دسته: همایش و گفتگو

محیط زیست امانتی در دست ماست برای انتقال به نسل های بعد

بسم الله الرحمن الرحیم  رییس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور محیط زیست امانتی در دست ماست برای انتقال به نسل های بعد . محیط زیست را امانی است در دست ما که باید به نسل های بعدی داده شود. از این رو وقتی در این موضوع هزینه ای می شود، این هزینه متعل به نسل بعد می باشد. . . به گزارش خبرنگار بلاغ در اولین جلسه از سلسله نشست های راویان مکتب حسینی، رییس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور ضمن عرض خیر مقدم به طلاب و مبلغان حاضر در نشست گفت: طلاب باید برای مردم هم راه گشای شرعی باشند و هم راه گشای قانونی و اگر در ایام تبلیغ مشکلات مردم را حل و فصل کنند قطعا موجب رضایت خدای متعال نیز خواهد بود. وی با جدی دانستن مشکلات محیط زیست عنوان کرد: باید به صورت ویژه از مقام معظم رهبری به خاطر دغدغه مندی در حوزه محیط زیست تشکر کنم. صندوق توسعه ملی که موظف به ذخیره منابع ارزی برای روز مبادا می باشد و تنها با اذن مقام معظم رهبری اجازه ی برداشت از این صندوق وجود دارد، در دوسال گذشته با عنایت ایشان جمعا ۳۵۰ میلیون یورو از ذخایر خود را برای حفظ منابع طبیعی و محیط زیست در اختیار ما قرار داده است. رئیس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری به نگاه مقام معظم رهبری به مسأله ی محیط زیست پرداخت و ادامه داد: ایشان محیط زیست را امانت در دست ما می داند که باید به نسل های بعدی داده شود. از این رو وقتی در این موضوع هزینه ای می شود، به نظر ایشان این هزینه متعل به نسل بعد می باشد. وی ادامه داد: مسأله ی محیط زیست در بین علما و مراجع نیز مورد توجه است. آیت الله وحید خراسانی در این زمینه جمله ی دارند که قابل توجه است. ایشان می گویند: «حفظ منابع طبیعی وسیله ی تقرب به خداست». گویا با این تعبیر برای حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست معنایی شبیه به عبادات ذکر می کنند. وی با تأکید بر اهمیت حفاظت از محیط زیست خاطرنشان کرد: وجود پوشش گیاهی و سلامت محیط زیست اثرات متعددی دارد. مواردی مانند سیل، مستقیما به پوشش گیاهی وابسته است و اگر جایی پوشش گیاهی مناسبی داشته باشد، آسیب ها  خسارات سیل به شکل قابل توجهی کاهش پیدا می کند. همچنین طراوت آب هوا، جلوگیری از فرسایش خاک، مسأله ی بارندگی و جلوگیری از خشکسالی و... به حفاظت ما از منابع طبیعی و محیط زیست وابسته است. معاون وزیر جهاد کشاوری به برخی کارهای صورت گرفته در راستای حفاظت از محیط زیست اشاره کرد و گفت: ما در راستای تثبیت و تعیین مالکیت دولت و مردم بر منابع طبیعی از ۱۳۵ میلیون هکتار منابع ملی کشور، در طرح «کاداس»، حدود ۳۵ میلیون هکتار از آن را مرزبندی کردیم و حق مردم و منابع طبیعی در آن معلوم شده است. وی با اشاره به توان مبلغان در حفاظت از محیط زیست و اثرگذاری بر مردم ابراز کرد: درخواستی که از مبلغان محترم داریم این است که در مناطق مختلفی که جهت امر تبلیغ اعزام می شوند، به ما در شناسایی منابع ملی کمک کنند. وی در ادامه به مسأله ی آبخیزداری اشاره کرد و عنوان داشت: ما در آبخیزداری به دنبال استفاده از آب رودخانه ها و دریاچه ها نیستیم، بلکه با تأسیسات آبخیزداری که بر سر راه این منابع آبی قرار میدهیم، هم مانع بوجود آمدن سیلاب و خسارات بعدی آن می شویم و هم با کاهش سرعت آب، به افزایش منابع آب های زیرزمینی و پر شدن چاه ها و قنات ها کمک میکنیم که این مسأله موجب رونق کشاورزی در مناطق می شود و از این جهت مردم در مناطقی که آبخیزداری تأسیسات خود را بنا کرده است، رضایت خود را از افزایش آب چاه ها و قنات ها اعلام کرده اند. آبخیزداری در سال قبل ۶ هزار نقطه و امسال ۱۰ هزار نقطه در ۹۰ درصد از روستاهای کشور را مجهز به تأسیسات آبخیزداری کرده است. از مبلغان درخواست دارم مناطقی را که به تأسیسات آبخیزداری نیاز دارند به ما معرفی کنند. رئیس سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور ادامه داد: در راستای حفظ محیط زیست یکی از تلاش هایی که صورت گرفته، گازرسانی به روستاها برای ممانعت از قطع درختان و استفاده به عنوان سوخت است. بحث آتش سوزی جنگل ها نیز یکی از معضلاتی است که موجب از بین رفتن پوشش گیاهی و تخریب محیط زیست می شود. ۹۵ درصد آتش سوزی ها توسط عامل انسانی صورت میگیرد که از این مقدار ۱۵ درصد آن به صورت عمدی است. وی اشاره ای نیز به بحث مراتع کرد و افزود: سعی ما بر این است که مراتع پروانه ی چرا بگیرند و معلوم باشد چه کسی با چه تعداد دام از آن استفاده می کند. همچنین در مقوله ی واگذاری زمین برای تبدیل به کاربری مسکونی، ما چنین حقی در واگذاری به مردم را نداریم. ما تنها می توانیم به بنیاد مسکن واگذار کنیم یا سازمان راه و شهرسازی که در مناطق مختلف برای مردم منزل مسکونی تهیه کنند. .................................................................................................. سایت بلاغ دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم  

تحلیلی بر نگاه فقه به محیط زیست/ جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست؟

بسم الله الرحمن الرحیم  عضو هیأت علمی دانشگاه قم تحلیلی بر نگاه فقه به محیط زیست جایگاه حوزه علمیه در مسیر حراست از منابع طبیعی چیست؟   عضو هیأت علمی دانشگاه قم با اشاره به اهمیت حراست از محیط زیست گفت: بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌های شهری ارائه داد. . . . به گزارش بلاغ به نقل از رسا، رهبر انقلاب اسلامی، هفده اسفند ۹۳ در دیدار مسؤولان و فعالان محیط زیست، منابع طبیعی و فضای سبز کشور به مسائل کلیدی حراست از محیط زیست اشاره کردند که تبیین آن مسائل می تواند کشور را در عرصه سلامت محیطی یاری دهد. رهبرمعظم انقلاب، محیط زیست را مظهر الطاف الهی برشمردند و بر زیبا بودن همه جای زمین، جنگل یا کویر اشاره کرده و فرمودند «بدترین آدم‌ ها، «حرث» یعنی کشاورزی و «نسل» یعنی فرزندان را آلوده می‌ کنند چنان که در آیه ۲۰۵ سوره بقره «وَ إِذا تَوَلَّی سَعی‏ فِی الْأَرْضِ لِیُفْسِدَ فیها وَ یُهْلِکَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ وَ اللَّهُ لا یُحِبُّ الْفَسادَ» به این مطلب اشاره شده است. ما باید در زمینه محافظت از طبیعت، فرهنگ سازی کنیم تا مردم نسبت به محیط زیست حساس شوند و بدون تابلو در این راستا گام بردارند از این‌رو از نظر قانونی باید دست اندازی به محیط زیست جرم تلقی شود و از سوی دستگاه قضایی، مجرمان تعقیب شوند زیرا حفظ محیط زیست یک مسأله حاکمیتی است و هر اقدامی باید پیوست زیست محیطی داشته باشد و برای طبیعت و محیط زیست، سند ملی تهیه شود تا به عنوان اسناد ملی و اموال عمومی محفوظ بماند. هرگونه استفاده از اموال عمومی طبق فتوای امام خمینی(ره) و اصل ۴۵ قانون اساسی باید با اجازه دولت باشد بنابراین کسانی که جنگل را تخریب می‌ کنند و کوه‌ خواری می‌ کنند، به اسراف و امر حرام مبادرت ورزیده‌ اند که این تخریب‌ ها آثار وضعی دارد یعنی کسانی که اقدام به تخریب کرده‌ اند ضامن بوده و باید خسارت بدهند. اختلاف اساسی دیدگاه اسلام با مسیحیت در مورد محیط زیست این است که غرب و مدعیان مسیحیت، طبیعت را دشمن انسان می‌ دانند که انسان با قهر و غلبه باید بر آن پیروز شود که برای مطالعه بیشتر می‌ توان به کتاب «انسان و طبیعت نوشته سید حسین نصر مراجعه کرد؛ اما اسلام از ابتدا با دید محبت به محیط زیست می‌ نگرد چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) برای طبیعت شأن مادری قائل شدند که انسان‌ ها نباید با آن بد رفتاری داشته باشند. در حال حاضر غرب با ابزار رسانه‌ ای‌ اش این مطلب را به دنیا القا می‌ کند که مسلمانان به محیط زیست توجه ندارند اما مسیحیت به عنوان دین آشتی و سبز به این مسأله ارج می‌ نهد و طرفدار محیط زیست است چنان که کشیشان از این شیوه زیاد استفاده می‌ کنند. . در همین زمینه گفتگوی تفصیلی داشته‌ ایم با حجت الاسلام عزیز الله فهیمی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم و عضو هیأت علمی دانشگاه قم که تقدیم خوانندگان می‌ شود. . با توجه به سخنان رهبر معظم انقلاب درباره ضرورت حفظ محیط زیست درباره راهکار های آن بیشتر توضیح دهید؟ هر دوره‌ و زمانی اقتضائات خاص خود را دارد، روزگاری در تابستان‌، یخچال و وسایل سرمایشی نبود و مردم در شهر های کویری همچون یزد، میبد و قم، یخچال‌ های طبیعی درست می‌ کردند؛ شهر قم دو یخچال داشت؛ یکی از آن ها نزدیک بیت امام(ره) است که به یخچال قاضی شهرت دارد و دیگری در میدان امام(ره) که به یخچال تولید دارو معروف است؛ مردم در زمستان در آنجا یخ‌ می‌ ریختند و در تابستان از آن استفاده می‌ کردند. آب انبار کامکار و شاه‌ قلی خان که برای برداشتن آب بایدحدود صد و بیست پله به زیر زمین رفت؛ در یزد حدود هشتاد و هشت کیلومتر تا قنات فاصله بود و حدود بیست متر زیر زمین تونل کشیده شده است تا آب به آب‌ انبار برسد از این رو مسأله قنات کندن و مغنی در آنجا بسیار مطرح بوده است اما اکنون هیچ کاربردی ندارد زیرا یخچال‌ های برقی و موتور هایی که آب را با فشار به سطح زمین می‌ رساند، جایگزین آب انبار و قنات شده است. مسأله محیط زیست نیز از اموری است که در حال حاضر باید به آن توجه شود؛ مرحوم شهید بهشتی پس از پیروزی انقلاب، به مدرسه فیضیه آمدند و در جمع طلاب گفتند «تا به حال شعار اصلی این بود که «حی‌ علی الصلاة» اما اکنون ما به دنبال «حی‌ علی القضا» هستیم»؛ یعنی با تثبیت نظام، مسأله قضاوت را دریابید زیرا اقتضای زمانه این است. قضاتی که وابسته به نظام طاغوت بوده‌ اند و حتی قضاتی که آلودگی نداشتند، به منابع اسلامی آشنا نبودند و قضاوت آن ها طبق کتاب «تحریر الوسیله امام خمینی(ره) و فقه جواهر الکلام مرحوم نجفی» نبود، بنابراین وجود روحانیت در دادگاه‌ ها و دادگستری‌ ها لازم و ضروری بود؛ امروز نیز عرض می‌ کنم به دنبال سخنان رهبر معظم انقلاب باشیم که دستور «حی علی محیط زیست» را صادر فرمودند. رهبر معظم انقلاب در سخنرانی ۱۷/۱۲/۹۳، در جمع مسؤولان وزراتخانه‌ ها، تأکید داشتند؛ از جمله چیز هایی که مغفول مانده، بحث محیط زیست است و باید مورد توجه قرار بگیرد؛ نکات محوری سخنان ایشان عبارت است از فرهنگ سازی مسأله محیط زیست و حاکمیتی بودن بحث محیط زیست. به طور مثال در قدیم، افرادی مواد مخدر را در زمین‌ های کشاورزی خود تولید می‌ کردند و به مصرف می‌ رساندند که در آن زمان مسأله خصوصی بود اما بعد ها مواد مخدر جنبه حاکمیتی پیدا کرد زیرا عده‌ ای واسطه شدند تا جوان‌ ها را معتاد و فاسد کنند؛ از این‌ رو دولت وارد عمل شد و در زمینه مواد مخدر قانون‌ گذاری کرد و نبض کار را در دست گرفت؛ یا در زمان جنگ که عده‌ ای کوپن را قاچاق می‌ کردند و دولت در این زمینه نیز قانون‌گذاری کرد. رهبر معظم انقلاب فرمودند «هر تصمیمی که در کشور گرفته‌ می‌ شود باید با مسؤولان محیط زیست همراه و همکار شود» یعنی اگر فردی خواست ساختمان بیست طبقه بسازد، باید از محیط زیست اجازه بگیرد که ترکیب شهر به هم نریزد یعنی پیوست محیط زیستی در کار ها وجود داشته باشد. از دیگر نکات محوری سخنان رهبری این بود که باید جرم‌ انگاری شود؛ یعنی اگر فردی درختی را قطع کند، به ریه یک شهر آسیب می‌ زند؛ وقتی قطع درخت جرم محسوب شود، هیچ فردی نمی‌ تواند حتی درخت خانه خود را قطع کند. ایشان فرمودند «وضعیت کشور ما به‌گونه‌ ای شده است که تا دیروز زمین می‌ خوردند اما امروز، کوه‌ خوار، جنگل خوار و دریا خوار شده‌ اند که باید با همه این‌ ها مقابله شود حتی برخی تحت عنوان این که می‌ خواهند مدرسه علمیه بسازند، جنگل‌ ها را خراب می‌ کنند، این ریه شهر حتی با مدرسه علمیه نیز نباید لطمه بخورد». همچنین فرمودند «آب سرمایه زندگی مردم است و ۹۰ درصد آب‌ های کشور ما در کشاورزی استفاده می‌ شود»؛ می‌ توانیم با روش‌ های نوین کشاورزی همچون آبیاری قطره‌ ای به نحو بهینه از آب استفاده کنیم اما درحال حاضر پنجاه درصد آب‌ ها هدر می‌ رود و ۱۰درصد آب‌ های شیرین کشور، برای آب شرب مردم و کارخانه‌ های صنعتی مصرف می‌ شود که می‌ توان این موازنه را عوض کرد. ریزگرد ها از مسائل دیگری است که رهبر معظم انقلاب به آن پرداختند؛ هشتاد درصد درخت‌ های بلوط استان ایلام به وسیله ریزگرد ها از بین رفته است؛ با این وجود ریزگرد ها فقط مسأله عراق، ایران، عربستان و سوریه نیست بلکه به همه کشور ها آسیب می‌ زند. بنابراین برای حل مسأله ریزگرد ها باید همت جهانی وجود داشته باشد یعنی به صورت جهانی فکر شود زیرا بشر تنها یک محیط زیست دارد و هیچ کشوری نمی‌ تواند زمین، درخت و جنگل بخرد، بلکه باید از آن ها به خوبی مراقبت و استفاده کند. رهبری به آب شدن یخ‌ های قطب جنوب و شمال اشاره کردند؛ زمانی که یخ‌ ها کنده می‌ شوند کوهی از یخ در دریا راه می‌ افتد و با برخورد به کشتی‌ ها، خسارت زیادی وارد می‌ کند؛ وقتی یخ‌ ها آب می‌ شوند، موازنه زمین نسبت به زلزله و سیل از بین ‌می‌ رود؛ کوه‌ ها فرسایش می‌ یابند و ارتفاع آن ها کم می‌ شود. در حال حاضر کوه‌ ها را همچون قارچ برش می‌ زنند و پایین می‌ آورند؛ قرآن کریم می‌ فرماید «ما کوه‌ ها را همانند میخ‌ های زمین قرار دادیم» وقتی انسان این موازنه را به هم می‌ زند، زلزله بیشتر می‌ شود و ترکیب آتشفشان به هم می‌ خورد. نکته دیگری که رهبری فرمودند این است که همه منابع طبیعی زیبا است؛ کویر و جنگل قشنگ است؛ زمین متعلق به همه نسل‌ ها است و به «خلق لکم ما فی‌ الارض جمیعا» استناد کردند. با قطع بی‌ رویه درختان، در آینده باید به فرزندان خود عکس طبیعت را نشان دهیم و یا سنگی را در میدان شهر بگذاریم و بگوییم زمانی سنگ نیز در دنیا بوده است؛ هر زیبایی که در طبیعت از بین می‌ رود، از جمله آبشار ها و رود ها متعلق به همه افراد جامعه است؛ زیرا افزون بر موارد دیگر، منبع درآمدی برای کشور هستند. به گفته رهبری، فرهنگ سازی درباره محیط زیست باید به گونه‌ ای باشد که مسؤولان تابلو را بزنند و مردم خودشان حرکت ‌کنند یعنی اهمیت مسأله را درک کنند؛ به طور مثال خطرات نازک شدن لایه اُزون و گاز های گلخانه‌ ای که در هوا منتشر می‌ شود را به مردم هشدار بدهند؛ چنان که در شهری همچون تبریز در اثر این مسأله بسیاری از درختان سوخته است. با توجه به این که فرهنگ سازی در زمینه حفظ محیط زیست از دغدغه‌ های رهبر معظم انقلاب است، چگونه می‌ توان در این زمینه فرهنگ سازی کرد؟ فرهنگ سازی به معنای این که برای مردم نسبت به محیط زیست حساس باشند؛ زیرا انسانی که بدنش به آب و غذا نیازمند است؛ اگر در آینده هوایی برای تنفس نداشته باشد، آب و غذا برای او فایده‌ ای نخواهد داشت، همان گونه که در حال حاضر در کشور چین بر اثر کثرت جمعیت، در کنار خیابان‌ ها پمپ‌ های هوا گذاشته‌ اند. به دلیل مرغوبیت خاک کشورمان در جنوب، خاک کشور را می‌ دزدند و برای کشور های امارات و عربستان می‌ برند. علما در گذشته برای مردم جا انداخته بودند که نان برکت خدا است و اگر فردی تکه نانی را می‌ دید می‌ بوسید و در کناری می‌ گذاشت تا زیر پا نماند و به این صورت، فرهنگ سازی صورت گرفته بود. باید به گونه‌ ای فرهنگ سازی درباره محیط زیست صورت بگیرد که یک درخت برابر یک فرزند در زندگی انسان ارزش پیدا کند چنان که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «بعد از مرگ شما یا فرزندی باشد که به دیگران خدمت کند یا درختی که دیگران از سایه آن استفاده کنند یا پلی ساخته باشید که مردم از روی آن عبور کنند یا قرآنی نوشته باشید که مردم آن را تلاوت کنند» و اگر این گونه فرهنگ‌ سازی شود هیچ فردی به خودش اجازه نمی‌ دهد که به درختان آسیب بزند. برخی قوانین محیط زیست باید تغییر پیدا کند؛ به طور مثال در زمان سابق اگر فردی با ماشین پای فردی را می‌ شکست، آن فردی که پایش شکسته بود، باید در دادگاه اثبات می‌ کرد که طرف مقابل، سرعتش زیاد بوده است، اما در مراحل بعد قانون گذاری صورت گرفت و طبق این قانون، مبنای مطلق در نظر گرفته شد و در تمام موارد، فرد راننده مسؤول و مقصر شناخته شد؛ مگر این که از آسمان سنگ و یا صاعقه‌ ای بیاید و به شیشه برخورد کند و تعادل راننده به هم بخورد که به آن آفت سماوی می‌ گویند اما با این قانون، راننده‌ ها با احتیاط بیشتری رانندگی می‌ کنند. در بحث محیط زیست، بسیاری از پرونده‌ ها شکست می‌ خورد؛ گاهی فاضلاب کارخانه را به درون رودخانه رها می‌ کنند و سبب می‌ شود که هزاران ماهی از بین برود و بعد صاحب کارخانه می‌ گوید «پمپ محل فاضلاب، سوراخ شده و مقصر ما نبوده‌ ایم» و در نهایت ۱۰ هزار تومان جریمه می‌ شود. آیا تاکنون قوانینی برای جلوگیری از قطع درختان در ایران وضع شده است؟ بله، در زمان آیت الله شاهرودی، یک نفر را پانصد هزار تومان برای قطع درخت خانه خودش جریمه کردند؛ خانم ابتکار و پدرش در زمینه وضع قوانین محیط زیست زحمت کشیده‌ اند؛‌ برای تصویب اصل پنجاه، قانون اساسی، پدر خانم ابتکار که به پدر محیط زیست ایران شهرت داشت، بسیار تلاش کرد و با مراجع تقلید و مجلس خبرگان صحبت کرد تا این مطلب را جا انداخت که محیط زیست، سرمایه عمومی است و اگر فردی دست‌ اندازی کند باید جلوی او را بگیرند و محیط زیست، متعلق به همه عصر ها و نسل‌ ها است. به طور مثال، شعار «فرزند کمتر، زندگی بهتر» در دهه هفتاد در هر خیابانی تابلو شده بود و این مسأله به فرهنگ عمومی تبدیل شد به گونه‌ ای که اکنون حتی خانواده‌ های مذهبی با داشتن فرزند بیشتر کنار نمی‌ آیند. آنقدر روی ذهن و فکر مردم برای فرزند کمتر کار کردند که الان معلوم می‌ شود سودش را اسرائیل برده است، زیرا جمعیت پیر، کاری نمی‌ تواند انجام بدهد؛ غرب احساس وحشت کرده است که جمعیت مسلمانان تا بیست سال آینده، بسیار زیاد خواهد بود،‌ از این رو مسلمانان در دنیا می‌ توانند بسیاری از امور را در دست بگیرند که برای غرب خطرناک است. باید نسبت به کودکان خود، فرهنگ‌ سازی کنیم که گل را نچینند و به گیاهان و درختان آسیب نرسانند. مسأله محیط زیست به حربه تبلیغاتی مسیحیت علیه اسلام تبدیل شده است؛ دیدگاه اسلام را درباره حفظ محیط زیست توضیح دهید؟ ما درباره محیط زیست با غرب، اختلاف مبنایی داریم؛ نگاه غرب، منشعب از دیدگاه مسیحیان البته مسیحیت تحریف شده و کلیسا است؛ در گذشته اکثر مردم نگاهشان به زمین کشاورزی و محیط زیست بود و از درخت و مزرعه روزی می‌ طلبیدند؛ اما بعد ها برای این که با موحد بودن و اعتقاد به طلب روزی از خدا، مقابله کنند؛ مظاهر طبیعت را شیطان و ابزار غفلت نامیدند که انسان را منحرف می‌ کند و آدم خوب را فردی قلمداد کردند که بر این مظاهر غلبه کند و چیره شود که این نگاه تا قرن چهارده نیز حاکم بود. سید حسین نصر، کتابی به نام طبیعت و انسان دارد که در این کتاب به صورت موشکافانه، کلمات دانشمندان از مارکس، فروید و هابز را بررسی می‌ کند و تحلیل همه آن ها بر این است که انسان دشمن طبیعت است و طبیعت، دشمن انسان است و انسان باید بر طبیعت غلبه کند و آن را از بین ببرد. اما دیدگاه اسلام از ابتدا برخلاف این بوده است چنان که قرآن کریم می‌ فرماید «وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً» خداوند، زمین را در اختیار شما قرار داده است که دشمن شما نیست و حضرت علی(علیه السلام) فرمودند «در روز قیامت، از شما درباره گوسفندان و چهارپایان و همچنین درباره رفتار با گل‌ ها و گیاهان سؤال می‌ کنند». آیت الله جوادی آملی در کتاب «اسلام و محیط زیست» این مطالب را به خوبی پرورش داده‌ اند مبنی بر این که افرادی هستند که گوش گاو را می‌ برند یا پایش را داغ می‌ زدند که مشخص باشد که قرآن در این‌باره می‌ فرماید «آن ها خلقت الهی را تغییر می‌ دهند»؛ اسلام از این افراد به عنوان آدم‌ های بد و «اخوان الشیاطین» یاد می‌ کند، بنابراین، اختلاف مبنایی میان اسلام و غرب وجود داشته است. در مقابل دیدگاه غربی و رومی، دیدگاه یونانی بود که می‌ گفتند طبیعت دشمن انسان نیست و به دیدگاه اسلامی نزدیک بود؛ دیدگاه رومی از کتاب‌ های انجیل و تورات آیه‌ هایی را آوردند که می‌ گفت «بکوبید و بسوزانید که طبیعت دشمن شما است» اما پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) قبل از هر جنگی می‌ فرمودند «اگر بر دشمن غلبه کردید و پیروز شدید، درختان آن ها را نسوزانید، در آب‌ های آن ها سم نریزید و مزارعشان را خراب نکنید» یا زمانی که میوه‌ ای را برای حضرت می‌ آوردند، رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) آن را می‌ بوسیدند، بر چشمانشان می‌ گذاشتند و می‌ فرمودند «این نعمت و تحفه الهی است». در این اواخر، کشیشان هنگامی که دیدند مردمشان بر خراب کردن منابع طبیعی حساس شده‌ اند، سوار بر موج شدند و گفتند ما نیز طرفدار محیط زیست و جزء نهضت سبز هستیم تا جایی پیش رفتند که گفتند نباید گوسفند را ذبح کنید؛ زیرا این تصرف در طبیعت محسوب می‌ شود یا این که باید گوسفند را بی هوش کنید. از صد عضو شورای مرکزی کلیسا های فرانسه، ۹۰ عضوشان رأی دادند که ازدواج هم‌جنس‌بازان در کلیسا برگزار می‌ شود زیرا آن ها تابع نظر اکثریت هستند و به مسأله انسان‌ محوری توجه دارند؛ معتقدند انسان قطب همه‌ چیز است و هر چیزی برای انسان است اما خداوند متعال می‌ فرماید «انا لله و انا الیه راجعون»؛ همه عالم از خدا است و به خالق هستی نیز بر می‌ گردد. رهبر معظم انقلاب به سوره الرحمن آیه ۱۰ استناد کردند؛ که می‌ فرماید «خداوند زمین را برای استفاده شما قرار داده است»؛ و آیه ۲۹ سوره بقره که می‌ فرماید «خلق لکم ما فی الأرض جمیعا»؛ آیه ۶۱ سوره هود که خداوند از انسان می‌ خواهد تا زمین را آباد کند نه این که نابود کند و آیه ۲۰۵ سوره بقره که بدترین انسان‌ ها را افرادی معرفی می‌ کند که محیط زیست را تخریب می‌ کنند. غرب از محیط زیست به عنوان حربه تبلیغی در کشور های آفریقایی استفاده می‌ کند و می‌ گوید «ما به دنبال سبزی، نشاط، تازگی و طراوت هستیم اما مسلمانان به دنبال کشتار و قتل هستند». ما باید در بعد رسانه‌ ای تبلیغ کنیم که اسلام همه‌ اش زیبایی است؛ بنابراین اگر روی محیط زیست کار کنیم و این بعد اسلام را به دنیا معرفی کنیم، اقدام تبلیغی کرده‌ ایم و این وظیفه طلاب است. جبهه ما در حال حاضر، همین جبهه ریزگرد ها، دشمنی‌ ها و شیطنت‌ های غرب است و نباید بدهکار نسل آینده باشیم بلکه باید اطلاع رسانی صحیحی در این زمینه صورت بگیرد. با توجه به این که اسراف کردن و استفاده سوء از انفال در مبانی دینی حرام است، در این زمینه نیز توضیح دهید؟ در خصوص انفال، در اصل ۴۵ قانون اساسی آمده است که «کوه‌ ها، دره‌ ها، جنگل‌ ها، رودخانه‌ ها و حاشیه رودها متعلق به عموم مردم است و باید دولت، آن ها را به نحو صحیح مدیریت کند». امام خمینی(ره) در نامه‌ ای که به مرحوم آیت الله محمد حسن غدیری داشتند؛ فرمودند «شما فکر می‌ کنید، آدم باید این اندازه نادان باشد که فلانی با ماشین‌ های کذایی صد هزار متر زمین را بگیرد و به دیگری یک متر زمین نیز نرسد». دانشگاه بهشتی در دامنه کوه ساخته شده و قرار بوده است که تا بالای کوه باز باشد تا دانشجویان بتوانند گردش و استراحتی داشته باشند؛ انقلاب که شد؛ عده‌ای زمین‌ خوار، کوه‌ ها را تقسیم کردند و فروختند و این که رهبری به کوه‌ خواری اشاره کردند، بسیار جدی باید به آن پرداخته شود. با توصیفات شما، قصه محیط زیست بسیار قصه غم انگیزی است؛ با توجه به این که رسانه ما رسانه‌ مرجع حوزه است و توسط مراجع عظام رصد می‌ شود؛ سؤالی که به ذهن می‌ رسد این است که چرا در جامعه ما مسأله محیط زیست، حفظ طبیعت و احترام به حقوق حیوانات، تا این اندازه بی‌ اهمیت بوده است؛ اگر بخواهیم صریح بگوییم؛ به اندازه‌ ای که برای یک واجبی، تبلیغات و تذکر می‌ بینیم حتی در میان روحانیت؛ درباه این بحث اقدام جدی مشاهده نمی‌ کنیم و این بحث به نوعی مغفول واقع شده است؛ آیا این بحث مبنای جامعه‌ شناختی دارد یا این که از اولویت کمتری برخوردار است؟ یک بعد آن این است که مسائل مهم‌ تری همچون ارتزاق مردم مطرح بوده است به عنوان مثال اگر در گذشته یک اتاقی را در اختیار جوانی قرار می‌ دادند، ازدواج می‌ کرد اما اکنون، اگر یک سوئیت کامل برای جوان ایرانی تهیه نشود، زیر بار ازدواج نمی‌ رود زیرا توقعات بالا رفته است. در اسلام بر حفظ محیط زیست، تأکید بسیاری شده است تا جایی که پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) درباره پیرزنی که سبب مرگ گربه‌ ای شده بود؛ فرمودند «این زن هیچ‌ گاه به بهشت نمی‌ رود»؛ همچنین امام صادق(علیه السلام) فرمودند «اگر فردی برای شکار و سیر کردن فرزندانش مسافرت کند، نمازش شکسته است اما اگر به قصد شکار مسافرت کند و شکار او برای تفریح باشد، نمازش کامل است زیرا سفرش، سفر گناه است». حضرت علی(علیه السلام) در راه جنگ صفین از روستایی عبور کردند که فاضلاب‌ ها در کوچه‌ ها روان بود، جوان‌ های عیاش و مزاحم مردم بودند و پنجره‌ های خانه‌ ها به گونه‌ ای کوتاه ساخته شده بود که کل خانه دید داشت؛ حضرت فرمودند «از جنگ که برگشتم باید سه کار را انجام داده باشید، نخست پنجره‌ های خانه‌ ها را بالاتر ببرید تا منازلتان محفوظ باشد؛ دوم، فاضلاب‌ ها را کنترل کنید و سوم، جوان‌ ها به دنبال کار بروند». در اوایل انقلاب که هنوز اصل نظام مستقر نشده بود، در خیابان‌ های تهران، تعداد شراب‌ فروشی‌ ها از کتاب‌ فروشی‌ ها بیشتر بود و به تدریج که نظام تثبیت شد و شراب فروشی‌ ها و کاواره‌ ها جمع شد، نوبت به آن رسید که به برخی مطالب زمین مانده بپردازد و مسأله محیط زیست نیز از آن جمله بود. قبل از اعزام محرم و ماه رمضان، کتابچه‌ ها و بسته‌ های محیط زیستی به طلاب می‌ دهند که پرداختن به این مسأله در منبر ها، از برنامه‌ های تبلیغی طلاب باشد و به مردم اطلاع رسانی شود تا اهمیت محیط زیست برای مردم روشن شود. در کتاب «مستر همفر» آمده است که ما باید کاری کنیم که مسلمانان، غرب را الگوی خود بدانند و از وجود روایاتی همچون «النظافة من الایمان» در اسلام، غافل باشند تا کثیف و‌ فقیر باقی بمانند و وقتی به ما نگاه ‌می‌ کنند؛ بگویند غربی‌ ها چقدر موفق هستند که اگر آن ها بدانند دین اسلام برای همه ارکان زندگی‌ شان برنامه دارد و دین کاملی است دیگر از ما تبعیت نخواهند کرد. می‌ گویند، امام باید مبسوط الید باشد و بتواند افراد و امکاناتی داشته باشد که احکام را اجرا کند؛ در دوره رضاخان که آخوند از مسیر خانه تا مسجد امنیت نداشت و زمانی که ربا خواری و فحشاء و شراب خواری بود؛ آیا امام می‌ توانست از محیط زیست حرف بزند، بنابراین نمی‌ توان گفت که به مسأله محیط زیست توجه نمی‌ شده است. در طول بیش از ۱۴۰۰ سال، جنبه‌ های خصوصی اسلام در زندگی مردم مانده است؛ از این‌ رو فقه خصوصی و خانواده بسیار گسترش یافته و خوب کار شده است اما اهل سنت که حکومت عثمانی‌ را پانصد سال اداره کردند. در کتاب «المجله» آمده است که اهل سنت با این تجربه برای اداره جامعه، قانون نوشتند و از ریزترین مسائل همچون قصاب و خیاط در کتابشان موجود است که مرحوم کاشف الغطاء نیز بر این کتاب حاشیه زده و در اختیار شیعه قرار داده است. آن ها به طور عملی حکومت کردند اما شیعیان تا آن زمان حکومت نداشتند و فقه شیعه، فقط به حوزه خانواده‌ ها محدود شد و دولت‌ ها کاری به آن نداشتند اما مسائل عمومی همچون محیط زیست که رهبری آن را حاکمیتی می‌ دادند در حال حاضر باید ساز و کار بهتری داشته باشد و افراد، امکانات و دادگاهی برای محاکمه مجرمان داشته باشد. مردم ایرانی بسیار خوش ذوق بودند و هرکسی در خانه خود حداقل یک گلدان می‌ گذاشت و کنار درب خانه‌ ها سنگی می‌ گذاشتند که اگر پیرمرد یا پیرزنی عبور می‌ کرد، کمی در آنجا استراحت کند و این آداب به معنای مردم‌ مداری و احترام به مردم از سوی ایرانیان بود. حمام لطفعلی خان در کرمان نشان می‌ دهد که مردم ایران چقدر از نظر بهداشتی پیشرفته و جلو بود‌ه‌ اند؛ حجامت که متعلق به مسلمانان است و غربی‌ ها مدتی آن را مسخره می‌ کردند اما الان این شیوه‌، از روش‌ های پزشکی آن ها است. بنابراین به مرور زمان با وقوع جنگ‌ ها مسائل مربوط به حفظ محیط زیست را کم‌ اهمیت و بی‌ اهمیت کردند و از طرف دیگر در آن زمان، آسیب به محیط زیست تا این اندازه، فنی و پیچیده نبوده است. کارخانه‌ های آمریکایی زیر بار پیمان «کیوتو» ژاپن نرفتند زیرا طبق این پیمان، هر کارخانه‌ ای سهمیه تولید گاز «‌co2» دارد و نباید از آن تجاوز کند و آمریکا آن را قبول نکرد زیرا خودش بزرگترین تولید کننده گاز های گلخانه‌ ای است. در گذشته ممکن بود فردی جلوی خانه‌ اش آشغال بریزد اما لایه اُزون را سوراخ نمی‌ کرد یا کنار دریا، ماهی‌ های زیادی را صید نمی‌ کرد اما امروزه با رها کردن فاضلاب‌ ها، هزاران ماهی را از بین می‌ برد از این رو توجه به حفظ محیط زیست در عصر حاضر ضروری است و در کنار مبسوط الید بودن امام، تشکیل حکومت و ایجاد قوه قاهره باید از آسیب‌ هایی که به محیط زیست وارد می‌ شود جلوگیری کرد و قوانینی برای برخورد با مجرمان این حوزه، وضع کرد. من هلند بودم، سفارت‌ خانه ایران در هلند دیواری کوتاه داشت و چون احتمال داشت، منافقان از دیوار سفارت‌ خانه بالا روند و پرچم جمهوری اسلامی ایران را پایین بکشند؛ تصمیم گرفته شد، سیم‌ خارداری بر روی دیوار سفارت کشیده شود؛ اما وقتی خواستند که سیم‌خاردار بکشند، اهالی محل جمع شدند و گفتند ترکیب محله ما به هم می‌ خورد؛ زیرا هیچ خانه‌ ای سیم‌خاردار ندارد و محله ما ظاهر زشتی پیدا می‌ کند. در آنجا از هر خیابانی که عبور می‌ کنید، از پنجره‌ ها و تراس‌ های خانه‌ ها فقط گل آویزان است اما متأسفانه در قسمت مسلمان نشین که می‌ روید،‌ اوضاع به‌‌ هم ریخته است و جالب نیست. عملکرد حوزه علمیه را در حفظ محیط زیست چگونه ارزیابی می‌ کنید آیا راضی کننده هست یا خیر؟ عملکرد حوزه در این مقوله بسیار ضعیف بوده است و هیچ نمره قبولی را نمی‌ گیرد؛ به صورت مثال؛ ما در سر سفره، نان، برنج، خورشت و آب می‌ خواهیم و اگر یکی از آن ها نباشد، سفره معطل است؛ در اسلام نیز همه جنبه‌ ها در نظر گرفته شده است به ویژه این که فقه ما از جنبه خصوصی و از انزوای سیاسی درآمده است و می‌ خواهد حکومت‌ داری کند. در حال حاضر فقه می‌ خواهد به مردم بفهماند که اسلام نیز به نیاز های مردم توجه دارد و پس از جنگ تحمیلی که از آن ۳۵ سال می‌ گذرد باید سریع نسبت به این مسائل سازماندهی کنیم و باید عهده‌ دار آن باشیم؛ نه این که عده‌ ای به واسطه دانستن زبان‌ های انگلیسی و فرانسوی، کتاب‌ هایی را ترجمه کنند و افکار ترجمه‌ ای را منتشر کنند. بنابراین به دلیل وجود همین خلأ، در زمینه محیط زیست، کتابی به نام «مسئولیت مدنی تخریب محیط زیست» نوشته‌ ام از این‌ رو درباره محیط زیست کوتاهی شده و همان‌ گونه که رهبری فرمودند باید فرهنگ‌ سازی صورت بگیرد. در «ارگ بم» که بیش از ۲۵۰۰ سال سابقه دارد؛ در بالای کوه، چاهی حفر شده است تا آب را بالا بکشند اما تا زمان رضاخان از آنجا برای ژاندارمری استفاده می‌‌ کردند و برخی از خاک آن جا برای مصارف کشاورزی می‌ بردند. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند «خداوند از فردی که پدر و مادرش را فراموش کند، نمی‌ گذرد» و بعد فرمودند «پدر و مادر این امت، من و علی(علیه السلام) هستیم»؛ اگر ما در دنیا ادعا می‌ کنیم که تنب بزرگ و کوچک متعلق به ما است؛ باید سند آن را ارائه کنیم؛ سند زنده بودن پدران ما چیست؟ سند ما این است که آن ها توانستند در اوج سختی با زیبایی و هنر، چشم‌ انداز، مدنیت، یخچال‌ هایی با عمق چهل متر و مساجدی با معماری علمی ایجاد کنند چنان که مسجد نائین در پانصد متری زیرزمین، آنچنان خنک بوده که در وسط تابستان کلاس درس برگزار می‌ شده است. این مسجد به گونه‌ ای ساخته شده است که صدای افراد از فاصله صد متری، بدون بلندگو یا فریاد زدن شنیده می‌ شود؛ از لحاظ جامعه‌ شناسی و هنر نمی‌ خواهیم بحث کنیم اما به این نکته توجه می‌ کنیم که تمام این آثار به دست انسان‌ های زنده پیشرفته، آینده‌ نگر و متفکر که چهار قرن جلوتر بود‌ه‌ اند، به وجود آمده است. آیندگان از ما توقع دارند که قدمی برداریم؛ آنچه زمین مانده و راجع به آن کم گذاشته‌ ایم، جبران کنیم و به مردم دنیا بگوییم که اسلام، این جنبه‌ ها را دارد؛ کشور ترکیه، نفت و گاز ندارد اما از آثار به جا مانده از عثمانی‌ ها و صنعت توریستی خود، درآمد هنگفتی به دست می‌ آورد. در جزیره‌ هنگ‌کُنگ به اندازه درآمد نفتی کشور ما، رادیو ساخته می‌ شود؛ در سنگاپور، سیب‌ زمینی به عمل نمی‌ آید و سیب زمینی‌ های گندیده کشور ما را می‌ خرند، پنجاه نوع کنسانتره از آن می‌ گیرند اما کشاورز ما اگر سیب‌ زمینی‌ هایش گندیده شود، دور می‌ ریزد و سال بعد سیب‌ زمینی می‌ کارد و به قیمت بیشتری نسبت به سال گذشته می‌ فروشند. پس مشخص می‌ شود که در این ابعاد کوتاهی کرده‌ ایم و لازم است به این‌ ها نیز بپردازیم؛ به موقع وام دهیم، به موقع حمایت کنیم، برای جوان‌ ها اشتغال ایجاد کنیم. درب‌ ها و چیز های قیمتی ارگ بم را دزدیدند و حتی خاک دیوار های آن را به دلیل این که سالیان زیادی آفتاب خورده بود به عنوان کود مرغوب پای درختان و مزرعه خود می‌ ریختند. این به معنای بی‌ فرهنگی و بی‌ توجهی است، پدر و مادر فرهنگی ما این آثار باستانی و محیط زیست است؛ به عنوان مثال در موزه «لورو پاریس»، سم اسبی گذاشته‌ اند و می‌ گویند این سم اسب حضرت عیسی(علیه السلام) است برای این که جوانشان شک نکند که حضرت عیسی(علیه السلام) را کشیشان به وجود آورده‌ اند و وجود خارجی نداشته است. بی‌ فرهنگی و بد فرهنگی در میان مسلمانان بسیار زیاد است؛ عربستان آثار باستانی زیادی را از بین برد و حتی قصد دارند گنبد سبز نبوی(صلی الله علیه و آله و سلم) که عثمانی‌ ها ساخته‌ اند را در کوچکترین فرصت از بین ببرند و مسلمانان نسبت به این تخریب‌ ها بی‌توجه هستند. با توجه به تأکیدات رهبر معظم انقلاب، نقش دولت و مسؤولان مربوطه را در حراست از محیط زیست و آثار باستانی چگونه ارزیابی می‌ کنید؟ امام خمینی(ره) فرمودند «فقه، تئوری اداره انسان از مهد تا لحد است» یعنی باید نیاز های افرادی که تحت حاکمیت اسلامی هستند، برآورده شود؛ یکی از نیاز های آن ها این است که در زندگی شهری پردغدغه، ماشینی و شلوغ، حق دارند که چند دقیقه در کنار ساحل بنشیند و جنگلی دست‌ نخورده و بِکر را تجربه کنند؛ گمشده بشر امروز، تکنولوژی و آسایش نیست بلکه رسیدن به آرامش است. بعد از این که فقه شیعه از انزوا بیرون آمد باید برای مردم زمینه‌ ها و موقعیت رسیدن به این آرامش را فراهم کرد و محیط زیست سالم را به زندگی‌ های شهری ارائه داد؛ چنان که در ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی آمده است که اگر فرد یا افرادی، درون منبع آب یک شهر، سم بریزند؛ مجرم هستند. با وجود تلاش‌ ها و جلساتی که وجود دارد اما طبق سخنان رهبر معظم انقلاب «مشکل مردم به همایش نیست که این همه همایش راه می‌اندازید باید کار انجام شود» و در صحبت‌ های تاریخ ۱۷/۱۲/۹۳ خود نیز فرمودند «مسؤولان شروع به کارشان خوب است اما استمرار و پیگیری ندارند»؛ چنان که در خبر ها می‌ بینیم که کوه را صاف کرده‌ اند و کوبیده‌ اند، رسانه‌‌ ها این موضوع را به خوبی منتقل می‌ کنند اما مسؤولان پیگیری لازم را ندارند. مسؤولان منابع طبیعی، محیط زیست و قوه قضائیه می‌ گذارند زمانی که ساختمان به صورت کامل ساخته شد؛ بعد می‌ گویند که این ساختمان باید خراب شود، دولت در این زمینه و با رشوه خواری‌ هایی که صورت می‌ گیرد باید به شدت برخورد کند و مجازات‌ ها نیز با جرم‌ ها مطابقت داشته باشد یعنی برای بریدن درختان و زمین‌خواری‌ ها جرائم سنگین وضع شود و قانون متحول شود. پرونده‌ های زیادی در زمینه عدم تطابق جریمه با جرم وجود دارد؛ از جمله این که آب شرب شهر سمنان با گچ آلوده شد اما مقصر و خاطی این جریان، فقط پنجاه هزار تومان جریمه شد. فقه حکومتی با فقه خصوصی و انزوایی تفاوت دارد و کتاب‌ های زیادی درباره مسائل خصوصی همانند غسل و احکام نظافت فردی نوشته شده است و رهبر معظم انقلاب در سفری که به قم داشتند، فرمودند «یک نفر بیاید و درس خارج درباره فقه هسته‌ ای یا عزت مسلمانان و نفی سبیل را بیاندازد و درس بگوید» وقتی به مسائلی همچون رَحِم اجاره‌ای نمی‌ پردازیم نتیجه‌ اش این می‌ شود که ازدواج‌ های سفید راه‌ می‌ افتد. چنان که رهبر معظم انقلاب، پس از جنگ، مسؤولان سپاه را جمع کرده و فرمودند «تا الان جنگ بود اما حالا که در شهر ها هستید، چرا خانواده‌ های خود را به پارک نمی‌ برید و از این فضا استفاده نمی‌ کنید». مجتهد زمانی می‌تواند خوب فتوا بدهد و مردم را هدایت کند و همین فتوا ها، موجب قانون شود که موضوع شناسی خوب صورت بگیرد؛ اگر موضوع به خوبی شناخته نشود، فتوایی نیز صادر نخواهد شد. نظریه‌ ای وجود دارد که اگر یک پروانه در آمازون پر بزند، در ماساچوسِت آمریکا طوفان می‌ شود،‌ زیرا همه چیز با هم مرتبط است یا نهنگی در اقیانوس اطلس می‌ میرد و ما در اینجا به سختی تنفس می‌ کنیم زیرا نهنگ‌ ها ماهی‌ های گندیده را می‌ خورند و به این ترتیب هوا در اثر مردار ماهی‌ ها، آلوده نمی‌ شود و دی اکسید کربن تولید نمی‌ شود بنابراین حیات آن نهنگ با تنفس ما مرتبط است. نابود کردن موجودات به محیط زیست آسیب می‌ زند چنان که کفتار ها، تمام آشغال‌ ها و کرم‌ ها را می‌ خورند و نقش جمع آوری زباله را برای طبیعت دارند اما در تهران رایج کرده‌ اند که اگر خانمی که با شوهرش مشکل دارد قسمتی از اعضای بدن کفتار ماده را به گردنش آویزان کند محبت شوهرش را جلب می‌ کند و به همین دلیل این بخش از بدن کفتار با قیمت زیادی در حدود پنج میلیون تومان در تهران به فروش می‌ رسد. منشأ این‌ گونه افکار و خرافه پرستی‌ ها چیزی جز بی‌ فرهنگی نیست و اگر دولت با این مسائل برخورد کند؛ مجرمان و سوء استفاده‌ کنندگان را بگیرد و چند سال زندانی کند، کفتارکشی به راه نمی‌ افتد. .................................................... برچسب‌ها: حجت الاسلام عزیزالله فهیمی محیط زیست فرهنگ ..................................................... سایت بلاغ دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم

آثار خیانت به طبیعت در لسان قرآن و روایات

بسم الله الرحمن الرحیم  سخنان کمتر شنیده شده از آثار خیانت به طبیعت در لسان قرآن و روایات . . حجت الاسلام والمسلمین مهدی طباطبایی رئیس موسسه بحرالعلوم که به مسایل فقه اجتماعی از جمله فقه محیط زیست و.. می پردازد، در ایام هفته صرفه جویی در مصرف آب در گفت گویی تفصیلی با خبرگزاری «حوزه»، به ذکر مباحثی پیرامون پاسداشت و ارج و قیمت آب و آثار حقوقی و فقهی مصرف بی رویه در حوزه خانگی و صنعتی و کشاورزی پرداخته است که در ذیل متن این گفت وگو را می خوانیم. . سوال: با سلام در وهله اول در خصوص نظر دین در خصوص مصرف گرایی مباحثی را مطرح کنید تا وضعیت مصرف آب نیز از نظر اسلام در ادامه تبیین شود. با عرض سلام در واقع دو نوع بازدارندگی نسبت به مصرف به شکل طبیعی و اقتصادی و همچنین اسلامی وجود دارد؛ اسلام در زمینه صرفه جویی در همه موارد از جمله آب و نان و مواذ غذایی و انرژی و… مباحث صریحی را مطرح می کند که دارای کارکردهای مختلف است. همه وسایلی که انسان با آن سروکار دارد و هرچیزی که در کنار انسان است برای استفاده بهتر انسان برای زیست در این دنیا در نظر گرفته شده است ولی باید در نظر داشته باشیم که همه این وسایل به خودی خود دارای یک حیثیت وجودی و قابل احترام هستند که خداوند نیز به همین دلیل برای همه این امور نیز حقوقی در نظر گرفته است و به همین دلیل انسان در صرف همه این مواد و حتی طبیعت خودمختار نخواهد بود. یکی از بازدارنده های طبیعی وخودکار، مرتب با محدودیت های مالی است؛ به عنوان مثال انسان ها در زمانی که با محدودیت مالی مواجه می شوند در مصرف نیز صرفه جو می شوند؛ مثلا در زمانی که کاغذ گران می شود، صرفه جویی در این بخش نیز رنگ و بوی خاصی پیدا می کند؛ نشریات با کاهش صفحات و کاهش تیراژ مواجه می شوند و برنامه ریزان در اموری که با کاغذ سروکار دارند را وادار به کاهش استفاده فیزیکی از این ماده می کنند. زمانی که یک کالایی در جامعه کمیاب می شود، به شکل طبیعی صرفه جویی در سرلوحه اقدامات ما قرار می گیرد؛ این نوع بازدارندگی یک بازداندگی منفعلانه است و اجبار باعث چنین رویکردی می شود؛ یکی از بازدارندگی های منفعلانه زمانی حادث می شود که قیمت آب بها و عوارض و آبونمان های خدمات شهری افزایش می یابد و مردم به دنبال کاهش مصرف می روند. بازدارنده دیگری نیز از سوی اسلام به عنوان یک دین اجتماعی مطرح می شود؛ نگاه اسلام به مصرف، یک نگاه فردی نیست و نه تنها نگاه اسلام، نگاه اجتماعی است بلکه به آیندگان نیز نظر دارد؛ اسلام برای انسان ها تعالی می طلبد نه زیادی خواهی که موجب نخوت و زیاده طلبی و فساد می شود. اسلام در اینجا یک بازدارندگی فعالانه را مد نظر دارد که به آن دوری از اسراف می گوید؛ قرآن کریم در این زمینه بیان می کند که «إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کانُوا إِخْوَانَ الشَّیاطِینِ»؛ قرآن کریم و اسلام اسراف کاران را برادران شیطان می خواند که البته تبذیر از اسراف بدتر است. در اسلام بازدارنده ای به نام دوری از اسراف و تبذیر داریم و این بازدارنده با بازدارنده طبیعی و منفعلانه یک تفاوت بسیار مهم و بنیادی دارد؛ در حالت منفعلانه کاهش عرصه و دسترسی محدود تعیین کننده نوع مصرف بود ولی بازدارندگی فعالانه دینی توجهی به این مساله ندارد بلکه حتی دارندگی و وفور دسترسی و حتی وفور فیزیکی یک ماده نیز مجوزی برای استفادهو بیش از حد از آن کالا نیست و نخواهد بود. اسلام بیان می کند که انسان موظف است که به اندازه مصرف کند و هیچ چیزی را دور نریزد و نسبت به نعمت های الهی ناسپاس نباشیم؛ اسراف ناسپاسی بزرگ به نعمت های خدا است؛ هرچه نان و آب ارزان باشد مجوزی برای استفاده بیش از حد از آنها نیست و اسلام چنین اجازه ای به ما نمی دهد. . سوال: یعنی به تعبیر شماه پرهیز از اسراف یک گزاره تمدنی اسلام است؟ یکی از نکاتی که باید به آن توجه داشت آن است که آن چیزی که برای جامعه ما و اجتماع، تمدن ساز می شود، فرهنگ کردن آموزه های دینی است که از جمله مهمترین آنها، دوری از اسراف است. اسراف نکردن باید به یک فرهنگ عمومی در جامعه ما مبدل شود؛ اسراف نکردن یک قدرت بازدارنده عملی و کاربردی است که باید آحاد جامعه را به این رفتار اجتماعی تکرار پذیر در جامعه برساند که نگاه ما به مصرف باید متعادل و صحیح باشد نه اینکه هر میزان که علاقه داشتیم به مصرف ادامه دهیم و دارندگی و وفور را بهانه این کار قرار دهیم. اسراف نکردن باید بازدارنده باشد نه قیمت های بالا و کمبود یک وسیله؛ اگر این بازدارندگی را اعمال کنیم به یک گزاره تمدنی می رسیم؛ دین و فقه ما تمدن ساز است و اگر این گزاره ها به خوبی در کنار هم مورد عمل قرار گیرند نظام تمدنی اسلام شکل می گیرد و رفتار همگان در چارچوب همین نگاه تمدنی شکل می گیرد. قیمت تمام شده انرژی در ایران از بسیار از کشورهای دیگر کمتر است و شاید هزینه آب و نان در ایران کمتر از دیگر کشورها است ولی متاسفانه ایران از پرمصرف ترین کشورهای جهان به شمار می رود و حتی به رغم کم آبی از پرمصرف ترین مصرف کنندگان آن هستیم. اسراف از منظر دین یک گناه کبیره است؛ متاسفانه امروز قبح اسراف در برخی از موارد از بین رفته است و برخی اسراف در برخی مسایل را اصلا کار بدی نمی دانند یا علیه آن اقدامی نمی کنند. و ایرانی هایی که متاسفانه جزو پرمصرف ترین مردم در جهان هستند. دقیقا؛ ایران جزو پرمصرف ترین کشورهای جهان در زمینه مواد غذایی و دورریز این مواد از جمله نان است؛ شاید صحنه هایی از پشته پشته کردن نان های خشک در ایران را در کمتر نقطه ای از جهان بتوانیم ببینیم که این امر در زندگی روزانه مردم ما یک امر کاملا عادی به حساب می آید. متاسفانه بسیاری از افرادی که انباشت نان خشک و مواد غذایی مصروفه را دارند جزو اقشار متدین جامعه هستند ولی آنها به دلیل اینکه به این بحث در حوزه اجتماعی توجهی نشده است این امر را آنچنان بد و قبیح نمی دانند. یکی از مسایلی که بسیاری از مردم آن را اسراف نمی دانند ولی آن را به شکل مکرر انجام می دهند، پدیده «دور دور کردن» و حرکت با وسیله نقلیه به شکل بی هدف در خیابان است؛ بسیاری از مردم بدون اینکه هدفی داشته باشند و یا نیازی باشد به شکل تک سرنشین سوار وسیله نقلیه خود می شوند و در خیابان ها می گردند که این مساله چند آسیب مهم به دنبال دارد. سوال: چرا دور دور کردن باید از نظر شرع مشکل داشته باشد؟ ببینید نگاه اسلام به این مساله بسیار حکیمانه است و بی دلیل با چیزی مخالفت نمی کند؛ گشت و گذار و تفریح به همراه همسر و فرزند مشکلی ندارد؛ حتی گشت و گزار با دوستان هم مشکلی ندارد ولی در زمینه دوردور کردن های بی جا باید به نکاتی توجه داشت؛ یکی از این آسیب ها علاوه بر مصرف بیهود سرمایه ملی ما یعنی سوخت، باعث آلودگی هوا و همچنین شلوغ شدن خیابان ها و صرف وقت مردم در این مسیرها می شود که اگر به شکل ظریف به آنها نگاه کنیم می بینیم که چه آسیب های بزرگی به دنبال همیه مورد ایجاد می شود. وظیفه حوزه های علمیه و مبلغین و حاکمیت و دولت است که با تبلیغ و فرهنگ سازی که انجام می دهند، فرهنگ اسراف نکردن در جامعه را زنده نگاه دارند نه اینکه قانون و جرایم و بالارفتن قیمت را به عنوان عامل بازدارنده بدانیم و به آن بسنده کنیم. سوال: بخشی از منابع آبی در زمینه اعمال عبادی مصرف می شود؛ آیا احکامی در زمینه مصارف عبادی هم بیان شده است؟ در روایت است که فردی در کنار نهر آب وضو می گرفت و معصوم(ع) به وی فرمودند که حتی اگر در کنار نهر آب هم باشید حق زیاده روی در مصرف آن را ندارید، شاید هیچ حدیثی را نتوان مثل این حدیث در زمینه مصرف آب در عین برخورداری یافت ولی بزرگان دین ما به دنبال آن بودند که فرهنگ مصرف بهینه را در وجود ما نهادینه کنند. در روایت بیان شده است که خداوند ملکی را برای صرف وضو قرارداده است؛ یکی از مهمترین مصارف آب در اسلام برای طهارت در عبادات یعنی وضو و غسل است؛ به جهت آنکه نیاز مردم به آب و مصرف آب در میان مردم زیاد است احکامی برای آن در نظر گرفته است. انسان مسلمان روزی پنج بار نماز می خواند و نیازمند آب برای غسل است و برای طهارت نجاسات نیز نیازمند آب است؛ پس اسلام دینی است که احکام آن با استفاده از آب پیوند خورده است و به همین دلیل قدر آن را به خوبی می دارند. خداوند نسبت به مصرف آب حتی در عبادات نیز شروطی قائل شده است؛ در وضو بیان شده است که اگر انسان در این زمینه اسراف کند با ملک و فرشته ای مواجه خواهد بود که همه اسراف های او را حتی در یک امر عبادی که برای رضای خدا هم انجام می شود ثبت و ضبط می کند؛ پس انسان نمی تواند حتی در امور عبادی هم خود را از حساب و کتاب الهی مبری بداند. نکته دیگر آن است که مقدار مصرف در وضو هم مشخص است؛ برخی از متدینین در مصرف آب در هنگام وضو هم اسراف می کنند و لیترها آب را برای یک نوبت وضو استفاده می کنند که تعابیر عجیبی در روایات ما برای اسراف در وضو بیان شده است؛ آنچه اسلام بیان می کند یک مُدّ یا معادل کمتر از یک لیتر آب است که حد مجاز برای استفاده در وضو است و اگر کسی بیش از آن استفاده کند خروج از سنت پیامبر است. در زمینه مصرف آب، با نگاه تمدن ساز اسلام مواجه هستیم؛ نگاه دین به آب به عنوان یکی از مهمترین مواد طبیعت که خداوند آن را مایه حیات و زندگی می داند است؛ جان نه تنها انسان ها بلکه همه موجودات به آب بستگی دارد؛ زیباترین شعار در اسلام مرتبط به آب را می توان همین شعار دانست؛ حتی جمادات نیز وابسته به آب هستند و اگر آب نباشد آنها نیز بی کاربرد خواهند بود؛آب، جان طبیعت است و اگر آب را از طبیعت بگیریم، به یک عنصر مرده مبدل می شود. سوال: آیا در زمینه حفظ سفره ها و منابع آب زیرزمینی نیز آیه ای در قرآن کریم وجود دارد؟ قرآن کریم در همه امور پاسخگو است و پاسخ های حکیمانه فرازمانی و فرامکانی دارد؛ مساله دیگری که قرآن به آن توجه دارد و امروزه برخی از آن دم می زنند و خبر هم ندارند که قرآن کریم برای همه اعصار و جوامع است آن است که خداوند در آیه ۱۸ سوره مومنون بیان می کند که «وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْکَنَّاهُ فِی الْأَرْضِ»؛ یعنی ما آب را به اندازه برای اسکان در زمین نازل کردیم. اگر به این آیه دقت کنیم می بینیم که خداوند متعال بیان می دارد که اگر هم در برخی از مناطق جهان شرایط اقلیمی خشک و نیمه خشک و مرطوب را شاهد هستیم ولی رزق آبی همه بندگان در زمین نهاده شده است که می توانند با بهره وری درست از آن استفاده کنند. سفره های آب زیر زمینی همان رزق آبی ما هستند که خداوند آنها را در صندوق امنی در زیر زمین برای بندگان به یادگار گذاشته است ولی متاسفانه چه استفاده ای از این رزق کرده ایم؟ در همین شرایط اقلیمی و جمعیتی نیز اگر استفاده درستی از این منابع داشته باشیم قطعا مشکلی برای ادامه حیات نخواهیم داشت ولی عمل نکردن به آیات الهی و قدر ندانستن نعمت، باعث کم شدن این حجم از منابع آبی شده است. نکته دیگر قابل تفسیر در این آیه آن است که منابع آبی بعضا تجدید ناپذیر و محدود است و حق نداریم بیش از آنچه برای ما مقدر شده از آن بهره برداری کنیم؛ حق نداریم بگوییم که خدا بزرگ است و ما چاه ها را به شکل بی رویه حفر کنیم و در نهایت هم از خدا رزق طیب و بدون حرف و حدیث بخواهیم. یک نکته بسیار مهم در این زمینه آن است که چه بسا گاهی اوقات، استفاده از آب به ظاهر یک عمل نیک و درست می آید ولی با نگاه عمیق می بینیم که این کار، خلاف شرع است؛ این مساله نیز به نگاه اجتماعی اسلام به این مباحث باز می گردد. سوال: برخی تصور می کنند که آباد کردن زمین و کارخانه ساختن ها سبب آبادانی است ولی همین کارهای غیر علمی این وضع را برای زمین و آب ایجا کرده است؟ قرآن و روایت در این خصوص چه می فرمایند؟ خداوند در وصف کسانی که مدعی توسعه، اصلاح، خوب کردن زندگی مردم و…. را دارند آنها را مفسد و نادان می داند؛ برخی افراد نگاه عمیقی ندارند؛ خداوند بیان می کند که این گروه فکر می کنند که آبادانی و عمران می کنند و صلاح مردم را می خواهند؛ این درحالی است که این گروه درحال فساد هستند و در حق مردم ظلم روا می دارند. از نمونه همین اموری که بدون شناخت در حق مردم و جامعه و کشور منابع خدادای ظلم روا داشته می شود، ساختن کارخانه جات پر آب بر در مناطق کویری که منابع آبی محدود دارنداست؛ این کار از جهت و نظر دین کاملا حرام است و مردم نیز متاسفانه چون از این مساله بی خبر هستند از این تحولات استقبال می کنند و تصور می کنند که برای آنها خدمتی صورت گرفته و شهر و دیار آنها آباد شده است. سوال: بله عمل نکردن به همین موارد باعث کشت های بی رویه در مناطق ممنوعه و از بین بردن منابع آبی شده است. دقیقا! یکی دیگر از همین امور حرامی که انجام می شود، اعطای مجوز در مناطق ممنوعه برای کشت است که اگر مسئولی با هر روشی این کار را انجام داد قطعا کار درستی انجام نداده است در حالی که اگر کسی برای مردم چنین مجوزی صادر کند، مورد استقبال هم قرار می گیرد و مردم و کشاورزان هم او را دعا می کنند در حالی که هر دوی آنها مقصر هستند چون نباید این مناطق مورد تاخت و تاز و حراج منابع گرانقیمت قرار گیرد. متاسفانه در این امور هم مردم بی خبر هستند و هم مسئولینی که این کار را انجام می دهند یا بدون شناخت کامل از شرایط آینده هستند و یا لیاقت حضور در این جایگاه را ندارند؛ قطعا اگر در این سالها این امور مدیریت می شد با این حجم از کسری منابع آب زیرزمینی در کشور مواجه نبودیم؛ رسیدن به خود کفایی در برخی از محصولات و روانه کردن میوه ها به بازار و حتی صادرات هم می توانست با برنامه دقیق تری انجام شود تا این حجم آب با کاربری و بهره وری بسیار پایین به تاراج نرود. کشاورزان باید بدانند که اصرار به حفر چاه در مناطق ممنوعه و خشک به صلاح خود آنها نیست؛ اگر این چاه ها همین شکل بدون استفاده از تکنولوژی روز آب با پمپاژ کند و به شکل غرق آبی روی زمین ها جاری کند قطعا در سالهای آینده خود این کشاورزان و فرزندان آنها دیگر آبی برای کشاورزی نخواهند داشت. خشکی زمین تنها به بی آبی منجر نمی شود بلکه فرسایش خاک و تبدیل آن محل به نمک زار و تشکیل کانون های ریزگرد که در مناطقی چون استان قم به ریزگردهای آهکی نمکی مبدل می شود خیانت دیگری است که به دلیل همین بی احتیاطی در از بین بردن منابع در مناطق حاصل می شود و این گروه باید به همه مردم و حتی موجودات دیگری که حق حیات هم از آنها سلب شد پاسخگو باشند. سوال: آیا آیات دیگری نیز در این زمینه وجود دارند؟ بله به کرّات آیاتی داریم که خداوند در آنها به بحث آب اشاره کرده است ولی همیشه نباید در مباحث ظاهری توجه داشت بلکه بسیاری قصص قرآنی ما را به اندیشه وا می دارد که چگونه فرایند تحصیل منابع کشاورزی و غذا و زندگی خود را مدیریت کنیم که قطعا مدیریت منابع آب در این زمینه امری حیاتی است. قرآن کریم در این آیات نگاهی آینده نگر به ذخایر زیر زمینی دارد؛ نگاه قرآن به ذخایر زمینی نگاه بسیار زیبایی است؛ برخی اوقات نیز خداوند متعال از اموری به شکل نمادین یاد می کند که آنها را در قالب قصه بیان می کند تا ما به عمق این پیام برسیم؛ قصص قرآنی همگی این نمادها را وارد ذهن مخاطبان می کند و یکی از اموری که خداوند نسبت به آن حساس است حفظ منابع آبی است و از آنها به عنوان خزائن و گنج های زمین یاد می کند. خداوند سیگنال یا پیام هایی را به واسطه برخی از قصص به بشر مخاطب خود می دهند که دنیایی از پیام های عبرت آموز و بسیار جدی برای ما به همراه دارد که از جمله آنها می توان به داستان حضرت موسی و خضر علیهماالسلام اشاره کرد. در این داستان زمانی که حضرت موسی به همراه حضرت خضر راهی بلاد مختلف می شوند و حضرت موسی قول می دهد که شکیبایی حکیمانه ای نسبت به حوادث و ماوقع داشته باشند، آنها به دیاری می رسند که در آنجا مردم پذیرایی مناسبی از این دو پیامبر نمی کنند و حتی آنها را آزار هم می دهند. در حین خروج از این شهر، حضرت خضر به حضرت موسی عرض می کند که با هم خانه ای که دیوار آن خراب شده است را تجدید بنا کنند که با تعجب حضرت موسی همراه می شود زیرا به ظاهر منطقی به نظر نمی رسد که انسان پس از این همه ظلم و بی توجهی مردم یک شهر، بخواهد دیوار خانه آنها را هم بسازد. وقتی که کار تجدید بنا انجام شد، در زمان جدا شدن این دو پیامبر از هم، حکمت این کار از سوی حضرت خضر بیان شد که در این خانه دو طفل یتیم بودند که گذشتگان آنها، گنجی را در میان این دیوار قرارداده بودند و به واسطه خراب بودن دیوار قطعا دیگران آن گنج را یافته و از دل دیوار بیرون می کشیدند و ما ماموریت داشتیم که دیوار را ببندیم تا این گنج از نظرها مخفی بماند تا آنها در آینده به واسطه عنایتی الهی بتوانند گنج خود را محفوظ بدارندو در آینده از آن استفاده کنند. حال درس و عبرت بزرگی که از این داستان می گیریم آن است که هر گنجی را نباید در هر حالی استفاده کرد؛ بلکه برخی گنج ها برای زمان و مکان مشخصی باید استخراج شوند؛ اگر این گنج ها را به بی دلیل و در زمان نا مناسب بیرون بکشیم و استفاده کنیم در آینده در امورات خود می مانیم و دیگر سرمایه ای نیز نخواهیم داشت. تمام کسانی که در این سالها به خصوص در ۵۰ سال اخیر این حجم از گنج های طبیعت را استخراج و به تاراج بردند چه جوابی برای آیندگان دارند که بدون فکر و بررسی و مطالعه و استفاده از نظر کارشناسان این گونه با گنج طبیعت رفتار کردند. باید از خود سوال بپرسیم که همین امروز چه میزان به فکر آیندگان هستیم؛ اگر سفره های زیرزمینی تخلیه شود جایگزینی برای آنها نیست و به این راحتی نیز این سفره ها پر نمی شوند و اگر زمین از سفره آب خالی شود، فرونشست خواهد کرد و مسایل دیگری را به بار می آورد. سوال: در اینجا تنها با بهره برداران مواجه نیستیم بلکه مجوزهای غیر کارشناسی نیز برای استحصال این منابع صادر شده است. ببینید قطعا مسئولی که در یک جایگاه قرار می گیرد باید علم به انجام مسئولیت های مرتبط به آن کار را داشته باشد و اگر ندارد باید با کارشناسان خود همفکری کند و مطالعات وسیع داشته باشد؛ کسانی که مجوزهای اشتباه و بدون مطالعه صادر کردند و کشاورزانی که چاه های بدون مجوز حفر کرده و یا از چاه های مجاز خود بیش از حد مجاز و نیاز آب استخراج کرده اند باید به آیندگان جواب بدهند که چگونه توانستند برای به دست آوردن کالایی که بهره وری آن هم بسیار محدود است و پول محصولات آنها نیز بعضا به جیب دلالان بازار و دلال مسلکان می رود این چنین منابع آبی را به یغما برده اند. این فساد و تباهی باعث ایجاد بحران برای مردم حال و آینده است؛ در مصارف کشاورزی باید دقت کنیم که آب ذیقعیمت را نباید صرف محصولات پر آب بر و کم بهره ور کنیم و اگر این کار را ادامه دهیم شاید تا دو سه سال دیگر این روند مشکلی برای ما ایجاد نکند ولی قطعا اگر مشکلی ایجاد شود دیگر نمی توان هیچ چیز را به حالت اول برگرداند. سوال: چگونه می توان به روشنگری در جامعه اقدام کرد؟ آیا تکرار این بحث که مشکل ما فقط با بخش کشاورزی است و در زمینه مصارف خانگی مشکلی نداریم درست است؟ مسئولان و مبلغان مذهبی و رسانه ها باید صبح تا شب تریبون ها را در اختیار بگیرند و به مردم و کشاورزان مرتبا تذکر دهند که این حجم از مصرف آب اول به بدبختی خود آنها و نسل آنها منجر می شود و هم ظلمی است که در حق آیندگان کرده اند و باید پاسخگوی آن هم باشند. بله سخن درست و علمی است که بخش اعظم آب در کشور ما صرف کشاورزی و صنعت می شود ولی نباید از این نکته غافل شویم که درست است که از نظر آماری حجم استفاده از آب شرب کمتر از ۱۰ درصد است ولی این آب، آبی بسیار پربها و با کیفیت است که مخارج بسیاری برای استحصال و فراوری منابع آن انجام می شود و بسیار پرقیمت است. فرایند تصفیه آب بسیار پرهزینه است و همین الان هم کسانی که به واسطه مشکلات آبی این سالها، به فکر انتقال آب دریا و شیرین سازی آن هستند معترف هستند که این فرایند بسیار پرهزینه و غیر اقتصادی است؛ نباید به فرض اینکه مشکل ما در بخش خانگی نیست این بخش را رها کنیم زیرا قیمت تمام شده آب شرب بسیار بالاتر از بخش کشاورزی است. حرف دین آن است که حتی اگر آب فراوان هم داشتیم حق استفاده بیش از حد از آب را نداریم؛ متاسفانه برخی مسئولین و کارشناسان برای نشان دادن وضعیت فعلی بیان می کنند که مشکلی در بخش خانگی نداریم و نباید مردم را هم تحت فشار قراردهیم بلکه مشکل ما در بخش کشاورزی و صنعت است در حالی که اگر چنین بگوییم مردم را پرمصرف تر از قبل خواهیم یافت؛ نباید از این بخش نیز به سادگی بگذریم. این نگاه دینی ما را طوری پرورش می دهد که حتی اگر ثروت مند هم بودیم باید رعایت خورد و خوراک و نوع تفریحات خود را داشته باشیم؛ یک انسان ثروت مند هم اگر در خوردن زیاده روی کند قطعا به انواع بیماری ها مبتلا و از بین خواهد رفت؛ پس حتما در همه امور باید رعایت حکمت و دقت و برنامه ریزی را داشت. نگاه دین همیشه به حال نیست بلکه نگاه دین به آیندگان نیز دارد ؛ مصارف آب در کشاورزی و صنعت و بخش خانگی باید به شکلی باشد که آیندگان را متضرر نکند و منابع طبیعی را از بین نبرد؛ دین ما چنین تجویزی کرده است و اگر هر کسی با هر نیت و مسئولیتی بر خلاف آن عمل کرد بر خلاف دین خدا عمل کرده است و علاوه بر حرام بودن ضمان هم دارد.   سوال: مراجع و علمای ما نیز فتاوایی در حوزه فقه اجتماعی آب دارند، آیا می توانید به آنها هم اشاره کنید؟ در فتوای مشهوری که امام خمینی(ره) در این زمینه داریم، امام راحل بیان می کند که زیاده روی در مصرف آب حرام و موجب ضمان است؛ این هوشیاری امام باعث می شود چنین فتوایی صادر کنند و بگویند که کسی که در مصرف آب زیاده روی می کند هم عمل حرامی مرتکب شده و هم ضامن عموم مردم و آیندگانی است که به حسب سهل انگاری و سودجویی وی دچار آسیب جدی و حیاتی شده اند. نباید از این مساله غفلت کرد که امام راحل به عنوان فقیهی که به واسطه رهبری نظام اسلامی نگاهی عمیق و اجتماعی به فقه داشته و حوزه فقه شیعه را در عمیق ترین مباحث اجتماعی مطرح کردند تنها به بحث های فردی بسنده نمی کنند بلکه با تطبیق آن با مصالح عالیه زیستی و سرزمینی و ملی و دینی آنها فتاوایی صادر می کردند که هویت اجتماعی دارد؛ خوشبختانه این روند امروز در حوزه علمیه ما به شکل خوبی در حال رشداست و امروز هم مباحثی در حوزه طرح شده است و برخی از اساتید به تبع تاکیدات رهبری معظم و مراجع عظام نسبت به توسعه دروس فقه اجتماعی اقدام کرده اند. ببینید سخن این است که این انسان مدیون به مردم حال و آینده است و باید این دین را پرداخت کند زیرا او برای کسب درآمد روی عنصری دست گذاشته است که مال شخص وی نیست بلکه از آن آیندگان است و آثار طبیعی دیگری غیز از منافع ظاهری مردم نیز دارد. مسئولی که برای رای گرفتن از مردم در مجالس و جایگاه های مختلف قول و وعده های غیر علمی و غیر معقول به مردم می دهند و با قول تاسیس کارخانجات یا حفر چاه و توسعه کشت های غیر منطقی و حتی صیدهای غیر منطقی می خواهد دل مردم را به دست بیاورند قطعا کاری خطرناک تر را مرتکب شده اند و باید به دستگاه دین خدایی هم پاسخگو باشند. نکته این است که بسیاری از مردم و حتی کشاورزان به این داده های علمی اشراف ندارند و نمی دانند که یک چاه ساده آنها چه نفسی از آیندگان می برد؛ آنها با تاسیس یک کارخانه فولاد در یک منطقه خشک موافق هستند و برای آن مسئول دعا هم می کنند ولی آیا فقط رضایت آنی مردم کافی است؟ آیا عدم رضایت آیندگان و تاراج گنج های زمین و عمل به خلاف قرآن و دین و حکم علما و مراجع ظلم نیست؟ حتی این کار خیانت به همین مردم است و نباید برای گرفتن کرسی های چند روزه دنیا چنین ظلمی در حق این مردم و زمین و سرزمین رواداشت. مثلا فقهای ما فتوا داده اند که کشتار و صید بی رویه و فروختن آنها در بازار که مخالف قانون و فتوا است، حرام است ولی متاسفانه برخی مسئولین از این دامداران و صیادان دفاع می کنند ولی باید پرسید که این دفاع برای چیست؟ آیا این دفاع با دین و شرع و قانون و انسانیت و وجدان سنخیت دارد؟ آنها می گویند که صیادان باید امرار معاش کنند ولی باید پرسید که چند میلیون پرنده مهاجر باید با این وضع فجیع کشته شوند و یا این چنین ظالمانه با آنها رفتار شود؟ در موسسه بحرالعلوم نیز پژوهش های علمی و میدانی در این گونه مباحث انجام می شود که حاصل آنها دروس فقه اجتماعی در حوزه آب و محیط زیست و… بوده است که کتبی چون بررسی مسایل فقهی آب (حقوق بر آب ) که از منظر حقوقی و نص دینی به این موارد پرداخته است جزو همین موارد است. ............................................................................................................. منابع: خبرگزاری حوزه

مسأله آب و آینده آن در جهان اسلام – مسئله تمدنیِ «آب» در جهان اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم  مسأله آب و آینده آن در جهان اسلام  مسئله تمدنیِ «آب» در جهان اسلام (بیشتر…)

برگزاری گفت‌وگوهای اسلام و مسيحيت حوزه سيليسي با موضوع محيط زيست

بسم الله الرحمن الرحیم    برگزاری گفت‌وگوهای اسلام و مسيحيت حوزه سيليسي با موضوع محيط زيست . هشتمين دور گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سيليسی، طي روزهاي ششم تا هشتم تيرماه 97 در آنطلياس لبنان برگزار شد. به گزارش سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، اين دور از گفت‌وگوها به همت مركز گفت‌وگوی اديان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و كليسای ارمنی حوزه سيليسی، با حضور انديشمندان مسلمان و مسيحي از ايران و لبنان با موضوع «اديان و محيط زيست» طي سه روز كاري برگزار و در آن آراي انديشمندان اسلامي و مسيحي (حوزه سيليسي) در موضوعات «محيط زيست و ارزش‌های مشترك اخلاقی در اديان الهی»، «تعامل رهبران اديان با محيط زيست: دو الگوی شاخص حضرت محمد (ص) و حضرت عيسی مسيح (ع)»، «تأثير محيط زيست سالم در زندگی فردی و اجتماعی از ديدگاه اسلام و مسيحيت» و «انسان و طبيعت در آموزه‌های اديان اسلام و مسيحيت»، به اشتراك گذاشته شد. ديدار رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با رهبر ارامنه حوزه سيليسي نخستين برنامه رسمي اين دور از گفت‌وگوها، ديدار ابراهيمي‌تركمان، رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي و ريیس شوراي سياستگذاري هماهنگي‌هاي گفت‌وگوي اديان در جمهوري اسلامي ايران با اسقف آرام كشيشيان، رهبر ارامنه حوزه سيليسي بود. ابراهيمي‌تركمان در اين ديدار گفت: بعد از برگزاري چندين دور گفت‌وگو، شناخت خوبي از همديگر يافته‌ايم و براي رسيدن به اين شناخت، مسيري طولاني را طي كرده‌ايم. اميدواريم كه دور هشتم گفت‌وگوها هم براي هر دو طرف سودمند باشد. وي در ادامه با اشاره به بيش از 20 سال انجام گفت‌وگوهاي ديني ايران با اديان توحيدي و مكتب‌هاي آييني توسط سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، اظهار كرد: دنيا امروزه در وضعيتي قرار دارد كه از معنويت فاصله مي‌گيرد. يكصد سال پيش بشر فكر مي‌كرد كه با پيشرفت تكنولوژي، معنويت هم رشد خواهد يافت؛ اما امروز مي‌بينيم كه تكنولوژي رشد يافته است در حاليكه اخلاق و معنويت مورد بي‌مهري قرار گرفته‌اند. ريیس شوراي سياستگذاري هماهنگي‌هاي گفت‌وگوي اديان در جمهوري اسلامي ايران در ادامه با تأكيد بر اينكه مي‌توان با انجام گفت‌وگوهاي ديني نسل جوان را به سمت معنويت رهنمون كرد، گفت: سال گذشته كه با واتيكان گفت‌وگو داشتيم، ديداري با پاپ فرانسيس، رهبر كاتوليك‌هاي جهان انجام شد كه وي در آن ديدار، انجام اين گفت‌وگوها را بسيار اثربخش دانست و خواهان تداوم آن بود. در ادامه جاثليق آرام كشيشيان، رهبر ارامنه حوزه سيليسي هم با اظهار اينكه دنياي امروز، دنياي گفت‌وگو است، بيان كرد: متقاعد كردن، هدف اصلي گفت‌وگو نيست؛ بله هدف شناخت از يكديگر است. ايران از طريق گفت‌وگو چهره واقعي و نظرات خود را بيان مي‌كند و از اين طريق ايران‌هراسي تعديل يافته است. وي همچنين با بيان اينكه؛ با تدام اين گفت‌وگوهاست كه همديگر را عميق‌تر و غني‌تر درك مي‌كنيم، گفت: هر گاه به ايران سفر مي‌كنم، ماننداين است كه به خانه خودم آمده‌ام. ما با همديگر در مسايل اساسي ديدگاه مشترك داريم و بر اين اساس اطمينان دارم كه انجام اين گفت‌وگوها نتيجه ‌بخش خواهد بود. افتتاح دور هشتم گفت‌وگوهاي اسلام و مسيحيت حوزه سيليسي آیین افتتاحیه گفت‌وگوی دینی اسلام و مسيحيت ارمني حوزه سيليسی در لبنان، بعد از ظهر ششم تيرماه در آنطلياس لبنان و به ميزباني كليساي مسيحيت حوزه سيليسي برگزار شد. رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي كه رياست انديشمندان ايراني (مسلمان و مسيحي) شركت‌كننده در اين گفت‌وگوها را به عهده داشت، در سخنرانی خود در آيين افتتاحيه گفت: نزديك به سه دهه گفت‌وگوهای مشترك با موضوعاتی متنوع كه دغدغه‌های انسان معاصر بوده و آثار و برکات فراوانی را بر جای گذاشته است، داشته‌ايم. اميدوارم که اين دور از گفت‌وگوها نيز که با موضوع مهم و اساسی «اديان و محيط زيست» در حال برگزاری است، گامی مؤثر برای خداپسندانه زيستن بشريت باشد. ابراهيمی‌تركمان در بخشي از سخنانش در اين آيين اظهار کرد: دو نوع نگاه اساسی به محيط‌ زيست موجب می‌شود دو رويكرد و دو مسیر پيش روی ما گذاشته شود. نگاه اول اينكه به محيط‌ زيست به عنوان امانتی خداوندی كه به ما سپرده شده است، بنگریم و خود را موظف كنيم تا آن را به آيندگان، صحيح و سالم تحويل دهيم. اين نگاه اخلاق‌محورانه به محيط زيست است. تمام برنامه‌‌های ما بر اساس نگاه حمايتي شكل خواهد گرفت و تخريب محيط‌ زيست يك جرم محسوب مي‌شود. رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ادامه داد: نگاه دوم اينكه انسان‌ها را وارثان محيط‌ زيست بدانيم؛ بدين معنی كه آسمان و زمين و آنچه در آن است، میراث پدران ما است كه اكنون مالك و اختياردار آنيم، پس مي‌توانيم هرگونه كه مايليم در آن تصرف كنيم. بر مبناي اين نگاه براي بهره‌برداري بيشتر، مسابقه شكل مي‌گيرد و هركس مي‌كوشد تا بيشتر از دیگری از این میراث بهره‌برداري كند و تخريب محيط‌ زيست يك حق تلقی می‌شود. متأسفانه باید اذعان کرد که امروزه نگاه منفعت‌طلبانه، بر نگاه اخلاق‌محور غلبه پيدا كرده است. رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در بخش ديگري از سخنانش یادآور شد: در جهان‌بینی ‌اسلامی، از انسان به عنوان خلیفه خدا بر روی زمین یاد می‌شود؛ پس همانگونه که خداوند با رافت و عطوفت با مخلوقات خود رفتار می‎کند، انسان نیز در جایگاه خلیفة اللهی خود مکلف است که با رأفت و عطوفت با دیگر مخلوقات خدا رفتار نماید، و به آن آسيب نرساند و مهم‌تر از همه اینکه، دو دين بزرگ اسلام و مسيحيت عميقاً بر اين نكته تأكيد دارند كه انسان نبايد ظلم كند و ظلم بر طبيعت، از مصاديق بارز ظلم است. جاثليق آرام كشيشيان، رهبر ارامنه مسيحيت حوزه سيليسي هم در سخنراني خود در اين آيين افتتاحيه، با تأكيد بر اينكه سخنان و نظرات ارايه‌شده در اين گفت‌وگوها بايد كاربردي باشند، گفت: حفاظت از محيط زيست را بايد مورد تأكيد قرار داد و اين يك وصيت است. جاثليق آرام كشيشيان همچنين گفت: خداوند مالك تمام خلقت است؛ بر اين اساس شيوه زندگي ما بايد به نحوي باشد كه در آن ارزش‌هاي معنوي و اخلاق حضور پررنگ داشته باشد. ما بايد در قبال خداوند احساس مسئوليت داشته باشيم و به جاي انسان‌محور بودن، خدامحور باشيم. نشست‌هاي علمي با پايان آيين اختتاميه، نشست‌هاي علمي و تخصصي هشتمين دور گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سيليسی با موضوع اصلي «اديان و محيط زيست»، آغاز شد. «محيط زيست و ارزش‌های مشترك اخلاقی در اديان الهی»، «تعامل رهبران اديان با محيط زيست: دو الگوی شاخص حضرت محمد (ص) و حضرت عيسی مسيح (ع)»، «تأثير محيط زيست سالم در زندگی فردی و اجتماعی از ديدگاه اسلام و مسيحيت» و «انسان و طبيعت در آموزه‌های اديان اسلام و مسيحيت»، نشست‌هاي اين دور از گفت‌وگوها بودند. ابوذر ابراهيمي‌تركمان، رييس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي با عنوان «نقش آموزه‌هاي ديني در جهت حفاظت از محيط‌زيست»، شهين اعواني، دانشیار مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران با عنوان «غفلت از تقدس حیات»، حجت‌الاسلام احمد مبلغي، عضو مجلس خبرگان رهبري و ريیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی با عنوان «پیامبر اسلام (ص) و محیط زیست»، حجت‌الاسلام حجت گنابادي‌نژاد، معاون فرهنگي آستان قدس رضوي با عنوان «الگوی مصرف از دیدگاه اسلام و تأثیر آن بر محیط زیست»، اسقف اعظم سیبوه سرکیسیان، خلیفه ارامنه تهران با عنوان «تعامل رهبران دینی و محیط زیست»، آرتيوت ضهرابيان، عضو نمايندگان خليفه‌گري ارامنه ايران با عنوان «اديان و محيط زيست»، حجت‌الاسلام مرتضي صانعي، عضو هيأت علمي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (ره) با موضوع «تأثیر متقابل انسان و محیط زیست در آموزه‌های اسلامی»، سید حسن اسلامی‌اردکانی، استاد دانشگاه ادیان و مذاهب با موضوع «آموزه‌های اساسی اسلام درباره محیط زیست» و حجت‌الاسلام محمدمهدی تسخیری، رییس مركز گفت‌وگوی اديان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، انديشمندان ايراني (مسلمان و مسيحي) بودند كه آرا و نظرات خود را بيان كردند. جاثليق آرام كشيشيان، رهبر ارامنه حوزه سيليسي جهان، برج حاجيان، مديركل وزارت محيط زيست لبنان و مقام روحاني هرانت طهانيان، مسئول اتحاد كليسايي در مقر كاتوليكوسي سيليسي، انديشمندان لبناني اين دور از گفت‌وگوها بودند. آیین اختتامیه آیین پایانی هشتمين دور گفت‌وگوی دینی اسلام و مسیحیت ارمنی حوزه سيليسی ظهر جمعه 8 تیرماه با حضور جاثليق آرام كشيشيان، رهبر ارامنه مسيحيت حوزه سيليسي جهان، ابوذر ابراهیمی‌ترکمان، رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و ريیس شوراي سياستگذاري هماهنگي‌هاي گفت‌وگوي اديان در جمهوري اسلامي ايران، حجت‌الاسلام محمدمهدی تسخیری، رییس مركز گفت‌وگوی اديان و فرهنگ‌های سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و جمعی از شخصیت‌های علمی و دینی و اندیشمندان مسلمان و مسیحی از جمهوری اسلامی ایران و لبنان، برگزار شد. ابوذر ابراهیمی‌ترکمان، رییس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی با اظهار سخنانی در این آیین، با بیان اینکه بشر تنها استفاده‌کننده از طبعیت نیست، بیان کرد: دیگر موجودات روی زمین از طبیعت بهره می‌برند؛ اما تنها بشراست که طبیعت را تخریب می‌کند. امروز بشر به تخریب محیط زیست معتاد شده؛ یعنی ما عادت کرده‌ایم که تا زمانی که مشکلی برای خودمان به وجود نیاید، به تخریب ادامه دهیم. وی تأکید کرد: متأسفانه امروز یک اعتیاد سراسری به تخریب محیط زیست فراگیر شده است. یکی از راهکارهای گذر از این بحران، رساناسازی زشتی تخریب محیط زیست است. تکرار گناه عادت می‎شود و قبح آن از بین می‌رود. دوباره باید اتفاقی بیفتد تا زشتی آن عمل وزن واقعی خود را پیدا کند. ريیس شوراي سياستگذاري هماهنگي‌هاي گفت‌وگوي اديان در جمهوري اسلامي ايران سپس با گفتن اینکه خدا تنها برای انسان‌ها نیست و تعلق به همه مخلوقات دارد، ادامه داد: بزرگ‌ترین مسأله در موضوع محیط زیست نگاه فرهنگی است و بن‌مایه تمام فرهنگ‎ها ی جلوگیری از تخریب محیط زیست در همه ادیان وجود دارد؛ مثلاً به قناعت تأکید می‌کنند. این بن‌مایه‎ها باید به فرهنگ عمومی برای جامعه بشری تبدیل شود. عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه سخنانش اظهار کرد: امروز مشکل بزرگ جهان، خشونت به نام دین است. از دین ـ که برای رحمت و عطوفت است ـ برای توجیه خشونت استفاده می‌شود. رهبران دینی باید کنار هم و با گفت‌وگو اختلافات جزیی را کنار بگذارند و بر روی فاجعه خشونت به نام دین تمرکز کنند. در این صورت می‌توان نسبت به رفع بحران‌ها خوشبین بود. ابراهیمی‌ترکمان سپس با اشاره به 30 گفت‌وگوی دینی جمهوری اسلامی ایران با دیگر ادیان، ادامه داد: علت اینکه پیروان ادیان در ایران به صورت مسالمت‌آمیز زندگی می‌کنند، وجود همین گفت‌وگوها و نگاه مثبتی است که ایران به این موضوع درد. جاثلیق آرام کشیشیان، رهبر ارامنه مسيحيت حوزه سيليسي هم در سخنرانی خود در آیین اختتامیه گفت‌وهای دینی اسلام و مسیحیت حوزه سیلیسی در لبنان، گفت: می‌دانیم که ارامنه در ایران زندگی مسالمت‌آمیزی با دیگر شهروندان این کشور دارند. این زندگی مسالمت‌آمیز در طول تاریخ وجود داشته و جامعه ارامنه هیچگاه در حاشیه جامعه بزرگ ایران نبودند. وی افزود: همچنین در ایران، شهروندان ارمنی از آزادی مطلق برخوردارند و با هیچ محدودیتی مواجه نیستند و به راحتی کامل زندگی می‌کنند. چندین بار ایران سفر کردده و از شهرهای تهران و تبریز و اصفهان دیدن کرده‌ام و شاهد این بودم که ارامنه در ایران با افتخار زندگی می‌کنند. رهبر ارامنه مسيحيت حوزه سيليسي جهان در پایان سخنانش از مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مدظله العالی) و نیز مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران برای فراهم‌سازی امکان همزیستی مسالمت‌آمیز ارامنه مسیحی با مسلمانان و نیز پیروان ادیان دیگر در ایران، تقدیر و تشکر کرد. ........................................................................................................................ منبع: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی

محدودیت منابع آب از نظر قرآن – آب مهم‌ترین مسأله در فقه اسلام است

بسم الله الرحمن الرحیم  محدودیت منابع آب از نظر قرآن  آب مهم‌ترین مسأله در فقه اسلام است . اسلام مصرف آب را کنترل کرده است. اسلام بر این مسئله دقت نظر داشته که اگر برای گرفتن وضو، آب زیادی مصرف شود، به پای هر فرد نوشته می‌شود، چرا که ملائکه‌ای را مخصوص این کار قرار داده‌اند. . حجت‌الاسلام سید مهدی طباطبایی، مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم به مناسبت هفته صرفه‌جویی در مصرف آب، درباره نگاه دین مبین اسلام در این موضع به خبرنگار مهر گفت: برای مدیریت و کنترل مصارف بیش از حد و خارج از نیاز هم در سطح عموم مردم جامعه و هم در سطح مصارف صنعتی، کشاورزی، آب و …، می‌توان دو نوع بازدارنده در نظر گرفت. اولین بازدارنده، تبعات منفی مالی برای افراد است. به طور مثال اگر هر خانواده در مصرف انرژی زیاده‌روی کنند، هزینه آب‌بها یا قبض برق و گاز آنها افزایش می‌یابد در این راستا دولت با اتخاذ بازدارندگی و اعلام افزایش قیمت‌ها، در نظر دارد که خانوارها صرفه‌جویی کنند. همچنین دولت با استفاده از استراتژی بازدارندگی برای بخش صنعت و کشاورزان، در نظر دارد که آنها هم در مصرف آب چاه صرفه‌جویی کنند. بنابراین وجود جریمه، افزایش هزینه‌ها، مشکلات مالی که منتج مصارف خارج از حد نیاز و ضرورت در مسائل، یک نوع بازدارندگی و کنترل محسوب می‌شود. مهمترین عبادت، نماز است که باید برای آن وضو گرفت. اسلام بر این مسئله دقت نظر داشته که اگر برای گرفتن وضو، آب زیادی مصرف شود، به پای هر فرد نوشته می‌شود، چرا که ملائکه‌ای را مخصوص این کار قرار داده‌اندطباطبایی افزود: دومین نوع بازدارندگی، جا انداختن فرهنگ اسراف نکردن در جامعه است که می‌تواند بازدارندگی دینی، اقتصادی و اجتماعی را دربر گیرد، البته اگر در جایی چنین فرهنگی وجود نداشته باشد، اسراف، چنین مقوله‌ای را فرهنگی می کند. وی توضیح داد: به طور مثال وقتی یک نفر به یک هتل دعوت می‌شود، حتی اگر در مصرف آب هتل صرفه‌جویی نکند، تأثیری بر مبلغ هزینه پرداختی به آن هتل ندارد یا اگر وی شیر آب وان را باز کرده و در آن آب‌تنی کند، روزی پنج‌بار حمام کند و کولر گازی را روشن بگذارد، جریمه‌ای در کار نیست و مشکلی برای این فرد پیش نمی‌آید. پس اینجا آن بازدارندگی اول کارساز نیست اما عامل بازدارنده‌ای که سبب عدم مصرف افراد شود، جا انداختن فرهنگ اسراف نکردن است. مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم ادامه داد: ما باید در هر زمینه‌ای، قانون و رفتار را فرهنگ کنیم تا افراد فقط برای جریمه کردن پلیس، کمربند ایمنی خود را نبندند و پشت چراغ قرمز توقف نکنند و رعایت کردن این مسائل، فقط به دلیل تبعات منفی کار یا اسراف و مشکلات و خطرات جانی نباشد. بهترین راه برای مدیریت مصرف آب، توسعه فرهنگ اسراف نکردن است طباطبایی تاکید کرد: بهترین راه برای مدیریت مصرف آب، توسعه فرهنگ اسراف نکردن است که ما باید این فرهنگ را در جامعه و به خصوص در کودکان نهادینه کنیم. بنابراین باید به فرزند خود نسبت به پرهیز از اسراف و استفاده بیش از حد از آب، تذکر دهیم و بگوییم خداوند اسراف‌کنندگان را دوست ندارد. در این راستا باید فرهنگ اسراف نکردن در جامعه رواج پیدا کند. وی تصریح کرد: مهمترین مسئله در فقه اسلام، آب بوده که به «باب آب‌ها» و «کتاب المیاه» معروف است. مهمترین کاربردی که آب در مسائل دینی دارد، در مقوله عبادات است. در عبادات آمده است که برای نماز باید غسل و وضو داشت و برای این منظور هم به آب نیاز است. هر مسلمان در طول روز چندین‌بار باید وضو بگیرد یا غسل کند. اسلام این مقوله را مدیریت کرده است. چرا که این کار فقط در یک روز انجام نمی‌شود و فرد مسلمان دائماً با وضو گرفتن سر و کار دارد. اسلام گفته است که آب وضو باید یک مُد باشد که با احتساب معیار تقریبی حال حاضر، ۹۰۰ گرم و کمتر از یک لیتر است. معیار آب مورد نیاز برای غسل کردن باید یک صاع باشد. یک صاع حدود سه تا چهار لیتر است. برخی افراد می‌گویند با دو بطری دو لیتری نمی‌توان غسل کرد درحالی‌که در غسل آمده است که حتماً نیاز نیست آب جریان پیدا کند، بلکه مانند روغن‌مالی، کفایت می‌کند که فقط آب به بدن خود بمالید، چرا که خداوند می‌فرماید این روش درستی است. فساد از اختلاس بدتر است چرا که اختلاس یکدفعه ظاهر می‌شود ولی فساد جبران‌ناپذیر است. وقتی تالابی خراب شود، قابل ترمیم نیست و حتی سفره آب‌زیرزمینی که تمام شود، به جای آن آبی قرار نمی‌گیرد، تبدیل به فرونشست شده و دیگر جبران نمی‌شودمدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم هشدار داد: اشکالاتی در مصرف آب وجود دارد و افراد متدین و مقدس که کاتولیک‌تر از پاپ هستند، می‌خواهند چهار قدم جلوتر از خدا حرکت کنند درحالی‌که خداوند می‌فرماید اگر فرش را یکبار با آب شرب بشویید، پاک است ولی این قبیل افراد می‌گویند که یکبار شستشو به دلشان نچسبیده است. بنابراین خداوند مقوله آب را در مسائل فقهی دخیل دانسته و در مسائل مربوط به نجاسات، وضو گرفتن و غسل کردن نیز معیاری در نظر گرفته که در کمترین حد مورد استفاده قرار گیرد. طباطبایی یادآور شد: روایتی در مسئله وضو وجود دارد که می‌گوید: «اِن‌لله ملکاً یکتب سرف الوضوء کما یکتب عدواناً» یعنی خداوند فرشته‌ای دارد که اسراف در وضو گرفتن را ثبت و ضبط می‌کند. در برآیند چنین مسائلی، اسلام مصرف آب را کنترل کرده که هر فرد حق این را ندارد که بیش از آن مقدار مصرف کند. مهمترین عبادت، نماز است که باید برای آن وضو گرفت. اسلام بر این مسئله دقت نظر داشته که اگر برای گرفتن وضو، آب زیادی مصرف شود، به پای هر فرد نوشته می‌شود، چرا که ملائکه‌ای را مخصوص این کار قرار داده‌اند. وی تاکید کرد: می‌گویند آبی که از شب مانده را نباید آشامید درحالی‌که وقتی بطری آب درپوش داشته باشد، ایرادی ندارد و حتی می‌توان آن آب را در گلدان ریخت، بنابراین دین به مقوله مصرف آب توجه دارد و روایت‌های بسیاری وجود دارد. در قرآن کریم آمده است «وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ» یعنی ما به اندازه آب فرستادیم، ولی منابع آبی محدود است. بهتر است برای هر کشاورز فرهنگی وجود داشته باشد که مصرف آب بیش از حد، اسراف و منابع آبی، محدود است مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم درباره سهم دولت و مردم در این مساله گفت: در کنگره‌ای یکی از کارشناسان آب که فردی سالمند است، مطرح کرد که میزان مصارف خانگی آب زیاد نیست و بهتر است به مردم بگوییم که مصرف‌گرا باشند. من در واکنش به این مسئله گفتم که مگر کشاورزان یا صنعتگران جزو مردم نیستند؟ چند درصد مردم ایران را کشاورزان تشکیل می‌دهند؟ روی صحبت من با مردم و دولت است. ۷۰ درصد مصارف آب ایران به حوزه کشاورزی اختصاص دارد درحالی‌که همان فرد کشاورز مصرف خانگی هم دارد. بهتر است برای هر کشاورز فرهنگی وجود داشته باشد که مصرف آب بیش از حد، اسراف و منابع آبی، محدود است. در بسیاری از شهرها برای مصارف خانگی و مصرف آب شرب، مشکلاتی وجود دارد. ۲۰ درصد مصرف، آب شرب و مصارف خانگی است ولی تهیه آن کار دشواری است، چرا که آب شرب به جز آب صنعت است و با آب صنعت می‌توان هر کاری را انجام داد. اگر تصفیه به همان گونه‌ای باشد که آب در زیر زمین؛ سفره‌های زیرزمینی و چاه‌هایی که فاضلاب در آن ریخته و تصفیه و وارد سفره‌ها می‌شود و مواد آلاینده، میکروب و حتی مواد مضر که به وسیله میکروسکوپ‌ها مشاهده می‌شود، در آن آب وجود نداشته باشد، آن آب پاک استطباطبایی اضافه کرد: مسئله دیگری که به دولت برمی‌گردد، مصارف صنعتی است. متأسفانه بسیاری از دولت‌های ایران به نام خدمت کردن به مردم و اصلاح امور و ایجاد عمران و آبادانی نه تنها برای آیندگان بلکه برای نسل کنونی هم مشکل‌آفرین شده و به تباهی و فساد دست زده‌اند. در این راستا باید برای دل خوش کردن مردم، صنعت‌های آب‌بر در کنار دریاها قرار گیرند. مردم ایران چنین تصوری را دارند که اگر کارخانه‌ای را در شهر خودشان راه‌اندازی کنند، خوب است حتی گاهی‌اوقات آن را مطالبه می‌کنند. این در حالی است که جلوی این مسائل گرفته نشده و به مردم آگاهی‌بخشی نشده که چنین مطالباتی را نداشته باشند، چرا که به ضررشان است. حتی اگر چهار نفر از افرادی که چنین مطالبه‌ای را دارند هم در کارخانه فولاد مشغول به کار شوند، کارخانه فولاد در کویر احداث نمی‌شود و باید جلوی این مقوله را گرفت. نمایندگان مجلس و مسئولان دولتی برای دلخوش کردن مردم، چنین اقداماتی را انجام می‌دهند درحالی‌که جز فساد و تباهی برای مردم جامعه، چیز دیگری به ارمغان نمی‌آورد. بنابراین مردم نباید مجوز تأسیس چنین کارخانه‌ای را طلب کنند چون به ضررشان است. وی تاکید کرد: متأسفانه قرآن کریم در جامعه ایران مهجور است و از آن فقط برای سر مزار استفاده می‌کنند که عده‌ای بخوانند و در واکنش به آنها گفته شود که چه صدا و حافظه خوبی دارند که حافظ قرآن هستند. در داستان «خضر و موسی» آمده است که وقتی حضرت موسی و خضر (ع) وارد شهری می‌شوند، مردم شهر به آنها غذا نمی‌دهند و اذیتشان می‌کنند، حضرت خضر به حضرت موسی (ع) می‌گوید که «بیایید دیواری را بسازیم» و حضرت موسی (ع) در جواب می‌گوید که «مردم به ما خدمتی نکرده‌اند که بخواهیم چنین اقدامی را انجام دهیم». در آخر این داستان، حضرت خضر (ع) علت چنین اقداماتی را بیان می‌کند و می‌گوید که «زیر آن دیوار، برای دو بچه یتیم و آیندگان گنجی قرار دارد و باید آن را حفظ کنیم. با وجود آنکه آنها غافل و نادان هستند، ما را اذیت و زندانی کردند و هر بلایی که خواستند بر سر ما آوردند، ولی ما نباید برای آیندگان کوتاه بیاییم.» آنها از روی نافهمی، برای چاه‌آب به ما مجوز می‌دهند، درحالی‌که نوع مصرف آب کشاورزی را اصلاح نمی‌کنند. مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم تصریح کرد: روی صحبت من فقط با افراد دولتی نیست، چرا که دین اسلام وظایف آنها را مشخص کرده است. دین اسلام گفته است که فساد نباید رخ دهد درحالی‌که چنین اتفاقی می‌افتد و فساد از اختلاس بدتر است چرا که اختلاس یکدفعه ظاهر می‌شود و چهار هزار میلیارد تومان با خود می‌برد، ولی فساد جبران‌ناپذیر است. وقتی تالابی خراب شود، قابل ترمیم نیست و حتی سفره آب‌زیرزمینی که تمام شود، به جای آن آبی قرار نمی‌گیرد، تبدیل به فرونشست شده و دیگر جبران نمی‌شود. حتی اگر صد هزار میلیارد تومان هزینه شود تا سفره‌ها سر جای خودش قرار بگیرد، سفره‌های آب زیرزمینی کرج و تهران در حال پایین رفتن است. طباطبایی با اشاره به شبهاتی که برخی درباره بازچرخانی آب و استفاده مجدد از فاضلاب عنوان می‌کنند گفت: ملاکی در اسلام وجود دارد؛ هر چیزی که منفعت و سود عقلایی و عقلانی و منفعت شرعی عقلی داشته باشد، حتی خرید و فروش آن جایز نیست. زمانی می‌گفتند خرید و فروش خون جایز نیست، چون برای آن منفعتی تصور نمی‌شده است درحالی‌که الان خون گاو و گوسفند هم خرید و فروش می‌شود چون منفعت دارد و به نوعی از آن استفاده می‌شود. فاضلاب هم مانند پسماند چنین وضعیتی را دارد و قابل خرید و فروش است. وی توضیح داد: به نظر من، دولت در جاهایی که از فاضلاب استفاده می‌کند، باید به مردم پول هم بدهد چون قابل خرید و فروش است. تفصیه فاضلاب و چرخه تبدیل آب‌های تصفیه شده از فاضلاب‌ها معمولاً می‌تواند مصارف کشاورزی و صنعتی داشته باشد. مدیر مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی علامه بحرالعلوم درباره پاک یا نجس بودن فاضلاب تصفیه شده نیز گفت: برای پاک شدن آن چند نکته وجود دارد؛ اول آنکه اگر آب از این حوضچه‌ها که از یک شیر آب به آب شرب و پاکیزه وصل است، خارج و همان‌جا ریخته شود، پاک است. به نظر من این کار علمی باید انجام شود. اگر تصفیه به همان گونه‌ای باشد که آب در زیر زمین، سفره‌های زیرزمینی و چاه‌هایی که فاضلاب در آن ریخته و تصفیه و وارد سفره‌ها می‌شود و مواد آلاینده، میکروب و حتی مواد مضر که به وسیله میکروسکوپ‌ها مشاهده می‌شود، در آن آب وجود نداشته باشد، آن آب پاک است چون این آب و فاضلاب استحاله می‌شود و فاضلاب نیست و وقتی زیر میکروسکوپ قرار می‌گیرد، همه ویژگی‌های آبی که از شیر خانه هر فرد می‌آید را دارد و پاک‌تر از آن است چون استحاله شده و به آن فاضلاب نمی‌گویند، بلکه آب می‌گویند. طباطبایی تصریح کرد: در نتیجه اگر مشکلی هم وجود داشته باشد، مشکل شرعی نیست بلکه مشکل ذهنی یا فرهنگی است که باید حل شود، البته برخی از کشورها آن را حل کرده‌اند. حتی برخی از کشیش‌ها، سلبریتی‌ها و افراد سرشناس جامعه گفته‌اند که این آب از فاضلاب گرفته شده و یک «نیوواتر» و قابل شرب و مصرف است. درصد بالایی از مصرف آب شرب کشور سنگاپور، نیوواتر است، چون این فرهنگ جا افتاده و همه متوجه آن هستند و به جز مسائل شرعی، قبح عُرفی و ظاهری آن، برای مردم آن کشور حل شده است.

ابتکار یک حجت‌الاسلام برای معرفی حقوق حیوانات

بسم الله الرحمن الرحیم ابتکار یک حجت‌الاسلام برای معرفی حقوق حیوانات حجت‌الاسلام غلامرضا حیدری ابهری، نویسنده کودک و نوجوان، در مصاحبه با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) از تالیف 50 دستور اسلامی درباره مهربانی با حیوانات برای کودکان، در قالب کتاب جدید خود خبر داد و گفت:  با توجه به اینکه مهربانی با حیوانات از جمله موضوعاتی است که در دین اسلام و روایات به آن‌ها اشاره شده است، کتابی با این مضمون نوشته‌ام و در آن به 50  دستور اسلامی درباره مهربانی با حیوانات با ترکیبی از حکایت‌های مختلف، پرداخته‌ام. او تصریح کرده است: این کتاب را برای چاپ به نشر قدیانی سپرده‌ام که به‌زودی و بعد از پایان تصویرگری توسط خانم شیوا ضیایی منتشر می‌شود. . *این اقدام جالب و هوشمندانه در قالب بیان تکّه‌های قابل فهم یک گفتمان ناب برای کودکان،‌ یقینا مایه مباهات است و بایستی خواستار ادامه این قبیل اقدامات جذاب فرهنگی برای کودکان و نوجوانان شد. خاصّه اینکه حتی شاید خیلی از بزرگترها هم ندانند که اسلام عزیز در بحث حقوق حیوانات مواردی مثل لزوم سلام کردن به اسب‌ها، شلاق نزدن به صورت حیوانات و مسئولیت صاحب یک حیوان برای تهیه غذای او را نیز ذکر می‌کند. آیت‌الله جوادی‌آملی، از مراجع عالیقدر شیعه، در کتاب شریف «مفاتیح‌الحیات» موارد جالبی از دستورات اسلام برای رعایت حقوق حیوانات را برشمرده‌اند که خواندنیست.

باغ های ایرانی ؛ نشانه های شگفت معماری اسلامی

بسم الله الرحمن الرحیم  باغ های ایرانی ؛ نشانه های شگفت معماری اسلامی از مهمترین عناصر معماری ایرانی اسلامی، باغ های ایرانی اسلامی است که یکی از نشانه های شگفت انگیز و بارز این نوع معماری محسوب می شود. باغ هایی که با جاری شدن جوی های آب ، تقسیم بندی سبزه زارها و درختان، نوع ساختمان ها و نورگیرها و ایوان ها و طاقی ها و ... شکل گرفته و همه این عناصر مجموعه ای را در باغ ایرانی اسلامی می سازد که براساس اندیشه و تفکر دینی و الهی بوجود آمده و باعث می شود علاوه بر آرامش جسم انسان ها، روح آنها را نیز تعالی داده و توجه آنها را به سوی هدف اصلی خلقت و ذات حق تعالی سوق دهد. دکتر اسدالله شفیعی، پژوهشگر و کارشناس معماری اسلامی می گوید: "...براساس همین تفکر اسلامی، اصل باغ در دل مومن است و معماری اسلامی این حقیقت را به عنوان تذکری در بناها و اماکن به صورت باغ ظاهری با آن جوی های آب و ردیف درختان و حوض ها و سبزه زارها و ... در خود گنجانده است. به انسان متذکر می شود که مسیر سعادت این است و قرآن جز ذکر و پندی برای بندگان خدا نیست و معماری اسلامی در واقع جلوه هنری این امر مقدس است که آن روح معنوی را برای ما تجسم می بخشد..."   نحوه آرایش باغ با درختان و گل و گیاه گوناگون و شیوه قرارگرفتن حوض ها و جوی ها و فواره ها و جاری شدن آب در آنها که با شیوه ای منحصر به فرد ، با تکیه برنیروی خود آب های جاری و بدون نیاز به هیچگونه انرژی خاص دیگر از ویژگی های منحصر به فرد این باغ هاست که مانند باغ فین کاشان، باغ دولت آباد یزد، باغ شازده کرمان، باغ دلگشای شیراز و ... به عنوان یکی از میراث فرهنگی ایران در لیست میراث فرهنگ جهانی به ثبت رسیده است. دکتر باربرا هلوینگ ، کارشناس انستیتو باستان شناسی آلمان در این باره اظهار می دارد: "... یکی از مواردی که ایران به داشتن آن شهرت جهانی دارد، باغ های زیبای ایرانی است که مشخصات ویژه ای دارند. در این باغ ها همه چیز به صورت قرینه طراحی شده. از طرف دیگر باغ ایرانی دارای شیب ملایمی است که آب بتواند به راحتی در آن روان شود. امروز هم در طراحی باغ از این روش ها استفاده می کنند. ولی آنچه باغ های ایرانی را منحصر به فرد می کند، این است که این باغ ها، تضاد و اختلاف شدیدی با محیط پیرامون خود بوجود می آورند. با گفتن این نکته باغ های ماهان در نظرم مجسم می شوند که امروزه درست در دل کویر قرار دارند. به این ترتیب این باغ ها یک بهشت کوچک و سرسبز و خرم را در میان محیط خشک و برهوت و نامهربان بیرونی ایجاد می کنند ..." از دیگر عناصر باغ های ایرانی/اسلامی ، عنصر آب است. صدای آب که در باغ های ایرانی شنیده می شود، خود تعالی دهنده ذهن و متوجه کننده آن به سوی راز و رمز خلقت است. این نوع جاری شدن آب که صدای خاصی دارد و به نوعی زمزمه طبیعت و یادآوری و تذکر عناصر و نشانه های خلقت است، از عناصر اصلی باغ های ایرانی و معماری اسلامی به شمار می رود. این نوع باغ ها به عنوان الگو در کشورهای غیر اسلامی دیگر مانند ایتالیا و اسپانیا که زمانی مسلمانان در آن ها حکومت داشتند، راه پیدا کرده و همواره به عنوان یکی از مصادیق شگفت انگیز معماری اسلامی تلقی شده چراکه برخلاف معماری مدرن در این نوع معماری روح انسان تعالی پیدا کرده و متوجه خلقت و حق تعالی می شود. ....................................................................................... مستغاثی دات کام

روحانیون مباحث منابع طبیعی را از آموزه‌های دینی استخراج کنند

بسم الله الرحمن الرحیم حجت‌الاسلام والمسلمین آشتیانی: روحانیون مباحث منابع طبیعی را از آموزه‌های دینی استخراج کنند   معاون جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با بیان اینکه انفال در جامعه اسلامی در اختیار ولایت فقیه است، گفت: آموزه‌های دینی مرتبط با منابع طبیعی باید توسط روحانیون مورد بررسی قرار گیرد و نکات ناب آن استخراج شود تا در اختیار متخصصان امر قرار گیرد. به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور به نقل از روابط عمومی اداره‌کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان قم، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا آشتیانی پیش از ظهر امروز در گردهمایی روحانیون استان قم که با موضوع «نقش آموزه‌های دینی در حفاظت از عرصه‌های منابع طبیعی» در سالن جلسات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم برگزار شد، با تاکید بر اینکه علمای دینی باید به دنبال استخراج آموزه‌های دینی مرتبط با انفال باشند، تصریح کرد: انفال منابع حیاتی انسان ها هستند به همین علت از جایگاه مهمی برخوردار بوده و حفظ آن‌ها باید به صورت ویژه مورد توجه قرار گیرد وی با بیان اینکه اختیار انفال در جامعه اسلامی به ولایت فقیه سپرده شده است، تصریح کرد: آموزه‌های دینی مرتبط با منابع طبیعی باید توسط روحانیون مورد بررسی قرار گیرد و نکات ناب آن استخراج شود تا در اختیار متخصصان امر قرار گیرد. معاون جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از بیانیه اخیر رهبر انقلاب اسلامی در مورد گام دوم انقلاب اسلامی یاد کرد و افزود: هر چند پیشرفت‌های انقلاب اسلامی در عرصه‌های مختلف به خوبی قابل مشاهده است اما در برخی از عرصه‌ها طی ۴۰ سال اخیر حرکت خاصی نداشته‌ایم و در گام دوم انقلاب اسلامی باید با رفع خلاها به پیشرفت جامعی برسیم. وی با اشاره به اینکه هزار و ۳۵۰ میلیارد تومان برای انتقال آب از سرشاخه‌های دز به قم هزینه شده است، تصریح کرد: قم در گذشته مشکلات مختلفی در حوزه منابع طبیعی و کشاورزی داشت اما به برکت انقلاب اسلامی بخش قابل توجهی از مشکلات رفع شده و شرایط فعلی با گذشته قابل مقایسه نیست. آشتیانی از خودکفایی کشور در تامین گندم مورد نیاز مردم یاد کرد و گفت: دستاوردهای انقلاب اسلامی طی ۴۰ سال اخیر را باید با دقت بررسی کنیم تا بتوانیم از تجربه‌های موفق گذشته در راستای رفع نقاط ضعف استفاده کنیم. وی با تاکید بر اینکه معیشت روستاییان وابسته به حفظ منابع طبیعی است، مطرح کرد: منابع طبیعی به صورت مستقیم با زندگی مردم در ارتباط است به همین علت در این راستا نیازمند گروه توانمند و آگاهی هستیم.  

اسلام سرزمین تفتیده را سرسبز کرد

بسم الله الرحمن الرحیم حسینی عنوان کرد: اسلام سرزمین تفتیده را سرسبز کرد مشکل اصلی آب مسائل حقوقی و فقهی است گروه جامعه ــ عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با انتقاد از اینکه مباحث فقهی و حقوقی اسلام در خصوص محیط زیست اصلاً مطرح نمی‌شود، گفت: خداوند آب را به اندازه آفریده و این یک هشدار است که ما حق نداریم حق آیندگان را مصرف کنیم. حجت‌‌الاسلام سید علی حسینی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) که سال‌‌هاست در حوزه دیدگاه اسلام و محیط زیست پژوهش و فعالیت علمی می‌کند، در گفت‌و‌گو با ایکنا؛ در پاسخ به این سؤال که آیا اسلام راه‌کاری برای نجات محیط زیست دنیا ارائه کرده است؟ گفت: بله. اولین مسئله‌ای که در خصوص دیدگاه اسلام و محیط زیست باید به آن توجه کنیم این است که از دیدگاه اسلام این زمین متعلق به همه نسل‌ها و همه عصرها است و متعلق به یک نسل خاص و یا عصر خاص نیست. ما مأمور آبادانی زمین هستیم وی با اشاره به سوره ۶۱ آیه هود که می‌فرماید: « هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ؛ خداوند شما را از زمین خلق کرد و شما را مأمور آبادانی آن نمود»، گفت: حال چگونه این زمین را آباد کنیم؟ و منظور از آباد کردن زمین چیست؟ در آیات مختلفی آمده است که منظور از آباد کردن زمین این است که زمین مرده را به وسیله آب زنده کنیم. آب مایه حیاط است و وقتی از آب درست استفاده شود زمین زنده می‌شود. این محقق و پژوهشگر حوزه محیط زیست در اسلام ادامه داد: در قرآن زنده کردن زمین مرده به وسیله آب یکی از آیات الهی معرفی شده است؛ اما در زمان ما بدون شک محیط زیست در همه کره زمین (در برخی مناطق بیشتر در برخی مناطق کمتر) لطمه‌های بسیار سنگینی خرده است. بنابراین نکته اول این است که باید بدانیم زمین متعلق به همه نسل‌ها است و ما حق نداریم آن را خراب کنیم متعلق به ما نیست که هر کاری خواستیم با آن بکنیم. وی نکته اساسی دوم را حدمجازی دانست که اسلام اجازه می‌دهد از محیط زیست و منابع آب اسلام شود و گفت: مالکیت زمین متعلق به خدا است و خداوند حق تصرف محدودی به هر نسل داده است. حال که معلوم شده بر اساس آیه دهم سوره الرحمن که می‌فرماید: «وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ؛ و زمين را براى مردم نهاد» زمین متعلق به همه نسل‌ها در همه عصرها است و ما در یک حدی مجاز هستیم که در زمین تصرف کنیم، این تصرف باید همراه با آباد کردن زمین باشد چرا که خدا از ما خواسته زمین را آباد کنیم و زمین با آب آبادی می‌شود. حجت‌الاسلام حسینی با طرح این پرسش که آیا آب به صورت نامحدود در اختیار بشر است؟ گفت: خداوند در آیه ۱۸ سوره مومنان می‌فرماید:«وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً بِقَدَرٍ فَأَسْكَنَّاهُ فِي الْأَرْضِ وَإِنَّا عَلَى ذَهَابٍ بِهِ لَقَادِرُونَ؛ و از آسمان آبى به اندازه [معين] فرود آورديم و آن را در زمين جاى داديم و ما براى از بين بردن آن مسلما تواناييم». پس خداوند آب را به اندازه از آسمان نازل کرد؛ همین یک اخطار مهم است که باید به آن توجه کرد. یعنی آبی که در زمین وجود دارد به اندازه و دارای حساب و کتاب است و نیاز انسان‌ها را برطرف می‌کند اما باید بدانیم که نباید در آب اسراف و تبذیر کنیم و نباید آن را اتلاف کنیم و هدر دهیم. دولت حق ندارد به همین راحتی اجازه حفر چاه دهد وی افزود: اما ما متأسفانه قدر آب را نمی‌دانیم که چه قدر گران و ارزشمند است و خود را مجاز می‌دانیم که هر طور دلمان می‌خواهد در این آب تصرف و آن را تلف کنیم و متأسفانه حتی خودمان را مالک آب می‌دانیم. اگر مردم فکر می‌‌کنند چون دولت اجازه داده آنها چاه حفر کنند، پس می‌توانند هر قدر که خواستند چاه حفر و از آن آب استفاده کنند، اشتباه می‌کنند. از دیدگاه اسلام حتی دولت هم مجاز نیست به همین راحتی اجازه استفاده از آب‌های زیرزمینی را بدون مطالعه بدهد و حتی بر فرض هم دولت اجازه داده آبی که در سفره‌های زیرزمینی هست متعلق به انفال است و افراد حق ندارم هر طور و هر وقت دلم خواست از آن استفاده کنم بلکه آن آب باید برای آبادی زمین مورد استفاده قرار گیرد. مشکل اصلی آب مشکل مسائل حقوقی و فقهی است/ نه می‌دانیم و نه اجرا می‌کنیم این عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) با تأکید بر اهمیت آگاهی مردم در خصوص محیط زیست و آب، گفت: مردم باید آگاه شوند. اگر مردم اهمیت آب را بفهمند و بدانند مالک آب کیست و وقتی آب در اختیار مردم قرار گرفت بدانند با چه شرایطی حق تصرف در آب را دارند و با مجازات‌هایی که اسلام برای افرادی که از این حدود تعدی می‌کنند مقرر کرده آشنا شوند، بسیاری از مشکلات حل می‌شود. مشکل اصلی آب مشکل مسائل حقوقی و فقهی است. اسلام مجازات مشخصی برای این موارد مشخص کرده اما نه مردم می‌دانند و نه این مجازات‌ها اجرا می‌شود. وی ادامه داد: نکته مهم این است که رسانه‌های ما به سمت دیگری می‌روند و کاری به این مسائل ندارند بلکه به دنبال مباحث سیاست و قدرت هستند و همواره اینگونه مسائل را به مردم می‌گویند اما طبیعت، منابع طبیعی، آب، خاک، گیاه و ... که حیات ما در گرو اینها است را مطرح نمی‌کنند. البته رسانه‌ها وقتی می‌توانند مطالبی ارزشمند در این خصوص مطرح کنند که دستمایه و سرمایه علمی داشته باشند و اکنون این سرمایه در «دانشنامه اسلامی کشاورزی منابع طبیعی و محیط زیست» بیان شده است. حجت‌الاسلام حسینی در ادامه به تحولات محیط زیستی که با ظهور پیامبر(ص) در سرزمین عربستان رخ داد، اشاره و اظهار کرد: پیامبر (ص) وقتی نبوت خود را آغاز کردند با یک سرزمین تفتیده و سوخته با بیابان‌های فراوان و گیاهان بسیار کم، دام و مراتع نابود و خراب مواجه بودند، اما در پرتو تعالیم محیط زیستی اسلام، این سرزمین به سرزمینی سرسبز تبدیل شد و بنا به شهادت تمام حققان این حوزه تمدن اسلامی در زمینه کشاورزی، منابع طبیعی، دام و دام پروری، باغداری و ... سبب شد که سرزمین‌های اسلامی سرسبز و خرم شوند و به لحاظ علمی آثاری بماند که شرق و غرب از آن استفاده کردند. حتی برای وضو و غسل هم حق نداریم آب را اسراف کنیم وی به عنوان مثال گفت: یکی از اصحاب پیامبر در کنار نهری داشت وضو می‌گرفت که پیامبر(ص) به وی فرمود وضوی شما مشکل دارد. پرسید چرا؟ حضرت فرمود برای اینکه آب را اسراف می‌کنی. فرد گفت یا رسول‌الله در کنار جوی آب هستم. حضرت فرمود بله حتی اینجا هم نباید این کار را بکنی. ایشان حتی می‌فرماید اگر باقی‌مانده آب خوردن را دور بریزی اسراف کرده‌ای. در اسلام وضو و غسل جایگاه مهی دارد اما برای این دو مهم هم میزان مشخصی آب باید استفاده شود و استفاده از آب بیشتر اسراف و موجب اشکال در وضو و غسل است. با آب شیرین ماشین شستن کار خیلی عجیبی است این نویسنده مقاله‌ها و کتاب‌های متعدد در حوزه محیط زیست، تصریح کرد: از همین نگاه دقیق اسلام به نحوه استفاده از آب می‌توان به ابعاد فاجعه‌بار اسرافی که اکنون در کشور ما در خصوص آب صورت می‌گیرد، پی برد. با آب شیرین ماشین شستن کار خیلی عجیبی است؛ و اگر مردم همه به وظایف خود عمل کنند چه قدر مصرف آب کاهش پیدا می‌کند. اکنون دو مشکل بزرگ وجود دارد اول اینکه آب کم است و مشکل دوم اینکه آب هدر می‌رود به حدی ما در حوزه آب و خاک مصرف ‌ بیرویه داریم که اگر جلوی این را بگیریم ۸۰ درصد مشکل حل است و تعالیم اسلام این مشکل را حل می‌کند. وی جهالت را زیربنای همه بدبختی‌ها دانست و با تأکید بر اینکه باید علما، فقها، دانشگاه‌ها، مدارس و ... بر روی دیدگاه اسلام در خصوص محیط زیست کار کنند و این مباحث را به سطح جامعه و به میان مردم بیاورند، گفت: اسلام می‌گوید حتی اجازه ندارید آبی که برای وضو و غسل استفاده می‌کنید که اسراف کنید و این اسراف گناه است. همین گناه شامل حال کسی می‌شود که از روش آبیاریی استفاده می‌کند که موجب هدررفت آب می‌شود. در اسلام قائده مهم «لاضرر و لا زیان» را داریم که کسی حق ندارد به کس دیگری (حال آن کس می‌تواند آیندگان باشد) زیان برساند. این عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) در پایان گفت: نگاه اسلام به مصرف آب بسیار دقیق و حساس است. حضرت رسول(ص) در خصوص منطقه بالادست، میان دست و پایین دست رودخانه می‌فرماید مجاز نیستید از بالا دست که آب می‌‌آید زمین‌های خود را غرق آب کنید که از بدترین نوع آبیاری است (که اکنون در کشور شایع است) باید به اندازه مصرف کنید و حق ندارید بیشتر استفاده کنید. حضرت اجازه نمی‌داد چاه آب ایجاد شود در حالی که به دیگران صدمه می‌زند و می‌فرمود چاه آب حریم دارد در جایی که یک چاه آب هست کس دیگری اجازه ندارد چاه بزند.

پر بازدید ترین مقالات

20211 7/9  21609  س1  21980 22601    22996...

«گیاهان دارویی در قرآن و حدیث»

بسم الله الرحمن الرحیم «گیاهان دارویی در قرآن و حدیث» علیرضا ...

زنيان - شاهي - کندر (دروس استاد ضیایی / 3)

بسم الله الرحمن الرحیم زنيان - شاهي - کندر دروس استاد ضی...

اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم

بسم الله الرحمن الرحیم اهمیت دامداری و کشاورزی در قرآن کریم ...

سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ محیط زیست و منابع طبیعی"

بسم الله الرحمن الرحیم سخنان مهم مقام معظم رهبری در"اهمیت حفظ...

تقویم شمسی

آذر ۱۳۹۸
ش ی د س چ پ ج
    تیر »
 123456789101112131415161718192021222324252627282930