری که در تمام سال می‌تواند تمام مواد غذایی و انواع میوه ‌ها را تولید کند، این همه محصولات کشاورزی از خارج کشور وارد شود؟[۲۵] لذا مسئولان باید با وضع مقررات و قوانین، از واردات‏ کالاهایی که موجب خروج سرمایه‏ های ملی و تضعیف، تولیدات داخلی به ویژه بخش کشاورزی می ‏شود، جلوگیری نمایند.[۲۶] در حقیقت خطابمان به وزیر محترم جهاد کشاورزی است، اسم شما جهاد است، باید با جهاد و کوشش عمیق این معضل را برطرف کنید، اگر بنا باشد واردات بی‌رویه همچنان ادامه داشته باشد، منجر به وابستگی ‌های اقتصادی خواهد شد و نتیجه وابستگی اقتصادی نیز چیزی جز وابستگی سیاسی و فرهنگی نیست.[۲۷] البته در کنار جلوگیری از واردات باید ورودی‌ های دیگر کشور را که از آنها جهت قاچاق استفاده می‌شود مسدود شوند تا ورود کالاها به شکل دیگر ادامه پیدا نکند. [۲۸] توسعۀ سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی یکی از مهم‏ترین عوامل جهش تولید، سرمایه هایی (نقدینگی ‏هایی) است که شایسته تبدیل به فرآورده‏ های مختلف ‏اند.[۲۹] اهمیت این مسأله وقتی دوچندان می شود که بدانیم بیشترین سرمایه‏ گذاری در بخش کشاورزی و صنعتی‏ مربوط به کشور های توسعه یافته است و کشور های در حال توسعه و یا فقیر از سرمایه‏ گذاری‏ کمتری برخوردارند.[۳۰] لذا امروزه رهایی از سلطه اقتصادی قدرت ‏های جهانی، بدون سرمایه ‏گذاری‏ جدی در بخش تولید فرآورده‏ های‏ کشاورزی و صنعتی ممکن نیست‏.[۳۱] علیرغم آنکه کشور از طرفیت سرمایه‌گذاری عظیمی برخوردار است،[۳۲] لیکن سرمایه‏ های سرگردان جامعه، در مسیر اقتصاد سوداگرانه هم چون خرید طلا و سکه و ارز و خودرو... راکد مانده و از چرخه تولید خارج شده است.[۳۳] دولت نیز چوب لای چرخ سرمایه‌ گذاران می‌گذارد، مثل اینکه بخش خصوصی را از خودشان نمی‌داند، مردم نیز به دلیل برخی موانع اداری روی به ساخت‌وساز می‌آورند که این مساله نیز سرمایه‌گذاری محسوب نمی‌شود.[۳۴] با این تفاسیر ضرورت ایجاد فرهنگ سرمایه‏ گذاری‏ در امور مهم و حیاتی و نیز اهمیت دادن به سرمایه‏ گذاری‏ در امر تولید باید مورد توجه ویژه سیاستگذاران اقتصادی قرار گیرد.[۳۵] هم چنین بر صاحبان سرمایه، واجب است که از طریق سرمایه‏ گذاری‏ برای تولید کار و تأمین نیازمندی‏ ها،[۳۶] به امر تولید اهتمام ورزند؛ چرا که رکن تولید از اهمیت ویژه ‏ای در نظام‏ های اقتصادی برخوردار بوده و توسعه اقتصادی هر کشور، نخست در گرو ظرفیت و توان تولیدی آن کشور است.[۳۷] در این بین، بیشترین سرمایه گذاری باید در بخش کشاورزی انجام شود، چرا که بسیاری از ثروت ‌ها مانند نفت و گاز و ... تمام می‌شوند، لیکن محصولات کشاورزی این گونه نیستند و هر سال تجدید شده و افزایش پیدا می‌کنند و می‌تواند نیازهای اولیه بشر را برآورده کند.[۳۸] در این مسیر، مسئولان جهاد کشاورزی می توانند با اعلان‏ تخفیف و بخشودگی مالیات در این بخش،‏[۳۹] اعطای وام و اعتبارات بلندمدت با هزینه پایین، انگیزه لازم جهت سرمایه‏ گذاری‏ در بخش کشاورزی را برای بخش خصوصی و آحاد مردم محقق سازند.[۴۰] تا با مشارکت بانک ها، سرمایه‏ های عظیم و کلان مردمی در بانک ها، در مسیر منافع مردم بکار گرفته شود،[۴۱] و از یک سو کارهای تولیدی، صنعتی، کشاورزی، دامداری و تجاری رونق یافته و از سوی دیگر سهمی از سود سرمایه ‏گذاری‏، برای سرمایه‏ گذار اختصاص می‏ یابد.[۴۲] هم چنین مسئولان باید درآمد بیشتر کشاورزان را همواره در «تولید بهتر و بیشتر» جستجو کنند، لذا باید مردم را تشویق کرد که از طرق صحیح همه گونه سرمایه گذاری در امر کشاورزی‏ داشته باشند.[۴۳] برچیدن دلالی با خرید تضمینی محصولات کشاورزی واسطه‏ گری انواع و اقسام مختلفی دارد و نقش واسطه ‏ها به عنوان خریدار، امانت‏دار و حق العمل کار مختلف است؛ اما تمام آنها به زیان فروشنده اصلی و تولیدکنندگان و همچنین مصرف ‏کنندگان است.[۴۴] چرا که دلالان در جریان تولید، تولید کننده را از مصرف کننده جدا می کنند و بدون کاری مثبت و به صرف واسطه‏ گری سودی می برند.[۴۵] هم چنین با واسطه‏ گری‏، اجناس گران‏تر به دست مشتریان می‏ رسد، زیرا سرمایه ‏داران با پول نقد به سراغ تولیدکنندگان عمدتاً روستایی می‏ روند و فرآورده‏ های آنها را به ثمن بخس می ‏خرند، گاه نگه‏داری می‏ کنند و در انتظار گران شدن هستند (که مسئله احتکار نیز بر عمل واسطه‏ گری‏ ناسالم اضافه می ‏شود) و گاه بلافاصله آن را به بازارهای شهر منتقل ساخته و با سود بسیار آن را می‏ فروشند.[۴۶] به عنوان نمونه هم اکنون دلال ها بیشترین سود را از محصولات کشاورزی می‌برند، فعالیت این افراد موجب غیر اقتصادی شدن صنعت کشاورزی و نابودی آن شده است که کار این افراد نوعی جنایت است.[۴۷]  تأسف انگیز است که واسطه ‏ها و دلالان‏ با اجحاف، بی‏ انصافی، نادیده گرفتن حقوق تولید کننده، احتکار و فرصت‏ طلبی، عدالت را در بازار به راحتی قربانی می کنند و بازار و تولید کننده نیز به خودی خود هیچ اهرمی برای مقابله با این بی‏ عدالتی ‏ها در دست ندارد.[۴۸] اینچنین است که حضور حکومت دینی برای تحقق قسط و عدل و جلوگیری از اجحاف و بیدادگری دلالان در بازار و اقتصاد، امری حیاتی و ضروری است.[۴۹] لذا مبارزه با این مفت خوران که به عنوان دلال در بخش کشاورزی فعالیت می کنند و خسارت بسیاری سنگین را به این قشر وارد کرده اند، باید برنامۀ اصلی جمهوری اسلامی باشد، در این میان وزارت جهاد کشاورزی باید مانع فعالیت این گروه شود.[۵۰] مسئله ای که در این بخش حل نشده است، محرومیت کشاورزان از ارزش افزوده محصولات کشاورزی است چرا که تنها ۲۵ درصد سود حاصل از کشت و برداشت محصولات کشاورزی به زارع و کشاورز می رسد،[۵۱] حال آنکه به جای ریختن پول های سرشار به جیب واسطه ‏ها، باید با فراهم ساختن یک سیستم تبدیل و توزیع صحیح، پول را به آنها داد که تولیدگرند نه واسطه و بیکار و دلالان‏ بیعار![۵۲] لذا پرسشمان از وزارت جهاد کشاورزی این است که چرا بعضی محصولات را با قیمت ‌های بالا از تولیدکنندگان خارجی می‌خرید؟ حال آنکه همان محصول را با یک سوم قیمت از کشاورزان داخلی خریداری می کنید؟ اگر هر قیمتی برای تولیدکنندگان خارجی می‌پردازید، باید همان قیمت را برای کشاورزان داخلی بپردازید.[۵۳] از این رو مسئولان جهاد کشاورزی باید با خرید تضمینی محصولات کشاورزی به قیمتی که کشاورزان را دلگرم و بی نیاز و مکفی المؤنة سازد،[۵۴] در راستای حذف واسطه یا لااقل کم شدن واسطه ‏ها گام بردارند، که هم تولید کننده روستایی سود بیشتری می‏ برد و انگیزه اش برای افزایش تولید چند برابر می شود و هم اجناس، با قیمت مناسب‏تری به دست مصرف کنندگان می‏ رسد.[۵۵] سخن آخر: («جهش تولید» زیر چتر آموزش و کشاورزی مکانیزه میسر است) در خاتمه باید تأکید کرد وجود نیروهای کارآزموده، آموزش دیده و شایسته برای [جهش تولید] ضروری است. بدین معنا که نیروهای آموزش‏ دیده‏ای بتوانند در کارخانه‏ ها، کارگاه‏ ها، مزارع، آموزشگاه‏ ها، بخش خدمات و دیگر نهادهای مرتبط با [تولید] به کار گمارده شوند.[۵۶] پرورش چنین نیروهایی و فراهم ساختن بسترهای لازم جهت آموزش و تقویت آموخته‏ های آنان از شرایط [جهش تولید] است.[۵۷] از تجربه کشورهای پیشرفته نیز می ‏توان به این حقیقت پی برد که جوامعی که به کیفیت نیروی انسانی توجه کرده و افرادی شایسته، متخصص و با مهارت تربیت نموده‏ اند، در جنبه‏ های مختلف به پیشرفت دست یافته ‏اند.[۵۸] هم چنین در نظر اقتصاددانان، عامل آموزش به آن دلیل مهم است که از ارکان توسعه اقتصادی است. این نظریه تقریبا به حد اجماع رسیده است و کتابی را در زمینه توسعه اقتصادی نمی‏ توان یافت که با عناوین گوناگون، همچون «به کارگیری نیروها در زمینه آموزش و بهره‏ وری از منابع انسانی» به این مسأله نپرداخته باشد.[۵۹] از سوی دیگر نباید از کشاورزی مکانیزه غفلت نمود، چرا که دستگاه های تولیدی، آن قدر گسترده شده که همه چیز را تحت الشعاع قرار داده است. بنا بر این جای تعجب نیست که تمام ملت های دنیا کوشش می‏ کنند که صنعت کشاورزی و دامداری خود را تا سر حد امکان توسعه دهند و از صنایع مدرن برای این توسعه کمک گیرند.[۶۰] نیاز به این مسأله، تا آن حد اساسی است که گاه کشورهای به اصطلاح‏ ابر قدرتی همچون روسیه برای رفع نیازمندی خود در این زمینه ناچار می‏ شوند با دادن امتیاز های سیاسی دست نیاز خود را به سوی کشور هایی که درست در قطب مخالفند دراز کنند![۶۱] در مجموع باید تأکید کرد افزایش کیفیت محصولات کشاورزی و [جهش تولید] محقق نمی‌شود مگر به واسطه آموزش و در اختیار قرار دادن ابزارهای مورد نیاز که مسئولان جهاد کشاورزی باید در این راستا حرکت کنند؛ سعی کنید از طریق آموزش‌ های مختلف کشاورزی سنتی به سوی صنعتی شدن و انطباق با آخرین فناوری های دنیا ارتقا دهید تا از هر وجب خاک و هر قطره آب این کشور استفاده شود.[۶۲] منابع: ۱. دائرة المعارف فقه مقارن، ج۲ ۲. خطوط اقتصاد اسلامی ۳. بیانات معظم له  [۱] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۲۷. [۲] همان، ص۵۹. [۳] ارزش‏ها و توسعه، ص ۳۴؛ (دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۰۸). [۴] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۲۵. [۵] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۶۰. [۶] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۶. [۷] همان، ص۲۱۹. [۸] تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲. [۹] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۱۸۴. [۱۰] همان، ص۳۲۶. [۱۱] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۴. [۱۲] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۱۴۳. [۱۳]ر. ک: فقر و توسعه، ج ۳، مقاله وام ‏ها و کمک ‏های خارجی، ص ۲۳۵-۲۳۸؛ (دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۱۴۴). [۱۴]دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۱، ص۵۹. [۱۵]خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۴. [۱۶]همان، ص۹۱. [۱۷]بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار جمعی از مسئولان حوزه نمایندگی ولی فقیه در جهاد کشاورزی،۱۵/۱۰/۱۳۹۳. [۱۸]تفسیر نمونه، ج‏۱۶، ص۱۷۶. [۱۹]بازاریابی شبکه ای، ص۹۶. [۲۰]دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۲۷. [۲۱] همان. [۲۲]بازاریابی شبکه ای، ص۹۶. [۲۳]استفتاءات جدید، ج‏۳، ص۵۶۳. [۲۴]بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۲۵]همان. [۲۶]دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۸۶. [۲۷]بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۲۸] همان. [۲۹]دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۲. [۳۰]همان، ص۵۹. [۳۱]همان، ص۳۲۶. [۳۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار اعضای اتاق بازرگانی کشور،۷/۲/۱۳۹۳. [۳۳] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۳. [۳۴] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار اعضای اتاق بازرگانی کشور،۷/۲/۱۳۹۳. [۳۵] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۳. [۳۶] پیام قرآن، ج‏۶ ، ص۱۰۲. [۳۷] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۳۵. [۳۸] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۳۹]امیرمؤمنان علی علیه السلام در عهدنامه خود به مالک اشتر سفارش‏می‏کند که جهت تشویق بخش خصوصی برای تولید، مالیات کمتری از کشاورزان دریافت کند. آن حضرت این کار را جهت رشد و تأمین منافع عمومی مؤثرتر دانسته، می‏فرماید: «وَ لَا یَثْقُلَنَّ عَلَیْکَ شَیْ‏ءٌ خَفَّفْتَ بِهِ الْمَئُونَةَ عَنْهُمْ فَإِنَّهُ ذُخْرٌ یَعُودُونَ بِهِ عَلَیْکَ فِی عِمَارَةِ بِلَادِکَ وَ تَزْیِینِ وِلَایَتِکَ؛ هرگز این تخفیف در گرفتن مالیات، بر تو گران نیاید، زیرا آن ذخیره ‏ای است که سرانجام آن را در عمران و آبادی کشورت به کار می‏بندند و موجب آبادانی سرزمین‏ های تو و زینت حکومت تو خواهد بود».(نهج‏البلاغه، نامه ۵۳). [۴۰] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۲۵. [۴۱] ربا و بانکداری اسلامی، ص۱۱۸. [۴۲] همان، ص۱۳۱. [۴۳] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۴۴] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۷۶. [۴۵] همان، ص۳۷۵. [۴۶] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۷۵. [۴۷] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۴۸] همان. [۴۹] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۸۱. [۵۰] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۵۱] همان. [۵۲] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۵۳] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹. [۵۴] خطوط اقتصاد اسلامی، ص۹۶. [۵۵] دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۳۷۵. [۵۶] همان، ص۲۳۵. [۵۷] همان. [۵۸]سرمایه گذاری در نیروی انسانی و توسعه اقتصادی، ص ۲۴؛ (دائرة المعارف فقه مقارن، ج‏۲، ص۲۳۷). [۵۹]سرمایه‏گذاری در نیروی انسانی و توسعه اقتصادی، ص ۲۴۳؛ (تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲). [۶۰]تفسیر نمونه، ج‏۱۱، ص۱۶۲. [۶۱] همان. [۶۲] بیانات حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی در دیدار وزیر و مسئولان وزارت جهاد و کشاورزی، ۸/۷/۱۳۸۹

حق آیندگان از منابع زیرزمینی

بسم الله الرحمن الرحیم حق آیندگان از منابع زیرزمینی . . آیت‌الله محمدعلی گرامی قمی اگرچه به استخاره مشهور است، اما سال‌ها برگزاری درس خارج فقه و دارا بودن رساله عملیه، وی را در زمره‌ی استادان برجسته‌ حوزه علمیه‌ی قم قرار داده است. وی عقیده دارد جامعه را نباید فقط از نظر مکانی مورد توجه قرار داد، بلکه لازم است از نظر زمانی هم مورد نظر قرار بگیرد. در نظر او، کسانی که در حال حاضر وجود نداشته و در آینده به دنیا خواهند آمد، نسبت به منابع و سرمایه‌های زیرزمینی، دارای حق بوده؛ لذا مصرف کنندگان بی رویه از این منابع، نسبت به آیندگان ضامن خواهند بود. . . اختصاصی شبکه اجتهاد «مجله الکترونیکی فقه و مصرف» . از لحاظ فقهی، منابع زیرزمینی هر کشور متعلق به مردمان و ساکنان همان کشور است یا آن‌که محدوده‌های قراردادی سرزمینی منجر به اختصاص آن به کشور خاصی نشده و متعلق به تمام مردم جهان است؟ یکی از چیزهایی که معلوم نیست مبدأ آن از کجاست، همین منابع زیرزمینی است. مثلاً فرض کنید گاز زیرزمینی که مشترک بین ایران و عراق است. نمی‌توان گفت که مبدأ آن از ایران بوده است یا از عراق، و مثل آب نیست که بگوییم از سرچشمه بالا دارد می‌آید. در یک چنین چیزهایی باید قاعدتاً خودشان به توافق دولتین برسند و به نفع هر دو تقسیم کنند، زیرا متعلق به هر دو کشور است. ولی چیزهایی هست که منشأ معلوم و مشخصی دارد. مثلاً فلان رود، اصلش در سوریه است. فلان دریاچه، در فلان‌ کشور است. این‌ها متعلق به همان منطقه و کشور است. زمین نیز همین گونه است. ملکی که شما می‌خرید، تا چند طبقه زیرزمین و چند طبقه بالای آن، متعلق به شماست. شهرداری نمی‌تواند بگوید که این دو طبقه‌ی بالاتر برای شما نیست، برای هوا یا برای شهرستان است. لذا تراکمی که از ساختمان‌ها گرفته می‌شود باید براساس حکم حکومتی برای مصالح مملکت خرج شود. وگرنه تا چند طبقه‌ی متعارف، متعلق به خود صاحب ملک است. به‌هرحال در منابع طبیعی کلی هم آنچه را که منشأ مشخص دارد مثل آبی که سرچشمه‌اش معلوم است، طبق روایات، اول اهالی آن منطقه استفاده می‌کنند. هر مقدار اضافه آمد، متعلق به زیردستی‌هاست. ******************************************************************** اگر زندگی جمعی است، باید مراعات جمع بشود. و جمع اختصاص به مکان ندارد که بگوییم این جمع در زمان خاصی وجود داشت حالا که نیست پس مهم نیست. آینده‌ی این سرزمین و مردمی که در آن زندگی خواهند کرد، از این منابع سهم می‌برند. لذا باید در مصرف این منابع دقت شود چراکه متعلق به مردمان زمان خاصی نیست، بلکه مردم تمام اعصار حق استفاده از این آن را دارند. ******************************************************************** بعضی متفرعات است که محل بحث است. بعد از این‌که سال‌ها طبقه‌ی پایین هم از زیادی آب بالا استفاده می‌کرده، آیا حالا آن بالایی می‌تواند بگوید ما خودمان بیشتر نیاز داریم و به پایین‌دستی‌ها، ولو این‌که قبلاً آب می‌دادیم حالا دیگر نمی‌دهیم؟ از نظر فقهی این یک بحث است. در بعضی می‌گوید به اجازه‌ی من یک آسیاب ساخته، حالا من می‌خواهم رودم را به یک طرف دیگر برگردانم که این آسیاب آن وقت تعطیل می‌شود. حضرت می‌فرمایند حق چنین کاری را نداری. این‌ها بحث فقهی خاصی است و از نظر حقوق فقهی و حقوق بین‌الملل باید مورد توجه قرار بگیرد. ولی اجمالاً باید گفت فرق است بین منابعی که سرمنشأ مشخصی دارد با منابعی که در حالت اشتراکی به سر می‌برد.   خوب است مطلبی را بگویم که برای این مصاحبه و سؤالات شما مفید است. انسان یک زندگی اجتماعی دارد. تمدن انسانی، تمدن جمعی است. در این دنیا، شخص اگر در رأس قله‌ی کوهی هم زندگی کند، باز برای تأمین مایحتاج زندگی‌اش، به کمک دیگران احتیاج دارد. بعد از مرگ هم حتی در عالم قیامت، زندگی اجتماعی است، به این معنا که اولین قضیه‌اش، بررسی پرونده است. باید همه جمع شوند: و ذلک یومٌ مجموعٌ له الناس. باید همه جمع بشوند، چرا؟ برای این‌که اعمالشان روی زندگی دیگری تأثیر گذاشته است. ما تحت تأثیر کارهای افراد قبل هستیم و اعمال ما نیز روی زندگی پس از ما اثر می‌گذارد. لذا سرّ این‌که عالم برزخ طول می‌کشد، یکی این است که همه باید بیایند تا به پرونده رسیدگی بشود، چون همه به اصطلاح در این پرونده متهم هستند. و ذلک یومٌ مجموع له الناس. همه جمع می‌شوند. در عالم برزخ وضع پرونده نیست، ولی در روایات هست که زندگی جمعی دارند. «یتزاورون»: به دیدار هم می‌روند و رفت و آمد هست. بعضی مکاشفات هم حاکی از این است که اشتغالات علمی و درسی و این‌گونه چیزها هست. اگر زندگی جمعی است، باید مراعات جمع بشود. و جمع اختصاص به مکان ندارد که بگوییم این جمع در زمان خاصی وجود داشت حالا که نیست پس مهم نیست. آینده‌ی این سرزمین و مردمی که در آن زندگی خواهند کرد، از این منابع سهم می‌برند. لذا باید در مصرف این منابع دقت شود چراکه متعلق به مردمان زمان خاصی نیست، بلکه مردم تمام اعصار حق استفاده از این آن را دارند. از نظر مکانی باید ببینیم که منشأ یک منبع طبیعی آیا از کشور خاصی است یا این‌که منشأ مشخصی ندارد.   آیا منظورتان این است که اسلام نسبت به محدوده‌های قراردادی هر کشور یا هر جمعی که در جایی زندگی می‌کنند، احترام گذاشته است؟ اگر سرچشمه از یک جای خاصی است، اول متعلق به آن‌هاست. اضافه‌اش متعلق به کشورهای بعدی است. روایت هم داریم که هرجا آبی هست، اول قسمت‌های بالادستی استفاده می‌کنند و اضافه‌اش را پایین‌دستی‌ها. ولی اگر بالا و پایین ندارد، زیر زمین است، هم از این کشور است، هم از آن کشور، این‌جا توافق دو حکومت است که باید به نتیجه برسد. آیا به‌غیر از گنج‌ها و معادن، منابعی مانند آب را نیز می‌توان جزو منابع عمومی و انفال قلمداد کرد و استفاده‌ی بی‌رویه‌ی کسانی که این منابع در ملک آن‌ها قرار دارد را نادرست انگاشت؟ این یک مسأله‌ی دیگر است. یک مسأله این است که این آب برای کیست؟ که عرض کردم اول برای بالادستی‌هاست و اضافه‌اش برای پایین‌دستی‌ها. آیا اگر بالادستی‌ها استفاده کردند، حق دارند جلوی استفاده‌ی پایینی‌ها را بگیرند؟ نه. طبق روایات، وقتی بالادستی‌ها استفاده‌شان انجام شد، به مقدار متعارف عقلایی، حق ندارند پایین‌دستی‌ها را محروم کنند. زندگی بشر زندگی جمعی است. مجموعٌ له الناس. زندگی جمعی اختصاص به جمع حاضر ندارد. آینده هم باید از این استفاده کنند. اگر کسانی بخواهند الآن این‌ها را از بین ببرند، یا بد مصرف کنند، ضرار است. ضرر هم هست، ولی قبل از ضرر، ضرار است، یعنی دیگران را در مشقت می‌اندازد. بنابراین آب را هم مثل گنج‌ها و معادن می‌توانیم از انفال قلمداد کنیم. بله، همچنان که در بعضی روایات هم داریم. دریاها، شاطه، بحرها، از این گونه است. منتها فرقی که دارد این است که گاهی آنچه محل بحث است، سر منشأ ندارد، مثل دریاچه. این‌جا همان بحثی است که بالا و پایین دارد یا نه؟ وقتی بالا و پایین ندارد، متعلق به چندین کشور است که حول این دریاچه هستند. آیا می‌توان منابع زیرزمینی مانند آب، نفت، گاز و مانند آن را متعلق به تمام انسان‌ها اعم از حاضران و آیندگان دانست؟ و بر همین اساس استفاده‌ی بی‌رویه از آن‌ها که منجر به محکومیت آیندگان بدون جایگزینی منابع ارزان می‌شود را حرام انگاشت؟ در این صورت چه‌طور است که بنا به نظر فقهی فعلی، مرزهای سرزمینی موجب اختصاص منابع به افراد خاص می‌شود، اما مرزهای زمانی چنین حقی را به دنبال نمی‌آورند؟ فرق نمی‌کند، عرض کردم زندگی بشر زندگی جمعی است. مجموعٌ له الناس. زندگی جمعی اختصاص به جمع حاضر ندارد. آیندگان هم باید از این استفاده کنند. اگر کسانی بخواهند الآن این‌ها را از بین ببرند، یا بد مصرف کنند، ضرار است. ضرر هم هست، ولی قبل از ضرر، ضرار است، یعنی دیگران را در مشقت می‌اندازد. نظیر این‌که کسی بخواهد برود معدن نمکِ جایی را بگیرد و به هیچ‌کس دیگری نمک ندهد. با این‌که از حاکم گرفته است، حاکم حق ندارد چنین انحصاری را به افرادی خاص بدهد، ولو بخرند. آن شخص نمی‌تواند انحصاری‌اش کند تا دیگران در مشقت واقع بشوند. لا ضرر و لا ضرار. این ضرار است که دیگران در تنگنا قرار گیرند. تفاوتی نیز ندارد که دیگران هم موجود باشند یا در آینده به وجود بیایند. آیا با تمسک به قواعدی نظیر لاضرر و لاحرج یا احادیثی از قبیل «کلّ من أضرّ بطریق المسلمین فهو ضامن لما یصیبه»، می‌توان حکم ضمان متلف منابع زیرزمینی ارزان برای آیندگان را ثابت کرد؟ بدین‌صورت که متلفین لازم است با اموال خودشان منابع دیگری را جایگزین منابعی کنند که از آن استفاده‌ی بی رویه کرده‌اند، مانند این‌که از کشورهای دیگر نفت خریده و جایگزین نفتی کنند که مسرفانه مصرف کرده اند. یک بحث این است که آیا اصلاً حق دارند اسراف کنند و از دیگران حق استفاده از این منابع را بگیرند؟ نه، عرض کردم این ضرار است. حالا اضرار بطریق المسلمین است، یعنی در باب راه است، ولی می‌شود القای خصوصیت کرد در هر چیزی که زندگی اجتماعی بشر به آن تعلق دارد. پس این‌که بگویم زیاد مصرف کنند تا به دیگران نرسد، این ممنوع است. دیگر این‌که حالا اگر این کار خلاف را انجام دادند، آیا لازم است جبران کنند یا از کشورهای دیگر بیاورند؟ آن راجع به این است که کاری بکنند که پایین‌دستی‌ها و آینده‌ی تاریخ بتوانند زندگی کنند. و مانند کسی است که مال دیگری را برداشته و استفاده کرده است و حال می‌خواهد راضی‌اش کند. چه‌گونه باید راضی‌اش کند؟ باید خودشان توافق کنند، طوری که بتواند او هم زندگی کند. مثل مال خصوصی. اگر شما مال کسی را برداشته باشید، بعد بخواهید جبرانش کنید، باید چه‌کار کنید؟ باید تراضی بشود. تراضی هم معمولاً به این است که او هم بتوانند در زندگی آسایش داشته باشد. نسبت به آیندگان که الآن حضور ندارند چه‌طور باید تراضی صورت بگیرد؟ جهت تراضی معلوم است. طوری این آسانی را در زندگی‌شان بیاورد که بتوانند زندگی کنند. بنابراین به‌نظر حضرت‌عالی اگر کسی منابع ارزان‌قیمتِ الآن را استفاده و اتلاف کرد، باید برای آیندگان جایگزینی ایجاد کند؟ به‌هرحال این‌طور می‌گوییم. عرض کردم دو مسأله است. یک مسأله این‌که الآن این کار خلاف و ضامن است. مسأله‌ی دیگر این است که حالا کار خلاف را چه‌گونه باید جبران کند؟ به طریقی که برای آینده یک زندگی آسان تهیه کند. این‌که چه‌گونه این جبران صورت بگیرد، بحثی است مجزا، ولی به‌هرحال آیندگان هم در این سرمایه شریکند و حق استفاده دارند. ما هم نسبت به آن‌ها ضامن هستیم، پس بحث بسیار مفصلی را می‌طلبد. بله، هم حرام است تکلیفاً، هم به‌علت این‌که متعلق دیگران است، اسراف و تبذیر است، همین‌طور که برای از بین بردن، ضامن هستند. البته تعیین زمان این در بحث فقهی و بین‌المللی نشده است. عرض کردم قاعده‌ی عقلایی‌اش این است: طوری که نسل بعد نیز بتوانند آسان‌تر زندگی کنند. جمله‌ای در عهدنامه‌ی مالک اشتر هست که در آن حضرت می‌فرمایند: قیمت‌گذاری کن به اسعارٍ لا تجحف بالفریقین. نه به آن‌ها اجحاف شود، نه به این‌ها. حال این در مسأله‌ی مکان بوده، ولی در مورد زمان هم همین است. نسل امروز طوری استفاده کنند که آیندگان هم بتوانند بهره‌مند شوند. .................................................................................................................................

ملاصدرا فیلسوف محیط زیست است

بسم الله الرحمن الرحیم آیت‌الله محقق داماد: ملاصدرا فیلسوف محیط زیست است   رئیس گروه علوم اسلامی فرهنگستان علوم درباره انگیزه‌های نگارش کتاب «الهیات محیط زیست» گفت: در این کتاب به اتهامات غربی‌ها پاسخ دادم، چون آن‌ها به ادیان ابراهیمی اتهام زده بودند که تخریب کنونی محیط زیست تقصیر مؤمنین است! کتاب «الهیات محیط زیست» به قلم آیت‌الله سیدمصطفی محقق داماد عضو فرهنگستان علوم چندی پیش از سوی کتاب سال محیط زیست سازمان محیط زیست به عنوان برگزیده ویژه نخستین دوره انتخاب شد. محقق داماد در دو سال گذشته «الهیات محیط زیست» و «اخلاق محیط زیست» را نگاشته و در آنها آموزه‌های دینی و موازین محیط زیست را متذکر شده است. این استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی در کتاب «الهیات محیط زیست» معتقد است که دغدغه‌های محیط زیستی مقولاتی جهانی هستند، هوایی که ما تنفس می‌کنیم حتی اگر در قاره‌های دیگر آلوده شده باشد، سوراخ شدن لایه اوزون، فقر و گرسنگی که باعث مهاجرت کردن مردم شده است. برخی اعتقاد دارند غلبه روح سوداگری بر انسان معاصر و سیطره تمدن صنعتی او را به جان طبیعت انداخته و برای تأمین منافع خویش کمر به نابودی طبیعت بسته است. نیچه فیلسوف آلمانی اشاره دارد که ما در زمانی واقع شده‌ایم که تمدنش در خطر نابودی به وسیله تمدن است! . برای فهمیدن علل و انگیزه‌های نگارش کتاب «الهیات محیط زیست» با آیت‌الله محقق داماد به گفت‌وگو نشستیم. این نویسنده پیش‌تر آثاری همچون «قواعد فقه»، «اصول فقه»،‌ «حقوق خانواده»، «تحلیل فقهی احتکار»، «تحلیل فقهی اخذ به شفعه» را منتشر کرده و آثاری نظیر «مطالعات تطبیقی در فلسفه اسلامی» و « سیر فلسفه در جهان اسلامی» را ترجمه کرده است.   *به عنوان سؤال نخست رویکرد شما در نگارش کتاب «الهیات محیط زیست» چه بوده است؟ -این نوشتار با دیدگاه الهیاتی به محیط زیست پرداخته و بنابراین از بعد فلسفه اسلامی و قرآنی و بالاخره فقه شیعه و اسلامی مباحث را امتداد داده است. *چه شد که دست به نگارش اثری درباره محیط زیست و فقه آن زدید؟ – واقعیت این است که در این رابطه مقالات مختلفی درباره ادیان و فقه محیط زیست نوشته بودم اما با نگاه الهیاتی و جامع کلمه چنین چیزی پیش‌تر نوشته نشده است و بنابراین بنده از منابع اسلامی و غربی استفاده کردم و ثانیاً نگاه فلسفه اسلامی به محیط زیست و نگاه قرآنی به محیط زیست را مورد توجه قرار دادم و در آخرین بخش کتاب نیز به «فقه محیط زیست» توجه کردم. *پیش از این در ایران درباره محیط زیست اثری با این رویکردها نگاشته شده بود؟ -خیر به ویژه آخرین بخش کتاب که مربوط به فقه محیط زیست است برای نخستین بار چنین نگاهی اعمال شده که در آینده این دیدگاه‌ها تقلید و مورد استفاده قرار می‌گیرد. معمولاً وقتی اثری ابداع بشود و کار جدیدی صورت گیرد مورد توجه قرار می‌گیرد ولی بعداً ممکن است توسط افرادی تقلید شود. *چاپ اول کتاب به اتمام نرسیده؟ -تقریباً چاپ نخست رو به پایان است و در ویرایش بعدی کتاب مباحث فقهی بیشتر مورد توجه قرار خواهد گرفت چرا که قصد دارم مباحثی بدان بیفزایم. بنده خیلی سال است که به این مباحث می‌پردازم از دوره دولت‌های گذشته که آقای هاشمی رفسنجانی بودند و شاید هم قبل‌ترش که گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت نخستین جلسه‌اش آغاز شد و موضوع طبیعت و بحث مسیحیت در یونان مدنظر قرار گرفت، آن اولین سخنرانی بنده به زبان انگلیسی بود که در سازمان محیط زیست نیز منتشر شد، در دولت‌های بعدی نیز این موضوع باعث شد که بنده درگیر شوم و در کنفرانس‌های مختلف شرکت کنم. خاطرم می‌آید در ایام جنگ چندین مقاله بین‌المللی در صیانت از منابع زیست محیطی در کنفرانس‌های بین‌المللی که بیشترشان در خارج از کشور برگزار شد و البته در داخل هم داشتیم، منتشر کردم و برخی از اینها را از انگلیسی به فارسی ترجمه کردم و به صورت کتاب منتشر شد. *استاد مخاطب اصلی این کتاب مسئولین دستگاه‌ها برای رفع بحران‌های محیط زیستی هستند؟ -در بخش فقهی شاید مسئولین باشند ولی آنچه بیشتر اهمیت دارد بعد علمی قضیه است و اینکه نگاه دینی به محیط زیست چه اندازه مهم است و چگونه منابع دینی به محیط زیست توجه کرده‌اند؟ چرا که در یک اتهامی که به ادیان ابراهیمی‌ غربیان می‌زنند، مطرح شده که در این ادیان انسان از این لحاظ معرفی شده که به او گفته شود تو تمام جهان را در دست داری و همه چیز برای تو ساخته شده و تو اختیار داری که همه را مورد استفاده قرار بدهی! بنابراین به ادیان ابراهیمی اتهام زده بودند که خرابی محیط زیست که الان در جهان اتفاق افتاده تقصیر مؤمنین است چرا که این مؤمنین هستند که اینطور ساخته شده و طبیعت را سعی دارند مسخر خود کنند و به دریا و جنگل تجاوز کنند به دلیل اینکه معتقدند همه اینها برای انسان است.   بنده در این اثر تلاش کردم لااقل دامن اسلام را با استدلال‌های قوی که نگاه فلاسفه اسلامی و قرآن است از این اتهام پاک کنم و ثابت کردم که از نظر اسلامی طبیعت یک امر قدسی است که مظهر و محل تجلی پروردگار است و تجاوز به طبیعت صحیح نیست و بنابراین در حد محدود باید از طبیعت استفاده کرد و ما مأمور آبادانی زمین هستیم وگرنه مفسد فی الارض تلقی می‌شویم. نگاه ما در این کتاب نگاه به فساد در ارض و نگاه فلسفی و عرفانی است چرا که فساد در ارض و آنچه در فقه آمده یک مفهوم خاصی است که برای محاربه و امثال اینها به کار می‌رود ولی دراین کتاب فساد در ارض مفهوم وسیع‌تر عرفانی و اخلاقی یافته به طوریکه هر گونه تخریب در زمین، فساد در ارض است .در قرآن کریم نیز بیش از یکصد و اندی بار این مباحث و اهمیت محیط زیست تکرار شده است. انسان امروز می‌داند که با این لجام‌گسیختگی تمدنی و بی‌اعتنایی به طبیعت و خودمحوری و بی توجهی به آینده دیگر آینده‌ای نخواهد داشت و هیچ تضمینی وجود ندارد بنابراین اینها کارهای انسان مدرن است که با تکنولوژی خود انسان را به نقطه‌ای رسانده که ناگزیر به نابودی است. بسیاری از بحران‌های زیست محیطی ریشه در نگرش ما به طبیعت،‌موجودات و برداشمان از چگونگی هستی آن و ادراک ما دراین حوزه‌ه دارد پس زیربنا و پشتوانه فکری ما نظام فکری خاصی باید باشد و این جهان بینی اسلامی است که مبری از هرگونه آلودگی و تهمت دراین ساحت‌هاست. *در صحبت‌هایتان اشاره کردید که نگاه شما در نگارش این اثر نگاه فلسفی و عرفانی به موجودات و محیط زیست بوده است، بیشتر چه متفکرانی در حوزه فلسفی بودند که بر محیط زیست توجه ویژه داشتند؟ -همه متفکران اسلامی به این بعد توجه دارند و بیشتر ملاصدرا که تأکید به توجه محیط‌زیست کرده است. ملاصدرا در فلسفه‌اش معتقد است که تمام جهان تسبیح حق را می‌گویند و تسبیح را از کتاب الاسفار الاربعه آورده که تفکر در حق نشان دهنده این است که جهان جاندار و زنده است و برخورد بی‌رویه مبارزه با محیط زیست اشتباه است. *خیلی عجیب است که کسانی که خود دم از توجه به انسانیت و محیط زیست دارند و در واقع خودشان با نحوه فعالیت‌های تکنولوژیکشان طبیعت را تخریب کرده‌اند چنین اتهامی را به انسان مؤمن و ادیان ابراهیمی می‌زنند؟ -البته کسانی که چنین اتهامی می‌زنند بیشتر مسیحی نیستند بلکه غربی هستند و  مسیحیت یک گروه از غربیان هستند، با این حال بنده دراین کتاب دفاع کردم و حرف‌هایشان را با استدلال پاسخ دادم البته در انتخاب کتاب هم آوردم که مسئولین چه اندازه مسئولیتشان سنگین است کسانی که مسئولیت اجرا و حفظ کشور و مدیریت را برعهده دارند در جه نخست بار سنگینی در زمینه حفظ منابع طبیعی کشور و دقت برای آیندگان دارند چرا که باید پاسخ گو باشند. * درباره اهمیت فرهنگ عمومی و آموزش توجه به محیط زیست برای مردم نیز در این اثر مطلبی بیان کردید؟ -بله درباره فرهنگ عمومی و توجه مردم نیز در فصلی مباحثی را بیان کردم چرا که توجه خود مردم نیز در کشور به این حوزه بسیار با اهمیت است. *نکته پایانی و کار بعدی‌ در دست انتشارتان چیست؟ -الان مشغول ترجمه مقالات محیط زیست به متن انگلیسی هستم چرا که سازمان محیط زیست اظهار علاقه کرده تا اینها را به انگلیسی نیز منتشر کنیم که ان‌شاءالله به زودی نیز این اثر منتشر می‌شود.   برچسب‌ها: ادیان ابراهیمی، حقوق خانواده، سیدمصطفی محقق داماد، علوم اسلامی، فرهنگستان علوم، فلسفه اسلامی، کتاب الهیات محیط زیست، محیط زیست  

جایگاه فرهنگ تغذیه و نقش در آن تمدن اسلامی از دیدگاه امام رضا

بسم الله الرحمن الرحیم جایگاه فرهنگ تغذیه و نقش در آن تمدن اسلامی از دیدگاه امام رضا . امروزه تغذیه از امور مهم انسانی و تمدنی است که توجه به ابعاد مختلف آن می‌تواند در پیشرفت تمدنی و تعالی فرهنگی مؤثر باشد. از این گذر بهداشت فردی و برخورداری از پاکیزگی در تغذیه نیز همانند ابعاد دیگر بهداشت فردی که منجر به استقرار بهداشت در جامعه است از اساسی‌ترین آموزه‌های دین اسلام است که اهل بیت (ع) به ویژه حضرت علی بن موسی الرضا (ع) به آن توجه ویژه داشته‌اند. . . به مناسبت میلاد سراسر نور هشتمین ستاره آسمان ولایت و امامت با حجت‌الاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو نویسنده کتاب «تغذیه و پوشش در سیره امام رضا (ع)» درباره «جایگاه فرهنگ تغذیه و نقش در آن تمدن اسلامی از دیدگاه امام رئوف (ع)» گفت‌وگو کردیم که مشروح آن در ادامه می‌آید: . تغذیه در شکل‌گیری بنیان آدمی موثر است حکمت این همه توجه به بهداشت تغذیه در اسلام در چیست؟ از آنجایی که تغذیه تأثیر اساسی در شکل‌گیری شخصیت، روان و هویت آدمی دارد؛ بنیان انسان قبل از پیدایش وجودی وابسته به امر تغذیه و بهداشت غذایی است. اگر وجوداولیه آدمی از تغذیه حلال شکل گرفته باشد، بسیاری از مسائل دیگر که پس از مراحل جنینی در پیش روی اوست، قابل کنترل و اصلاح خواهد بود. وقتی اعضای بدن از تغذیه حرام پیدا و پرورده شد. استعداد رسیدن به مراتب معنوی و انس با خدا و اولیا در او نخواهد بود؛ چون پرتو نور عالم بالا به دلی تابد که دودهای سیاه وتیره غذای حرام او را تاریک نکرده باشد. رهبران دینی آغاز تربیت دینی و تربیت اصولی را از این مرحله می‌دانند و به اهمیت مسأله تغذیه در شکل‌گیری بنیان آدمی و کارساز بودن آن در سعادت و موفقیت او اشاره و به دقت در این مرحله و انتخاب درست بر اساس موازین شرعی تأکید کرده‌اند. در تبیین جایگاه تغذیه با وجود معیارهای اساسی و مبانی مشترک، تفاوت ماهوی  بین نگرش و سیره ائمه نیست. از آن رو که ابعاد مختلف زندگی آن‌ها به علل متعددی به صورت جزئی مورد توجه قرار نگرفته یا به نوعی این مسائل برای علاقه‌مندان به سیره آن‌ها نامشخص بوده و یا به هر دلیل گزارش‌های محدود و اندکی در این موضوع وجود دارد. به ویژه درباره این موضوع از امام رضا (ع) روایات اندک و انگشت شمار است. اما با وجود محدودیت گزاره‌های روایی نکات کلیدی و مهمی می‌توان در زمینه بهداشت و تغذیه به دست آورد. آلودگی روح متأثر از آلودگی جسمی و تغذیه است با اشاره به این مقدمه، معارف رضوی درباره  تأثیر تغذیه در جسم و روح چه مواردی را مطرح می‌سازد؟ آنچه در دیدگاه و توصیه‌های حضرت وجود دارد، به منزله شاخه‌های مهمی از روش‌های صحیح تغذیه و بهداشت غذایی است. به همین خاطر فرمایشات حضرت (ع) از روی  علم و آگاهی بی‌مانند به این موضوعات است. وقتی مأمون از حضرت راهنمایی درباره سلامت و تغذیه درخواست کرد، امام رضا (ع) رساله‌ای موسوم به «ذهبیه» را برای او نوشت که مملو از علوم بی‌بدیل برای زیست سالم و تندرستی است. در ادامه به تبیین فرهنگ تغذیه و بهداشت در اسلام با نگاه تمدنی معطوف به مؤلفه‌های رویکرد ویژه امام رضا (ع) اشاره می‌کنم: انسان دارای ۲ بعد حیاتی؛ جسمی و روحی است. رشد او نیز ۲ بعدی است. جسم انسان به عنوان کالبد و قالب و به اصطلاح حکمای اسلامی  مرکب روحی است که وجود او را به عنوان انسان مفهوم خاص داده و او را از سایر موجودات متمایز می‌سازد. روحی که در کالبد انسان مستقر است، مدرک، محرک، دارای نوسان و متأثر از دریافت‌های پیرامون است. تغذیه انسان که عامل تأثیرگذار در حیات حیوانی اوست در روح او مؤثر است. توجه به تغذیه در حیات انسان تا حدی ضروری است که تأمین‌کننده سعادت و شقاوت او و نسل آینده او می‌تواند باشد. بر این اساس بی‌تردید روح انسان تحت تأثیر کنش‌های جسمی است که به منزله مرکب اوست، اگر در مسائل تغذیه اهتمام نباشد و هر نوع غذایی که برای حیات جسم مورد استفاده قرار گیرد، علاوه بر بیماری جسمی که سلامتی را تهدید می‌کند، بیماری روحی حاصل از تغذیه غیر اصولی نیز انسان را در رنج و عذاب قرار می‌دهد. چرا که روح و جسم در نوع کنش و انعکاس تأثیر متقابل دارند. از این رو معصومان به پیوستگی بین دو عنصر توجه داشته و برای مصون ماندن روح از تأثیرات منفی که از تغذیه به او می‌رسد، دستورات ویژه در امر تغذیه و تأمین آن دارند. اصول مهم و مشترکی در روش و نگرش ائمه در مسائل تغذیه وجود دارد، رعایت این اصول، تأمین کننده‌ تعالی روح و در نتیجه سعادت انسان است. جمله‌ معروف امام حسین (ع) در روز عاشورا خطاب به سپاه کوفه که برای کشتن او گرد آمده بودند، بیانگر این واقعیت است. وقتی امام برای هدایت و پند و اندرز آنان بر آمد، غوغا کردند تاصدای پند امام به گوش آن‌ها نرسد. به آنان فرمود: شکم‌های شما از غذای حرام اشباع شده و خون و پوست و گوشت شما از این لقمه‌های حرام به وجود آمده دیگر امیدی به هدایت شما نیست. بنابراین آلودگی روح متأثر از آلودگی جسمی و تغذیه است. امام رضا (ع) درباره‌ فلسفه حرمت خون به جهت تأثیرات منفی آن در روح انسان می‌فرماید: «… سبب آن این است که جنون و سنگدلی و بی‌مهری و فقدان عاطفه و قساوت قلب را به حدی در انسان ایجاد می‌کند که ممکن است خورنده خون و کسی که در تغذیه او خون وجود دارد و به عبارتی خون‌خوار است؛ پدر و مادرش را بکشد». در این باب روایات فراوانی وجود دارد که پیشوایان دینی ما  به تأثیر خوراکی‌های ناپاک، غیر مباح ، پاک و مباح در روح اشاره کرده‌اند که بیانگر ضرورت توجه به امر تغذیه در نگرش و روش آن بزرگان است. در آزمایشگاهی تغذیه در سلامت ذهنی و روانی افراد، مورد مطالعه قرار گرفت. به این افراد توصیه شد مصرف غذاهایی را که برای خلق‌و‌خو استرس زا هستند، قطع کنند و همزمان مقدار غذاهایی را که از ذهن و خلق فرد حمایت می‌کنند افزایش دهند. موادغذایی که برای خلق فرد، استرس‌زا یا تنش‌زا محسوب می‌شوند، شامل شکر، کافئین موجود در قهوه، الکل و شکلات(در صورت مصرف بیش از حد) است. در حالی که می‌توان برای مواد غذایی حمایت‌کننده خلق و خو به آب، سبزی، میوه و ماهی اشاره کرد. ۸۸ درصد افرادی که از رژیم های غذایی حمایت کننده خلق‌و‌خو استفاده کردند، از نظر ذهنی و روانی، وضعیت بهتری پیدا کردند. ۲۶ درصد آن‌ها اظهار داشتند تغییر خلق و خو در آن‌ها کمتر شده است. در ۲۶درصد دیگر تعداد حملات پانیک (هراس) و اضطراب کمتر شده بود و ۲۴ درصد دیگر عنوان کردند کمتر دچار حالت افسردگی شده‌اند. امام رضا (ع) می‌فرماید: «هیچ عبادتی بهتر از نگهداشتن شکم از مال حرام و پاکدامنی نیست» و نیز فرمود: «حق شکم تو آن است که آن را ظرف حرام قرار ندهی». چگونه یک کارگر ثواب جهاد را می‌برد+ پاسخ امام رضا (ع)  با این اوصاف رابطه کسب و کار با تغذیه حلال از دیدگاه امام رضا (ع) چیست؟ کسب حلال از آن جهت که به رزق و روزی انسان مرتبط است و هدف اصلی انسان از کسب در مرحله اول تأمین تغذیه خود و فرزندان است از اهمیت بیشتری برخورداراست که پیشوایان دین به داشتن شغل حلال و مناسب شأن توصیه و تأکید کرده‌اند. امام رضا (ع) نیز کارگری را که برای امرار معاش، تأمین نیازها و غذای خانواده تلاش می‌کند او را همدوش مجاهد فی سبیل الله و او را به منزله جهادگری می‌داند که در میدان جنگ و جهاد در رکاب پیامبر(ص) جنگیده باشد. بی‌گمان اگر کسب و شغل انسان از راه حلال نباشد، تأمین خوراک حلال امکان پذیر نخواهد شد. از این روی در فقه اسلام و تشیع بحثی به عنوان مکاسب وجود دارد و مکاسب حلال از حرام تفکیک شده و فلسفه حرمت وحلیت آن‌ها مورد بحث وکنکاش قرار گرفته است. در سیره رضوی توجه به فرهنگ غذای نیازمندان را می‌بینیم. توجه به این امور چه بازتابی در جامعه اسلامی خواهد داشت؟ امام رضا (ع) در مدینه به فقیران سرکشی و از آنان حمایت و برای آن‌ها غذا و خوراک تأمین می‌کرد. پس از اینکه حضرت (ع) به مرو منتقل شد و تحت مراقبت قرار گرفت، سرکشی به فقیران به صورت حضوری با محدودیت مواجه یا اساساً منع شد. مؤمنان فقیر در فرصت‌های پیش آمده در منزل آن حضرت حضور یافته و برای رفع مایحتاج و نیازمندی‌ها استمداد می‌کردند و گاهی حضرت سفره‌ای را مهیا می‌کرد و در آن از همه نوع غذا آماده می‌‌کرد و فقرا را دعوت کرده و این آیه را تلاوت می‌فرمود: «فلا اقتحم العقبه، و ما ادریک ما العقبه، فک رقبه، او اطعام فی یوم ذی مسغبه….». منظور از «اقتحام عقبه» انفاق‌هایی که مؤمن برای دیگران کرده، چنانکه در ادامه آیه «عقبه» را تفسیر می‌کند. سیره‌ همه اهل بیت (ع) توجه به تأمین خوراک فقرا بوده است، از این رو می‌توان دریافت که توجه و اهمیت به خوراک و تغذیه در نگرش و روش آنان به عنون یک ضرورت حیاتی مطرح بوده است. این قاعده واصل باید در تمدن اسلامی فرهنگ ثابت و محور همه متمکنان جامعه باشد. در این جامعه که بینش آن اینگونه بنا شده، هرگز مقهور سیاست‌های دشمنان دین نخواهد شد و همواره خودکفا بوده و برکات زمین وآسمان از آن رویش وریزش خواهد کرد. جامعه‌ای که متمکنان آن، از محرومان بی‌خبر و بی‌درد نسبت به درد وگرسنگی آنان باشند، یک جامعه دینی متمدن نیست. بلکه جامعه‌ای مترف است که به سوی انحطاط در حرکت است. زراندوزی و سکه‌بازی در فرهنگ اسلام جایی ندارد و هیچگاه در اسلام چنین تمدن‌هایی پا برجا نبوده‌اند. ۸ مورد درباره آداب تغذیه از منظر امام رئوف/ در ابتدای غذا نمک و سرکه بخورید درباره آداب تغذیه چه دستوراتی از حضرت رضا (ع) به ما رسیده است؟ پیشوایان دینی گاهی آغاز خوردن را با نمک و گاهی با سرکه و گاهی با هر دو توصیه کرده‌اند. امام رضا (ع) در خراسان که تقریباً منطقه‌ای سردسیر و دارای فصول سرما و گرمای مشخص است با سرکه غذا خوردن را آغاز می‌کردند و به اصحاب خود نیز چنین توصیه می‌فرمایند. چون بر اساس علوم تجربی امروز ثابت شده است که در نقاط سردسیری افتتاح با سرکه خیلی مناسب است. چون چاشنی‌های ترش مانند سرکه و آبلیمو سبب تعریق و کاستن جذب مواد ازته می‌‌شود و لذا تناسب غذایی و وجود و عدم مواد ازته و وضع سفره را نیز شاید فراموش کرد. معده محتویات خود را خالی نمی‌کند تا اینکه اسید موجود در معده خنثی شود و حتی اگر به کسی نمک هیپوتنیک بدهیم، سبب تخلیه معده نمی‌شود. تنها غذایی که می‌تواند نقش هر دو خاصیت (اسید و قلیا) را در معده داشته باشد، مواد بیاض البیضی است. زیرا پروتئین‌ها خود از اسیدهای آمینه‌اند که اسیدهای آمینه خود خاصیت اسیدی قلیایی دارند و بر حسب احتیاج عامل مربوطه را به کار می‌اندازند و حتی با آنکه اسیدند اسید را هم خنثی می‌‌کنند. سرکه حاوی چندین نوع اسید آمینه است ـ سدیم و کلر ـ دو عنصر موجود در نمک برای توازن و تعادل دستگاه گوارش؛ سدیم در انقباض عضلانی و هدایت موج عصبی ذی‌نفوذ بوده و در نقاط گرم مرطوب انقباض دردناک عضلانی یا شکمی و ضعف و ناتوانی با خوردن نمک برطرف می‌‌کند. نمک جای کلرورهایی که در انساج از بین رفته‌اند را می‌گیرد. دفع مواد غیر قابل جذب بدن را آسان می‌کند. بدن را تقویت و غذا را خوشمزه می‌سازد. افراط در خوردن نمک و شور خوردن غذاها نیز زیان‌های غیر قابل جبران را در پی دارد و همچنین افراط در خوردن سرکه احتمال بروز برخی از عوارض جسمی شود. بنابراین با وجود همه خصایص و ویژگی‌های خوراکی در این دو خوراک، نباید در خوردن آن‌ها افراط و تفریط کرد. با این وجود به برخی مسائل بهداشت و آداب تغذیه از دیدگاه امام رضا (ع) اشاره  می‌کنم: ۱ ـ شستن دست‌ها و داشتن وضو هنگام حضور بر سر سفره غذا ۲ ـ خشک نکردن دست‌ها در آغاز غذا (عدم تماس دست با دستمال و حوله بعد از شستن) ۳ ـ آغاز خوردن با نمک و سرکه ۴ ـ یاد نام خدا و گفتن جمله «بسم الله الرحمن الرحیم» ۵ ـ امام رضا (ع) می‌فرماید: پس از صرف غذا (بعد از چند قدم حرکت مثل کمک به جمع سفره یا شست‌وشوی ظرف غذاها یا رفتن برای شستن مجدد دست‌ها و.. ) برای هضم آسان به پشت خوابیده و پای راست را روی پای چپ بگذارید تا در سرعت هضم غذا شما را کمک کند و با شکم پر هرگز به راست و چپ نغلتید که برای معده عوارض خطرناک دارد. (از علل زخم اثنا عشر و معده و برگشت غذا شمرده شده) ۶ ـ امام رضا (ع) در دستور بهداشتی دیگر فرمود: «هنگامی که گرسنه هستید غذا بخورید و به محض اینکه احساس سیری کردید از سر سفره برخیزید». سه دستور کلی در اسلام وارد شده که مراعات آن‌ها سلامتی جامعه اسلامی را از تمامی بیماری‌ها بیمه می‌کند: الف ـ احساس گرسنگی قبل از غذا خوردن ب ـ دست از غذا کشیدن قبل از سیری کامل ج ـ (پرهیز از شکم‌بارگی و پرخوری) به حد تأمین نیاز، کم خوردن و خوردن یک نوع غذا که موافق با مزاج و معده باشد، اگر غذایی با مزاج ناسازگار است. خوردن آن خلاف بهداشت است. ۷ ـ یکی از اصحاب امام رضا (ع) گوید: ما همراه امام رضا (ع) گوشت کله (بدون پاچه چون خوردن پاچه کراهت دارد) خوردیم و حضرت (ع) پس از آن شربت قاووت تناول کرد و فرمود: به هضم آن کمک می‌کند. ۸ ـ خواندن دعا پس از پایان غذا خوردن که کوتاه‌ترین آن شکرگزاری با جمله «الحمدلله» است. تفصیل آن اینگونه است: «الحمد للَّه الّذی یطعم و لا یطعم و یجیر و لا یجار علیه و یستغنی و یفتقر إلیه. اللّهمّ لک الحمد على ما رزقتنا من طعام و إدام فی یسر منک و عافیه بغیر کدّ منّی و لا مشقّه. بسم اللَّه خیر الأسماء، بسم اللَّه ربّ الأرض و السّماء، بسم اللَّه الّذی لا یضرّ مع اسمه شی‏ء فی الأرض و لا فی السّماء و هو السّمیع العلیم. اللّهمّ أسعدنی فی مطعمی و مشربی هذا بخیره و أعذنی من شرّه و أمتعنی بنفعه و سلّمنی من ضرّه». فرهنگ وعده‌های غذایی/ سالمندان وعده شام را حذف نکنند درباره زمان وعده‌های غذایی نیز چیزی ذکر شده است؟ نظم در تمام امور از جمله اصول مسلم زندگی حضرات اهل بیت (ع) بوده است. داشتن برنامه تغذیه منظم نیز بی‌گمان در برنامه‌های آنان بوده است. از این رو رعایت وعده‌های غذایی در اسلام بیشتر به مضمون آیه کریمه توجه شده است «و لهم رزقهم فیها بکره و عشیا»؛ روزی آن‌ها صبح و در شامگاه  معین شده است. خوردن صبحانه را ضروری می‌دانستند و خودشان به آن عمل می‌‌کردند. چنان که در سیره همه پیشوایان  این پایبندی منعکس شده است. کم خوردن ضمن اینکه مانع و پیشگیری‌کننده از بسیاری از بیماری‌ها است سبب عمر طولانی نیز می‌باشد. چون بدن و اعضای بدن به جهت پرخوری در معرض استهلاک و نابودی قرار می‌گیرند. لذا مراقبت در خوردن از حیث کم و کیف غذا از دستورات اکید بهداشتی در فرهنگ اهل بیت (ع) است. امام رضا (ع) در نامه‌ای که به مأمون نوشت. برای هر فصلی وعده غذای خاصی معین شده است. شاید مناسب‌تر باشد که برای هر صنف به تناسب اشتغال نیز وعده تغذیه خاص در نظر گرفت. از آنجایی که برخی فصل‌ها دارای روزهای طولانی هستند که مصرف غذا به ویژه برای کسانی که کاربدنی سنگین مانند کشاورزی دارند، نیازمندی به غذا سه وعده یا بیشتر است. اما در روزهای کوتاه و برای کسانی که تحرک و تلاش بدنی کمتری دارند، نیازمندی کمتراحساس می شود. بر اساس دیدگاه امام رضا (ع) غذا خوردن و تغذیه به نیاز بدن بستگی دارد و این مسأله دراسلام یک اصل مسلم است که تغذیه جهت تأمین نیاز و ضرورت است. هر گاه بدن نیاز به غذا پیدا کرد و احساس گرسنگی کرد. باید غذای آن را تامین و تهیه کرد. از این رو در روایات اسلامی گزارش شده که وقتی گرسنگی کامل داشتید، غذا بخورید و هرگز با شکم پر غذا نخورید که منشا بیماری‌های گوناگون است. از طرفی پرخوری و مصرف بیش از نیاز غذا در اسلام از مصادیق اصراف و مورد مذمت فراوان قرار گرفته است. آنچه در دیدگاه امام رضا (ع) مورد توجه قرار گرفته، درباره وعده غذایی، ضرورت وعده غذایی شامگاه برای همه به ویژه سالمندان است که از نظر علمی موضوع شگفت‌انگیز و امربهداشتی ضروری برای سالمندان است که در نگرش امام (ع) نباید این وعده غذایی از آنان ترک شود. تأکید به غذای شامگاه برای عموم مردم در نظر امام وجود دارد. امابرای سالمندان تأکید زیاد شده که با شکم خالی به بستر خواب نرفته و استراحت نکنند. اگر بخواهید گفته‌های خودتان را در این مصاحبه جمع‌بندی کنید، چه خواهید گفت؟ فرهنگی که در مکتب اهل بیت (ع) برای رعایت بهداشت در تغذیه مقرر شده است، در صورت رعایت آن‌ها تمدن اسلامی به ترقی خود در ابعاد دیگر بالنده و رشد خواهد کرد. چون جامعه‌ای به ترقی، آسایش ، رفاه و تمدن متعالی راه می‌یابد که انسان‌ها در آن بیمار نباشند و بهترین پیشگیری از بیماری‌ها رعایت بهداشت تغذیه و کم و کیف غذاهاست. شیوع و بالا بودن آمار بیماری‌هایی چون دیابت، چربی خون، انواع سکته‌ها و بیماری‌های صعب العلاج همه متأثر از عدم توجه و اصلاح امر تغذیه است. برای اصلاح امر تغذیه و رسیدن به بهداشت و ترقی بهتر است به سیره و سبک زندگی اهل بیت (ع) و آموزه‌های قرآن کریم که سیره همه آن‌ها ملهم از این کتاب بی‌نظیر است. توجه بیشتر و به دستور «فلینظر الانسان الی طعامه» عمل کنیم تا زندگی شاد و زیبا داشته باشیم. ....................................................................................................... منبع: فارس

بررسي مسائل زيست محيطي جنگل و مراتع از ديدگاه فقه اسلامي

بسم الله الرحمن الرحیم بررسي مسائل زيست محيطي جنگل و مراتع از ديدگاه فقه اسلامي (دفاع ار پایانامه) با حضور جمعي از دانشجويان، از پايان‌نامه «بررسي مسائل زيست محيطي جنگل و مراتع از ديدگاه فقه اسلامي»، در سالن امام موسي صدر دانشگاه اديان و مذاهب دفاع شد.   به گزارش گروه تأمين اخبار و اطلاعات علمي دانشگاه اديان و مذاهب، در اين جلسه دانشجو محمدعلي اكبري ينگجه از پايان‌نامه خود با موضوع «بررسي مسائل زيست محيطي جنگل و مراتع از ديدگاه فقه اسلامي» دفاع كرد. حجت الاسلام و المسلمين دكتر سيدحسن اسلامي استاد راهنما و مهندس ادناني و حجت الاسلام و المسلمين دكتر جزائري اساتيد مشاور اين پايان‌نامه بودند و حجت الاسلام و المسلمين دكتر برجي داوري اين اثر را بر عهده داشت. ابتدا محمدعلي اكبري گزارش مختصري از پايان‌نامه خود ارائه داد و سپس حجت الاسلام و المسلمين دكتر برجي داوري رساله را آغاز نموده و گفت: اين رساله نقاط قوت بسياري دارد، موضوع آن بسيار خوب و از موضوعات مبتلا‌به است و حتي مي‌توان گفت كه يكي از موضوعاتي است كه به بيان نقاط قوت و اعجاز دين اسلام مي‌پردازد. وي افزود: اين رساله استاندارهاي لازم براي يك پايان‌نامه خوب را رعايت كرده و فصل‌هاي آن به صورت متناسب باهم آورده شده‌اند و به منابع خوبي هم رجوع شده، در كل براي نگارش آن زحمت خوبي كشيده شده است. استاد داور اين پايان‌نامه ادامه داد: با اين حال اين رساله خالي از اشكال نيست از جمله اينكه در آدرس دهي منابع ناهماهنگي‌هايي وجود دارد و اين آدرس دهي يكنواخت نيست. اغلاط تايپي در متن به چشم مي‌خورد؛ همچنين به لحاظ محتوايي نيز ايراداتي وارد است از جمله اينكه نام اين رساله داراي تسامح است، در عنوان گفته شده كه ديدگاه فقه در مورد تأثير مسائل زيست محيطي جنگل و مرتع بررسي مي‌شود، ولي مسائل زيست محيطي آن نبايد مي‌آمد زيرا اين قسمت از محدوده فقه خارج است. وي در ادامه گفت: بحث تعامل انسان با طبيعت كه به سه دوره تقسيم شده، هيچ آدرس و ارجاعي ندارد كه اين تقسيم‌بندي بر اساس چه نظريه‌اي و از كدام دانشمند صورت گرفته است. همچنين فهرست مطالب پس از پيشگفتار آمده است كه اين غير متعارف است. در چكيده رساله نيز ساختار چكيده نويسي رعايت نشده است. حجت الاسلام و المسلمين دكتر برجي در مورد بخش كليات رساله چنين گفت: در تعاريف كليات و مفاهيم نيز هيچ تعريفي از مسائل زيست محيطي صورت نگرفته است و فقط محيط زيست مورد بحث قرار گرفته است. همچنين يك ناهمگوني در متن ديده مي‌شود به اين شكل كه گاهي متن به صورت عربي آمده و ترجمه نشده است و گاهي متن به صورت نيمي عربي و نيمي ترجمه فارسي آمده است. در صفحه 84 رساله نيز آياتي آمده كه به هيچ‌گونه‌اي به جنگل يا مرتع مرتبط نيست. در برخي از ترجمه‌هاي آيات نيز ترجمه با كلمات عربي صورت گرفته است كه اين درست نيست. برخي از آيات كه ظاهر در مرتع هستند به اشتباه در قسمت آياتي آمده‌اند كه به گونه‌اي با مرتع ارتباط دارند. وي تصريح كرد: در صفحه 78 رساله ملكيت مراتع به سه بخش تقسيم شده است، ملكيت خاص، ملكيت عام و ملكيت دولت، ولي درياها در زمره ملكيت عام آورده شده درصورتي كه بايد در زمره ملكيت دولت قرار مي‌گرفت. همچنين در صفحه 83 رساله يك خلط مبحث صورت گرفته است و اصول عمليه با احكام اوليه خلط شده‌اند، درحاليكه اين دو از هم جدا هستند. همچنين بهتر بود كه قواعد ديگري هم از جمله قاعده حفظ توازن در طبيعت يا قاعده فساد در رساله آورده مي‌شد. پس از سخنان استاد داور، محمدعلي اكبري در دفاع از ايرادات وارده گفت: در مورد اينكه تعامل انسان و طبيعت آدرس داده نشده، از قلم افتاده است و داراي منبع است، در مورد ناهمگوني در ترجمه آيات و اقوال نيز سعي بر اين بوده كه تمامي آيات ترجمه شود و آياتي كه ترجمه نشده‌اند، به دليل سادگي زياد آن عبارت بوده است، برخي از عبارت‌هاي فقهي نيز به دليل اينكه فهم شخصي بنده از آن عبارت برداشت نشود، ترجمه نشده‌اند. سپس مهندس ادناني در سخناني بيان داشت: موضوع رساله بسيار جديد و خوب است و ارزش زيادي دارد و در پايان رساله هم پيشنهادات خوبي مطرح شده است، در كل براي نگارش اين رساله زحمت زيادي گشيده شده است. در ادامه حجت الاسلام و المسلمين دكتر جزائري نيز ضمن تشكر از نقادي منصفانه استاد داور تأكيد كرد: بخشي از انتقادات قابل قبول است و بخش ديگري از آن نيز قابل نقد مجدد مي‌باشد، اين رساله تتبع بسيار خوبي دارد و موضوع آن سخت و منابع آن كم است، يكي از ايرادات وارده نسبت به عنوان بود كه اين ايراد به دانشجو باز نمي‌گردد و به گروه تأييد كننده موضوع مربوط است، در مورد اينكه برخي از قواعد مانند قاعده فساد نيامده به دليل اين بوده كه به راحتي نمي‌توان گفت كه آيات و روايات كه به فساد در ارض كسي كه به محيط زيست ضرر مي‌رساند، دلالت صريح ندارد. حجت الاسلام و المسلمين دكتر اسلامي نيز بيان داشت: انتظار از دانشجو در مقطع كارشناسي ارشد اين است كه بتواند موضوع را از منابع استخراج و بيان كند و برخي از اشكالات مربوط به اين است كه دانشجو بايد وارد مناقشات شود و تحليل كند كه اين امر در حد رساله دكتري است. وي افزود: در مورد ترجمه آيات نيز چون دانشجو خود اقدام به ترجمه نكرده و از ترجمه ديگران استفاده كرده است، اين انتقاد به مترجم اصلي باز مي‌گردد. در مورد اينكه در ارجاعات وحدت رويه وجود ندارد نيز بايد گفت كه اين امر در بسياري از بخش‌ها رعايت شده و ارجاعات داراي وحدت رويه است و فقط در بخش‌هايي از آن غفلت شده است. در مورد چكيده نيز بايد بگويم كه هنوز در كشور وحدت رويه خاصي صورت نگرفته است و در اين زمينه رويه خاصي وجود ندارد، ولي در مجموع اين رساله كار خوبي است و داراي ساختار مناسبي مي‌باشد. در ذيل چكيده اين پايان‌نامه ارائه مي‌گردد. چكيده: همراهي فقه اسلامي با متغيرهاي زمان و مكان، نشانه ظرفيت بالاي فقه است؛ در عصر حاضر، محيط زيست از عرصه‌هاي بكر براي اجتهاد به شمار مي‌آيد، لذا ورود فقه به مسائل زيست محيطي به ويژه جنگل‌ها و مراتع لازم و ضروري است؛ تحقيق پيش روي تلاشي است براي تقق اين ضرورت، آشنايي با منابع و شيوه‌هاي استنباط براي فقيه امري است بي‌بديل، لكن ضرورت شناخت موضوع و ابعاد آن انكار ناپذير است؛ لذا نگارنده ابتدا به اهميت و كاركرد جنگل و مرتع پرداخته و با برشمردن فوائد موجود، اهميت و جايگاه موضوع را به تصوير كشيده است. در گفتار دوم، نگاه ارزشي دين اسلام به جنگل و مرتع از زاويه آيات و روايات مورد بررسي قرار گرفته و ارزشمندي جنگل و مرتع مورد تأكيد قرار گرفته است. و در گفتار پاياني با استفاده از برخي از منابع فقهي شيعه و اهل سنت (قواعد فقهيه، مسأله امر به معروف و نهي از منكر، مقاصد شريعت، مصالح مرسله و سد ذرائع) وجوب حمايت از جنگل‌ها و مراتع و ضرورت فقهي ترميم آسيب‌ها اثبات شده است. واژگان كليدي: جنگل، مرتع، فقه، حمايت، ترميم. .......................................................................................................... منبع : دانشگاه ادیان و مذاهب

جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست

بسم الله الرحمن الرحیم  . تحلیلی بر نگاه فقه به محیط زیست  جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست . عضو هیأت علمی دانشگاه قم با اشاره به اهمیت حراست از محیط زیست گفت: بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌های شهری ارائه داد. . . . به گزارش بلاغ به نقل از رسا، رهبر انقلاب اسلامی، هفده اسفند ۹۳ در دیدار مسؤولان و فعالان محیط زیست، منابع طبیعی و فضای سبز کشور به مسائل کلیدی حراست از محیط زیست اشاره کردند که تبیین آن مسائل می تواند کشور را در عرصه سلامت محیطی یاری دهد. رهبرمعظم انقلاب، محیط زیست را مظهر الطاف الهی برشمردند و بر زیبا بودن همه جای زمین، جنگل یا کویر اشاره کرده و فرمودند «بدترین آدم‌ ها، «حرث» یعنی کشاورزی و «نسل» یعنی فرزندان را آلوده می‌ کنند چنان که در آیه ۲۰۵ سوره بقره «وَ إِذا تَوَلَّی سَعی‏ فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فیها وَ یُهْلِکَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ الْفَسادَ» به این مطلب اشاره شده است. ما باید در زمینه محافظت از طبیعت، فرهنگ سازی کنیم تا مردم نسبت به محیط زیست حساس شوند و بدون تابلو در این راستا گام بردارند از این‌رو از نظر قانونی باید دست اندازی به محیط زیست جرم تلقی شود و از سوی دستگاه قضایی، مجرمان تعقیب شوند زیرا حفظ محیط زیست یک مسأله حاکمیتی است و هر اقدامی باید پیوست زیست محیطی داشته باشد و برای طبیعت و محیط زیست، سند ملی تهیه شود تا به عنوان اسناد ملی و اموال عمومی محفوظ بماند. هرگونه استفاده از اموال عمومی طبق فتوای امام خمینی(ره) و اصل ۴۵ قانون اساسی باید با اجازه دولت باشد بنابراین کسانی که جنگل را تخریب می‌ کنند و کوه‌ خواری می‌ کنند، به اسراف و امر حرام مبادرت ورزیده‌ اند که این تخریب‌ ها آثار وضعی دارد یعنی کسانی که اقدام به تخریب کرده‌ اند ضامن بوده و باید خسارت بدهند. اختلاف اساسی دیدگاه اسلام با مسیحیت در مورد محیط زیست این است که غرب و مدعیان مسیحیت، طبیعت را دشمن انسان می‌ دانند که انسان با قهر و غلبه باید بر آن پیروز شود که برای مطالعه بیشتر می‌ توان به کتاب «انسان و طبیعت نوشته سید حسین نصر مراجعه کرد؛ اما اسلام از ابتدا با دید محبت به محیط زیست می‌ نگرد چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) برای طبیعت شأن مادری قائل شدند که انسان‌ ها نباید با آن بد رفتاری داشته باشند. در حال حاضر غرب با ابزار رسانه‌ ای‌ اش این مطلب را به دنیا القا می‌ کند که مسلمانان به محیط زیست توجه ندارند اما مسیحیت به عنوان دین آشتی و سبز به این مسأله ارج می‌ نهد و طرفدار محیط زیست است چنان که کشیشان از این شیوه زیاد استفاده می‌ کنند؛ در همین زمینه گفتگوی تفصیلی داشته‌ ایم با حجت الاسلام عزیز الله فهیمی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی دانشگاه قم که تقدیم خوانندگان می‌ شود. با توجه به سخنان رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت حفظ محیط زیست درباره راهکار های آن بیشتر توضیح دهید؟ هر دوره‌ و زمانی اقتضائات خاص خود را دارد، روزگاری در تابستان‌، یخچال و وسایل سرمایشی نبود و مردم در شهر های کویری همچون یزد، میبد و قم، یخچال‌ های طبیعی درست می‌ کردند؛ شهر قم دو یخچال داشت؛ یکی از آن ها نزدیک بیت امام(ره) است که به یخچال قاضی شهرت دارد و دیگری در میدان امام(ره) که به یخچال تولید دارو معروف است؛ مردم در زمستان در آنجا یخ‌ می‌ ریختند و در تابستان از آن استفاده می‌ کردند. آب انبار کامکار و شاه‌ قلی خان که برای برداشتن آب بایدحدود صد و بیست پله به زیر زمین رفت؛ در یزد حدود هشتاد و هشت کیلومتر تا قنات فاصله بود و حدود بیست متر زیر زمین تونل کشیده شده است تا آب به آب‌ انبار برسد از این رو مسأله قنات کندن و مغنی در آنجا بسیار مطرح بوده است اما اکنون هیچ کاربردی ندارد زیرا یخچال‌ های برقی و موتور هایی که آب را با فشار به سطح زمین می‌ رساند، جایگزین آب انبار و قنات شده است. مسأله محیط زیست نیز از اموری است که در حال حاضر باید به آن توجه شود؛ مرحوم شهید بهشتی پس از پیروزی انقلاب، به مدرسه فیضیه آمدند و در جمع طلاب گفتند «تا به حال شعار اصلی این بود که «حی‌ علی الصلاة» اما اکنون ما به دنبال «حی‌ علی القضا» هستیم»؛ یعنی با تثبیت نظام، مسأله قضاوت را دریابید زیرا اقتضای زمانه این است. قضاتی که وابسته به نظام طاغوت بوده‌ اند و حتی قضاتی که آلودگی نداشتند، به منابع اسلامی آشنا نبودند و قضاوت آن ها طبق کتاب «تحریر الوسیله امام خمینی(ره) و فقه جواهر الکلام مرحوم نجفی» نبود، بنابراین وجود روحانیت در دادگاه‌ ها و دادگستری‌ ها لازم و ضروری بود؛ امروز نیز عرض می‌ کنم به دنبال سخنان رهبر معظم انقلاب باشیم که دستور «حی علی محیط زیست» را صادر فرمودند. رهبر معظم انقلاب در سخنرانی ۱۷/۱۲/۹۳، در جمع مسؤولان وزراتخانه‌ ها، تأکید داشتند؛ از جمله چیز هایی که مغفول مانده، بحث محیط زیست است و باید مورد توجه قرار بگیرد؛ نکات محوری سخنان ایشان عبارت است از فرهنگ سازی مسأله محیط زیست و حاکمیتی بودن بحث محیط زیست. به طور مثال در قدیم، افرادی مواد مخدر را در زمین‌ های کشاورزی خود تولید می‌ کردند و به مصرف می‌ رساندند که در آن زمان مسأله خصوصی بود اما بعد ها مواد مخدر جنبه حاکمیتی پیدا کرد زیرا عده‌ ای واسطه شدند تا جوان‌ ها را معتاد و فاسد کنند؛ از این‌ رو دولت وارد عمل شد و در زمینه مواد مخدر قانون‌ گذاری کرد و نبض کار را در دست گرفت؛ یا در زمان جنگ که عده‌ ای کوپن را قاچاق می‌ کردند و دولت در این زمینه نیز قانون‌گذاری کرد. رهبر معظم انقلاب فرمودند «هر تصمیمی که در کشور گرفته‌ می‌ شود باید با مسؤولان محیط زیست همراه و همکار شود» یعنی اگر فردی خواست ساختمان بیست طبقه بسازد، باید از محیط زیست اجازه بگیرد که ترکیب شهر به هم نریزد یعنی پیوست محیط زیستی در کار ها وجود داشته باشد. از دیگر نکات محوری سخنان رهبری این بود که باید جرم‌ انگاری شود؛ یعنی اگر فردی درختی را قطع کند، به ریه یک شهر آسیب می‌ زند؛ وقتی قطع درخت جرم محسوب شود، هیچ فردی نمی‌ تواند حتی درخت خانه خود را قطع کند. ایشان فرمودند «وضعیت کشور ما به‌گونه‌ ای شده است که تا دیروز زمین می‌ خوردند اما امروز، کوه‌ خوار، جنگل خوار و دریا خوار شده‌ اند که باید با همه این‌ ها مقابله شود حتی برخی تحت عنوان این که می‌ خواهند مدرسه علمیه بسازند، جنگل‌ ها را خراب می‌ کنند، این ریه شهر حتی با مدرسه علمیه نیز نباید لطمه بخورد». همچنین فرمودند «آب سرمایه زندگی مردم است و ۹۰ درصد آب‌ های کشور ما در کشاورزی استفاده می‌ شود»؛ می‌ توانیم با روش‌ های نوین کشاورزی همچون آبیاری قطره‌ ای به نحو بهینه از آب استفاده کنیم اما درحال حاضر پنجاه درصد آب‌ ها هدر می‌ رود و ۱۰درصد آب‌ های شیرین کشور، برای آب شرب مردم و کارخانه‌ های صنعتی مصرف می‌ شود که می‌ توان این موازنه را عوض کرد. ریزگرد ها از مسائل دیگری است که رهبر معظم انقلاب به آن پرداختند؛ هشتاد درصد درخت‌ های بلوط استان ایلام به وسیله ریزگرد ها از بین رفته است؛ با این وجود ریزگرد ها فقط مسأله عراق، ایران، عربستان و سوریه نیست بلکه به همه کشور ها آسیب می‌ زند. بنابراین برای حل مسأله ریزگرد ها باید همت جهانی وجود داشته باشد یعنی به صورت جهانی فکر شود زیرا بشر تنها یک محیط زیست دارد و هیچ کشوری نمی‌ تواند زمین، درخت و جنگل بخرد، بلکه باید از آن ها به خوبی مراقبت و استفاده کند. رهبری به آب شدن یخ‌ های قطب جنوب و شمال اشاره کردند؛ زمانی که یخ‌ ها کنده می‌ شوند کوهی از یخ در دریا راه می‌ افتد و با برخورد به کشتی‌ ها، خسارت زیادی وارد می‌ کند؛ وقتی یخ‌ ها آب می‌ شوند، موازنه زمین نسبت به زلزله و سیل از بین ‌می‌ رود؛ کوه‌ ها فرسایش می‌ یابند و ارتفاع آن ها کم می‌ شود. در حال حاضر کوه‌ ها را همچون قارچ برش می‌ زنند و پایین می‌ آورند؛ قرآن کریم می‌ فرماید «ما کوه‌ ها را همانند میخ‌ های زمین قرار دادیم» وقتی انسان این موازنه را به هم می‌ زند، زلزله بیشتر می‌ شود و ترکیب آتشفشان به هم می‌ خورد. نکته دیگری که رهبری فرمودند این است که همه منابع طبیعی زیبا است؛ کویر و جنگل قشنگ است؛ زمین متعلق به همه نسل‌ ها است و به «خلق لکم ما فی‌ الارض جمیعا» استناد کردند. با قطع بی‌ رویه درختان، در آینده باید به فرزندان خود عکس طبیعت را نشان دهیم و یا سنگی را در میدان شهر بگذاریم و بگوییم زمانی سنگ نیز در دنیا بوده است؛ هر زیبایی که در طبیعت از بین می‌ رود، از جمله آبشار ها و رود ها متعلق به همه افراد جامعه است؛ زیرا افزون بر موارد دیگر، منبع درآمدی برای کشور هستند. به گفته رهبری، فرهنگ سازی درباره محیط زیست باید به گونه‌ ای باشد که مسؤولان تابلو را بزنند و مردم خودشان حرکت ‌کنند یعنی اهمیت مسأله را درک کنند؛ به طور مثال خطرات نازک شدن لایه اُزون و گاز های گلخانه‌ ای که در هوا منتشر می‌ شود را به مردم هشدار بدهند؛ چنان که در شهری همچون تبریز در اثر این مسأله بسیاری از درختان سوخته است. با توجه به این که فرهنگ سازی در زمینه حفظ محیط زیست از دغدغه‌ های رهبر معظم انقلاب است، چگونه می‌ توان در این زمینه فرهنگ سازی کرد؟ فرهنگ سازی به معنای این که برای مردم نسبت به محیط زیست حساس باشند؛ زیرا انسانی که بدنش به آب و غذا نیازمند است؛ اگر در آینده هوایی برای تنفس نداشته باشد، آب و غذا برای او فایده‌ ای نخواهد داشت، همان گونه که در حال حاضر در کشور چین بر اثر کثرت جمعیت، در کنار خیابان‌ ها پمپ‌ های هوا گذاشته‌ اند. به دلیل مرغوبیت خاک کشورمان در جنوب، خاک کشور را می‌ دزدند و برای کشور های امارات و عربستان می‌ برند. علما در گذشته برای مردم جا انداخته بودند که نان برکت خدا است و اگر فردی تکه نانی را می‌ دید می‌ بوسید و در کناری می‌ گذاشت تا زیر پا نماند و به این صورت، فرهنگ سازی صورت گرفته بود. باید به گونه‌ ای فرهنگ سازی درباره محیط زیست صورت بگیرد که یک درخت برابر یک فرزند در زندگی انسان ارزش پیدا کند چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «بعد از مرگ شما یا فرزندی باشد که به دیگران خدمت کند یا درختی که دیگران از سایه آن استفاده کنند یا پلی ساخته باشید که مردم از روی آن عبور کنند یا قرآنی نوشته باشید که مردم آن را تلاوت کنند» و اگر این گونه فرهنگ‌ سازی شود هیچ فردی به خودش اجازه نمی‌ دهد که به درختان آسیب بزند. برخی قوانین محیط زیست باید تغییر پیدا کند؛ به طور مثال در زمان سابق اگر فردی با ماشین پای فردی را می‌ شکست، آن فردی که پایش شکسته بود، باید در دادگاه اثبات می‌ کرد که طرف مقابل، سرعتش زیاد بوده است، اما در مراحل بعد قانون گذاری صورت گرفت و طبق این قانون، مبنای مطلق در نظر گرفته شد و در تمام موارد، فرد راننده مسؤول و مقصر شناخته شد؛ مگر این که از آسمان سنگ و یا صاعقه‌ ای بیاید و به شیشه برخورد کند و تعادل راننده به هم بخورد که به آن آفت سماوی می‌ گویند اما با این قانون، راننده‌ ها با احتیاط بیشتری رانندگی می‌ کنند. در بحث محیط زیست، بسیاری از پرونده‌ ها شکست می‌ خورد؛ گاهی فاضلاب کارخانه را به درون رودخانه رها می‌ کنند و سبب می‌ شود که هزاران ماهی از بین برود و بعد صاحب کارخانه می‌ گوید «پمپ محل فاضلاب، سوراخ شده و مقصر ما نبوده‌ ایم» و در نهایت ۱۰ هزار تومان جریمه می‌ شود. آیا تاکنون قوانینی برای جلوگیری از قطع درختان در ایران وضع شده است؟ بله، در زمان آیت الله شاهرودی، یک نفر را پانصد هزار تومان برای قطع درخت خانه خودش جریمه کردند؛ خانم ابتکار و پدرش در زمینه وضع قوانین محیط زیست زحمت کشیده‌ اند؛‌ برای تصویب اصل پنجاه، قانون اساسی، پدر خانم ابتکار که به پدر محیط زیست ایران شهرت داشت، بسیار تلاش کرد و با مراجع تقلید و مجلس خبرگان صحبت کرد تا این مطلب را جا انداخت که محیط زیست، سرمایه عمومی است و اگر فردی دست‌ اندازی کند باید جلوی او را بگیرند و محیط زیست، متعلق به همه عصر ها و نسل‌ ها است. به طور مثال، شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در دهه هفتاد در هر خیابانی تابلو شده بود و این مسأله به فرهنگ عمومی تبدیل شد به گونه‌ ای که اکنون حتی خانواده‌ های مذهبی با داشتن فرزند بیشتر کنار نمی‌ آیند. آنقدر روی ذهن و فکر مردم برای فرزند کمتر کار کردند که الان معلوم می‌ شود سودش را اسرائیل برده است، زیرا جمعیت پیر، کاری نمی‌ تواند انجام بدهد؛ غرب احساس وحشت کرده است که جمعیت مسلمانان تا بیست سال آینده، بسیار زیاد خواهد بود،‌ از این رو مسلمانان در دنیا می‌ توانند بسیاری از امور را در دست بگیرند که برای غرب خطرناک است. باید نسبت به کودکان خود، فرهنگ‌ سازی کنیم که گل را نچینند و به گیاهان و درختان آسیب نرسانند. مسأله محیط زیست به حربه تبلیغاتی مسیحیت علیه اسلام تبدیل شده است؛ دیدگاه اسلام را درباره حفظ محیط زیست توضیح دهید؟ ما درباره محیط زیست با غرب، اختلاف مبنایی داریم؛ نگاه غرب، منشعب از دیدگاه مسیحیان البته مسیحیت تحریف شده و کلیسا است؛ در گذشته اکثر مردم نگاهشان به زمین کشاورزی و محیط زیست بود و از درخت و مزرعه روزی می‌ طلبیدند؛ اما بعد ها برای این که با موحد بودن و اعتقاد به طلب روزی از خدا، مقابله کنند؛ مظاهر طبیعت را شیطان و ابزار غفلت نامیدند که انسان را منحرف می‌ کند و آدم خوب را فردی قلمداد کردند که بر این مظاهر غلبه کند و چیره شود که این نگاه تا قرن چهارده نیز حاکم بود. سید حسین نصر، کتابی به نام طبیعت و انسان دارد که در این کتاب به صورت موشکافانه، کلمات دانشمندان از مارکس، فروید و هابز را بررسی می‌ کند و تحلیل همه آن ها بر این است که انسان دشمن طبیعت است و طبیعت، دشمن انسان است و انسان باید بر طبیعت غلبه کند و آن را از بین ببرد. اما دیدگاه اسلام از ابتدا برخلاف این بوده است چنان که قرآن کریم می‌ فرماید «وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً» خداوند، زمین را در اختیار شما قرار داده است که دشمن شما نیست و حضرت علی(علیه السلام) فرمودند «در روز قیامت، از شما درباره گوسفندان و چهارپایان و همچنین درباره رفتار با گل‌ ها و گیاهان سؤال می‌ کنند». آیت الله جوادی آملی در کتاب «اسلام و محیط زیست» این مطالب را به خوبی پرورش داده‌ اند مبنی بر این که افرادی هستند که گوش گاو را می‌ برند یا پایش را داغ می‌ زدند که مشخص باشد که قرآن در این‌باره می‌ فرماید «آن ها خلقت الهی را تغییر می‌ دهند»؛ اسلام از این افراد به عنوان آدم‌ های بد و «اخوان الشیاطین» یاد می‌ کند، بنابراین، اختلاف مبنایی میان اسلام و غرب وجود داشته است. در مقابل دیدگاه غربی و رومی، دیدگاه یونانی بود که می‌ گفتند طبیعت دشمن انسان نیست و به دیدگاه اسلامی نزدیک بود؛ دیدگاه رومی از کتاب‌ های انجیل و تورات آیه‌ هایی را آوردند که می‌ گفت «بکوبید و بسوزانید که طبیعت دشمن شما است» اما پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از هر جنگی می‌ فرمودند «اگر بر دشمن غلبه کردید و پیروز شدید، درختان آن ها را نسوزانید، در آب‌ های آن ها سم نریزید و مزارعشان را خراب نکنید» یا زمانی که میوه‌ ای را برای حضرت می‌ آوردند، رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) آن را می‌ بوسیدند، بر چشمانشان می‌ گذاشتند و می‌ فرمودند «این نعمت و تحفه الهی است». در این اواخر، کشیشان هنگامی که دیدند مردمشان بر خراب کردن منابع طبیعی حساس شده‌ اند، سوار بر موج شدند و گفتند ما نیز طرفدار محیط زیست و جزء نهضت سبز هستیم تا جایی پیش رفتند که گفتند نباید گوسفند را ذبح کنید؛ زیرا این تصرف در طبیعت محسوب می‌ شود یا این که باید گوسفند را بی هوش کنید. از صد عضو شورای مرکزی کلیسا های فرانسه، ۹۰ عضوشان رأی دادند که ازدواج هم‌جنس‌بازان در کلیسا برگزار می‌ شود زیرا آن ها تابع نظر اکثریت هستند و به مسأله انسان‌ محوری توجه دارند؛ معتقدند انسان قطب همه‌ چیز است و هر چیزی برای انسان است اما خداوند متعال می‌ فرماید «انا لله و انا الیه راجعون»؛ همه عالم از خدا است و به خالق هستی نیز بر می‌ گردد. رهبر معظم انقلاب به سوره الرحمن آیه ۱۰ استناد کردند؛ که می‌ فرماید «خداوند زمین را برای استفاده شما قرار داده است»؛ و آیه ۲۹ سوره بقره که می‌ فرماید «خلق لکم ما فی الأرض جمیعا»؛ آیه ۶۱ سوره هود که خداوند از انسان می‌ خواهد تا زمین را آباد کند نه این که نابود کند و آیه ۲۰۵ سوره بقره که بدترین انسان‌ ها را افرادی معرفی می‌ کند که محیط زیست را تخریب می‌ کنند. غرب از محیط زیست به عنوان حربه تبلیغی در کشور های آفریقایی استفاده می‌ کند و می‌ گوید «ما به دنبال سبزی، نشاط، تازگی و طراوت هستیم اما مسلمانان به دنبال کشتار و قتل هستند». ما باید در بعد رسانه‌ ای تبلیغ کنیم که اسلام همه‌ اش زیبایی است؛ بنابراین اگر روی محیط زیست کار کنیم و این بعد اسلام را به دنیا معرفی کنیم، اقدام تبلیغی کرده‌ ایم و این وظیفه طلاب است. جبهه ما در حال حاضر، همین جبهه ریزگرد ها، دشمنی‌ ها و شیطنت‌ های غرب است و نباید بدهکار نسل آینده باشیم بلکه باید اطلاع رسانی صحیحی در این زمینه صورت بگیرد. با توجه به این که اسراف کردن و استفاده سوء از انفال در مبانی دینی حرام است، در این زمینه نیز توضیح دهید؟ در خصوص انفال، در اصل ۴۵ قانون اساسی آمده است که «کوه‌ ها، دره‌ ها، جنگل‌ ها، رودخانه‌ ها و حاشیه رودها متعلق به عموم مردم است و باید دولت، آن ها را به نحو صحیح مدیریت کند». امام خمینی(ره) در نامه‌ ای که به مرحوم آیت الله محمد حسن غدیری داشتند؛ فرمودند «شما فکر می‌ کنید، آدم باید این اندازه نادان باشد که فلانی با ماشین‌ های کذایی صد هزار متر زمین را بگیرد و به دیگری یک متر زمین نیز نرسد». دانشگاه بهشتی در دامنه کوه ساخته شده و قرار بوده است که تا بالای کوه باز باشد تا دانشجویان بتوانند گردش و استراحتی داشته باشند؛ انقلاب که شد؛ عده‌ای زمین‌ خوار، کوه‌ ها را تقسیم کردند و فروختند و این که رهبری به کوه‌ خواری اشاره کردند، بسیار جدی باید به آن پرداخته شود. با توصیفات شما، قصه محیط زیست بسیار قصه غم انگیزی است؛ با توجه به این که رسانه ما رسانه‌ مرجع حوزه است و توسط مراجع عظام رصد می‌ شود؛ سؤالی که به ذهن می‌ رسد این است که چرا در جامعه ما مسأله محیط زیست، حفظ طبیعت و احترام به حقوق حیوانات، تا این اندازه بی‌ اهمیت بوده است؛ اگر بخواهیم صریح بگوییم؛ به اندازه‌ ای که برای یک واجبی، تبلیغات و تذکر می‌ بینیم حتی در میان روحانیت؛ درباه این بحث اقدام جدی مشاهده نمی‌ کنیم و این بحث به نوعی مغفول واقع شده است؛ آیا این بحث مبنای جامعه‌ شناختی دارد یا این که از اولویت کمتری برخوردار است؟ یک بعد آن این است که مسائل مهم‌ تری همچون ارتزاق مردم مطرح بوده است به عنوان مثال اگر در گذشته یک اتاقی را در اختیار جوانی قرار می‌ دادند، ازدواج می‌ کرد اما اکنون، اگر یک سوئیت کامل برای جوان ایرانی تهیه نشود، زیر بار ازدواج نمی‌ رود زیرا توقعات بالا رفته است. در اسلام بر حفظ محیط زیست، تأکید بسیاری شده است تا جایی که پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره پیرزنی که سبب مرگ گربه‌ ای شده بود؛ فرمودند «این زن هیچ‌ گاه به بهشت نمی‌ رود»؛ همچنین امام صادق(علیه السلام) فرمودند «اگر فردی برای شکار و سیر کردن فرزندانش مسافرت کند، نمازش شکسته است اما اگر به قصد شکار مسافرت کند و شکار او برای تفریح باشد، نمازش کامل است زیرا سفرش، سفر گناه است». حضرت علی(علیه السلام) در راه جنگ صفین از روستایی عبور کردند که فاضلاب‌ ها در کوچه‌ ها روان بود، جوان‌ های عیاش و مزاحم مردم بودند و پنجره‌ های خانه‌ ها به گونه‌ ای کوتاه ساخته شده بود که کل خانه دید داشت؛ حضرت فرمودند «از جنگ که برگشتم باید سه کار را انجام داده باشید، نخست پنجره‌ های خانه‌ ها را بالاتر ببرید تا منازلتان محفوظ باشد؛ دوم، فاضلاب‌ ها را کنترل کنید و سوم، جوان‌ ها به دنبال کار بروند». در اوایل انقلاب که هنوز اصل نظام مستقر نشده بود، در خیابان‌ های تهران، تعداد شراب‌ فروشی‌ ها از کتاب‌ فروشی‌ ها بیشتر بود و به تدریج که نظام تثبیت شد و شراب فروشی‌ ها و کاواره‌ ها جمع شد، نوبت به آن رسید که به برخی مطالب زمین مانده بپردازد و مسأله محیط زیست نیز از آن جمله بود. قبل از اعزام محرم و ماه رمضان، کتابچه‌ ها و بسته‌ های محیط زیستی به طلاب می‌ دهند که پرداختن به این مسأله در منبر ها، از برنامه‌ های تبلیغی طلاب باشد و به مردم اطلاع رسانی شود تا اهمیت محیط زیست برای مردم روشن شود. در کتاب «مستر همفر» آمده است که ما باید کاری کنیم که مسلمانان، غرب را الگوی خود بدانند و از وجود روایاتی همچون «النظافة من الایمان» در اسلام، غافل باشند تا کثیف و‌ فقیر باقی بمانند و وقتی به ما نگاه ‌می‌ کنند؛ بگویند غربی‌ ها چقدر موفق هستند که اگر آن ها بدانند دین اسلام برای همه ارکان زندگی‌ شان برنامه دارد و دین کاملی است دیگر از ما تبعیت نخواهند کرد. می‌ گویند، امام باید مبسوط الید باشد و بتواند افراد و امکاناتی داشته باشد که احکام را اجرا کند؛ در دوره رضاخان که آخوند از مسیر خانه تا مسجد امنیت نداشت و زمانی که ربا خواری و فحشاء و شراب خواری بود؛ آیا امام می‌ توانست از محیط زیست حرف بزند، بنابراین نمی‌ توان گفت که به مسأله محیط زیست توجه نمی‌ شده است. در طول بیش از ۱۴۰۰ سال، جنبه‌ های خصوصی اسلام در زندگی مردم مانده است؛ از این‌ رو فقه خصوصی و خانواده بسیار گسترش یافته و خوب کار شده است اما اهل سنت که حکومت عثمانی‌ را پانصد سال اداره کردند. در کتاب «المجله» آمده است که اهل سنت با این تجربه برای اداره جامعه، قانون نوشتند و از ریزترین مسائل همچون قصاب و خیاط در کتابشان موجود است که مرحوم کاشف الغطاء نیز بر این کتاب حاشیه زده و در اختیار شیعه قرار داده است. آن ها به طور عملی حکومت کردند اما شیعیان تا آن زمان حکومت نداشتند و فقه شیعه، فقط به حوزه خانواده‌ ها محدود شد و دولت‌ ها کاری به آن نداشتند اما مسائل عمومی همچون محیط زیست که رهبری آن را حاکمیتی می‌ دادند در حال حاضر باید ساز و کار بهتری داشته باشد و افراد، امکانات و دادگاهی برای محاکمه مجرمان داشته باشد. مردم ایرانی بسیار خوش ذوق بودند و هرکسی در خانه خود حداقل یک گلدان می‌ گذاشت و کنار درب خانه‌ ها سنگی می‌ گذاشتند که اگر پیرمرد یا پیرزنی عبور می‌ کرد، کمی در آنجا استراحت کند و این آداب به معنای مردم‌ مداری و احترام به مردم از سوی ایرانیان بود. حمام لطفعلی خان در کرمان نشان می‌ دهد که مردم ایران چقدر از نظر بهداشتی پیشرفته و جلو بود‌ه‌ اند؛ حجامت که متعلق به مسلمانان است و غربی‌ ها مدتی آن را مسخره می‌ کردند اما الان این شیوه‌، از روش‌ های پزشکی آن ها است. بنابراین به مرور زمان با وقوع جنگ‌ ها مسائل مربوط به حفظ محیط زیست را کم‌ اهمیت و بی‌ اهمیت کردند و از طرف دیگر در آن زمان، آسیب به محیط زیست تا این اندازه، فنی و پیچیده نبوده است. کارخانه‌ های آمریکایی زیر بار پیمان «کیوتو» ژاپن نرفتند زیرا طبق این پیمان، هر کارخانه‌ ای سهمیه تولید گاز «‌co2» دارد و نباید از آن تجاوز کند و آمریکا آن را قبول نکرد زیرا خودش بزرگترین تولید کننده گاز های گلخانه‌ ای است. در گذشته ممکن بود فردی جلوی خانه‌ اش آشغال بریزد اما لایه اُزون را سوراخ نمی‌ کرد یا کنار دریا، ماهی‌ های زیادی را صید نمی‌ کرد اما امروزه با رها کردن فاضلاب‌ ها، هزاران ماهی را از بین می‌ برد از این رو توجه به حفظ محیط زیست در عصر حاضر ضروری است و در کنار مبسوط الید بودن امام، تشکیل حکومت و ایجاد قوه قاهره باید از آسیب‌ هایی که به محیط زیست وارد می‌ شود جلوگیری کرد و قوانینی برای برخورد با مجرمان این حوزه، وضع کرد. من هلند بودم، سفارت‌ خانه ایران در هلند دیواری کوتاه داشت و چون احتمال داشت، منافقان از دیوار سفارت‌ خانه بالا روند و پرچم جمهوری اسلامی ایران را پایین بکشند؛ تصمیم گرفته شد، سیم‌ خارداری بر روی دیوار سفارت کشیده شود؛ اما وقتی خواستند که سیم‌خاردار بکشند، اهالی محل جمع شدند و گفتند ترکیب محله ما به هم می‌ خورد؛ زیرا هیچ خانه‌ ای سیم‌خاردار ندارد و محله ما ظاهر زشتی پیدا می‌ کند. در آنجا از هر خیابانی که عبور می‌ کنید، از پنجره‌ ها و تراس‌ های خانه‌ ها فقط گل آویزان است اما متأسفانه در قسمت مسلمان نشین که می‌ روید،‌ اوضاع به‌‌ هم ریخته است و جالب نیست. عملکرد حوزه علمیه را در حفظ محیط زیست چگونه ارزیابی می‌ کنید آیا راضی کننده هست یا خیر؟ عملکرد حوزه در این مقوله بسیار ضعیف بوده است و هیچ نمره قبولی را نمی‌ گیرد؛ به صورت مثال؛ ما در سر سفره، نان، برنج، خورشت و آب می‌ خواهیم و اگر یکی از آن ها نباشد، سفره معطل است؛ در اسلام نیز همه جنبه‌ ها در نظر گرفته شده است به ویژه این که فقه ما از جنبه خصوصی و از انزوای سیاسی درآمده است و می‌ خواهد حکومت‌ داری کند. در حال حاضر فقه می‌ خواهد به مردم بفهماند که اسلام نیز به نیاز های مردم توجه دارد و پس از جنگ تحمیلی که از آن ۳۵ سال می‌ گذرد باید سریع نسبت به این مسائل سازماندهی کنیم و باید عهده‌ دار آن باشیم؛ نه این که عده‌ ای به واسطه دانستن زبان‌ های انگلیسی و فرانسوی، کتاب‌ هایی را ترجمه کنند و افکار ترجمه‌ ای را منتشر کنند. بنابراین به دلیل وجود همین خلأ، در زمینه محیط زیست، کتابی به نام «مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست» نوشته‌ ام از این‌ رو درباره محیط زیست کوتاهی شده و همان‌ گونه که رهبری فرمودند باید فرهنگ‌ سازی صورت بگیرد. در «ارگ بم» که بیش از ۲۵۰۰ سال سابقه دارد؛ در بالای کوه، چاهی حفر شده است تا آب را بالا بکشند اما تا زمان رضاخان از آنجا برای ژاندارمری استفاده می‌‌ کردند و برخی از خاک آن جا برای مصارف کشاورزی می‌ بردند. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «خداوند از فردی که پدر و مادرش را فراموش کند، نمی‌ گذرد» و بعد فرمودند «پدر و مادر این امت، من و علی(علیه السلام) هستیم»؛ اگر ما در دنیا ادعا می‌ کنیم که تنب بزرگ و کوچک متعلق به ما است؛ باید سند آن را ارائه کنیم؛ سند زنده بودن پدران ما چیست؟ سند ما این است که آن ها توانستند در اوج سختی با زیبایی و هنر، چشم‌ انداز، مدنیت، یخچال‌ هایی با عمق چهل متر و مساجدی با معماری علمی ایجاد کنند چنان که مسجد نائین در پانصد متری زیرزمین، آنچنان خنک بوده که در وسط تابستان کلاس درس برگزار می‌ شده است. این مسجد به گونه‌ ای ساخته شده است که صدای افراد از فاصله صد متری، بدون بلندگو یا فریاد زدن شنیده می‌ شود؛ از لحاظ جامعه‌ شناسی و هنر نمی‌ خواهیم بحث کنیم اما به این نکته توجه می‌ کنیم که تمام این آثار به دست انسان‌ های زنده پیشرفته، آینده‌ نگر و متفکر که چهار قرن جلوتر بود‌ه‌ اند، به وجود آمده است. آیندگان از ما توقع دارند که قدمی برداریم؛ آنچه زمین مانده و راجع به آن کم گذاشته‌ ایم، جبران کنیم و به مردم دنیا بگوییم که اسلام، این جنبه‌ ها را دارد؛ کشور ترکیه، نفت و گاز ندارد اما از آثار به جا مانده از عثمانی‌ ها و صنعت توریستی خود، درآمد هنگفتی به دست می‌ آورد. در جزیره‌ هنگ‌کُنگ به اندازه درآمد نفتی کشور ما، رادیو ساخته می‌ شود؛ در سنگاپور، سیب‌ زمینی به عمل نمی‌ آید و سیب زمینی‌ های گندیده کشور ما را می‌ خرند، پنجاه نوع کنسانتره از آن می‌ گیرند اما کشاورز ما اگر سیب‌ زمینی‌ هایش گندیده شود، دور می‌ ریزد و سال بعد سیب‌ زمینی می‌ کارد و به قیمت بیشتری نسبت به سال گذشته می‌ فروشند. پس مشخص می‌ شود که در این ابعاد کوتاهی کرده‌ ایم و لازم است به این‌ ها نیز بپردازیم؛ به موقع وام دهیم، به موقع حمایت کنیم، برای جوان‌ ها اشتغال ایجاد کنیم. درب‌ ها و چیز های قیمتی ارگ بم را دزدیدند و حتی خاک دیوار های آن را به دلیل این که سالیان زیادی آفتاب خورده بود به عنوان کود مرغوب پای درختان و مزرعه خود می‌ ریختند. این به معنای بی‌ فرهنگی و بی‌ توجهی است، پدر و مادر فرهنگی ما این آثار باستانی و محیط زیست است؛ به عنوان مثال در موزه «لورو پاریس»، سم اسبی گذاشته‌ اند و می‌ گویند این سم اسب حضرت عیسی(علیه السلام) است برای این که جوانشان شک نکند که حضرت عیسی(علیه السلام) را کشیشان به وجود آورده‌ اند و وجود خارجی نداشته است. بی‌ فرهنگی و بد فرهنگی در میان مسلمانان بسیار زیاد است؛ عربستان آثار باستانی زیادی را از بین برد و حتی قصد دارند گنبد سبز نبوی(صلی الله علیه و آله و سلم) که عثمانی‌ ها ساخته‌ اند را در کوچکترین فرصت از بین ببرند و مسلمانان نسبت به این تخریب‌ ها بی‌توجه هستند. با توجه به تأکیدات رهبر معظم انقلاب، نقش دولت و مسؤولان مربوطه را در حراست از محیط زیست و آثار باستانی چگونه ارزیابی می‌ کنید؟ امام خمینی(ره) فرمودند «فقه، تئوری اداره انسان از مهد تا لحد است» یعنی باید نیاز های افرادی که تحت حاکمیت اسلامی هستند، برآورده شود؛ یکی از نیاز های آن ها این است که در زندگی شهری پردغدغه، ماشینی و شلوغ، حق دارند که چند دقیقه در کنار ساحل بنشیند و جنگلی دست‌ نخورده و بِکر را تجربه کنند؛ گمشده بشر امروز، تکنولوژی و آسایش نیست بلکه رسیدن به آرامش است. بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌ های شهری ارائه داد؛ چنان که در ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی آمده است که اگر فرد یا افرادی، درون منبع آب یک شهر، سم بریزند؛ مجرم هستند. با وجود تلاش‌ ها و جلساتی که وجود دارد اما طبق سخنان رهبر معظم انقلاب «مشکل مردم به همایش نیست که این همه همایش راه می‌اندازید باید کار انجام شود» و در صحبت‌ های تاریخ ۱۷/۱۲/۹۳ خود نیز فرمودند «مسؤولان شروع به کارشان خوب است اما استمرار و پیگیری ندارند»؛ چنان که در خبر ها می‌ بینیم که کوه را صاف کرده‌ اند و کوبیده‌ اند، رسانه‌‌ ها این موضوع را به خوبی منتقل می‌ کنند اما مسؤولان پیگیری لازم را ندارند. مسؤولان منابع طبیعی، محیط زیست و قوه قضائیه می‌ گذارند زمانی که ساختمان به صورت کامل ساخته شد؛ بعد می‌ گویند که این ساختمان باید خراب شود، دولت در این زمینه و با رشوه خواری‌ هایی که صورت می‌ گیرد باید به شدت برخورد کند و مجازات‌ ها نیز با جرم‌ ها مطابقت داشته باشد یعنی برای بریدن درختان و زمین‌خواری‌ ها جرائم سنگین وضع شود و قانون متحول شود. پرونده‌ های زیادی در زمینه عدم تطابق جریمه با جرم وجود دارد؛ از جمله این که آب شرب شهر سمنان با گچ آلوده شد اما مقصر و خاطی این جریان، فقط پنجاه هزار تومان جریمه شد. فقه حکومتی با فقه خصوصی و انزوایی تفاوت دارد و کتاب‌ های زیادی درباره مسائل خصوصی همانند غسل و احکام نظافت فردی نوشته شده است و رهبر معظم انقلاب در سفری که به قم داشتند، فرمودند «یک نفر بیاید و درس خارج درباره فقه هسته‌ ای یا عزت مسلمانان و نفی سبیل را بیاندازد و درس بگوید» وقتی به مسائلی همچون رَحِم اجاره‌ای نمی‌ پردازیم نتیجه‌ اش این می‌ شود که ازدواج‌ های سفید راه‌ می‌ افتد. چنان که رهبر معظم انقلاب، پس از جنگ، مسؤولان سپاه را جمع کرده و فرمودند «تا الان جنگ بود اما حالا که در شهر ها هستید، چرا خانواده‌ های خود را به پارک نمی‌ برید و از این فضا استفاده نمی‌ کنید». مجتهد زمانی می‌تواند خوب فتوا بدهد و مردم را هدایت کند و همین فتوا ها، موجب قانون شود که موضوع شناسی خوب صورت بگیرد؛ اگر موضوع به خوبی شناخته نشود، فتوایی نیز صادر نخواهد شد. نظریه‌ ای وجود دارد که اگر یک پروانه در آمازون پر بزند، در ماساچوسِت آمریکا طوفان می‌ شود،‌ زیرا همه چیز با هم مرتبط است یا نهنگی در اقیانوس اطلس می‌ میرد و ما در اینجا به سختی تنفس می‌ کنیم زیرا نهنگ‌ ها ماهی‌ های گندیده را می‌ خورند و به این ترتیب هوا در اثر مردار ماهی‌ ها، آلوده نمی‌ شود و دی اکسید کربن تولید نمی‌ شود بنابراین حیات آن نهنگ با تنفس ما مرتبط است. نابود کردن موجودات به محیط زیست آسیب می‌ زند چنان که کفتار ها، تمام آشغال‌ ها و کرم‌ ها را می‌ خورند و نقش جمع آوری زباله را برای طبیعت دارند اما در تهران رایج کرده‌ اند که اگر خانمی که با شوهرش مشکل دارد قسمتی از اعضای بدن کفتار ماده را به گردنش آویزان کند محبت شوهرش را جلب می‌ کند و به همین دلیل این بخش از بدن کفتار با قیمت زیادی در حدود پنج میلیون تومان در تهران به فروش می‌ رسد. منشأ این‌ گونه افکار و خرافه پرستی‌ ها چیزی جز بی‌ فرهنگی نیست و اگر دولت با این مسائل برخورد کند؛ مجرمان و سوء استفاده‌ کنندگان را بگیرد و چند سال زندانی کند، کفتارکشی به راه نمی‌ افتد. ................................................................................................... منبع : رسا - بلاغ

محیط زیست امانتی در دست ماست برای انتقال به نسل های بعد

بسم الله الرحمن الرحیم  رییس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور محیط زیست امانتی در دست ماست برای انتقال به نسل های بعد . محیط زیست را امانی است در دست ما که باید به نسل های بعدی داده شود. از این رو وقتی در این موضوع هزینه ای می شود، این هزینه متعل به نسل بعد می باشد. . . به گزارش خبرنگار بلاغ در اولین جلسه از سلسله نشست های راویان مکتب حسینی، رییس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور ضمن عرض خیر مقدم به طلاب و مبلغان حاضر در نشست گفت: طلاب باید برای مردم هم راه گشای شرعی باشند و هم راه گشای قانونی و اگر در ایام تبلیغ مشکلات مردم را حل و فصل کنند قطعا موجب رضایت خدای متعال نیز خواهد بود. وی با جدی دانستن مشکلات محیط زیست عنوان کرد: باید به صورت ویژه از مقام معظم رهبری به خاطر دغدغه مندی در حوزه محیط زیست تشکر کنم. صندوق توسعه ملی که موظف به ذخیره منابع ارزی برای روز مبادا می باشد و تنها با اذن مقام معظم رهبری اجازه ی برداشت از این صندوق وجود دارد، در دوسال گذشته با عنایت ایشان جمعا ۳۵۰ میلیون یورو از ذخایر خود را برای حفظ منابع طبیعی و محیط زیست در اختیار ما قرار داده است. رئیس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری به نگاه مقام معظم رهبری به مسأله ی محیط زیست پرداخت و ادامه داد: ایشان محیط زیست را امانت در دست ما می داند که باید به نسل های بعدی داده شود. از این رو وقتی در این موضوع هزینه ای می شود، به نظر ایشان این هزینه متعل به نسل بعد می باشد. وی ادامه داد: مسأله ی محیط زیست در بین علما و مراجع نیز مورد توجه است. آیت الله وحید خراسانی در این زمینه جمله ی دارند که قابل توجه است. ایشان می گویند: «حفظ منابع طبیعی وسیله ی تقرب به خداست». گویا با این تعبیر برای حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست معنایی شبیه به عبادات ذکر می کنند. وی با تأکید بر اهمیت حفاظت از محیط زیست خاطرنشان کرد: وجود پوشش گیاهی و سلامت محیط زیست اثرات متعددی دارد. مواردی مانند سیل، مستقیما به پوشش گیاهی وابسته است و اگر جایی پوشش گیاهی مناسبی داشته باشد، آسیب ها  خسارات سیل به شکل قابل توجهی کاهش پیدا می کند. همچنین طراوت آب هوا، جلوگیری از فرسایش خاک، مسأله ی بارندگی و جلوگیری از خشکسالی و... به حفاظت ما از منابع طبیعی و محیط زیست وابسته است. معاون وزیر جهاد کشاوری به برخی کارهای صورت گرفته در راستای حفاظت از محیط زیست اشاره کرد و گفت: ما در راستای تثبیت و تعیین مالکیت دولت و مردم بر منابع طبیعی از ۱۳۵ میلیون هکتار منابع ملی کشور، در طرح «کاداس»، حدود ۳۵ میلیون هکتار از آن را مرزبندی کردیم و حق مردم و منابع طبیعی در آن معلوم شده است. وی با اشاره به توان مبلغان در حفاظت از محیط زیست و اثرگذاری بر مردم ابراز کرد: درخواستی که از مبلغان محترم داریم این است که در مناطق مختلفی که جهت امر تبلیغ اعزام می شوند، به ما در شناسایی منابع ملی کمک کنند. وی در ادامه به مسأله ی آبخیزداری اشاره کرد و عنوان داشت: ما در آبخیزداری به دنبال استفاده از آب رودخانه ها و دریاچه ها نیستیم، بلکه با تأسیسات آبخیزداری که بر سر راه این منابع آبی قرار میدهیم، هم مانع بوجود آمدن سیلاب و خسارات بعدی آن می شویم و هم با کاهش سرعت آب، به افزایش منابع آب های زیرزمینی و پر شدن چاه ها و قنات ها کمک میکنیم که این مسأله موجب رونق کشاورزی در مناطق می شود و از این جهت مردم در مناطقی که آبخیزداری تأسیسات خود را بنا کرده است، رضایت خود را از افزایش آب چاه ها و قنات ها اعلام کرده اند. آبخیزداری در سال قبل ۶ هزار نقطه و امسال ۱۰ هزار نقطه در ۹۰ درصد از روستاهای کشور را مجهز به تأسیسات آبخیزداری کرده است. از مبلغان درخواست دارم مناطقی را که به تأسیسات آبخیزداری نیاز دارند به ما معرفی کنند. رئیس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور ادامه داد: در راستای حفظ محیط زیست یکی از تلاش هایی که صورت گرفته، گازرسانی به روستاها برای ممانعت از قطع درختان و استفاده به عنوان سوخت است. بحث آتش سوزی جنگل ها نیز یکی از معضلاتی است که موجب از بین رفتن پوشش گیاهی و تخریب محیط زیست می شود. ۹۵ درصد آتش سوزی ها توسط عامل انسانی صورت میگیرد که از این مقدار ۱۵ درصد آن به صورت عمدی است. وی اشاره ای نیز به بحث مراتع کرد و افزود: سعی ما بر این است که مراتع پروانه ی چرا بگیرند و معلوم باشد چه کسی با چه تعداد دام از آن استفاده می کند. همچنین در مقوله ی واگذاری زمین برای تبدیل به کاربری مسکونی، ما چنین حقی در واگذاری به مردم را نداریم. ما تنها می توانیم به بنیاد مسکن واگذار کنیم یا سازمان راه و شهرسازی که در مناطق مختلف برای مردم منزل مسکونی تهیه کنند. .................................................................................................. سایت بلاغ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم  

تحلیلی بر نگاه فقه به محیط زیست/ جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست؟

بسم الله الرحمن الرحیم  عضو هیأت علمی دانشگاه قم تحلیلی بر نگاه فقه به محیط زیست جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست؟   عضو هیأت علمی دانشگاه قم با اشاره به اهمیت حراست از محیط زیست گفت: بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌های شهری ارائه داد. . . . به گزارش بلاغ به نقل از رسا، رهبر انقلاب اسلامی، هفده اسفند ۹۳ در دیدار مسؤولان و فعالان محیط زیست، منابع طبیعی و فضای سبز کشور به مسائل کلیدی حراست از محیط زیست اشاره کردند که تبیین آن مسائل می تواند کشور را در عرصه سلامت محیطی یاری دهد. رهبرمعظم انقلاب، محیط زیست را مظهر الطاف الهی برشمردند و بر زیبا بودن همه جای زمین، جنگل یا کویر اشاره کرده و فرمودند «بدترین آدم‌ ها، «حرث» یعنی کشاورزی و «نسل» یعنی فرزندان را آلوده می‌ کنند چنان که در آیه ۲۰۵ سوره بقره «وَ إِذا تَوَلَّی سَعی‏ فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فیها وَ یُهْلِکَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ الْفَسادَ» به این مطلب اشاره شده است. ما باید در زمینه محافظت از طبیعت، فرهنگ سازی کنیم تا مردم نسبت به محیط زیست حساس شوند و بدون تابلو در این راستا گام بردارند از این‌رو از نظر قانونی باید دست اندازی به محیط زیست جرم تلقی شود و از سوی دستگاه قضایی، مجرمان تعقیب شوند زیرا حفظ محیط زیست یک مسأله حاکمیتی است و هر اقدامی باید پیوست زیست محیطی داشته باشد و برای طبیعت و محیط زیست، سند ملی تهیه شود تا به عنوان اسناد ملی و اموال عمومی محفوظ بماند. هرگونه استفاده از اموال عمومی طبق فتوای امام خمینی(ره) و اصل ۴۵ قانون اساسی باید با اجازه دولت باشد بنابراین کسانی که جنگل را تخریب می‌ کنند و کوه‌ خواری می‌ کنند، به اسراف و امر حرام مبادرت ورزیده‌ اند که این تخریب‌ ها آثار وضعی دارد یعنی کسانی که اقدام به تخریب کرده‌ اند ضامن بوده و باید خسارت بدهند. اختلاف اساسی دیدگاه اسلام با مسیحیت در مورد محیط زیست این است که غرب و مدعیان مسیحیت، طبیعت را دشمن انسان می‌ دانند که انسان با قهر و غلبه باید بر آن پیروز شود که برای مطالعه بیشتر می‌ توان به کتاب «انسان و طبیعت نوشته سید حسین نصر مراجعه کرد؛ اما اسلام از ابتدا با دید محبت به محیط زیست می‌ نگرد چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) برای طبیعت شأن مادری قائل شدند که انسان‌ ها نباید با آن بد رفتاری داشته باشند. در حال حاضر غرب با ابزار رسانه‌ ای‌ اش این مطلب را به دنیا القا می‌ کند که مسلمانان به محیط زیست توجه ندارند اما مسیحیت به عنوان دین آشتی و سبز به این مسأله ارج می‌ نهد و طرفدار محیط زیست است چنان که کشیشان از این شیوه زیاد استفاده می‌ کنند. . در همین زمینه گفتگوی تفصیلی داشته‌ ایم با حجت الاسلام عزیز الله فهیمی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی دانشگاه قم که تقدیم خوانندگان می‌ شود. . با توجه به سخنان رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت حفظ محیط زیست درباره راهکار های آن بیشتر توضیح دهید؟ هر دوره‌ و زمانی اقتضائات خاص خود را دارد، روزگاری در تابستان‌، یخچال و وسایل سرمایشی نبود و مردم در شهر های کویری همچون یزد، میبد و قم، یخچال‌ های طبیعی درست می‌ کردند؛ شهر قم دو یخچال داشت؛ یکی از آن ها نزدیک بیت امام(ره) است که به یخچال قاضی شهرت دارد و دیگری در میدان امام(ره) که به یخچال تولید دارو معروف است؛ مردم در زمستان در آنجا یخ‌ می‌ ریختند و در تابستان از آن استفاده می‌ کردند. آب انبار کامکار و شاه‌ قلی خان که برای برداشتن آب بایدحدود صد و بیست پله به زیر زمین رفت؛ در یزد حدود هشتاد و هشت کیلومتر تا قنات فاصله بود و حدود بیست متر زیر زمین تونل کشیده شده است تا آب به آب‌ انبار برسد از این رو مسأله قنات کندن و مغنی در آنجا بسیار مطرح بوده است اما اکنون هیچ کاربردی ندارد زیرا یخچال‌ های برقی و موتور هایی که آب را با فشار به سطح زمین می‌ رساند، جایگزین آب انبار و قنات شده است. مسأله محیط زیست نیز از اموری است که در حال حاضر باید به آن توجه شود؛ مرحوم شهید بهشتی پس از پیروزی انقلاب، به مدرسه فیضیه آمدند و در جمع طلاب گفتند «تا به حال شعار اصلی این بود که «حی‌ علی الصلاة» اما اکنون ما به دنبال «حی‌ علی القضا» هستیم»؛ یعنی با تثبیت نظام، مسأله قضاوت را دریابید زیرا اقتضای زمانه این است. قضاتی که وابسته به نظام طاغوت بوده‌ اند و حتی قضاتی که آلودگی نداشتند، به منابع اسلامی آشنا نبودند و قضاوت آن ها طبق کتاب «تحریر الوسیله امام خمینی(ره) و فقه جواهر الکلام مرحوم نجفی» نبود، بنابراین وجود روحانیت در دادگاه‌ ها و دادگستری‌ ها لازم و ضروری بود؛ امروز نیز عرض می‌ کنم به دنبال سخنان رهبر معظم انقلاب باشیم که دستور «حی علی محیط زیست» را صادر فرمودند. رهبر معظم انقلاب در سخنرانی ۱۷/۱۲/۹۳، در جمع مسؤولان وزراتخانه‌ ها، تأکید داشتند؛ از جمله چیز هایی که مغفول مانده، بحث محیط زیست است و باید مورد توجه قرار بگیرد؛ نکات محوری سخنان ایشان عبارت است از فرهنگ سازی مسأله محیط زیست و حاکمیتی بودن بحث محیط زیست. به طور مثال در قدیم، افرادی مواد مخدر را در زمین‌ های کشاورزی خود تولید می‌ کردند و به مصرف می‌ رساندند که در آن زمان مسأله خصوصی بود اما بعد ها مواد مخدر جنبه حاکمیتی پیدا کرد زیرا عده‌ ای واسطه شدند تا جوان‌ ها را معتاد و فاسد کنند؛ از این‌ رو دولت وارد عمل شد و در زمینه مواد مخدر قانون‌ گذاری کرد و نبض کار را در دست گرفت؛ یا در زمان جنگ که عده‌ ای کوپن را قاچاق می‌ کردند و دولت در این زمینه نیز قانون‌گذاری کرد. رهبر معظم انقلاب فرمودند «هر تصمیمی که در کشور گرفته‌ می‌ شود باید با مسؤولان محیط زیست همراه و همکار شود» یعنی اگر فردی خواست ساختمان بیست طبقه بسازد، باید از محیط زیست اجازه بگیرد که ترکیب شهر به هم نریزد یعنی پیوست محیط زیستی در کار ها وجود داشته باشد. از دیگر نکات محوری سخنان رهبری این بود که باید جرم‌ انگاری شود؛ یعنی اگر فردی درختی را قطع کند، به ریه یک شهر آسیب می‌ زند؛ وقتی قطع درخت جرم محسوب شود، هیچ فردی نمی‌ تواند حتی درخت خانه خود را قطع کند. ایشان فرمودند «وضعیت کشور ما به‌گونه‌ ای شده است که تا دیروز زمین می‌ خوردند اما امروز، کوه‌ خوار، جنگل خوار و دریا خوار شده‌ اند که باید با همه این‌ ها مقابله شود حتی برخی تحت عنوان این که می‌ خواهند مدرسه علمیه بسازند، جنگل‌ ها را خراب می‌ کنند، این ریه شهر حتی با مدرسه علمیه نیز نباید لطمه بخورد». همچنین فرمودند «آب سرمایه زندگی مردم است و ۹۰ درصد آب‌ های کشور ما در کشاورزی استفاده می‌ شود»؛ می‌ توانیم با روش‌ های نوین کشاورزی همچون آبیاری قطره‌ ای به نحو بهینه از آب استفاده کنیم اما درحال حاضر پنجاه درصد آب‌ ها هدر می‌ رود و ۱۰درصد آب‌ های شیرین کشور، برای آب شرب مردم و کارخانه‌ های صنعتی مصرف می‌ شود که می‌ توان این موازنه را عوض کرد. ریزگرد ها از مسائل دیگری است که رهبر معظم انقلاب به آن پرداختند؛ هشتاد درصد درخت‌ های بلوط استان ایلام به وسیله ریزگرد ها از بین رفته است؛ با این وجود ریزگرد ها فقط مسأله عراق، ایران، عربستان و سوریه نیست بلکه به همه کشور ها آسیب می‌ زند. بنابراین برای حل مسأله ریزگرد ها باید همت جهانی وجود داشته باشد یعنی به صورت جهانی فکر شود زیرا بشر تنها یک محیط زیست دارد و هیچ کشوری نمی‌ تواند زمین، درخت و جنگل بخرد، بلکه باید از آن ها به خوبی مراقبت و استفاده کند. رهبری به آب شدن یخ‌ های قطب جنوب و شمال اشاره کردند؛ زمانی که یخ‌ ها کنده می‌ شوند کوهی از یخ در دریا راه می‌ افتد و با برخورد به کشتی‌ ها، خسارت زیادی وارد می‌ کند؛ وقتی یخ‌ ها آب می‌ شوند، موازنه زمین نسبت به زلزله و سیل از بین ‌می‌ رود؛ کوه‌ ها فرسایش می‌ یابند و ارتفاع آن ها کم می‌ شود. در حال حاضر کوه‌ ها را همچون قارچ برش می‌ زنند و پایین می‌ آورند؛ قرآن کریم می‌ فرماید «ما کوه‌ ها را همانند میخ‌ های زمین قرار دادیم» وقتی انسان این موازنه را به هم می‌ زند، زلزله بیشتر می‌ شود و ترکیب آتشفشان به هم می‌ خورد. نکته دیگری که رهبری فرمودند این است که همه منابع طبیعی زیبا است؛ کویر و جنگل قشنگ است؛ زمین متعلق به همه نسل‌ ها است و به «خلق لکم ما فی‌ الارض جمیعا» استناد کردند. با قطع بی‌ رویه درختان، در آینده باید به فرزندان خود عکس طبیعت را نشان دهیم و یا سنگی را در میدان شهر بگذاریم و بگوییم زمانی سنگ نیز در دنیا بوده است؛ هر زیبایی که در طبیعت از بین می‌ رود، از جمله آبشار ها و رود ها متعلق به همه افراد جامعه است؛ زیرا افزون بر موارد دیگر، منبع درآمدی برای کشور هستند. به گفته رهبری، فرهنگ سازی درباره محیط زیست باید به گونه‌ ای باشد که مسؤولان تابلو را بزنند و مردم خودشان حرکت ‌کنند یعنی اهمیت مسأله را درک کنند؛ به طور مثال خطرات نازک شدن لایه اُزون و گاز های گلخانه‌ ای که در هوا منتشر می‌ شود را به مردم هشدار بدهند؛ چنان که در شهری همچون تبریز در اثر این مسأله بسیاری از درختان سوخته است. با توجه به این که فرهنگ سازی در زمینه حفظ محیط زیست از دغدغه‌ های رهبر معظم انقلاب است، چگونه می‌ توان در این زمینه فرهنگ سازی کرد؟ فرهنگ سازی به معنای این که برای مردم نسبت به محیط زیست حساس باشند؛ زیرا انسانی که بدنش به آب و غذا نیازمند است؛ اگر در آینده هوایی برای تنفس نداشته باشد، آب و غذا برای او فایده‌ ای نخواهد داشت، همان گونه که در حال حاضر در کشور چین بر اثر کثرت جمعیت، در کنار خیابان‌ ها پمپ‌ های هوا گذاشته‌ اند. به دلیل مرغوبیت خاک کشورمان در جنوب، خاک کشور را می‌ دزدند و برای کشور های امارات و عربستان می‌ برند. علما در گذشته برای مردم جا انداخته بودند که نان برکت خدا است و اگر فردی تکه نانی را می‌ دید می‌ بوسید و در کناری می‌ گذاشت تا زیر پا نماند و به این صورت، فرهنگ سازی صورت گرفته بود. باید به گونه‌ ای فرهنگ سازی درباره محیط زیست صورت بگیرد که یک درخت برابر یک فرزند در زندگی انسان ارزش پیدا کند چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «بعد از مرگ شما یا فرزندی باشد که به دیگران خدمت کند یا درختی که دیگران از سایه آن استفاده کنند یا پلی ساخته باشید که مردم از روی آن عبور کنند یا قرآنی نوشته باشید که مردم آن را تلاوت کنند» و اگر این گونه فرهنگ‌ سازی شود هیچ فردی به خودش اجازه نمی‌ دهد که به درختان آسیب بزند. برخی قوانین محیط زیست باید تغییر پیدا کند؛ به طور مثال در زمان سابق اگر فردی با ماشین پای فردی را می‌ شکست، آن فردی که پایش شکسته بود، باید در دادگاه اثبات می‌ کرد که طرف مقابل، سرعتش زیاد بوده است، اما در مراحل بعد قانون گذاری صورت گرفت و طبق این قانون، مبنای مطلق در نظر گرفته شد و در تمام موارد، فرد راننده مسؤول و مقصر شناخته شد؛ مگر این که از آسمان سنگ و یا صاعقه‌ ای بیاید و به شیشه برخورد کند و تعادل راننده به هم بخورد که به آن آفت سماوی می‌ گویند اما با این قانون، راننده‌ ها با احتیاط بیشتری رانندگی می‌ کنند. در بحث محیط زیست، بسیاری از پرونده‌ ها شکست می‌ خورد؛ گاهی فاضلاب کارخانه را به درون رودخانه رها می‌ کنند و سبب می‌ شود که هزاران ماهی از بین برود و بعد صاحب کارخانه می‌ گوید «پمپ محل فاضلاب، سوراخ شده و مقصر ما نبوده‌ ایم» و در نهایت ۱۰ هزار تومان جریمه می‌ شود. آیا تاکنون قوانینی برای جلوگیری از قطع درختان در ایران وضع شده است؟ بله، در زمان آیت الله شاهرودی، یک نفر را پانصد هزار تومان برای قطع درخت خانه خودش جریمه کردند؛ خانم ابتکار و پدرش در زمینه وضع قوانین محیط زیست زحمت کشیده‌ اند؛‌ برای تصویب اصل پنجاه، قانون اساسی، پدر خانم ابتکار که به پدر محیط زیست ایران شهرت داشت، بسیار تلاش کرد و با مراجع تقلید و مجلس خبرگان صحبت کرد تا این مطلب را جا انداخت که محیط زیست، سرمایه عمومی است و اگر فردی دست‌ اندازی کند باید جلوی او را بگیرند و محیط زیست، متعلق به همه عصر ها و نسل‌ ها است. به طور مثال، شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در دهه هفتاد در هر خیابانی تابلو شده بود و این مسأله به فرهنگ عمومی تبدیل شد به گونه‌ ای که اکنون حتی خانواده‌ های مذهبی با داشتن فرزند بیشتر کنار نمی‌ آیند. آنقدر روی ذهن و فکر مردم برای فرزند کمتر کار کردند که الان معلوم می‌ شود سودش را اسرائیل برده است، زیرا جمعیت پیر، کاری نمی‌ تواند انجام بدهد؛ غرب احساس وحشت کرده است که جمعیت مسلمانان تا بیست سال آینده، بسیار زیاد خواهد بود،‌ از این رو مسلمانان در دنیا می‌ توانند بسیاری از امور را در دست بگیرند که برای غرب خطرناک است. باید نسبت به کودکان خود، فرهنگ‌ سازی کنیم که گل را نچینند و به گیاهان و درختان آسیب نرسانند. مسأله محیط زیست به حربه تبلیغاتی مسیحیت علیه اسلام تبدیل شده است؛ دیدگاه اسلام را درباره حفظ محیط زیست توضیح دهید؟ ما درباره محیط زیست با غرب، اختلاف مبنایی داریم؛ نگاه غرب، منشعب از دیدگاه مسیحیان البته مسیحیت تحریف شده و کلیسا است؛ در گذشته اکثر مردم نگاهشان به زمین کشاورزی و محیط زیست بود و از درخت و مزرعه روزی می‌ طلبیدند؛ اما بعد ها برای این که با موحد بودن و اعتقاد به طلب روزی از خدا، مقابله کنند؛ مظاهر طبیعت را شیطان و ابزار غفلت نامیدند که انسان را منحرف می‌ کند و آدم خوب را فردی قلمداد کردند که بر این مظاهر غلبه کند و چیره شود که این نگاه تا قرن چهارده نیز حاکم بود. سید حسین نصر، کتابی به نام طبیعت و انسان دارد که در این کتاب به صورت موشکافانه، کلمات دانشمندان از مارکس، فروید و هابز را بررسی می‌ کند و تحلیل همه آن ها بر این است که انسان دشمن طبیعت است و طبیعت، دشمن انسان است و انسان باید بر طبیعت غلبه کند و آن را از بین ببرد. اما دیدگاه اسلام از ابتدا برخلاف این بوده است چنان که قرآن کریم می‌ فرماید «وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً» خداوند، زمین را در اختیار شما قرار داده است که دشمن شما نیست و حضرت علی(علیه السلام) فرمودند «در روز قیامت، از شما درباره گوسفندان و چهارپایان و همچنین درباره رفتار با گل‌ ها و گیاهان سؤال می‌ کنند». آیت الله جوادی آملی در کتاب «اسلام و محیط زیست» این مطالب را به خوبی پرورش داده‌ اند مبنی بر این که افرادی هستند که گوش گاو را می‌ برند یا پایش را داغ می‌ زدند که مشخص باشد که قرآن در این‌باره می‌ فرماید «آن ها خلقت الهی را تغییر می‌ دهند»؛ اسلام از این افراد به عنوان آدم‌ های بد و «اخوان الشیاطین» یاد می‌ کند، بنابراین، اختلاف مبنایی میان اسلام و غرب وجود داشته است. در مقابل دیدگاه غربی و رومی، دیدگاه یونانی بود که می‌ گفتند طبیعت دشمن انسان نیست و به دیدگاه اسلامی نزدیک بود؛ دیدگاه رومی از کتاب‌ های انجیل و تورات آیه‌ هایی را آوردند که می‌ گفت «بکوبید و بسوزانید که طبیعت دشمن شما است» اما پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از هر جنگی می‌ فرمودند «اگر بر دشمن غلبه کردید و پیروز شدید، درختان آن ها را نسوزانید، در آب‌ های آن ها سم نریزید و مزارعشان را خراب نکنید» یا زمانی که میوه‌ ای را برای حضرت می‌ آوردند، رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) آن را می‌ بوسیدند، بر چشمانشان می‌ گذاشتند و می‌ فرمودند «این نعمت و تحفه الهی است». در این اواخر، کشیشان هنگامی که دیدند مردمشان بر خراب کردن منابع طبیعی حساس شده‌ اند، سوار بر موج شدند و گفتند ما نیز طرفدار محیط زیست و جزء نهضت سبز هستیم تا جایی پیش رفتند که گفتند نباید گوسفند را ذبح کنید؛ زیرا این تصرف در طبیعت محسوب می‌ شود یا این که باید گوسفند را بی هوش کنید. از صد عضو شورای مرکزی کلیسا های فرانسه، ۹۰ عضوشان رأی دادند که ازدواج هم‌جنس‌بازان در کلیسا برگزار می‌ شود زیرا آن ها تابع نظر اکثریت هستند و به مسأله انسان‌ محوری توجه دارند؛ معتقدند انسان قطب همه‌ چیز است و هر چیزی برای انسان است اما خداوند متعال می‌ فرماید «انا لله و انا الیه راجعون»؛ همه عالم از خدا است و به خالق هستی نیز بر می‌ گردد. رهبر معظم انقلاب به سوره الرحمن آیه ۱۰ استناد کردند؛ که می‌ فرماید «خداوند زمین را برای استفاده شما قرار داده است»؛ و آیه ۲۹ سوره بقره که می‌ فرماید «خلق لکم ما فی الأرض جمیعا»؛ آیه ۶۱ سوره هود که خداوند از انسان می‌ خواهد تا زمین را آباد کند نه این که نابود کند و آیه ۲۰۵ سوره بقره که بدترین انسان‌ ها را افرادی معرفی می‌ کند که محیط زیست را تخریب می‌ کنند. غرب از محیط زیست به عنوان حربه تبلیغی در کشور های آفریقایی استفاده می‌ کند و می‌ گوید «ما به دنبال سبزی، نشاط، تازگی و طراوت هستیم اما مسلمانان به دنبال کشتار و قتل هستند». ما باید در بعد رسانه‌ ای تبلیغ کنیم که اسلام همه‌ اش زیبایی است؛ بنابراین اگر روی محیط زیست کار کنیم و این بعد اسلام را به دنیا معرفی کنیم، اقدام تبلیغی کرده‌ ایم و این وظیفه طلاب است. جبهه ما در حال حاضر، همین جبهه ریزگرد ها، دشمنی‌ ها و شیطنت‌ های غرب است و نباید بدهکار نسل آینده باشیم بلکه باید اطلاع رسانی صحیحی در این زمینه صورت بگیرد. با توجه به این که اسراف کردن و استفاده سوء از انفال در مبانی دینی حرام است، در این زمینه نیز توضیح دهید؟ در خصوص انفال، در اصل ۴۵ قانون اساسی آمده است که «کوه‌ ها، دره‌ ها، جنگل‌ ها، رودخانه‌ ها و حاشیه رودها متعلق به عموم مردم است و باید دولت، آن ها را به نحو صحیح مدیریت کند». امام خمینی(ره) در نامه‌ ای که به مرحوم آیت الله محمد حسن غدیری داشتند؛ فرمودند «شما فکر می‌ کنید، آدم باید این اندازه نادان باشد که فلانی با ماشین‌ های کذایی صد هزار متر زمین را بگیرد و به دیگری یک متر زمین نیز نرسد». دانشگاه بهشتی در دامنه کوه ساخته شده و قرار بوده است که تا بالای کوه باز باشد تا دانشجویان بتوانند گردش و استراحتی داشته باشند؛ انقلاب که شد؛ عده‌ای زمین‌ خوار، کوه‌ ها را تقسیم کردند و فروختند و این که رهبری به کوه‌ خواری اشاره کردند، بسیار جدی باید به آن پرداخته شود. با توصیفات شما، قصه محیط زیست بسیار قصه غم انگیزی است؛ با توجه به این که رسانه ما رسانه‌ مرجع حوزه است و توسط مراجع عظام رصد می‌ شود؛ سؤالی که به ذهن می‌ رسد این است که چرا در جامعه ما مسأله محیط زیست، حفظ طبیعت و احترام به حقوق حیوانات، تا این اندازه بی‌ اهمیت بوده است؛ اگر بخواهیم صریح بگوییم؛ به اندازه‌ ای که برای یک واجبی، تبلیغات و تذکر می‌ بینیم حتی در میان روحانیت؛ درباه این بحث اقدام جدی مشاهده نمی‌ کنیم و این بحث به نوعی مغفول واقع شده است؛ آیا این بحث مبنای جامعه‌ شناختی دارد یا این که از اولویت کمتری برخوردار است؟ یک بعد آن این است که مسائل مهم‌ تری همچون ارتزاق مردم مطرح بوده است به عنوان مثال اگر در گذشته یک اتاقی را در اختیار جوانی قرار می‌ دادند، ازدواج می‌ کرد اما اکنون، اگر یک سوئیت کامل برای جوان ایرانی تهیه نشود، زیر بار ازدواج نمی‌ رود زیرا توقعات بالا رفته است. در اسلام بر حفظ محیط زیست، تأکید بسیاری شده است تا جایی که پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره پیرزنی که سبب مرگ گربه‌ ای شده بود؛ فرمودند «این زن هیچ‌ گاه به بهشت نمی‌ رود»؛ همچنین امام صادق(علیه السلام) فرمودند «اگر فردی برای شکار و سیر کردن فرزندانش مسافرت کند، نمازش شکسته است اما اگر به قصد شکار مسافرت کند و شکار او برای تفریح باشد، نمازش کامل است زیرا سفرش، سفر گناه است». حضرت علی(علیه السلام) در راه جنگ صفین از روستایی عبور کردند که فاضلاب‌ ها در کوچه‌ ها روان بود، جوان‌ های عیاش و مزاحم مردم بودند و پنجره‌ های خانه‌ ها به گونه‌ ای کوتاه ساخته شده بود که کل خانه دید داشت؛ حضرت فرمودند «از جنگ که برگشتم باید سه کار را انجام داده باشید، نخست پنجره‌ های خانه‌ ها را بالاتر ببرید تا منازلتان محفوظ باشد؛ دوم، فاضلاب‌ ها را کنترل کنید و سوم، جوان‌ ها به دنبال کار بروند». در اوایل انقلاب که هنوز اصل نظام مستقر نشده بود، در خیابان‌ های تهران، تعداد شراب‌ فروشی‌ ها از کتاب‌ فروشی‌ ها بیشتر بود و به تدریج که نظام تثبیت شد و شراب فروشی‌ ها و کاواره‌ ها جمع شد، نوبت به آن رسید که به برخی مطالب زمین مانده بپردازد و مسأله محیط زیست نیز از آن جمله بود. قبل از اعزام محرم و ماه رمضان، کتابچه‌ ها و بسته‌ های محیط زیستی به طلاب می‌ دهند که پرداختن به این مسأله در منبر ها، از برنامه‌ های تبلیغی طلاب باشد و به مردم اطلاع رسانی شود تا اهمیت محیط زیست برای مردم روشن شود. در کتاب «مستر همفر» آمده است که ما باید کاری کنیم که مسلمانان، غرب را الگوی خود بدانند و از وجود روایاتی همچون «النظافة من الایمان» در اسلام، غافل باشند تا کثیف و‌ فقیر باقی بمانند و وقتی به ما نگاه ‌می‌ کنند؛ بگویند غربی‌ ها چقدر موفق هستند که اگر آن ها بدانند دین اسلام برای همه ارکان زندگی‌ شان برنامه دارد و دین کاملی است دیگر از ما تبعیت نخواهند کرد. می‌ گویند، امام باید مبسوط الید باشد و بتواند افراد و امکاناتی داشته باشد که احکام را اجرا کند؛ در دوره رضاخان که آخوند از مسیر خانه تا مسجد امنیت نداشت و زمانی که ربا خواری و فحشاء و شراب خواری بود؛ آیا امام می‌ توانست از محیط زیست حرف بزند، بنابراین نمی‌ توان گفت که به مسأله محیط زیست توجه نمی‌ شده است. در طول بیش از ۱۴۰۰ سال، جنبه‌ های خصوصی اسلام در زندگی مردم مانده است؛ از این‌ رو فقه خصوصی و خانواده بسیار گسترش یافته و خوب کار شده است اما اهل سنت که حکومت عثمانی‌ را پانصد سال اداره کردند. در کتاب «المجله» آمده است که اهل سنت با این تجربه برای اداره جامعه، قانون نوشتند و از ریزترین مسائل همچون قصاب و خیاط در کتابشان موجود است که مرحوم کاشف الغطاء نیز بر این کتاب حاشیه زده و در اختیار شیعه قرار داده است. آن ها به طور عملی حکومت کردند اما شیعیان تا آن زمان حکومت نداشتند و فقه شیعه، فقط به حوزه خانواده‌ ها محدود شد و دولت‌ ها کاری به آن نداشتند اما مسائل عمومی همچون محیط زیست که رهبری آن را حاکمیتی می‌ دادند در حال حاضر باید ساز و کار بهتری داشته باشد و افراد، امکانات و دادگاهی برای محاکمه مجرمان داشته باشد. مردم ایرانی بسیار خوش ذوق بودند و هرکسی در خانه خود حداقل یک گلدان می‌ گذاشت و کنار درب خانه‌ ها سنگی می‌ گذاشتند که اگر پیرمرد یا پیرزنی عبور می‌ کرد، کمی در آنجا استراحت کند و این آداب به معنای مردم‌ مداری و احترام به مردم از سوی ایرانیان بود. حمام لطفعلی خان در کرمان نشان می‌ دهد که مردم ایران چقدر از نظر بهداشتی پیشرفته و جلو بود‌ه‌ اند؛ حجامت که متعلق به مسلمانان است و غربی‌ ها مدتی آن را مسخره می‌ کردند اما الان این شیوه‌، از روش‌ های پزشکی آن ها است. بنابراین به مرور زمان با وقوع جنگ‌ ها مسائل مربوط به حفظ محیط زیست را کم‌ اهمیت و بی‌ اهمیت کردند و از طرف دیگر در آن زمان، آسیب به محیط زیست تا این اندازه، فنی و پیچیده نبوده است. کارخانه‌ های آمریکایی زیر بار پیمان «کیوتو» ژاپن نرفتند زیرا طبق این پیمان، هر کارخانه‌ ای سهمیه تولید گاز «‌co2» دارد و نباید از آن تجاوز کند و آمریکا آن را قبول نکرد زیرا خودش بزرگترین تولید کننده گاز های گلخانه‌ ای است. در گذشته ممکن بود فردی جلوی خانه‌ اش آشغال بریزد اما لایه اُزون را سوراخ نمی‌ کرد یا کنار دریا، ماهی‌ های زیادی را صید نمی‌ کرد اما امروزه با رها کردن فاضلاب‌ ها، هزاران ماهی را از بین می‌ برد از این رو توجه به حفظ محیط زیست در عصر حاضر ضروری است و در کنار مبسوط الید بودن امام، تشکیل حکومت و ایجاد قوه قاهره باید از آسیب‌ هایی که به محیط زیست وارد می‌ شود جلوگیری کرد و قوانینی برای برخورد با مجرمان این حوزه، وضع کرد. من هلند بودم، سفارت‌ خانه ایران در هلند دیواری کوتاه داشت و چون احتمال داشت، منافقان از دیوار سفارت‌ خانه بالا روند و پرچم جمهوری اسلامی ایران را پایین بکشند؛ تصمیم گرفته شد، سیم‌ خارداری بر روی دیوار سفارت کشیده شود؛ اما وقتی خواستند که سیم‌خاردار بکشند، اهالی محل جمع شدند و گفتند ترکیب محله ما به هم می‌ خورد؛ زیرا هیچ خانه‌ ای سیم‌خاردار ندارد و محله ما ظاهر زشتی پیدا می‌ کند. در آنجا از هر خیابانی که عبور می‌ کنید، از پنجره‌ ها و تراس‌ های خانه‌ ها فقط گل آویزان است اما متأسفانه در قسمت مسلمان نشین که می‌ روید،‌ اوضاع به‌‌ هم ریخته است و جالب نیست. عملکرد حوزه علمیه را در حفظ محیط زیست چگونه ارزیابی می‌ کنید آیا راضی کننده هست یا خیر؟ عملکرد حوزه در این مقوله بسیار ضعیف بوده است و هیچ نمره قبولی را نمی‌ گیرد؛ به صورت مثال؛ ما در سر سفره، نان، برنج، خورشت و آب می‌ خواهیم و اگر یکی از آن ها نباشد، سفره معطل است؛ در اسلام نیز همه جنبه‌ ها در نظر گرفته شده است به ویژه این که فقه ما از جنبه خصوصی و از انزوای سیاسی درآمده است و می‌ خواهد حکومت‌ داری کند. در حال حاضر فقه می‌ خواهد به مردم بفهماند که اسلام نیز به نیاز های مردم توجه دارد و پس از جنگ تحمیلی که از آن ۳۵ سال می‌ گذرد باید سریع نسبت به این مسائل سازماندهی کنیم و باید عهده‌ دار آن باشیم؛ نه این که عده‌ ای به واسطه دانستن زبان‌ های انگلیسی و فرانسوی، کتاب‌ هایی را ترجمه کنند و افکار ترجمه‌ ای را منتشر کنند. بنابراین به دلیل وجود همین خلأ، در زمینه محیط زیست، کتابی به نام «مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست» نوشته‌ ام از این‌ رو درباره محیط زیست کوتاهی شده و همان‌ گونه که رهبری فرمودند باید فرهنگ‌ سازی صورت بگیرد. در «ارگ بم» که بیش از ۲۵۰۰ سال سابقه دارد؛ در بالای کوه، چاهی حفر شده است تا آب را بالا بکشند اما تا زمان رضاخان از آنجا برای ژاندارمری استفاده می‌‌ کردند و برخی از خاک آن جا برای مصارف کشاورزی می‌ بردند. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «خداوند از فردی که پدر و مادرش را فراموش کند، نمی‌ گذرد» و بعد فرمودند «پدر و مادر این امت، من و علی(علیه السلام) هستیم»؛ اگر ما در دنیا ادعا می‌ کنیم که تنب بزرگ و کوچک متعلق به ما است؛ باید سند آن را ارائه کنیم؛ سند زنده بودن پدران ما چیست؟ سند ما این است که آن ها توانستند در اوج سختی با زیبایی و هنر، چشم‌ انداز، مدنیت، یخچال‌ هایی با عمق چهل متر و مساجدی با معماری علمی ایجاد کنند چنان که مسجد نائین در پانصد متری زیرزمین، آنچنان خنک بوده که در وسط تابستان کلاس درس برگزار می‌ شده است. این مسجد به گونه‌ ای ساخته شده است که صدای افراد از فاصله صد متری، بدون بلندگو یا فریاد زدن شنیده می‌ شود؛ از لحاظ جامعه‌ شناسی و هنر نمی‌ خواهیم بحث کنیم اما به این نکته توجه می‌ کنیم که تمام این آثار به دست انسان‌ های زنده پیشرفته، آینده‌ نگر و متفکر که چهار قرن جلوتر بود‌ه‌ اند، به وجود آمده است. آیندگان از ما توقع دارند که قدمی برداریم؛ آنچه زمین مانده و راجع به آن کم گذاشته‌ ایم، جبران کنیم و به مردم دنیا بگوییم که اسلام، این جنبه‌ ها را دارد؛ کشور ترکیه، نفت و گاز ندارد اما از آثار به جا مانده از عثمانی‌ ها و صنعت توریستی خود، درآمد هنگفتی به دست می‌ آورد. در جزیره‌ هنگ‌کُنگ به اندازه درآمد نفتی کشور ما، رادیو ساخته می‌ شود؛ در سنگاپور، سیب‌ زمینی به عمل نمی‌ آید و سیب زمینی‌ های گندیده کشور ما را می‌ خرند، پنجاه نوع کنسانتره از آن می‌ گیرند اما کشاورز ما اگر سیب‌ زمینی‌ هایش گندیده شود، دور می‌ ریزد و سال بعد سیب‌ زمینی می‌ کارد و به قیمت بیشتری نسبت به سال گذشته می‌ فروشند. پس مشخص می‌ شود که در این ابعاد کوتاهی کرده‌ ایم و لازم است به این‌ ها نیز بپردازیم؛ به موقع وام دهیم، به موقع حمایت کنیم، برای جوان‌ ها اشتغال ایجاد کنیم. درب‌ ها و چیز های قیمتی ارگ بم را دزدیدند و حتی خاک دیوار های آن را به دلیل این که سالیان زیادی آفتاب خورده بود به عنوان کود مرغوب پای درختان و مزرعه خود می‌ ریختند. این به معنای بی‌ فرهنگی و بی‌ توجهی است، پدر و مادر فرهنگی ما این آثار باستانی و محیط زیست است؛ به عنوان مثال در موزه «لورو پاریس»، سم اسبی گذاشته‌ اند و می‌ گویند این سم اسب حضرت عیسی(علیه السلام) است برای این که جوانشان شک نکند که حضرت عیسی(علیه السلام) را کشیشان به وجود آورده‌ اند و وجود خارجی نداشته است. بی‌ فرهنگی و بد فرهنگی در میان مسلمانان بسیار زیاد است؛ عربستان آثار باستانی زیادی را از بین برد و حتی قصد دارند گنبد سبز نبوی(صلی الله علیه و آله و سلم) که عثمانی‌ ها ساخته‌ اند را در کوچکترین فرصت از بین ببرند و مسلمانان نسبت به این تخریب‌ ها بی‌توجه هستند. با توجه به تأکیدات رهبر معظم انقلاب، نقش دولت و مسؤولان مربوطه را در حراست از محیط زیست و آثار باستانی چگونه ارزیابی می‌ کنید؟ امام خمینی(ره) فرمودند «فقه، تئوری اداره انسان از مهد تا لحد است» یعنی باید نیاز های افرادی که تحت حاکمیت اسلامی هستند، برآورده شود؛ یکی از نیاز های آن ها این است که در زندگی شهری پردغدغه، ماشینی و شلوغ، حق دارند که چند دقیقه در کنار ساحل بنشیند و جنگلی دست‌ نخورده و بِکر را تجربه کنند؛ گمشده بشر امروز، تکنولوژی و آسایش نیست بلکه رسیدن به آرامش است. بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌ های شهری ارائه داد؛ چنان که در ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی آمده است که اگر فرد یا افرادی، درون منبع آب یک شهر، سم بریزند؛ مجرم هستند. با وجود تلاش‌ ها و جلساتی که وجود دارد اما طبق سخنان رهبر معظم انقلاب «مشکل مردم به همایش نیست که این همه همایش راه می‌اندازید باید کار انجام شود» و در صحبت‌ های تاریخ ۱۷/۱۲/۹۳ خود نیز فرمودند «مسؤولان شروع به کارشان خوب است اما استمرار و پیگیری ندارند»؛ چنان که در خبر ها می‌ بینیم که کوه را صاف کرده‌ اند و کوبیده‌ اند، رسانه‌‌ ها این موضوع را به خوبی منتقل می‌ کنند اما مسؤولان پیگیری لازم را ندارند. مسؤولان منابع طبیعی، محیط زیست و قوه قضائیه می‌ گذارند زمانی که ساختمان به صورت کامل ساخته شد؛ بعد می‌ گویند که این ساختمان باید خراب شود، دولت در این زمینه و با رشوه خواری‌ هایی که صورت می‌ گیرد باید به شدت برخورد کند و مجازات‌ ها نیز با جرم‌ ها مطابقت داشته باشد یعنی برای بریدن درختان و زمین‌خواری‌ ها جرائم سنگین وضع شود و قانون متحول شود. پرونده‌ های زیادی در زمینه عدم تطابق جریمه با جرم وجود دارد؛ از جمله این که آب شرب شهر سمنان با گچ آلوده شد اما مقصر و خاطی این جریان، فقط پنجاه هزار تومان جریمه شد. فقه حکومتی با فقه خصوصی و انزوایی تفاوت دارد و کتاب‌ های زیادی درباره مسائل خصوصی همانند غسل و احکام نظافت فردی نوشته شده است و رهبر معظم انقلاب در سفری که به قم داشتند، فرمودند «یک نفر بیاید و درس خارج درباره فقه هسته‌ ای یا عزت مسلمانان و نفی سبیل را بیاندازد و درس بگوید» وقتی به مسائلی همچون رَحِم اجاره‌ای نمی‌ پردازیم نتیجه‌ اش این می‌ شود که ازدواج‌ های سفید راه‌ می‌ افتد. چنان که رهبر معظم انقلاب، پس از جنگ، مسؤولان سپاه را جمع کرده و فرمودند «تا الان جنگ بود اما حالا که در شهر ها هستید، چرا خانواده‌ های خود را به پارک نمی‌ برید و از این فضا استفاده نمی‌ کنید». مجتهد زمانی می‌تواند خوب فتوا بدهد و مردم را هدایت کند و همین فتوا ها، موجب قانون شود که موضوع شناسی خوب صورت بگیرد؛ اگر موضوع به خوبی شناخته نشود، فتوایی نیز صادر نخواهد شد. نظریه‌ ای وجود دارد که اگر یک پروانه در آمازون پر بزند، در ماساچوسِت آمریکا طوفان می‌ شود،‌ زیرا همه چیز با هم مرتبط است یا نهنگی در اقیانوس اطلس می‌ میرد و ما در اینجا به سختی تنفس می‌ کنیم زیرا نهنگ‌ ها ماهی‌ های گندیده را می‌ خورند و به این ترتیب هوا در اثر مردار ماهی‌ ها، آلوده نمی‌ شود و دی اکسید کربن تولید نمی‌ شود بنابراین حیات آن نهنگ با تنفس ما مرتبط است. نابود کردن موجودات به محیط زیست آسیب می‌ زند چنان که کفتار ها، تمام آشغال‌ ها و کرم‌ ها را می‌ خورند و نقش جمع آوری زباله را برای طبیعت دارند اما در تهران رایج کرده‌ اند که اگر خانمی که با شوهرش مشکل دارد قسمتی از اعضای بدن کفتار ماده را به گردنش آویزان کند محبت شوهرش را جلب می‌ کند و به همین دلیل این بخش از بدن کفتار با قیمت زیادی در حدود پنج میلیون تومان در تهران به فروش می‌ رسد. منشأ این‌ گونه افکار و خرافه پرستی‌ ها چیزی جز بی‌ فرهنگی نیست و اگر دولت با این مسائل برخورد کند؛ مجرمان و سوء استفاده‌ کنندگان را بگیرد و چند سال زندانی کند، کفتارکشی به راه نمی‌ افتد. .................................................... برچسب‌ها: حجت الاسلام عزیزالله فهیمی محیط زیست فرهنگ ..................................................... سایت بلاغ دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم

پر بازدید ترین مقالات

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

مهر ۱۳۹۹
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
 123456789101112131415161718192021222324252627282930